Tàng Kinh Việt
Tàng Kinh Việt
Phạn tạng (Sanskrit Canon)mhvastuu.htmNguyên tác: Sanskrit

Bổn Sanh Đại Sự (Mahāvastu-Avadāna)

Chuyện bổn sanh (Avadāna/Jātaka) kể về tiền thân và hành trạng của đức Phật và các đệ tử. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).

Văn bản gốc(Sanskrit)

Trang 2 / 32 (50.000 ký tự/trang)
avyaṃ // eṣo 'sau mahāmaudgalyāyana śuddhāvāsakāyiko devaputro tena kālena tena samayena vasumate mahānagare uttiyo nāma śreṣṭhi abhūṣi // eteṣāṃ kalpānāṃ śatasahasraṃ smarati dharmaṃ samanusmarati //
_____iti śrīmahāvastu-avadāne abhiyavastuṃ sānugītaṃ samāptaṃ
[_Mvu_1.46_] ito bho mahāmaudgalyāyana aparimitāsaṃkhyeyā kalpā yaṃ mayā bodhāya praṇihitaṃ // aprameyās tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ pūjitā no cāhaṃ vyākṛto // trīṇi maudgalyāyana puṣpanāmakānāṃ śatāni mayā pūjitāni no cāhaṃ tehi vyākṛto // aprameyā asaṃkheyā kalpā saṃdhāvitā saṃsaritā aprameyā ca saṃbuddhā pūjitā no cāhaṃ tehi vyākṛto //
___catasraḥ iha mahāmaudgalyāyana bodhisatvacaryāḥ // katamāś catasraḥ // tadyathā prakṛticaryā praṇidhānacaryā anulomacaryā anivartanacaryā //
___katamā ca mahāmaudgalyāyana prakṛticaryā // iha mahāmaudgalyāyana bodhisatvaprakṛtir evaṃ // bhavanti mātṛjñāḥ pitṛjñā śrāmaṇyā brāhmaṇyāḥ kulajyeṣṭhāpacāyakāḥ daśa kuśalāṃ karmapathāṃ samādāya vartante pareṣāṃ ca deśayanti dānāni detha karotha puṇyānīti tiṣṭhantāṃ ca buddhāṃ pūjayanti śrāvakāṃś ca no ca tāvad anuttarāya samyaksaṃbodhaye cittam utpādenti //
pūjayanti prathamaṃ tathāgatāṃ
gauraveṇa mahatā mahāyaśāṃ /
[_Mvu_1.47_] naiva tāva janayanti mānasaṃ
agrapudgalagataṃ narottamā //
pūjayanti vaśibhūtakoṭiyo
purvam eva vaśipāramiṃ gatā /
naiva tāva janayanti mānasaṃ
jñānasāgaratarāya nāyakā //
te ca pratyekabuddhakoṭiyo
pūjayanti paramārthapudgalā /
naiva tāva janayanti mānasaṃ
sarvadharmavidutāya paṇḍitā //
iyaṃ mahāmaudgalyāyana prakṛticaryā //
___katamā ca mahāmaudgalyāyana praṇidhicaryā // ito mahāmaudgalyāyana aparimitā asaṃkhyeyā kalpā yaṃ śākyamunir nāma tathāgato 'rhaṃ samyaksaṃbuddho loke udapādi vidyācaraṇasampannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca // śākyamunisya khalu punaḥ mahāmaudgalyāyana kapilavastuṃ nāma nagaraṃ vistareṇa // tadāhaṃ śreṣṭhi abhūṣi // yvāgūpānaṃ kṛtvā bodhāye praṇihitaṃ //
te yadā vipulapuṇyasaṃcayā
bhonti bhāvitaśarīramānasā /
[_Mvu_1.48_] te upetya vararūpadhāriṇo
bodhaye upajanenti mānasaṃ //
yaṃ mayā kuśalam arjitaṃ purā
tena me bhavatu sarvadarśitā /
mā ca me praṇidhī avasīdatu
yo yam eṣa praṇidhiḥ pravartatu //
yo mamaṃ kuśalamūlasaṃcayo
so mahā bhavatu sarvaprāṇihi /
yac ca karma aśubhaṃ kṛtaṃ mamā
taṃ mamaiva kaṭukaṃ phalaṃ bhavet //
evaṃ ahaṃ lokam imaṃ careyaṃ
yathā ayaṃ carati asaṃgamānaso /
cakraṃ pravarteya ananyasādṛśaṃ
susatkṛtaṃ devamanuṣyapūjitaṃ //
yvāgūpānaṃ prathamaṃ adāsi lokottarasya buddhasya śākyamunino bhagavato kalpasmiṃ ito asaṃkhyeye // prathamā praṇidhi tadā āsi //
___ito mahāmaudgalyāyana aparimite asaṃkhyeye kalpe samitāvir nāma tathāgato 'rhaṃ samyaksaṃbuddho loke udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ
[_Mvu_1.49_] śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca // tena khalu punaḥ samayena bodhisatvo rājā abhūṣi cakravartī cāturdvīpo vijitāvī saptaratnasamanvāgato dhārmiko dharmarājā daśakuśalakarmapathasamādāyavartī // imāni sapta ratnāni abhunsuḥ tadyathā idaṃ cakraratnaṃ hastiratnam aśvaratnaṃ maṇiratnaṃ strīratnaṃ gṛhapatiratnaṃ pariṇāyakaratnam eva saptamaṃ pūrṇaṃ cāsya putrasahasraṃ abhūṣi śūrāṇāṃ vīrāṇāṃ varāṅgarūpiṇāṃ parasainyapramardakānāṃ // so imāni catvāri dvīpāni sayyathidaṃ jambudvīpaṃ pūrvavidehaṃ aparagodānīyaṃ uttarakuruṃ sāgaragiriparyantām akhilām akaṇṭhakām adaṇḍenāśastreṇānutpīḍenādaṇḍena dharmeṇemāṃ pṛthivīm abhijitvā adhyāvasati // atha khalu mahāmaudgalyāyana rājā cakravartī samitāvisya samyaksaṃbuddhasya saśrāvakasaṃghasya sarveṇa pratyupasthito abhūṣi cīvarapiṇḍapātraśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārehi saptaratnamayaṃ ca prāsādaṃ kārayesi suvarṇasya rūpyasya muktāyā vaiḍūryasya sphāṭikasya musāragalvasya lohitikāyāḥ caturaśītihi stambhasahasrehi ekamekam ca stambhaṃ ābaddhahiraṇyakoṭihi nirmito upārdhasya / caturaśīti kūṭāgārasahasrāṇi kārayesi citrāṇi darśanīyāni saptānāṃ ratnānāṃ tadyathā suvarṇasya rūpyasya muktāyā vaiḍūryasya sphāṭikasya musāragalvasya lohitikāye // tāvallakṣaṇaṃ ca mahāmaudgalyāyana prāsādaṃ kārayitvā rājā cakravartī samitāvisya
samyaksaṃbuddhasya niryātesi evaṃ ca praṇidhesi // aho punar aham anāgatam adhvānaṃ bhaveyaṃ
[_Mvu_1.50_] tathāgato 'rhaṃ samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca yathāpīdaṃ bhagavān samitāvir etarahiṃ dvātriṃśatīhi mahāpuruṣalakṣaṇehi samanvāgato aśītihi anuvyaṃjanehi upaśobhitaśarīro aṣṭādaśāveṇikehi buddhadharmehi samanvāgato daśahi tathāgatabalehi balavāṃ caturhi vaiśāradyehi suviśārado yathāyaṃ bhagavān samitāvī samyaksaṃbuddho etarahiṃ evañ ca tīrṇo tārayeyaṃ āśvasto āśvāsayeyaṃ parinirvṛto parinirvāpayeyaṃ / taṃ bhaveyaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukaṃpāya mahato janakāyasyārthāya sukhāya hitāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca // evaṃ mahāmaudgalyāyana tathāgatasya ayaṃ praṇidhiḥ //
evaṃ ahaṃ lokam imaṃ careyaṃ
yathā ayaṃ carati asaṃgamānaso /
cakraṃ pravarteya ananyasādṛśo
bhaveyam ahaṃ devamanuṣyapūjito //
___atha khalu samitāvino samyaksaṃbuddhasya etad abhūṣi // kiṃ nu khalu mayi parinirvṛte imehi ca śrāvakehi parinirvṛtehi imasmiṃ dharmākhyāne 'ntarahite ito kettakasya nu khalu kālasya buddho bhagavān loke upapadiṣyati // ekasmiṃ kalpe na adrākṣīt* /
[_Mvu_1.51_] dvihi kalpehi na adrākṣīt* / kalpasahasreṇa buddhaṃ loke paśyati // atha khalu mahāmaudgalyāyana samitāvisya samyaksaṃbuddhasya mahatā kāruṇena samanvāgatasya satveṣu mahākāruṇaṃ okrami // paṃca ca buddhakāryāṇi avaśyaṃ kartavyāni // katamāni paṃca // dharmacakraṃ pravartayitavyaṃ mātā vinetavyā pitā vinetavyo bauddhavaineyakā satvā vinetavyā yuvarājā abhiṣiṃcitavyo // eṣo mamātyayena buddho loke bhaviṣyati yathā etarhi ahaṃ tathā eṣa ajito bodhisatvo mamātyayena buddho loke bhaviṣyatīti ajito nāmena maitreyo gotreṇa bandhumāyāṃ rājadhānyāṃ // yaṃ nūnāhaṃ kalpānāṃ śatasahasraṃ tiṣṭhehaṃ // atha khalu samitāvī samyaksaṃbuddho bhikṣūn āmantresi // iha mahyaṃ rahogatasya ekasya pratisaṃlīnasya ayam evarūpo cetaso parivitarko udapādi // kiṃ nu khalu mayi parinirvṛte imehi ca śrāvakasaṃghehi parinirvṛtehi imasmiṃ dharmākhyāne antarhite ito kettakasya nu kālasya buddho loke upapadiṣyati // ekasmiṃ kalpe na adrākṣīt* // dvīhi kalpehi na adrākṣīt // trīhi kalpehi na adrākṣīt // kalpaśatasahasreṇa buddhaṃ loke paśyāmi // paṃca me buddhakāryāṇi avaśyaṃ kartavyāni yo ca so satvo yuvarājābhiṣiṃcitavyaḥ so dīrghāyukehi devehi upapanno // yaṃ nūnāhaṃ kalpānāṃ śatasahasraṃ sthātum icchāmy ahaṃ icchatha bhikṣavo kalpānāṃ śatasahasraṃ sthātuṃ ko vā mayā sārdhaṃ
[_Mvu_1.52_] sthāsyati // tatra mahāmaudgalyāyana caturaśītihi bhikṣuśatasahasrehi so loko udgṛhīto sarvehi balavaśībhāvaprāptehi // vayaṃ bhagavaṃ sthāsyāmaḥ vayaṃ sugata sthāsyāmaḥ // atha khalu samitāvī samyaksaṃbuddho te ca śrāvakā ciraṃ dīrgham adhvānaṃ tiṣṭhensuḥ // saṃvartakālasamaye manuṣyā kālagatā ābhāsvare devanikāye upapadyanti rājāpi kālagato ābhāsvare devanikāye upapadyati bhagavān bhikṣusaṃghena sārdhaṃ ābhāsvaraṃ devanikāyaṃ gacchati // vivartanīyakālasamaye saṃsthite lokasanniveśe satvā āyuḥkṣayāya ābhāsvarād devanikāyato cyavitvā icchatvam āgacchanti // bodhisatvo pi ābhāsvarād devanikāyā cyavitvā icchatvam āgatvā rājā bhavati cakravartī cāturdvīpo vijitāvī yāva imāni catvāri mahādvīpāni dharmeṇaiva abhinirjinitvā adhyāvasati // yadā manuṣyā parimitāyuṣkā bhavanti jarāvyādhimaraṇā ca prajñāyanti tadā bhagavān samitāvī saśrāvakasaṃgho jambudvīpam āgacchati // āgatvā satvānāṃ dharmaṃ deśayati // tathaiva rājā cakravartī samitāvisya samyaksaṃbuddhasya sarveṇa pratyupasthito cīvarapiṇḍapātraśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārehi // saptaratnamayaṃ prāsādaṃ tādṛśam eva kārāpayitvā bhagavataḥ samyaksaṃbuddhasya niryātesi // etena upāyena kalpaśatasahasraṃ samitāvī samyaksaṃbuddho sthito saśrāvakasaṃgho kalpaśatasahasraṃ bodhisatvena upasthito sarvatra ca kalpe saptaratnamayaṃ prāsādaṃ tādṛśam eva kārāpayitvā niryātesi samitāvisya
[_Mvu_1.53_] samyaksaṃbuddhasya // anuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ prārthayamāno prāsādaśatasahasraṃ ratnamayaṃ ahaṃ cakravartī santo samitāvino adāsi // kalpasmiṃ ito asaṃkhyeye
so taṃ dānaṃ datvā praṇidhesi lokanāyako asyāṃ /
devamanuṣyācāryo āryaṃ dharmaṃ prakāśeyyaṃ //
evaṃ ca mahyaṃ asyā prakāśanā deśanā ca dharmasya /
evaṃ ca bahuṃ satvaṃ ārye dharme niveśeyyaṃ //
evaṃ ca me śruṇensuḥ devamanuṣyā subhāṣitaṃ vākyaṃ /
evaṃ ca dharmacakraṃ pravartaye bahujanahitāya //
dharmolkāṃ vicareyaṃ parāhaṇe dharmabherīṃ sapatākāṃ/
ucchreyaṃ dharmaketum āryaṃ śaṃkhaṃ prapūreyaṃ //
kṛcchrāpanne loke jātijarāpīḍite maraṇadharme /
bhavacakṣuke apāyā prajñāskandhaṃ niveśeyaṃ //
saṃjīve kālasūtre saṃghāte raurave avīcismiṃ /
ṣaṭsu gatīṣu vikīrṇāṃ bhavasaṃsārāt pramoceyaṃ //
narake pakvavipakvāṃ apāyaprapīḍitāṃ maraṇadharmāṃ /
alpasukhaduḥkhabahulāṃ bhavasaṃsārāt pramoceyaṃ //
[_Mvu_1.54_] arthaṃ careyaṃ loke devamanuṣyāṇāṃ deśiya dharmaṃ /
evaṃ vineya satvāṃ yathā ayaṃ lokapradyoto //
___dvitīyo praṇidhi tadāsi // aśītiṃ candanavimānāni adāsi lokottarasya buddhasya guruṇo // ahaṃ bhagavān asyāṃ ito asaṃkhyeye // tṛtīyo praṇidhiḥ tadāsīt* // saptaratanamayānāṃ guhānāṃ aśīti sahasrāṇi arko rājā adāsi parvatanāmasya // caturthī tadā praṇidhiḥ āsīt* // ṣaṭ varṣāṇi carati anityasaṃjñānimittakāmehi ratanendreṇānuśāsito // paṃcamā praṇidhiḥ tadā āsīt* //
_____iti śrīmahāvastu-avadāne bahubuddhasūtraṃ samāptaṃ
evaṃ mayā śrutamekasmiṃ samaye bhagavāṃ rājagṛhe viharati sma gṛdhrakūṭe parvate // atha khalv āyuṣmān mahāmaudgalyāyano kālyam eva nivāsayitvā pātracīvaram ādāya rājagṛhaṃ nagaraṃ piṇḍāya prakrami // atha khalv āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya aciraprakrāntasyaitat abhavat* // atiprāgas tāvad etarahiṃ rājagṛhaṃ nagaraṃ piṇḍāya carituṃ / yaṃ nūnāhaṃ yena śuddhāvāsaṃ devanikāyaṃ tenopasaṃkrameyaṃ // athāyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ tadyathāpi
[_Mvu_1.55_] nāma balavān puruṣaḥ saṃmiṃjitaṃ bāhuṃ prasārayet prasāritaṃ ca bāhuṃ saṃmiṃjayet* ekakṣaṇena padavītihāreṇa rājagṛhād vaihāyasam abhyudgamya śuddhāvāsadevanikāye pratyasthāt* // adrākṣīt śuddhāvāsakāyikā devaputrā āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanaṃ dūrata evāgacchantaṃ // dṛṣṭvā ca punar yenāyuṣmān mahāmaudgalyāyanas tenopasaṃkramitvā āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya pādau śirasā vanditvā ekānte asthāsi // ekānte sthitvā ca te saṃbahulā śuddhāvāsakāyikā devaputrā āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanaṃ gāthābhiḥ adhyabhāṣasi //
kalpāna śatasahasraṃ saṃdhāvitvāna bodhiparipākaṃ /
sucirasi anantaratano buddho lokasmiṃ upapanno //
___itthaṃ vaditvāna te saṃbahulā śuddhāvāsakāyikā devaputrā āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya pādau śirasā vanditvā ekānte asthāsi // ekānte sthitvā antarhitā // atha khalv āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasyaitat abhavat* // evaṃ durlabhā bodhir yatra hi nāma kalpānāṃ śatasahasreṇa // atha khalv āyuṣmān mahāmaudgalyāyanas tadyathā balavān puruṣaḥ saṃmiñjitāṃ bāhāṃ prasārayet prasāritāṃ vā bāhāṃ saṃmiñjayet* ettakena kṣaṇavītihāreṇa śuddhāvāsato devanikāyāto antarhitaḥ rājagṛhe nagare pratyasthā // athāyuṣmān
[_Mvu_1.56_] mahāmaudgalyāyano rājagṛhe nagare piṇḍāya caritvā paścādbhakto piṇḍapātrapratikrāntaḥ pātracīvaraṃ pratiśāmayitvā pādau prakṣālayitvā yena bhagavāṃs tenopasaṃkramitvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte nyaṣīdad ekānte niṣaṇṇaś ca punaḥ āyuṣmān mahāmaudgalyāyano bhagavantam etad avocat* // ihāhaṃ bhagavan kālyasyaiva nivāsayitvā pātracīvaram ādāya rājagṛhaṃ mahānagaraṃ piṇḍāya prakrami // tasya me bhagavan* aciraprakrāntasyaitad abhavat* // atriprāgas tāvat etarahi rājagṛhe mahānagare piṇḍāya carituṃ / yaṃ nunāhaṃ yena śuddhāvāsaṃ devanikāyaṃ tenopasaṃkrameyaṃ / ciraṃ me devanikāyaṃ śuddhāvāsaṃ upasaṃkrāntasya // athāhaṃ balavāṃ tadyathā puruṣaḥ saṃmiṃjitāṃ bāhāṃ prasārayeya prasāritāṃ vā bāhāṃ saṃmiṃjayet* ettakena kṣaṇavītihāreṇa rājagṛhād vaihāyasam abhyudgamya śuddhāvāse devanikāye pratyasthāsi // adrākṣīt* me bhagavan saṃbahulāḥ śuddhāvāsakāyikā devaputrā dūrata eva āgacchantaṃ dṛṣṭvā ca punar yenāhaṃ tenopasaṃkramitvā mama pādau śirasā vanditvā ekānte sthānsu // ekāntasthitā saṃbahulā te śuddhāvāsakāyikā devaputrā mama gāthāye adhyabhāṣeran* //
kalpāna śatasaharaṃ saṃdhāvitvāna bodhiparipākaṃ /
sucirasy anantaratano buddho lokasmiṃ upapanno //
itthaṃ vaditvāna te saṃbahulāḥ śuddhāvāsakāyikā devaputrā mama pādau śirasā
[_Mvu_1.57_] vanditvā prakrāmi // tasya me bhagavann etad abhavat* // yāvat duḥkhasamudānīyā anuttarā saṃbodhir yatra hi nāma kalpānāṃ śatasahasreṇa / yaṃ nūnāhaṃ yena bhagavāṃs tenopagamitvā bhagavantam etam arthaṃ paripṛccheyaṃ / yathā me bhagavāṃ vyākariṣyati tathā naṃ dhārayiṣyāmi // iha bhagavāṃ kim āha // evam ukte bhagavān āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam etad avocat* // parīttakaṃ khalu punar mahāmaudgalyāyana śuddhāvāsakāyikānāṃ devaputrāṇāṃ śatasahasran ti // aprameyehi mahāmaudgalyāyana kalpehi asaṃkhyeyehi aprameyehi tathāgatehi arhantehi samyaksaṃbuddhehi kuśalamūlāny avaropitāni āyatisaṃbodhiṃ prārthayamānehi // abhijānāmi khalu punar ahaṃ mahāmaudgalyāyana triṃśad buddhakoṭiyo śākyamunināmadheyānāṃ ye mayā saśrāvakasaṃghāḥ satkṛtā gurukṛtā mānitāḥ pūjitā apacitā rājñā cakravartibhūtena āyatisaṃbodhim abhiprārthayamānena ca me te buddhā bhagavanto vyākarensuḥ // bhaviṣyasi tvam anāgatam adhvānaṃ tathāgato 'rhaṃ samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpanno sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca // abhijānāmy ahaṃ khalu punar mahāmaudgalyāyana aṣṭa buddhaśatasahasrāṇi dīpaṃkaranāmadheyakānāṃ ye mayā saśrāvakasaṃghāḥ satkṛtā gurukṛtā mānitāḥ pūjitāḥ apacitā cakravartibhūtena āyutiṃ saṃbodhim abhisaṃprārthayamānena ca me te buddhā bhagavanto vyākarensuḥ // yathā prathame parivarte tathā sarvatra kartavyaṃ // bhaviṣyasi tvam anāgatam adhvānaṃ // abhijānāmy
[_Mvu_1.58_] ahaṃ mahāmaudgalyāyana paṃca buddhaśatāni padmottaranāmadheyānāṃ // sarvatra kartavyaṃ / bhaviṣyasi tvam anāgatam adhvānaṃ // abhijānāmy ahaṃ mahāmaudgalyāyana aṣṭa buddhasahasrāṇi pradyotanāmadheyānāṃ // abhijānāmy ahaṃ mahāmaudgalyāyana trayo buddhakoṭīyo puṣpanāmadheyānāṃ // abhijānāmy ahaṃ mahāmaudgalyāyana aṣṭādaśa buddhasahasrāṇi māradhvajanāmadheyānāṃ yatra mayā brahmacaryaṃ cīrṇaṃ āyatiṃ bodhiṃ prārthayamānena ca me te buddhā bhagavanto vyākarensuḥ // abhijānāmy ahaṃ mahāmaudgalyāyana paṃca buddhaśatāni padmottaranāmadheyānāṃ ye mayā saśrāvakasaṃghāḥ satkṛtāḥ // abhijānāmy ahaṃ mahāmaudgalyāyana navati buddhasahasrāṇi kāśyapanāmadheyāni // abhijānāmy ahaṃ mahāmaudgalyāyana paṃcadaśa buddhasahasrāṇi pratāpanāmadheyāni // abhijānāmy ahaṃ mahāmaudgalyāyana dvau buddhasahasrau kauṇḍiṇyanāmadheyau // abhijānāmy ahaṃ mahāmaudgalyāyana caturaśīti pratyekabuddhasahasrāṇi // abhijānāmy ahaṃ mahāmaudgalyāyana samantaguptaṃ nāma tathāgatam arhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ // abhijānāmy ahaṃ mahāmaudgalyāyana buddhasahasraṃ jambudhvajanāmadheyānāṃ // abhijānāmy ahaṃ mahāmaudgalyāyana caturaśīti buddhasahasrāṇi indradhvajanāmadheyānāṃ // abhijānāmy ahaṃ mahāmaudgalyāyana paṃcadaśa buddhasahasrāṇi ādityanāmadheyānāṃ // abhijānāmy ahaṃ mahāmaudgalyāyana dvāṣaṣṭi buddhaśatāni anyonyanāmadheyānāṃ // abhijānāmy ahaṃ mahāmaudgalyāyana caturṣaṣṭi buddhāna
[_Mvu_1.59_] samitāvināmadheyānāṃ // suprabhāso nāma mahāmaudgalyāyana tathāgato 'rhaṃ samyaksaṃbuddho yatra maitreyeṇa bodhisatvena prathamaṃ kuśalamūlāny avaropitāni rājñā vairocanena cakravartibhūtena āyatiṃ saṃbodhiṃ prārthayamānena // suprabhāse khalu punar mahāmaudgalyāyana tathāgatabhūte catasraḥ caturaśītikoṭivarṣasahasrāṇi manuṣyāṇām āyuṣaḥ pramāṇam abhūṣi antarā ca uccāvacatā āyuṣaḥ // suprabhāsasya khalu punar mahāmaudgalyāyana tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya trayaḥ sannipāta abhūt* // prathamo śrāvakasannipāto ṣaṇṇavati koṭīyo abhūṣi sarveṣāṃ arhantānāṃ kṣīṇāśravāṇām uṣitavratānāṃ samyagājñāvimuktānāṃ parikṣīṇabhavasaṃyojanānām anuprāptasvakārthānāṃ // dvitīyo śrāvakasannipāto caturnavati koṭiyo abhūt sarveṣām arhantānāṃ kṣīṇāśravāṇām uṣitavratānāṃ samyagājñāvimuktānāṃ parikṣīṇabhavasaṃyojanānāṃ anuprāptasvakārthānāṃ // tṛtīyo śrāvakasannipāto dvānavati koṭiyo abhūṣi sarveṣām arhantānāṃ kṣīṇāśravāṇām uṣitavratānāṃ samyagājñāvimuktānāṃ parikṣīṇabhavasaṃyojanānāṃ anuprāptasvakārthānāṃ // atha khalu mahāmaudgalyāyana rājño vairocanasya taṃ bhagavantaṃ suprabhāsaṃ dṛṣṭvā udāraharṣaṃ udāravegaprītiprāmodyaṃ utpadye // so taṃ bhagavantaṃ saśrāvakasaṃghaṃ daśa varṣasahasrāṇi satkaresi
[_Mvu_1.60_] gurukaresi mānesi pūjesi apacāyesi // satkṛtvā gurukṛtvā tāṃ ca samitim anugṛhṇanto taṃ ca śrāvakasaṃgham anugṛhṇanto taṃ ca āyuḥpramāṇam anugṛhtṇanto evaṃ cittam utpādesi // aho punar ahaṃ bhaveyam anāgate 'dhvani tathāgato 'rhaṃ samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca yathāyaṃ bhagavān suprabhāso etarahi // evaṃ sarvākārasaṃpannaṃ sarvākārapratipūraṃ dharmaṃ deśeyaṃ yathāpīha bhagavān suprabhāso etarahi // evaṃ samagraṃ śrāvakasaṃghaṃ parihareyaṃ yathāpi bhagavān suprabhāso etarahi // evaṃ ca me devāś ca manuṣyāś ca śrotavyaṃ śraddhātavyaṃ manyensuḥ yathāpīdaṃ bhagavato suprabhāsasya etarahiṃ / taṃ bhaveyaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukaṃpāya mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca // evaṃ cāha mahāmaudgalyāyana ato ca bhūyo anyaṃ // caturacatvāriṃśatkalpasaṃprasthitasya khalu punar mahāmaudgalyāyana maitreyasya bodhisatvasya paścā tāye bodhaye cittam utpāditaṃ // aparājitadhvajo nāma mahāmaudgalyāyana tathāgato 'rhaṃ samyaksaṃbuddho yo maye saśrāvakasaṃgho varṣasahasraṃ satkṛto gurukṛto mānito pūjito pacito rājñā dṛḍhadhanunā cakravartibhūtena āyatiṃ saṃbodhiṃ prārthayamānena mahantehi ca paṃcehi
[_Mvu_1.61_] duṣyayugaśatehi abhicchādito // parinirvṛtasya ca stūpaṃ kāritaṃ yojanam uccatvena yojanam abhiniveśena // eṣā ca mahāmaudgalyāyana praṇidhi satatasamitā abhūṣi // yasmiṃ samaye satvā bhavensuḥ alenā atrāṇā aśaraṇā aparāyaṇā utsadalolā utsadadoṣā utsadamohā akuśalān dharmā samādāya vartensuḥ yobhūyena ca apāyapratipūrakā bhavensu tasmiṃ kāle tasmiṃ samaye aham anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyehaṃ // taṃ bhaveyaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukaṃpāya mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca // duṣkarakārakā mahāmaudgalyāyana tathāgatārhanto samyaksaṃbuddhā lokasyārthaṃ caryāṃ caranti // idam avocad bhagavān āttamano āyuṣmān mahāmaudgalyāyano bhagavato bhāṣitam abhyanandat* //
śākyamunināmakānām upasthitās triṃśa koṭiyo jinānāṃ /
aṣṭaśatasahasrāṇi dīpaṃkaranāmadheyānāṃ //
ṣaṣṭiṃ ca sahasrāṇi pradyotanāmadheyānāṃ . . . . . /
tatha puṣpanāmakānāṃ trayo koṭiyo vādisiṃhānāṃ //
aṣṭādaśa sahasrāṇi māradhvajanāmakānāṃ sugatānāṃ /
yatra care brahmacaryaṃ sarvajñatām abhilāṣāya //
pūjayi paṃca śatāni padmottaranāmakānāṃ sugatānāṃ /
[_Mvu_1.62_] kauṇḍiṇyanāmakānām aparāṇi dvi sahasrāṇi //
aparimitāsaṃkhyeyā pratyekajināna koṭinayutāṃ ca /
pūjayi buddhasahasraṃ jambudhvajanāmadheyānāṃ //
caturaśīti sahasrāṇi indradhvajanāmakānāṃ sugatānāṃ /
navatiṃ ca sahasrāṇi kāśyapasahanāmadheyānāṃ //
paṃcadaśa buddhasahasrāṇi pratāpanāmakānāṃ sugatānāṃ/
paṃcadaśa ca sahasrāṇi ādityanāmadheyānāṃ //
dvāṣaṣṭiṃ ca śatāni sugatānāṃ anyonyanāmadheyānāṃ /
catuṣaṣṭiṃ ca sahasrāṇi samitāvīnāmadheyānāṃ //
ete ca kolitaśirī anye ca daśabalā aparimāṇā /
sarve anityatāya samitā lokapradyotā //
yāni ca balāni kolita teṣāṃ mahāpuruṣalakṣavarāṇāṃ /
sarve anityatāya kālaṃ na upenti saṃkhyāṃ ca //
jñātvānānityabalaṃ sudāruṇaṃ satkṛtasya anantaraṃ /
vīryārambho yojito anityabalasya vighātāya //
ito maudgalyāyana aparimite asaṃkhyeye kalpe ratno nāma samyaksaṃbuddho abhūṣi tathāgato 'rhaṃ samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasampannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca // ahaṃ tadā rājā cakravarti abhūṣi // tato mayaitasya bhagavato ratanavato caturaśīti kūṭāgārasahasrāṇi kāritāni citrāṇi
[_Mvu_1.63_] darśanīyāni saptānāṃ ratnānāṃ suvarṇasya rūpyasya muktāyā vaiḍūryasya sphāṭikasya musāragalvasya lohitikāyāḥ // tāni mayā tasya bhagavato niryātetvā bodhāya anupraṇihitaṃ // na tāvat buddhā bhagavanto parinirvāyanti yāvad yuvarājā anabhiṣikto bhavati / eṣo mama anantaraṃ buddho loke bhaviṣyati / yathaitarhi mayā maitreyo vyākṛto eṣo mamānantaraṃ buddho bhaviṣyatīti // so bhagavāṃ caturaśītihi śrāvakasahasrehi sārdhaṃ caturaśītisaṃvartavivartasthito saṃvartamāne loke bhagavāñ caturaśītihi śrāvakasahasrehi sārdhaṃ ābhāsvaraṃ devanikāyaṃ gacchati vivartamāne loke ihāgacchati iha dharmaṃ deśayati / ahaṃ bhūyo rājā cakravartī bhavāmi / caturaśītikūṭāgārasahasrāṇi kārāpayitvā bhagavato ratanavato niryātemi // iyaṃ mahāmaudgalyāyana praṇidhicaryā //
___katamā ca anulomacaryā // iha mahāmaudgalyāyana bodhisatvo mahāsatvo bodhāya anulomatāye sthito bhavati // iyaṃ mahāmaudgalyāyana . . . . .
___ . . . . . . . avivartacaryā // vivartanti saṃsaranti vivartacaryā // avaivartiyā bodhāya bhavanti avivartacaryā //
_____atra daśabhūmiko kartavyo dīpaṃkaravastu ca //
nāmo 'stu buddhānāṃ namo 'rhatāṃ // daśabhūmikasyādi
_____vatte apratima dharmadarśanaṃ
[_Mvu_1.64_] na ekakalpaśatasaṃcitātmanāṃ /
bhūmayo daśa jināna śrīmatāṃ
yair vikurviṣu sadā paṇḍitā //
mānadarpamadamohamocitā
sarvaśaḥ samiyamārdavānvitā /
gauravaṃ janiya sarvadarśiṣu
śrūyatāṃ jinavarasya śāsanaṃ //
nirvṛte kanakarāśīsannibhe
śākyanandijanane tathāgate /
kaṃpi medini saśailakānanā
sāgarāṃbaradharā saparvatā //
kampitaṃ paramaromaharṣaṇaṃ
bhūmikaṃpam anudṛśya dāruṇaṃ /
kāśyapo dhūtaguṇāgrapārago
cittam abhyupagataḥ tadā abhūt* //
kiṃ nu adya dharaṇī saparvatā
sāgarāmbaradharā vasundharā /
kampate paramadāruṇasvaraṃ
nūnaṃ nirvṛtiṃ gataḥ tathāgataḥ //
so ca divyanayanas tathāgataṃ
devakinnaravarehi vanditaṃ
[_Mvu_1.65_] dṛśya sarvabhavabandhanāntakaṃ
nirvṛtaṃ yamakaśāla-antare //
na khalu me samucitaṃ tathāgataṃ
ṛddhiye samanugantu gautamaṃ /
padbhir eva vadatāṃ varaṃ muniṃ
draṣṭum apratimaṃ pravrajāmy ahaṃ //
so ca matva tvaramāṇo sūrī
kāśyapo mathitamānaso bhikṣuḥ /
bhikṣubhiḥ bahubhiḥ uttamo pari-
nirvṛtabhuvam anupūrvam āgami //
tasya ca praṇidhir āsi uttamā
kāśyapasya jinapādavandane /
tau . . . . . caraṇau mahāmune
mūrdhinā upanipīḍya vandituṃ //
saṃgṛhyolkāṃ vipulāṃ atha catasro
mallakā upagatā balavantaḥ /
vījitāṃ paramamallavinītāṃ
dagdhaḍalkāṃ abhiprāṇamayensuḥ //
taiś citām abhimukhaṃ upanītā
taiḥ parākramabalai rathaśūraiḥ /
[_Mvu_1.66_] nirvṛtā ca . . . sā samakālaṃ
prāpya vāripariṣekam ivolkā //
saṃśayaṃ vimatimadhyam upetya
mallā divyanayanaṃ aniruddhaṃ /
gauravā nataśirā suvinītā
praśnam* . . . idaṃ paripṛcche //
ko nu hetur iha pratyayo ca ko
yen'; imā jinasutā upanītā /
nirvṛtiṃ upagatā sahasolkā
brūhi kāraṇam ihārya yathāvat* //
devatā khalu prasannā kāśyape
tasya eṣa khalu ṛddhibhāvanā /
naiva tāva jvalano jvaliṣyati
yāva nāgato agrapāragaḥ //
tasya caiṣa praṇidhiḥ samṛdhyati
kāśyapasya dhutadharmadhāriṇaḥ /
tau kramau daśabalasya śrīmataḥ
vandituṃ hi śirasā mahāmune //
so ca bhikṣugaṇasaṃpuraskṛtaḥ
kāśyapo dhutarajo jinātmajaḥ /
prāṃjalī jinacitām upāgato
gauravā praṇataśīrṣamānasaḥ //
[_Mvu_1.67_] dṛśya taṃ pravararūpadhāriṇaṃ
kāṣṭhasaṃcayagataṃ tathāgataṃ /
dhig bhavān iti girām udīrayī
darśitaprakṛtibhāvalakṣaṇāṃ //
ko nu so bhavam upetya prāṇako
yo na mṛtyuvaśam āgamiṣyati /
yatr'; ayaṃ jvalanakāṃcanopamo
nirvṛto śikhir ivendhanaṃ vinā //
kṛtva aṃjalipuṭaṃ mahāyaśo
pādato jinavarasya kāśyapo /
mūrdhinā nipatito maharṣiṇo
paścimaṃ idaṃ namasyate mune //
tau ca cakravaralakṣitau kramau
devadānavavarehi vanditau /
niḥsṛtau tatha vidārya tāṃ citāṃ
devayakṣabhujagānubhāvitau //
tau kramau śirasi sannipātiya
pāṇibhiḥ samanugṛhya cā mune /
ālape śrutidharaṃ maharṣiṇaṃ
antikāvacaraḥ kāśyapas tadā //
[_Mvu_1.68_] kiṃ tv imau śrutidhara kramau mune
dhyāmatām upagatau na suprabhau /
brūhi kāraṇam aśeṣam āhvaya
yen'; imau na nayanābhinandinau //
etaṃ śrutva śrutasaṃcayaṃdharo
kāśyapaṃ idam uvāca paṇḍito /
aśruvegaduṣitā va śocatāṃ
roditehi mathitā h'; imau kramau //
ten'; imau kramavarau mahāmuneḥ
rodanena janatābhipīḍitau /
no vibhānti munino yathā purā
evam etad anupaśya suvrata //
so nipatya śirasā punaḥ punaḥ
tau kramau pravaracakralakṣaṇau /
karatalehi abhipīḍayet mune
śāstu gauravaparāya buddhiye //
vanditau ca dhutadharmadhāriṇā
tau kramau guṇadhareṇa śāstuno /
lokanāthacitakāṣṭha tejasā
vāyuvegavidhutena dīpyati //
[_Mvu_1.69_] dahyamāne jinacandraśarīre
paṃca tāni vaśibhūtaśatāni /
mantrayanti sahitā samupetya
nirvṛtīsamayakāle saṃgītiṃ //
nirvṛto pravaralakṣaṇadhārī
yo nu śāstu sasurāsuranetā /
ko guṇo iha ciraṃ parivāse
vayam api adya vijahāmatha dehaṃ //
sarvathā supariniṣṭhitakāryāḥ
prāpya acyutam aśokam anantaṃ /
sarvabhāvabhavavītigatā sma
eṣa nirvṛtim upema ihaiva //
evam ukte dhutadharmaviśuddho
kāśyapo 'bravi tadā vaśibhūtāṃ /
na khu bhavadbhiḥ anupādi vimukti
nirvṛtī samanugamya ihaiva //
tīrthikā ca bahidhānugatāś ca
kreyur apratimaśāsanadoṣaṃ /
dhūmakālikam iti śramaṇasya
etat eva ca tu rakṣaṇīyaṃ no //
lokanātha bahavo narasiṃhā
[_Mvu_1.70_] ye c'; anāgata mahāmatiśūrā /
te hi no upapadeyur udagrā
yadi na saṃkaliye śāsanaṃ śāstuḥ //
tena apratihatāḥ susamagrāḥ
gāyathā sugataśāsanam agryaṃ /
yathā idaṃ suparigīta yathārthaṃ
cirataraṃ naramarūṣu viroce //
evam astu iti te vaśibhūtā
kāśyapasya vacanaṃ pratipūjya /
cittam apy upagatā kva idānīṃ
deśi dharmadharasaṃgaṇanā syāt* //
ramyakānanavane susamṛddhe
māgadhasya magadhādhipatisya /
puravare bhavatu rājagṛhasmiṃ
saptaparṇa-abhidhānaguhāyāṃ //
parvatasya vaihāyavarasya
uttarasmi tīre varapārśve /
vividhapādape śilātalabhūmeḥ
bhāge yaṃ bhavatu dharmasamāsyā //
te ca ṛddhivaśibhāvabalasthā
[_Mvu_1.71_] udgatāḥ khagapathe jinaputrā /
tatkṣaṇāntara . . . . . prapalānā
mānasaṃ saro yathā haṃsayūtho //
te pratiṣṭhitā nagāgravarasya
pārśve tat vanam upetya niṣaṇṇā /
śāsane ca sugatasya sugīte
devadundubhigaṇāni nadensuḥ //
te ca dundubhina nādaṃ nadantaṃ
śrutva śāsanakarā sugatasya /
bhūmikampam anudṛśya ca ghoraṃ
kāśyapaṃ dhutarajaṃ idam ūcuḥ //
kin tu bhoḥ dhutadharā samakaṃpi
medinī sasaritā sasamudrā /
devadundubhiravāś ca manojñā
divyamālyavikiraṇaṃ ca bhavanti //
tān uvāca dhutadharmasamaṃgī
kāśyapo jinasutāṃ vaśibhūtāṃ /
ete sannipatitā marusaṃghā
śrutva śāsanavaraṃ susamagryaṃ //
te samagravaralakṣaṇadhārī
gauravāt pramuditā marusaṃghāḥ /
pūjāṃ apratimakasya karonti
[_Mvu_1.72_] śāsanaṃ śṛṇuyu sarvasamagryaṃ //
so hi 'nekabhavakalpaśatehi
hitasukhāya naradevagaṇānāṃ /
evam abhyupagato cirarātraṃ
mokṣayiṣye 'haṃ prajāḥ parimuktaḥ //
so labhitva paramārtham aśokaṃ
sarvabhāvabhavaduḥkhanirodhaṃ /
kāśipuryāṃ naradevahitārthaṃ
vartayiṣyi varacakram adbhutaṃ //
paṃcakehi saha tehi munīhi
marugaṇāṃ vinayavādināṃ varo /
satvakoṭinayutāni nāyako
jātijanmamaraṇāt samuddhare //
so vimokṣayi bhavābhinandino
toṣayaṃ naramarū narasiṃho /
mathiya sarvaparavādi sāṃprataṃ
nirvṛto tu bhagavāṃ nirapekṣo //
eta śrutva vacanaṃ manoramaṃ
kāśyapasya dhutadharmadhāriṇo /
devasaṃghā muditā nabhe sthitā
vyāharanti vacanaṃ manoramaṃ //
sādhu sādhu dhutadharmakovidā
[_Mvu_1.73_] śāstu śāsanakarā ananyathā /
bhāṣase guṇam anantabuddhino
jetavane naramarū sutoṣitā //
so hi devamanujāna uttamo
so hi agrapuruṣo mahāmuniḥ /
so hi niḥśaraṇam uttamaṃ prabhuḥ
dṛṣṭadarśano hitāya prāṇināṃ //
tena skandhā taḍibudbudopamā
phenapiṇḍakam iva prabhāsvaraṃ /
deśitā daśabalena jānatā
yasy'; iyaṃ guṇakathā pravartate //
kṛṣṇasarpaśirasannibhās tathā
kāma agrapuruṣeṇa deśitā /
śastrarucchaviṣakumbhasannibhā
yasy'; iyaṃ guṇakathā pravartate //
tena dṛṣṭam acalaṃ paraṃ sukhaṃ
dṛṣṭibhiḥ paramasādhudṛṣṭibhiḥ /
taṃ amatsaravatā prakāśitaṃ
saṃvibhāgarucinā yad ad bhutaṃ //
udgate dinakare yathā kimi
[_Mvu_1.74_] niṣprabho bhavati no ca bhrājati /
udgate jinadivākare tathā
niṣprabhā paragaṇī asaṃyatā //
ṛddhipādabalapāramiṃ gato
īśvaro jinabalena cakṣumāṃ /
locanaṃ bhagavatasya paśyatha
nirvṛto kanakabimbasannibho //
dhig bhavāṃ sarada-abhrasannibhā
vālikānagararūpasannibhā /
yatra nāma kuśalāna saṃcayo
nirvṛto paramabuddhisāgaro //
hetukāraṇaśatehi nāyako
nardate puruṣasiṃhanarditaṃ /
bhavam ananyamaraṇaṃ nirīkṣya
tasya uktam antaraṃ na vidyate //
divyapuṣpavaramaṇḍitaṃ nabhaṃ
śobhate sugatavarṇabhāṣaṇe /
divyacandanarasānuvāsitaṃ
śobhate amṛtagandhikaṃ nabham iti //
atha khalv āyuṣmān mahāmaudgalyāyano āyuṣmantaṃ mahākāśyapam āmantrayati // vyavasthāpaya jinaputra vaśibhūtā ye pariṣāyāṃ saṃśayagatāni mānasāni vijāneyur iti //
[_Mvu_1.75_] athāniruddhaṃ upāliṃ ca sthaviraṃ ca alakuṇḍalabhaṭṭiyaṃ sundaranandaṃ ca kāśyapa uvāca //
avaloketha jinātmajāś cittāni yā pariṣāyāṃ /
saṃśayaṃ ca paripṛcchatha yasya yatra tathā bhaved iti //
sādhū ti te pratiśrutvā jinaśāstraviśāradāḥ /
paśyanti paracittāni kare vāmalakaṃ yathā //
pralambabāhuṃ vaśibhūtaṃ kāśyapo idam abravīt* /
gṛdhrakūṭasya śikhare nirmiṇe vasudhāṃ laghuṃ //
aṣṭādaśa sahasrāṇi pariṣāyāṃ samāgatā /
yathā sarvābhijāneyā ṛddhiṃ saṃjanayā tathā //
vicintacūtaṃ vaśibhūtaṃ kāśyapa idam abravīt* /
gaṃgodakamayā meghā nirmiṇe gagane laghuṃ //
vividhagandhapuṣpāś ca upavāyantu sarvataḥ /
mānuṣāṇām āmagandhā ca śīghram antarahāpaya //
haryakṣaṃ nāma vaśibhūtaṃ kāśyapa idam abravīt* /
tathā utpādaya śīghraṃ samādhiṃ sugatātmaja /
yathā gṛhīṇāṃ dravyāṇi na gaccheyuḥ parāṃ gatiṃ //
varuṇaṃ nāma vaśibhūtaṃ kāśyapo idam abravīt* /
aratidaṃśamaśakā manuṣyāṇāṃ nivartaye //
[_Mvu_1.76_] ajakarṇaṃ vaśibhūtaṃ kāsyapo idam abravīt* /
kṣudhāṃ pipāsāṃ vyādhiṃ ca manuṣyāṇāṃ nivartaya //
sādhū ti te pratiśrutvā kāśyapasya jinātmajāḥ /
yathājñaptāni sthānāni yathoktaṃ parijāgriṣu //
tataḥ kāśyapasthaviraḥ kātyāyanam uvāca sa /
samudīraya mahātmanāṃ caritaṃ dharmarājināṃ //
evam ukte mahāprājño kātyāyanakulodgataḥ /
uvāca caryā buddhānāṃ kāśyapasya anupṛcchataḥ //
śruyatāṃ bho jinasutā buddhānāṃ sarvadarśināṃ /
caryā caraṇaśuddhānāṃ yathāvat anupūrvaśaḥ //
daśa khalu bho jinaputrā bodhisatvāna bhūmayo /
. . . . . . . . . bhavanti katamā daśa //
durāroheti prathamā bhūmī samupadiśyate /
dvitīyā baddhamānā nāma tṛtīyā puṣpamaṇḍitā //
caturthī rucirā nāma paṃcamī cittavistarā /
ṣaṣṭī rūpavatī nāma saptamī durjayā smṛtā //
aṣṭamā janmanideśo navamī yauvarājyato /
daśamī tv abhiṣekāto iti etā daśa bhūmayaḥ //
[_Mvu_1.77_] evam ukte tu gāthābhiḥ kāśyapo 'bravi paṇḍitaḥ /
kātyāyanam ato 'tyarthaṃ vākyam apratimaṃ idaṃ //
bhūmīnāṃ pariṇāmāni yathāvat anukīrtaya /
yathā ca te vivartante saṃsaranto mahāyaśā //
yathā cāpi saṃvartante sattvasārāḥ tathā vade /
yathaivādhyāśayā teṣāṃ bhavanti tāṃ udāhare //
yathā ca parikalpenti satvā satvasamanvitā /
yathā ca denti dānāni tat sarvam anukīrtaye //
tathā ca dṛṣṭvā saṃbuddhā bhāṣanto ca manojanaṃ /
saṃjñotpādaṃ tathā brūhi kāśyapo idam abravīt* //
idaṃ te vacanaṃ śrutvā vaśibhūtā upasthitā /
gauraveṇa mahāsatvā saṃbuddhānāṃ mahātmanāṃ //
evam ukte kātyāyano kāśyapam uvāca // na khalu bho jinaputra śakyaṃ bodhisatvānāṃ bhūmīḥ pramātuṃ ettakakalpā vā anantā bhavanti / sarvaṃ saṃsāro bodhisatvānāṃ khaṇḍasaṃjñayā bhūmir iti parikalpitaṃ tena bhūmir iti smṛtā // evam ukte āyuṣmān ānanda āyuṣmantaṃ kātyāyanam uvāca // yadi bho jinaputra ekā bhūmi aprameyā
[_Mvu_1.78_] katham idānīṃ pariśeṣāṇāṃ bhūmīnāṃ grahaṇaṃ bhaviṣyati iti // evam ukte āyuṣmān kātyāyano āyuṣmantam ānandaṃ gāthābhir adhyabhāṣe //
kalpo yathā aparimitaḥ prakāśitaḥ
prajānatā avitathavādinā svayaṃ /
kalpeṣu ca bhavati bahūsu deśanā
idaṃ nu bho puruṣavarasya śāsanaṃ //
bhūmis tathā aparimitā prajānatā
prakāśitā svayam anivṛttabuddhinā /
pravartate tatha pariśeṣabhūmiṣu
sāmānyasaṃketānāṃ nirūpaṇaṃ //
prathamāyāṃ bho jinaputra bhūmau vartamānā bodhisatvā pṛthagjanā iti prāptaphalā bhavanti iti dakṣiṇīyāḥ ca lokānāṃ virocenti bhavanti cātra
tyāgena tyāgasampannā bodhisatvā mahāyaśāḥ /
lokāṃ ca abhirocante candrabhānur iva aṃśumāṃ //
prathamāyāṃ bhūmau bodhisatvānāṃ vartamānānām aṣṭa samudācārā bhavanti // katame aṣṭa // tadyathā tyāgaḥ karuṇā aparikhedaḥ amāno sarvaśāstrādhyayitā vikramaṃ lokānujñā dhṛtir iti // bhavanti cātra
[_Mvu_1.79_] te saṃvibhāgarucayaḥ karuṇāyamānā
duḥkhasaṃhatī bhagavatāṃ madhurasvarāṇāṃ /
vacanaiḥ guṇaiś ca paritoṣam upenti dhīrāḥ
evaṃ caranti dharaṇī prathamāye satvā //
śāstrāṇi yāni prasaranti asārakāni
etā vicārya janatā anurāgabuddhī /
niṣkramya taṃ tṛṇasamaṃ ca vicārya lokaṃ
tīvrāṃ vedenti vedanā kuśalaṃ cinonti //
ekena kāraṇena bodhisatvā vivartanti dvitīyāyāṃ bhūmau // katamena ekena // bhaveṣu āsvādasaṃjñino bhavanti // dvihi kāraṇehi bodhisatvā vivartanti dvitīyāyāṃ bhūmau // katamehi dvihi // kāmaguṇehi abhilāṣinaś ca bhavanti kuśīdāś ca // punas trībhir ākārair bodhisatvā dvitīyāyāṃ bhūmau vivartanti // katamehi trīhi // spṛhālavaś ca bhavanti uttrāsabahulā durbalādhyāśayāś ca // ṣaḍbhir ākāraiḥ bodhisatvā prathamāyāṃ bhūmau sthitā dvitīyāyāṃ bhūmau vivartanti // katamaiḥ ṣaḍbhiḥ // na ca anityasaṃjñābahulā viharanti / āghātabahulāś ca bhavanti / dṛdhavairāś ca bhavanti / styānamiddhabahulāś ca bhavanti / lokakāryaparāyaṇāś ca bhavanti // ye bho jinaputra
[_Mvu_1.80_] bodhisatvā vivartensu vivartanti vivartiṣyanti sarve te imehi dvādaśabhir ākārair vivartensu vivartanti vivartiṣyanti nāto bhūya iti //
___evam ukte āyuṣmān mahākāśyapaḥ āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // ime bho jinaputra bodhisatvā vivartiyāś ca avivartiyāś ca ye prathamaṃ cittam utpādayanti samyaksaṃbuddhā bhavema iti kettakaṃ puṇyaṃ prasavanta iti // evam ukte āyuṣmān kātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāṣyapam uvāca // paśya bho jinaputra yo dadyā jambudvīpaṃ saptaratnasaṃcayaṃ daśabalānāṃ ato bahutarakaṃ puṇyaṃ prasavati bodhāye praṇidhento // yaś ca bho jinaputra catvāro dvīpāṃ dadyāt* ratnācitāṃ daśabalānāṃ ato bahutarakaṃ puṇyaṃ prasavati bodhāye praṇidhento / yaś ca bho jinaputra dadyāt trisāhasrāṃ bahuratnadharāṃ mahāguṇadharāṇāṃ ato bahutarakaṃ puṇyaṃ prasavati bodhāya praṇidhento / yaś ca bho jinaputra gaṃgānadīvālukāsamā lokadhātuyo anekaratnācitapūrṇā lokanāthāna pūjayet* ato bahutarakaṃ puṇyaṃ prasavati bodhāye praṇidhento / yaś ca bho jinaputra sāgaravālukāsamā lokadhātuyo bahuvidharatnācitā pūrṇā agrapudgalāna pūjayā dadyāt* ato bahutarakaṃ puṇyaṃ prasavati bodhāye praṇidhento //
kiṃ kāraṇaṃ na hy ete prākṛtapuruṣāṇāṃ bhavanti saṃkalpāḥ /
bahujanahitāya yatra te janayanti manorathāṃ vīrāḥ //
evam ukte āyuṣmān mahākāṣyapaḥ āyuṣmantaṃ kātyāyanam abravīt* // ye punar bho jinaputra
[_Mvu_1.81_] bodhisatvā avaivartikatāyai pariṇāmenti kin tu khalu teṣām upacitakuśalapuṇyānāṃ prathamā praṇidhir utpadyati āhosvid upacitakuśalamūlānām iti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapaṃ gāthābhir adhyabhāṣati //
pūjayanti prathamaṃ tathāgatāṃ
gauraveṇa mahatā mahāyaśā /
naiva tāva janayanti mānasaṃ
agrapudgalagataṃ narottamā //
te ca pratyekabuddhakoṭiyo
pūjayanti paramārthapudgalāṃ /
naiva tāva janayanti mānasaṃ
sarvadharmavidutāya paṇḍitāḥ //
pūjayanti vaśibhūtakoṭiyo
pūrvam eva vaśipāramiṃ gatā /
naiva tāva janayanti mānasaṃ
jñānasāgaratarāya nāyakāḥ //
te yadā vipulapuṇyasaṃcayā
bhonti bhāvitaśarīramānasāḥ /
te sametya vararūpadhāriṇāṃ
bodhaye upajanenti mānasaṃ //
yaṃ mayā kuśalamūlam arjitaṃ
tena me bhavatu sarvadarśitā /
[_Mvu_1.82_] mā ca me praṇidhi tac ciraṃtaro /
evam eṣa praṇidhiḥ pravartatu //
yaś ca me kuśalamūlasaṃcayo
so mahā bhavatu sarvaprāṇibhiḥ /
yac ca karma aśubhaṃ kṛtaṃ mayā
tat phalaṃ kaṭukaṃ nistarāmy aham iti //
evam ukte āyuṣmān mahākāśyapaḥ āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam etad uvāca // kathaṃ ca bho jinaputra bodhisatvā dṛḍhavikramā bhavanti ye te avaivartikā bhavanti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ kāśyapaṃ gāthābhir adhyabhāṣe //
yenāntareṇa paramārthavidur bhavāmi
taṃ antaraṃ yadi avīcigato vasāmi /
taṃ abhyupemi na ca taṃ pratisaṃharāmi
sarvajñatāye praṇidhiṃ iti niścayo me //
jātījarāmaraṇaśoka-upadravāṃś ca
tyaktuṃ prabhuḥ na hi vivartayi mānasāni /
duḥkhasaṃhati jagato arthakaro prajānām*
ity etaṃ vikramabalaṃ puruṣarṣabhānām iti //
evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam abravīt* // yaṃ punar bho jinaputra avaivartiyo bodhisatvo prathamaṃ cittam utpādayati katameṣāṃ tadā adbhutānāṃ
[_Mvu_1.83_] dharmāṇāṃ prādurbhāvo bhavati // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyano āyuṣmantaṃ mahākāśyapaṃ gāthābhir adhyabhāṣati //
sanagaranigamasaritā raṇati vasumatī prabhūtaratnavatī /
prabhavati yadā prathamato praṇidhānaṃ jagatpradhānānāṃ //
divasakarasadṛśatejaś cābhāso vikasate diśaḥ sarvāḥ /
yadā puruṣasiṃhatāye ādyapraṇidhiḥ samudbhavati //
suravaragaṇāś ca udagrāḥ paraṃparān abhigirām udīrenti /
eṣa narasiṃhatāye praṇidheti anantavūdagro //
asmābhiḥ rakṣitavya eṣa hi jagato 'rthaṃ atitejasvī /
cinoti śubhaṃ śubhakaro idam āścaryaṃ tadā bhavati //
evam ukte āyuṣmān kāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // ye ime bho jinaputra avivartikā bodhisatvā kevattakāni taiḥ prathamāyāṃ bhūmau sthitaiḥ duṣkarāṇi kṛtānīti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapaṃ ślokān uvāca //
bhāryāṃ priyāṃ hṛdisukhāṃś ca sutāṃ śirāṃsi
netrāṇi cābharaṇavāhanavistarāṃś ca /
dattvā na viśramam upenty atha dainyatāṃ vā
[_Mvu_1.84_] sarvajñatām abhimukhāḥ puruṣarṣabhās te //
ādharṣitā ca vadhabandhanatāḍanebhyo
raudrair narair aśubhakarmam atipravaṇaiḥ /
tān eva dṛṣṭva paramārdavamaitracittā
ślakṣṇābhi vāgbhir anaghāḥ samudācaranti //
dṛṣṭvā ca yācanaka mānapramādupetaṃ
harṣaṃ paraṃ pratilabhanti mahāmanuṣyāḥ /
dattvā ca vardhitaguṇāttamanā bhavanti
paścāttapo na tu tapanti taponirāśā iti //
_____iti śrīmahāvastu-avadāne prathamā bhūmiḥ samāptā
tataś ca kāśyapasthaviraḥ mahākātyāyanam abravīt* /
nirdiṣṭā prathamā bhūmi mahāsatva manoramā //
dvitīyāṃ saṃkramantānāṃ bhūmiṃ naravarātmajā /
kiṃ cittaṃ bodhisattvānāṃ jāyate samanantaraṃ //
ke ca adhyāśayā santi dvitīyāyāṃ jinātmaja /
bhūmiṃ tāṃ bodhisatvānāṃ yathābhūtam udīrayed iti //
tataḥ kātyāyanaḥ sthaviraḥ kāśyapam idam abravīt* /
nirdeśaṃ bodhisatvānāṃ kīrtayiṣye manoramaṃ //
[_Mvu_1.85_] dvitīyāṃ saṃkramantānāṃ prathamato 'nujāyate /
aratī bodhisatvānāṃ bhaveṣv iti na saṃśayaṃ //
bodhisatvānāṃ bho jinaputra dvitīyāyāṃ bhūmau vartamānānāṃ ime adhyāśayā bhavanti / tadyathā kalyāṇādhyāśayā bhavanti snigdhādhyāśayāś ca bhavanti madhurādhyāśayāś ca bhavanti tīkṣṇādhyāśayāś ca bhavanti vipulādhyāśayāś ca bhavanti vicitrādhyāśayāś ca bhavanti gambhīrādhyāśayāś ca bhavanti aparyādinnādhyāśayāś ca bhavanti anupahatādhyāśayāś ca bhavanti asādhāraṇādhyāśayāś ca bhavanti unnatādhyāśayāś ca bhavanti akṛpaṇādhyāśayāś ca bhavanti anivartādhyāśayāś ca bhavanti akṛtrimādhyāśayāś ca bhavanti śuddhādhyāśayāś ca bhavanti dṛḍhādhyāśayāś ca bhavanti svabhāvādhyāśayāś ca bhavanti tṛptādhyāśayāś ca bhavanti pudgalādhyāśayāś ca bhavanti anantādhyāśayāś ca bhavanti //
___kathaṃ bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ kalyāṇādhyāśayāḥ bhavanti // ucyate //
buddhe dharme ca saṃghe ca na kāṃkṣanti kathaṃcana /
iti adhyāśayas teṣāṃ kalyāṇa upadiśyate //
kathaṃ bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ snigdhādhyāśayā bhavanti // ucyate //
aṅgeṣu chidyamāneṣu manas teṣāṃ na kupyate /
evam adhyāśayas teṣāṃ snigdhamṛdūpadiśyate //
kathaṃ ca bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ madhurādhyāśayā bhavanti // ucyate //
[_Mvu_1.86_] antaḥkuśalakarmāṇi sevanti puruṣottamāḥ /
evam adhyāśayā madhurā bhavanti dhutabuddhinām iti //
kathaṃ bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ tīkṣṇādhyāśayā bhavanti // ucyate //
budhyanty āśayasaṃyuktā loke lokottare tathā /
evam adhyāśayā tīkṣṇā bhavanti śuddhakarmaṇām iti //
kathaṃ ca bho dhutadharmadhara bodhisatvā vipulādhyāśayā bhavanti // ucyate //
sarvabhūtāna hitārthaṃ saṃcinonti śubhaṃ bahuṃ /
evam adhyāśayā vipulā bhavanti paramarṣiṇām iti //
kathaṃ bho dhutadharmadhara bodhisatvā vicitrādhyāśayā bhavanti // ucyate //
vicitrāṇi manojñāṇi denti dānāny amatsarāḥ /
evam adhyāśayā vicitrā bhavanty uttamadarṣinām iti //
kathaṃ ca bho dhutadharmadhara bodhisatvā aparyādinnādhyāśayā bhavanti // ucyate //
aparyādinnacittās te prativedhaparākramāḥ /
evam adhyāśayas teṣām aparyādinna ucyate //
kathaṃ ca bho dhutadharmadhara bodhisatvā anupahatādhyāśayā bhavanti // ucyate //
na te śakyanti saṃhartuṃ duṣṭacittena kenacit* /
evam adhyāśayas teṣāṃ na jātu upahanyate //
[_Mvu_1.87_] kathaṃ ca bho dhutadharmadhara bodhisatvā asādhāraṇādhyāśayā bhavanti // ucyate //
yaṃ nānyaḥ praṇidhiḥ kaścit* evaṃ satvasyopajāyate /
sarvasatvasukhārthāya tad asādhāraṇaṃ vidur iti //
kathaṃ ca bho dhutadharmadhara bodhisatvā unnatādhyāśayā bhavanti // ucyate //
aparatīrthikamataṃ śrutvāvajñā pratiṣṭhate /
unnatādhyāśayās tena narasiṃhā bhavanti te ti //
kathaṃ ca bho dhutadharmadhara bodhisatvā akṛpaṇādhyāśayā bhavanti // ucyate //
na kāmaguṇabhogārthaṃ saṃcinvanti śubhaṃ vidūḥ /
tataś cākṛpaṇās teṣāṃ bhavanty adhyāśayā sadeti //
kathaṃ ca bho dhutadharmadhara bodhisatvā anivartiyādhyāśayā bhavanti // ucyate //
kāmaiḥ te nāvakīryante buddhatve kṛtaniścayāḥ /
tenānivartiyās teṣām adhyāśayā iti smṛtāḥ //
kathaṃ ca bho dhutadharmadhara bodhisatvā akṛtrimādhyāśayā bhavanti // ucyate //
vaśi pratyekabuddhānāṃ na spṛhenti kathaṃcana /
evaṃ cākṛtrimo bhavati teṣām adhyāśayaḥ sadeti //
kathaṃ ca bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ śuddhādhyāśayā bhavanti // ucyate //
[_Mvu_1.88_] lābhasatkāram utsṛjya paramārthābhikāṃkṣiṇo /
śuddha adhyāśayas teṣām ity evam upadiśyate //
kathaṃ ca bho dhutadharmadhara bodhisatvā dṛḍhādhyāśayā bhavanti // ucyate //
na saṃharanti vīriyaṃ dharme lokair abhidrutā /
evam adhyāśayās teṣāṃ dṛḍhā santi maharṣiṇām iti //
kathaṃ ca bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ svabhāvādhyāśayā bhavanti // ucyate //
mūrchitās te na bhuṃjanti parānnāny avasrutā /
svabhāvādhyāśayas teṣām evam ārya praśaṃsyate ti //
kathaṃ ca bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ tṛptādhyāśayā bhavanti // ucyate //
nātra prasyandanti kāmeṣu niṣkramyābhiratāḥ sadā /
evam adhyāśayo tṛpto bodhisatve praśaṃsyate ti //
kathaṃ ca bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ pudgalādhyāśayā bhavanti // ucyate //
svayaṃbhūsarvadarśitvam abhikāṅkṣanti paṇḍitāḥ /
pudgalādhyāśayā bhavanti caivam apratimā dhruvāḥ //
[_Mvu_1.89_] kathaṃ ca bho dhutadharmadhara bodhisatvā anantādhyāśayā bhavanti // ucyate //
na prārthayanti mahābhogān adānaguṇasaṃpadā /
anantādhyāśayāś caivaṃ bhavanti puruṣottamā iti //
sarvehi etehi viṃśadbhiḥ sarvadharmaviśāradā /
samanvitā satpuruṣā śubhair adhyāśayair varā iti //
imehi khalu bho dhutadharmadhara bodhisatvā viṃśadbhir adhyāśayaiḥ samanvāgatā bhavantīti //
___evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // katihi bho jinaputra ākārehi bodhisatvā dvitīyāyāṃ bhūmau vartamānās tṛtīyāyāṃ bhūmau vivartanti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyano āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // aṣṭāviṃśadbhiḥ bho dhutadharmadhara kāraṇehi bodhisatvā dvitīyāyāṃ bhūmau vartamānāḥ tṛtīyāyāṃ bhūmau vivartante // katamair aṣṭāviṃśadbhir ākāraiḥ // tadyathā lābhagurukāś ca bhavanti / satkāragurukāś ca bhavanti / kīrtiślokaparāś ca bhavanti / śaṭhāś ca bhavanti / viṣameṇa ca vṛddhiṃ kalpayanti / gurukopanabhāṣaṇaparāś ca bhavanti / triṣu rataneṣu na ca citrikārabahulā vitaranti / dakṣiṇīyeṣu bodhisatvacaritaṃ ca na paryeṣanti / yataś ca bodhisatvacaritabhūmiṃ prāpnuvanti tāṃ na pūjayanti / atirekapūjāye prāpyaṃ ca bhāraṃ na upādiyanti / aprāpyaṃ ca bhāraṃ upādiyitvā vitaranti / ākīrṇavihāreṇa ca nārtīyanti / mālyavastrālaṃkārābhāraṇānulepanadharāś ca bhavanti / alpaguṇaparituṣṭāś
[_Mvu_1.90_] ca bhavanti / abhīkṣṇaṃ lokaramaṇīyābhiratāś ca bhavanti / na ca sarvadhātū anityā saṃkalpayanti / svena ca varṇarūpeṇa param abhimanyanti / na ca viparītadarśanatyāgaṃ karonti / na ca yathoddiṣṭaṃ padavyaṃjanaṃ paripūrṇaṃ karonti / deśanāmatsariṇaś ca bhavanti / apātradarśinaś ca bhavanti / pātre ca na pratipādayanti / kaṭhinasantānāś ca bhavanti / asamīkṣakāriṇaś ca bhavanti // ye keci bho dhutadharmadhara bodhisatvā dvitīyāyāṃ bhūmau vartamānā tṛtīyāyāṃ bhūmau vivartanti sarve te imehi-r-aṣṭāviṃśadbhir ākārair vivartanti //
___tatra idam iti ucyate //
ity eṣā dvitīyā bhūmi bodhisatvānam ucyate /
nānākuśalakośānāṃ lokārthasukhacāriṇāṃ //
ye hi doṣehi saṃyuktā vivartanti tathāvidhā /
ye caivaṃ parivartantā na vivartanti paṇḍitāḥ //
durārohāṃ dhuradhīrāḥ pratipadyanti śūratāṃ /
tāṃ ca lokānukampārthaṃ bahuduḥkhā caranti te //
te te devamanuṣyāṇāṃ pūjyāḥ sarve tathāgatāḥ /
tathā hi vividhaṃ duḥkhaṃ upenti jñānapūrvakaṃ //
nānādhātum imaṃ lokam anuvartanti paṇḍitāḥ /
tena teṣāṃ gatā kīrti loke samarumānuṣe iti //
_____iti śrīmahāvastu-avadāne dvitīyabhūmiḥ samāptā //
[_Mvu_1.91_]___evam ukte āyuṣmān mahākāśyapaḥ āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // dvitīyā bhūmito tṛtīyāṃ bhūmiḥ saṃkramantānāṃ bodhisatvānāṃ naravarātmaja kīdṛśaṃ jāyate cittam iti //
tataḥ kātyāyanasthaviraḥ kāśyapam idam abravīt /
śruyatāṃ bodhisatvānāṃ sandhicittam anuttamaṃ //
tyāge pravartate cittaṃ bodhisatvānam āvuso /
tṛtīyāṃ saṃkramantānāṃ dvitīyāto jinātmaja //
sukhenti sarvasatvānāṃ saṃsthitāni nareśvarāḥ /
taṃ ca na ātmasukhārthāya na api bodheḥ kathaṃcana //
kriṇanti putradāreṇa ekagāthāṃ subhāṣitāṃ /
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
sādhunā bodhisatvena rājyaṃ kārayatā purā /
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
vanagahanaṃ balagahanaṃ girigahanāni tyāgagrahaṇāni /
viṣamāpratisanniṣaṇṇavanāni tu manuṣyagahanāni //
tṛṇagulmakaṇṭhakalatākulāni vṛkṣagrahaṇā gahanāni /
śaṭhanikṛtipaiśunyāni tu manuṣyagahanāni //
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . bhaṇḍinā brūhi brāhmaṇa //
[_Mvu_1.92_] . . . . . bodhisatvena ekā gāthā subhāṣitā /
bodhisatvena sā krītā paramārthābhikāṃkṣiṇā //
ahituṇḍikāto hastāto yatnāt krītaṃ subhāṣitaṃ /
yāvaj jīvante amuṣyāṃ pelāyāṃ duṣkṛtaṃ kṛtaṃ //
brāhmaṇo abhyupagamya ṛṣidevaṃ nareśvaraṃ /
idam uvāca prītātmā asti eṣā subhāṣitā //
tasya mūlyaṃ tava śīrṣaṃ tyaktvā śīrṣam ity abravīt* /
brūhi brāhmaṇa śīghraṃ me gāthām etāṃ subhāṣitāṃ //
yadi api kiñcit aśubhaṃ samudācaranti
saṃbodhisatvacaritāny abhikāṃkṣamāṇāḥ /
tailapradīpa iva sūryamarīcicchannaḥ
na bhrājate vipulapuṇyabalābhibhūtaṃ //
surūpaṃ nāma bhūmipatiṃ rākṣaso idam abravīt* /
asti subhāṣitā gāthā kreyā yadi krīṇāsi tāṃ //
tasyā mūlyaṃ kumāraṃ ca devīṃ tvāṃ caiva bhakṣayet* /
gṛhyatāṃ yadi te kṛtyaṃ gāthā hi dharmasaṃhitā //
so 'bravīd rājā surūpo niḥsaṃgo dharmagauravāt* /
gṛhyatāṃ dīyatāṃ gāthā yuktaṃ bhavatu mā ciraṃ //
[_Mvu_1.93_] tatremāṃ gāthāṃ subhāṣitāṃ rākṣaso abravīt*
paridevitakaṃpaneṣu aniṣṭasaṃyogapriyahīneṣu /
uṣitaṃ narakeṣu varaṃ na ca kupuruṣasaṃśrayaniketaḥ //
amātyaṃ saṃjayaṃ nāma piśāco idam abravīt* /
svakaṃ me hṛdayaṃ dehi śṛṇu gāthāṃ subhāṣitāṃ //
svakan te hṛdayaṃ demi brūhi gāthāṃ subhāṣitāṃ /
piśācam abravīd vīro saṃjayo vigatavyatho //
tatremāṃ gāthāṃ subhāṣitāṃ piśāco 'bravīt*
na jātu tṛṇakāṣṭhehi jvalanaḥ śāmyate jvalan* /
na jātu upabhogebhyaḥ tṛṣṇā kāmeṣu śāmyati //
śreṣṭhiṃ vasundharaṃ nāma daridro idam abravīt* /
iyaṃ subhāṣitā gāthā sarvasvena tu dīyate //
bodhisatvo 'bravīt*
sarvasvaṃ dadāmi eṣāṃ brūhi gāthāṃ subhaṣitāṃ /
etaṃ santaḥ praśaṃsanti dharmeṣu yat subhāṣitaṃ //
tatremāṃ gāthāṃ subhāṣitāṃ daridro 'bravīt* //
ākīrṇāny api śūnyāni bāliśā yatra jantavaḥ /
[_Mvu_1.94_] śūnyāny ākīrṇā ca santi ekenāpi prajānatā //
surūpaṃ nāma rājānaṃ puruṣo etad abravīt* /
jambudvīpena mūlyena śakyaṃ śrotuṃ subhāṣitaṃ //
bodhisatva uvāca //
jambudvīpaṃ ca te demi sarvaṃ yat kiṃci icchasi /
śīghraṃ subhāṣitaṃ brūhi brūhi satyaṃ yad icchasi //
tatremāṃ gāthāṃ subhāṣitāṃ puruṣo 'bravīt* //
ahaṃkāramamakārā mānā yatra samupasthitā /
mānaṃ yatra nirodhāya utpadyante tathāgatāḥ //
satvaraṃ nāma hariṇaṃ lubdhaka idam abravīt* /
iyaṃ subhāṣitā gāthā dehi mānsaṃ śṛṇohi tāṃ //
yadi vināśadharmeṇa mānsenāhaṃ subhāṣitaṃ /
śṛṇomi demi te mānsaṃ kṣipraṃ brūhi subhāṣitaṃ //
tatremāṃ subhāṣitāṃ gāthāṃ lubdhako 'bravīt* //
satāṃ pādarajaḥ śreyo na suvarṇamayo giriḥ /
so pānsu śokahārāya so giri śokavardhana iti //
[_Mvu_1.95_] rājānaṃ nāgabhujaṃ nāma taddāso idam abravīt* /
cāturdvīpena rājyena śakyaṃ prāptuṃ subhāṣitaṃ //
bodhisatvo 'bravīt* //
cāturdvīpaṃ ca te rājyaṃ demi kṣipram udīraya /
etāṃ subhāṣitāṃ vācāṃ mā vilamba bravīhi me ti //
tatremaṃ ślokaṃ subhāṣitaṃ taddāso 'bravīt* //
lomotpāṭanatulyam āhu viduṣaḥ prājñasya yā vikriyā
tasmā jñānabalaṃ sametiya punar doṣāṃ samūlāṃ nayā /
chittvā doṣavivarjitena manasā saṃbhāti saṃghaḥ śuciḥ
bhāti lokaguruḥ satām anugato 'nikṣiptabhāro śuciḥ iti //
evaṃ subhāṣitārthāya prapāte patitaḥ punaḥ /
bhūyaḥ subhāṣitārthāya potas tyakto mahārṇave //
bhūyo akṣīṇi tyaktāni śrutvā gāthāṃ subhāṣitāṃ /
agniskandhe punaḥ patitaḥ śrutvā gātḥāṃ subhāṣitāṃ //
bahūni evamādīni duṣkarāṇi jinarṣabhāḥ /
subhāṣitānām arthāya pratipadyante mahāyaśā //
[_Mvu_1.96_] evam ukte āyuṣmān mahākāśyapaḥ āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // ye punar bho jinaputra bodhisatvāḥ tṛtīyāyāṃ bhūmau vartante kathaṃ caturthāyāṃ bhūmau vivartanti iti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // caturdaśabhir bho dhutadharmadhara ākārair bodhisatvāḥ tṛtīyāyāṃ bhūmau vartamānāḥ caturthāyāṃ bhūmau vivartante // katamehi caturdaśehi // akṣavaṃkadyūtakrīḍānuyogam anuyuktāś ca bhavanti / atyabhīkṣṇaṃ vivekaṃ sevanti / rājyaṃ ca kārāpayamāṇā lobhenābhibhūtā atrāntaravijitavāsināṃ sarvasvahāriṇo bhavanti / aparādhaṃ ca ananuyujyā vadham ākṣepayanti / badhyāṃś ca na saṃgopāyanti / puruṣāṃś ca vadhrayanti / vipratipannāś ca bhavanti / na ca bhogayātrāyāṃ saṃvibhajanti vidyamāneṣu vibhaveṣu / pravrajitvā ca samyaksaṃbuddhānāṃ bhāṣatāṃ vā bāhuśrutyaṃ na paryāpnuvanti / purā praṇidhitvā ca bāhuśrutyaṃ na deśayanti / āmiṣapratibaddhāṃś ca sevanti na dharmapratibaddhā / na cābhīkṣṇaṃ buddhavarṇaṃ bhāṣanti / samyaksaṃbuddhāṃś ca lokasamatāye deśenti / na ca samyaksaṃbuddhāṃ lokottarā iti bodhayanti // imehi bho dhutadharmadhara caturdaśabhir ākāraiḥ bodhisatvāḥ tṛtīyāyāṃ bhūmau vartamānāś caturthāyāṃ bhūmau vivartanti // ye hi kecid bho dhatudharmadhara bodhisatvāḥ tṛtīyāyāṃ bhūmau vartamānāḥ caturthāyāṃ bhūmau vivartensuḥ vivartanti vivartiṣyanti vā sarve te imehi caturdaśehir ākārair nāto bhūya iti //
[_Mvu_1.97_]___evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // ye punar bho jinaputra bodhisatvā avaivartiyā prathamaṃ cittam utpādayanti bodhāya kevarūpeṇa sukhena yujyanti kevattakāś ca satvā sukhasātasaṃgatā bhavantīti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapaṃ gāthābhir adhyabhāṣi //
sarvasatva sukhasātasaṃgatā
saṃbhavanti yad acintyam adbhutaṃ /
jāyate yada mano maharṣiṇāṃ
bodhimārgaparibhāvanātmakaṃ //
saptarātram iti niścayāś ca ye
ye pi te nirayadāruṇālayā /
ye ca pretabhavaneṣu prāṇino
te bhavanti sukhitāś ca nāma //
saptarātraṃ na cyavanti prāṇino
bodhisatvakuśalānukaṃpayā /
kṣubhyate ca vasudhā sasamudrā
saprabho bhramati merumastakaḥ //
bhūmi sandhiṣu ayaṃ pravartate
niścalā nabhasi naātra saṃśayaḥ /
teṣu sarvaśubhakarmarāśināṃ
tejasā bhramati sarvasaṃtataṃ //
[_Mvu_1.98_] atha khalu nāmatidevo nāma trāyastriṃśako bodhisatvo bhūto ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yena bhagavanto dṛṣṭo tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam abhistutaḥ saṃm