Bổn Sanh Thiên Cung (Divyāvadāna)

rgeṇa nirgataḥ/
264.011. svasthībhūtaśca rājā/
264.012. tena parituṣṭena tiṣyarakṣitā vareṇa pravāritā--kiṃ te varaṃ prayacchāmi? tayā abhihitam--saptāhaṃ devo rājyaṃ prayacchatu/
264.013. rājā āha--ahaṃ ko bhaviṣyāmi? devyuvāca--saptāhasyātyayāddeva eva rājā bhaviṣyati/
264.014. yāvadrājñā tiṣyarakṣitāyāḥ saptāhaṃ rājyaṃ dattam/
264.014. tasyā buddhirutpannā--idānīṃ mayā asya kuṇālasya vairaṃ niryātitavyam/
264.015. tayā kapaṭalekho likhitastakṣaśilakānāṃ paurāṇām--kuṇālasya nayanaṃ vināśayitavyamiti/
264.016. āha ca--
264.017. rājā hyaśoko balavān pracaṇḍa ājñāpayattakṣaśilājanaṃ hi/
264.019. uddhāryatāṃ locanamasya śatrormauryasya vaṃśasya kalaṅka eṣaḥ//116//
264.021. rājño 'śoksya yatra kāryamāśu pariprāpyaṃ bhavati, dantamudrayā mudrayati/
264.021. yāvat tiṣyarakṣitā śayitasya rājñastaṃ lekhaṃ dantamudrayā mudrayiṣyāmīti rājñaḥ sakāśamabhigatā/
264.022. rājā ca bhītaḥ pratibuddhaḥ/
264.023. devī kathayati--kimidamiti? rājā kathayati--devi, svapnaṃ me 'śobhanaṃ dṛṣṭam/
264.024. paśyāmi dvau gṛdhrau kuṇālasya nayanamutpāṭayitumicchataḥ/
264.024. devī kathayati--svāsthyaṃ kumārasyeti/
264.025. evaṃ dvirapi rājā bhītaḥ pratibuddhaḥ kathayati--devi, svapno me na śobhano dṛṣṭa iti/
264.026. tiṣyarakṣitā kathayati--kīdṛśaḥ svapna iti/
264.026. rājā āha--paśyāmi kuṇālam--dīrghakeśanakhaśmaśruḥ puraṃ praviṣṭaḥ/
264.027. devyāha--svāsthyaṃ kumārasyeti/
264.027. yāvat tiṣyarakṣitayā rājñaḥ śayitasya sa lekho dantamudrayā mudrayitvā takṣaśilāṃ preṣitaḥ/
264.028. yāvadrājñā śayitena svapne dṛṣṭaṃ dantā viśīrṇāḥ/
264.029. tato rājā tasyā eva rātreratyaye naimittikānāhūya kathayati--kīdṛśa eṣāṃ svapnānāṃ vipāka iti? naimittikāḥ kathayati--deva, ya īdṛśasvapnāni paśyati/
264.030. āha ca--
264.031. dantā yasya viśīryante svapnānte prapatanti ca/
264.032. cakṣurbhedaṃ ca putrasya putranāśaṃ ca paśyati//117//
265.001. śrutvā ca aśokastvaritaṃmutthāyāsanāt kṛtañjaliścaturdiśaṃ devatām yācayitumārabdhaḥ/
265.002. āha ca--
265.003. yā devatā śāsturabhiprasannā dharme ca saṃghe ca gaṇapradhāne/
265.005. ye cāpi loke ṛṣayo variṣṭhā rakṣantu te 'smattanayaṃ kuṇālam//118//
265.007. sa ca lekho 'nupūrveṇa takṣaśilāmupanītaḥ/
265.007. atha takṣaśilāḥ paurajānapadā lekhadarśanāt kuṇālasya guṇavistaratuṣṭā notsahante tadaptiyaṃ niveditum/
265.008. ciraṃ vicārayitvā rājā duṣṭaśīlaḥ svaputrasya na marṣayati, prāgevāsmākaṃ marṣayati/
265.009. āha ca--
265.010. munivṛttasya śāntasya sarvabhūtahitaiṣiṇaḥ/
265.011. yasya dveṣaḥ kumārasya kasyānyasya bhaviṣyati//119//
265.012. tairyāvatkuṇālasya niveditam, lekhaścopanītaḥ/
265.012. tataḥ kuṇālo vācayitvā kathayati--viśrabdham yathātmaprayojanaṃ kriyatāmiti/
265.013. yāvaccaṇḍālā upanītāh--kuṇālasya nayanamutpāṭayatheti/
265.014. te ca kṛtāñjalipuṭā ūcuh--notsāhayāmaḥ/
265.014. kṛtah?
265.015. yo hi candramasaḥ kāntiṃ mohādabhyuddharennaraḥ/
265.016. sa candrasadṛśādvaktrāttava netre samuddharet//120//
265.017. tataḥ kumāreṇa makuṭaṃ dattam/
265.017. anayā dakṣiṇayotpāṭayatheti/
265.017. tasya tu karmaṇo 'vaśyaṃ vipattavyam/
265.018. puruṣo hi vikṛtarūpo 'ṣṭādaśābhirdaurvarṇikaiḥ samanvāgato 'bhyāgataḥ/
265.018. sa kathayati--ahamutpāṭayiṣyāmīti/
265.019. yāvatkuṇālasya samīpaṃ nītaḥ/
265.019. tasmiṃśca samaye kuṇālasya sthavirāṇāṃ vacanamāmukhībhūtam/
265.020. sa tadvacanamanusmṛtyovāca--
265.021. imāṃ vipattiṃ vijñāya tairuktaṃ tattvavādibhiḥ/
265.022. paśyānityamidaṃ sarvaṃ nāsti kaścid dhruve sthitaḥ//121//
265.023. kalyāṇamitrāste mahyaṃ sukhakāmā hitaiṣiṇaḥ/
265.024. yairayaṃ deśito dharmo vītakleśairmahātmabhiḥ//122//
265.025. anityatāṃ saṃparipaśyato me gurūpadeśānmanasi prakurvataḥ/
265.027. utpāṭane 'haṃ na bibhemi saumya netradvayasyāsthiratāṃ hi paśye//123//
265.029. utpāṭe vā na vā netre yathā vā manyate nṛpaḥ/
265.030. gṛhītasāraṃ cakṣurme hyanityādibhirāśrayaiḥ//124//
265.031. tataḥ kuṇālastaṃ puruṣamuvāca--tena hi bhoḥ puruṣa, ekaṃ tāvannayanamutpāṭya mama haste 'nuprayaccha/
265.032. yāvat sa puruṣaḥ kuṇālasya nayanamutpāṭayituṃ pravṛttaḥ/
265.032. tato 'nekāni prāṇiśatasahasrāṇi vikroṣṭumārabdhāni--kaṣṭaṃ bhoḥ/
266.001. eṣā hi nirmalā jyotsnā gaganātpatate śaśī/
266.002. puṇḍarīkavanāccāpi śrīmannutpaṭyate 'mbujam//125//
266.003. teṣu prāṇiśatasahasreṣu rudatsu kuṇālasyaiva nayanamutpāṭya haste dattam/
266.003. tataḥ kuṇālastannayanaṃ gṛhyovāca--
266.005. rūpāṇi kasmānna nirīkṣase tvam yathāpurā prākṛta māṃsapiṇḍa/
266.007. te vañcitāste ca vigarhaṇīyā ātmeti ye tvāmabudhāḥ//126//
266.009. sāmagrajaṃ budbadasaṃnikāśaṃ sudurlabhaṃ nirviṣamasvatantram/
266.011. evaṃ pravīkṣanti sadāpramattā ye tvāṃ na te duḥkhamanuprayānti//127//
266.013. evamanuvicintayatā tena sarvabhāveṣvanityatām/
266.014. srotāpattiphalaṃ prāptaṃ janakāyasya paśyataḥ//128//
266.015. tataḥ kuṇālo dṛṣṭasatyastaṃ puruṣamuvāca--idānīṃ dvitīyaṃ viśrabdhaṃ nayanamutpāṭya haste datta/
266.016. atha kuṇālo māṃsacakṣuṣyuddhṛte prajñācakṣuṣi ca viśuddhe kathayati--
266.017. uddhṛtaṃ māṃsacakṣurme yadyapyetatsudurlabham/
266.018. prajñācakṣurviśuddhaṃ me pratilabdhamaninditam//129//
266.019. parityakto 'haṃ nṛpatinā yadyahaṃ putrasaṃjñayā/
266.020. dharmarājasya putratvamupeto 'smi mahātmanaḥ//130//
266.021. eśvaryādyadyahaṃ bhraṣṭaṃ śokaduḥkhanibandhanāt/
266.022. dharmaiśvaryamavāptaṃ me duḥkhaśokavināśanam//131//
266.023. yāvatkuṇālena śrutam--nāyaṃ tātasyāśokasya karma, api tu tiṣyarakṣitāyā ayaṃ prayoga iti/
266.024. śrutvā ca kuṇālaḥ kathayati--
266.025. ciraṃ sukhaṃ caiva sā tiṣyanāṃnī āyurbalaṃ pālayate ca devī/
266.027. saṃpreṣito 'yaṃ hi yayā prayogo yasyānubhāvena kṛtaḥ svakārtham//132//
266.029. tataḥ kāñcanamālayā śrutam--kuṇālasya nayanānyutpāṭitānīti/
266.029. śrutvā ca bhartṛtayā kuṇālasamīpamupasaṃkramya parṣadamavagāhya kuṇālamuddhṛtanayanaṃ rudhirāvasiktagātraṃ dṛṣṭvā sūrcchitā bhūmau patitā/
266.031. yāvajjalasekaṃ kṛtvotthāpitā/
266.031. tataḥ kathaṃcit saṃjñāmupalabhya sasvaraṃ prarudantyuvāca--
267.001. netrāṇi kāntāni manoharāṇi ye māṃ nirīkṣañjanayanti tuṣṭim/
267.003. te me vipannā hyanirīkṣaṇīyāstyajanti me prāṇasamāḥ śarīram//133//
267.005. tataḥ kuṇālo bhāryāmanunayannuvāca--alaṃ ruditena/
267.005. nārhasi śokamāśrayitum/
267.006. svayaṃkṛtānāmiha karmaṇāṃ phalamupasthitam/
267.006. āha ca--
267.007. karmātmakaṃ lokamidaṃ viditvā duḥkhātmakaṃ cāpi janaṃ hi matvā/
267.009. matvā ca lokaṃ priyaviprayogaṃ kartuṃ priye nārhasi bāṣpamokṣam//134//
267.011. tataḥ kuṇālo bhāryayā saha takṣaśilāyā niṣkāsitaḥ/
267.011. sa garbhādānamupādāya paramasukumāraśarīraḥ/
267.012. na kiṃcidutsahate karma kartum/
267.012. kevalaṃ vīṇāṃ vādayati, gāyati ca/
267.013. tato bhaikṣyaṃ labhate/
267.013. kuṇālaḥ patnyā saha bhuṅkte/
267.013. tataḥ kāñcanamālā yena mārgeṇa pāṭaliputrādānītā, tameva mārgamanusmarantī bhartṛdvitīyā pāṭaliputraṃ gatā/
267.014. yāvadaśokasya gṛhamārabdhā praveṣṭum/
267.015. dvārapālena ca nivāritau/
267.015. yāvadrājño 'śokasya yānaśālāyāmavasthitau/
267.016. tataḥ kuṇālo rātryāḥ pratyūṣasamaye vīṇāṃ vādayitumārabdhaḥ/
267.016. yathā nayanānyutpāṭitāni, satyadarśanaṃ ca kṛtam, tadanurūpaṃ hitaṃ ca gītaṃ prārabdham/
267.017. āha ca--
267.018. cakṣurādīni yaḥ prājñaḥ paśyatyāyatanāni ca/
267.019. jñānadīpena śuddhena sa saṃsārādvimucyate//135//
267.020. yadi tava bhavaduḥkhapīḍitā bhavati doṣaviniśritā matiḥ/
267.022. sukhamiha ca yadīcchasi dhruvaṃ tvaritamihāyatanāni saṃtyajasva//136//
267.024. tasya gītaśabdo rājñā aśokena śrutaḥ/
267.024. śrutvā ca rājā prītamanā uvāca--
267.025. gītaṃ kuṇālena mayi prasaktaṃ vīṇāsvaraṃ caiva śrutiścireṇa/
267.027. abhyāgato 'pīha gṛhaṃ nu kaṃcinna cecchati draṣṭumayaṃ kumāraḥ//137//
267.029. atha rājā aśoko 'nyatamapuruṣamāhūyovāca--puruṣa, lakṣyate--
267.030. na khalveṣa kiṃ gītasya kuṇālasadṛśo dhvaniḥ/
267.031. karmaṇyadhairyatāṃ caiva sūcayanniva lakṣyate//138//
267.032. tadanenāsmi śabdena dhairyādākampito bhṛśam/
267.033. kalabhasyeva naṣṭasya pranaṣṭakalabhaḥ karī//139//
268.001. gaccha, kuṇālamānayasveti/
268.001. yāvat puruṣo yānaśālāṃ gataḥ/
268.001. paśyati kuṇālamuddhṛtanayanaṃ vātātapaparidagdhagātram/
268.002. apratyabhijñāya ca rājānamaśokamabhigamyovāca--deva, na hyeṣa kuṇālaḥ/
268.003. andhaka eṣa vanīpakaḥ patnyā saha devasya yānaśālāyamavasthitaḥ/
268.003. śrutvā ca rājā saṃvignaścintayāmāsa--yathā mayā svapnānyaśobhanāni dṛṣṭāni, niyataṃ kuṇālasya nayanāni vinaṣṭāni bhaviṣyanti/
268.005. āha ca--
268.006. svapnāntare nimittāni yathā dṛṣṭāni me purā/
268.007. niḥsaṃśayaṃ kuṇālasya netre vai nidhanaṃ gate//140//
268.008. tato rājā prarudannuvāca--
268.009. śīghramānīyatāmeṣa matsamīpaṃ vanīpakam/
268.010. na hi me śāmyate cetaḥ sutavyasanacintayā//141//
268.011. yāvat puruṣo yānaśālāṃ gatvā kuṇālamuvāca--kasya tvaṃ putraḥ, kiṃ ca nāma? kuṇālaḥ prāha--
268.013. aśoko nāṃ rājāsau mauryāṇāṃ kulavardhanaḥ/
268.014. kṛtsneyaṃ pṛthivī yasya vaśe vartani kiṃkara//142//
268.015. tasya rājñastvahaṃ putraḥ kuṇāla iti viśrutaḥ/
268.016. dhārmikasya tu putro 'haṃ buddhasyādityabāndhavaḥ//143//
268.017. tataḥ kuṇālaḥ patnyā saha rājño 'śokasya samīpamānītaḥ/
268.017. atha rājā aśokah  kuṇālamuddhṛtanayanaṃ vātātapaparidagdhagātraṃ rathyācolakasaṃghātapratyavareṇa vāsasā lakṣyālakṣyapracchāditakaupīnam/
268.019. sa tamapratyābhijñāya ākṛtimātrakaṃ dṛṣṭvā rājā kathayati--tvaṃ kuṇāla iti? kuṇālaḥ prāha--evaṃ deva, kuṇālo 'smīti/
268.020. śrutvā mūrcchito bhūmau patitaḥ/
268.020. vakṣyati hi--
268.021. tataḥ kuṇālasya mukhaṃ nirīkṣya netroddhṛtaṃ śokaparītacetāḥ/
268.023. rājā hyaśokaḥ patito dharaṇyāṃ hā putraśokena hi dahyamānaḥ//144//
268.025. yāvajjalapariṣekaṃ kṛtvā rājānamutthāpayitvā āsane niṣāditaḥ/
268.025. atha rājā kathaṃcit saṃjñāmupalabhya kuṇālamutsaṅge sthāpayāmāsa/
268.026. vakṣyati hi--
268.027. tato muhūrtaṃ nṛpa āśvasitvā kaṇṭhe pariṣvajya rasāśrukaṇṭhaḥ/
268.028. muhuḥ kuṇālasya mukhaṃ pramṛjya bahūni rājā vilalāpa tatra//145//
268.030. netre kuṇālapratime vilokya sutaṃ kuṇāleti purā babhāṣe/
269.001. tadasya netre nidhanaṃ gate te putraṃ kuṇāleti kathaṃ ca vakṣye//146//
269.003. āha ca--
269.004. kathaya kathaya sādhu putra tāvadvadanamidaṃ tava cārunetram/
269.006. gaganamiva vipannacandratāravyapagataśobhamanīkṣakaṃ kṛtaṃ te//147//
269.008. akaruṇahṛdayena tena tāta munisadṛśasya na sādhu sādhubuddheḥ/
269.010. naravaranayaneṣvavairavairaṃ prakṛtamidaṃ mama bhūri śokamūlam//148//
269.012. vada suvadana kṣiprametadarthaṃ vrajati śarīramidaṃ purā vināśam/
269.014. tava nayanavināśaśokadagdhaṃ vanamiva nāgavimuktavajradagdham//149//
269.016. tataḥ kuṇālaḥ pitaraṃ praṇipatyovāca--
269.017. rājannatītaṃ khalu naiva śocyaṃ kiṃ na śrutaṃ te munivākyametat/
269.019. yatkarmabhiste 'pi jinā na muktāḥ pratyekabuddhāḥ sudṛḍhaistathaiva//250//
269.021. labdhāḥ phalasthāśca pṛthagjanāśca kṛtāni kāmānyaśubhāni dehinām/
269.023. svayaṃkṛtānāmiha karmāṇāṃ phalaṃ kathaṃ tu vakṣyāmi parairidaṃ kṛtam//151//
269.025. ahameva mahārāja kṛtāparādhaśca sāparādhaśca/
269.026. vinivartayāmi yo 'haṃ vinayāmi vipattijananāni//152//
269.027. na śastravajrāgniviṣāṇi pannagāḥ kurvanti pīḍāṃ nabhaso 'vikāriṇaḥ/
269.029. śarīralakṣyeṇa dhṛtena pārthiva patanti duḥkhānyaśivāni dehinām//153//
269.031. atha rājā śokāgninā saṃtāpitahṛdaya uvāca--
269.032. kenoddhṛtāni nayanāni sutasya mahyaṃ ko jīvitaṃ sumadhuraṃ tyajituṃ vyavastaḥ/
270.001. śokānalo nipatito hṛdaye pracaṇḍah ācakṣva putra kasya harāmi daṇḍam//154//
270.003. yāvadrājñā aśokena śrutam--tiṣyarakṣitāyā ayaṃ prayoga iti/
270.003. śrutvā rājā tiṣyarakṣitāmāhūyovāca--
270.005. kathaṃ hi dhanye na nimajjase kṣitau cchindāmi śīrṣaṃ paraśuprahāraiḥ/
270.007. tyajāmyahaṃ tvāmatipāpakāriṇīmadharmayuktāṃ śriyamātmavāniva//155//
270.009. tato rājā krodhāgninā prajvalitastiṣyarakṣitāṃ nirīkṣyovāca--
270.010. utpāṭya netre paripātayāmi gātraṃ kimasyā nakharaiḥ sutīkṣṇaiḥ/
270.012. jīvantiśūlāmatha kārayāmi cchindāmi nāsāṃ krakacena vāsyāḥ//156//
270.014. kṣureṇa jihvāmatha kartayāmi viṣeṇa pūrṇāmatha ghātayiṣye/
270.016. sa ityevamādivadhaprayogaṃ bahuprakāraṃ hyavadannarendraḥ//157//
270.018. vijñāpayāmāsa guruṃ mahātmā/
270.020. anāryakarmā yadi tiṣyarakṣitā tvamāryakarmā bhava mā vadha striyam//158//
270.022. phalaṃ hi maitryā sadṛśaṃ na vidyate prabhostitakṣā sugatena varṇitā/
270.024. punaḥ praṇasya pitaraṃ kumāraḥ kṛtāñjaliḥ sūnṛtavāgjagāda//159//
270.026. rājanna me duḥkhamalo 'sti kaścittīvrāpalāre 'pi na manyutāpaḥ/
270.028. manaḥ prasannam yadi me jananyām yenoddhṛte me nayane svayaṃ hi/
270.030. tattena satyena mamāstu tāvannetradvayaṃ prāktanameva sadyaḥ//160//
270.032. ityuktamātre pūrvādhikapraśobhite netrayugme prādurbabhūvatuḥ/
270.032. yāvadrājñā aśokena tiṣyarakṣitā amarṣitena jatugṛhaṃ praveśayitvā dagdhā, takṣaśilāśca paurāḥ praghātitāḥ//
271.001. bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaśayacchettāramāyuṣmantaṃ sthaviropaguptaṃ pṛcchanti--kiṃ kuṇālena karma kṛtam yasya karmaṇo vipākena nayanānyutpāṭitāni? sthavira uvāca--tena hyāyuṣmantaḥ śrūyatām--
271.003. bhūtapūrvamatīte 'dhvani vārāṇasyāmanyatamo lubdhakaḥ/
271.004. sa himavantaṃ gatvā mṛgān praghātayati/
271.005. so 'pareṇa samayena himavantaṃ gataḥ/
271.005. tatra pāśanipatitānyekasyāṃ guhāyāṃ praviṣṭānyāsāditāni/
271.006. tena vāgurayā sarve gṛhītāḥ/
271.006. tasya buddhirutpannā--yadi praghātayiṣyāmi, māṃsaḥ kledaṃmupayāsyati/
271.007. tena pañcānāṃ mṛgaśatānāṃ nayanātyutpāṭitāni//
271.008. kiṃ manyadhvamāyuṣmantah? yo 'sau lubdhakaḥ, sa eṣa kuṇālaḥ/
271.008. yattatrānena bahūnāṃ mṛgaśatānāṃ nayanānyutpāṭitāni, tasya karmaṇo vipākena bahūni varṣaśatasahasrāṇi narakeṣu duḥkhamanubhūya tataḥ karmāvaśeṣeṇa pañca janmaśatāni tasya nayanānyutpāṭitāni//
271.011. kiṃ karma kṛtam yasya karmaṇo vipākenocce kule upapannaḥ, prasādikaśca saṃvṛttaḥ, satyadarśanaṃ ca kṛtam?
271.013. tena hyāyucmantaḥ śrūyatām--bhūtapūrvamatīte 'dhvani catvāriṃśadvarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ krakucchando nāma samyaksambuddho loka udapādi/
271.014. yadā krakucchandaḥ samyaksambuddhaḥ sakalaṃ buddhakāryaṃ kṛtvā nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtaḥ, tasya aśokena rājñā catūratnamayaṃ stūpaṃ kāritam/
271.016. yadā rājā aśokaḥ kālagataḥ, aśrāddho rājā rājyaṃ pratiṣṭhitaḥ/
271.016. tāni ratnānyadattādāyikairhṛtāni/
271.017. pāṃśukāṣṭaṃ cāvaśiṣṭam/
271.017. atra janakāyo gatvā viśīrṇaṃ dṛṣṭvā śocitumārabdhaḥ/
271.018. tasmiṃśca samaye 'nyatamaśca śreṣṭhiputraḥ/
271.018. tenokrah--kimarthaṃ rudyata iti? tairabhihitam--krakucchandasya samyaksambuddhasya stūpaṃ catūratnamayamāsīt, sa idānīṃ viśīrṇa iti/
271.020. tatastena ca tatra krakucchandasya samyaksambuddhasya kāyapramāṇikā pratimā babhūva viśīrṇā, sā abhisaṃskṛtā, samyakpraṇidhānaṃ ca kṛtam--yādṛśaḥ krakucchandaḥ śāstā, īdṛśameva śāstāramārāgayeyaṃ mā virāgayeyamiti//
271.023. kiṃ manyadhvamāyuṣmantah? yo 'sau śreṣṭhiputraḥ, sa eṣa kuṇālaḥ/
271.023. yatrānena krakucchandasya stūpamabhisaṃskṛtam, tasya karmaṇo vipākenoccakule upapannaḥ/
271.024. yatpratimā abhisaṃskṛtā, tena karmaṇo vipākena kuṇākaḥ prāsādikaḥ samṛttaḥ/
271.025. yat praṇidhānaṃ kṛtam, tasya karmaṇo vipākena kuṇālena śākyamuniḥ samyaksambuddhastādṛśa eva śāstā samārāgito na virāgitaḥ, satyadarśanaṃ ca kṛtam//
271.028. iti śrīdivyāvadāne kuṇālāvadānaṃ saptaviṃśatimaṃ samāptam//
********** Avadāna 28 **********
272.001. div28 vītaśokāvadānam/
272.002. yadā rājñā aśokena bhagavacchāsane śraddhā pratilabdhā, tena caturaśītidharmarājikāsahasraṃ pratiṣṭhāpitaṃ pañcavārṣikaṃ ca kṛtam/
272.003. trīṇi śatasahastāṇi bhikṣūṇāṃ bhojitāni yatraiko 'rhatāṃ dvau śaikṣāṇāṃ pṛthagjanakalyāṇakānāṃ ca/
272.004. (sa)samudrāyāṃ pṛthivyāṃ janakāyā yadbhūyasā bhagavacchāsane 'bhiprasannāḥ/
272.005. tasya bhrātā vītaśoko nāma tīrthyābhiprasannaḥ/
272.005. sa tīrthyairvigrāhitah--nāsti śramaṇaśākyaputrīyāṇāṃ mokṣa iti/
272.006. ete hi sukhābhiratāḥ parikhedabhīravaśceti/
272.007. yāvadrājñā aśokenocyate--vītaśoka, mā tvamanāyatane 'prasādamutpādaya, api tu buddhadharmasaṃghe prasādamutpādaya/
272.008. eṣa āyatanagataḥ prasāda iti/
272.008. atha rājā aśoko 'pareṇa samayena mṛgavadhāya nirgataḥ/
272.009. tatra vītaśokenāraṇye ṛṣirdṛṣṭaḥ pañcātapenāvasthitaḥ/
272.010. sa ca kaṣṭatapaḥ sārasaṃjñī/
272.010. tenābhigamya pādābhivandanaṃ kṛtvā sa ṛṣiḥ pṛṣṭah--bhagavan, kiyaccitraṃ te ihāraṇye prativasatah? sa uvāca--dvādaśa varṣāṇīti/
272.011. vītaśokaḥ kathayati--kastavāhārah? sa ṛṣiruvāca--phalamūlāni/
272.012. kiṃ prāvaraṇam? darbhacīvarāṇi/
272.012. kā śayyā? tṛṇasaṃstaraṇam/
272.013. vītaśoka uvāca--bhagavan, kiṃ duḥkhaṃ bādhate? ṛṣiruvāca--ime mṛgā ṛtukāle saṃvasanti/
272.014. yadā mṛgānāṃ saṃvāso dṛṣṭo bhavati, tasmin samaye rāgeṇa paridahyāmi/
272.015. vītaśoka uvāca--asya kaṣṭena tapasā rāgo 'dyāpi na bādhyate, prāgeva śramaṇāḥ śākyaputrīyāḥ svāstīrṇāsanaśayanopasevinaḥ/
272.016. kuta eṣāṃ rāgaprahāṇaṃ bhaviṣyati? āha ca--
272.017. kaṣṭe 'smin vijane vane nivasatāṃ vāyvambumūlāśināṃ rāgo naiva jito yadīha ṛṣiṇā kālaprakarṣeṇa hi/
272.019. bhuktavānnaṃ sadhṛtaṃ prabhūtapiśitaṃ dadhyuttamālaṃkṛtaṃ śākyeṣvindriyanigraho yadi bhavedvindhyaḥ plavetsāgare//1//
272.021. sarvathā vañjito rājā aśoko yacchramaṇeṣu śākyaputrīyeṣu kārāṃ karoti/
272.021. etacca vacanaṃ śrutvā rājā upāyajño 'mātyānuvāca--ayaṃ vītaśokastīrthyābhiprasannaḥ/
272.022. upāyena bhagavacchāsane 'bhiprasādayitavyaḥ/
272.023. amātyā āhuh--deva, kimājñāpayasi? rājā āha--yadā ahaṃ rājā alaṃkāraṃ mauliṃ paṭṭaṃ cāpanayitvā snānaśālāṃ praviṣṭo bhavāmi, tadā yūyaṃ vītaśokasyopāyena mauliṃ paṭṭaṃ ca baddhvā siṃhāsane niṣādayiṣyatha/
272.025. evamastu iti/
272.025. yāvadrājā rājālaṃkāraṃ mauliṃ paṭṭaṃ cāpanayitvā snānaśālāyāṃ praviṣṭaḥ, tato 'mātyairvītaśoka ucyate--rājño 'śokasyātyayāt tvaṃ rājā bhaviṣyasi/
272.027. imaṃ tāvadrājālaṃkāraṃ pravaramauliṃ paṭṭaṃ ca baddhvā siṃhāsane niṣīdayiṣyāmah--kiṃ śobhase na veti/
272.028. taistadābharaṇamauliṃ paṭṭaṃ ca baddhvā siṃhāsane niṣādito rājñaśca niveditam/
272.029. tato rājā aśoko vītaśokaṃ rājālaṃkāraṃ maulipaṭṭabaddhaṃ ca siṃhāsanopaviṣṭaṃ dṛṣṭvā kathayati--adhyāpyahaṃ jīvāmi/
272.030. tvaṃ rājā saṃvṛttaḥ/
272.030. tato rājñā abhihitam--ko 'tra? tato yāvadvadhyaghātakā nīlāmbaravasanāḥ pralambakeśā ghaṇṭāśabdapāṇayo rājñaḥ pādayor nipatyovāca--deva, kimājñāpayasi? rājā āha--vītaśoko mayā parityakta iti/
273.001. yāvadvītaśoka ucyate--saśastrairvadhyaghātairasmābhiḥ parivṛto 'sīti/
273.001. tato 'mātyā rājñaḥ pādayor nipalyovāca--deva, marṣaya vītaśokam/
273.002. devasyaiṣa bhrātā/
273.002. tato rājñā abhihitam--saptāhamasya marṣayāmi/
273.003. bhrātā caiṣaḥ/
273.003. mama bhrātuḥ snehādasya saptāhaṃ rājyaṃ prayacchāmi/
273.003. yāvat tūryaśatāni saṃpravāditāni, jayaśabdaiścānanditam, prāṇiśatasahasraiścāñjaliḥ kṛtaḥ, strīśataiśca parivṛtaḥ/
273.005. vadhyaghātakāśca dvāri tiṣṭhanti/
273.005. divase gate vītaśokasyāgrataḥ sthitvā ārocayanti--nirgataṃ vītaśoka ekaṃ divasam/
273.006. ṣaḍahānyavaśiṣṭāni/
273.006. evaṃ dvitīye divase/
273.006. vistareṇa yāvatsaptāhadivase vītaśoko rājālaṃkāravibhūṣito rājño 'śokasya samīpamupanītaḥ/
273.007. tato rājñā aśokenābhihitam--vītaśoka, kañcitsugītaṃ sunṛtyaṃ suvāditamiti ? vītaśoka uvāca--na me dṛṣṭaṃ vā syācchrutaṃ veti/
273.009. āha ca--
273.010. yena śrutaṃ bhavedgītaṃ nṛtyaṃ cāpi nirīkṣitam/
273.011. rasāścāsvāditā yena sa bhūyāttava nirṇayam//2//
273.012. rājā āha--vītaśoka, idaṃ mayā rājyaṃ saptāhaṃ tava dattam, tūryaśatāni saṃpravāditāni, jayaśabdaiścānanditam, añjaliśatāni pragṛhītāni, strīśataiśca paricīrṇaḥ/
273.013. kathaṃ tvaṃ kathayasi--naiva me dṛṣṭaṃ na śrutamiti? vītaśoka uvāca--
273.015. na me dṛṣṭaṃ nṛtyaṃ na ca nṛpa śruto gītaninado na me gandhā ghrātā na khalu rasā me 'dya viditāḥ/
273.017. na me spṛṣṭaḥ sparśaḥ kanakamaṇihārāṅgajanitaḥ samūho nārīṇāṃ maraṇaparibaddhena manasā//3//
273.019. striyo nṛttaṃ gītaṃ bhavaśayanānyāsanavidhirvayo rūpaṃ lakṣmīrbahuvividharatnā ca vasudhā/
273.021. nirānandā śūnyā mama nṛpa varaśayyā gatasukhā sthitān dṛṣṭvā dvāre vadhakapuruṣānnīlavasanān//4//
273.023. śrutvā ghaṇṭāravaṃ ghoraṃ nīlāmbaradharasya hi/
273.024. bhayaṃ me maraṇājjātaṃ pārthivendra sudāruṇam//5//
273.025. mṛtyuśalyaparīto 'haṃ nāśrauṣīdgītamuttamam/
273.026. nādrākṣaṃ nṛpate nṛttaṃ na ca bhoktuṃ manaḥspṛhā//6//
273.027. mṛtyujvaragṛhītasya na me svapno 'pi vidyate/
273.028. kṛtsnā me rajanī yātā mṛtyumevānucintayan//7//
273.029. rājā āha--vītaśoka, mā tāvat tavaikajanmikasya maraṇabhayāttava rājaśriyaṃ prāpya harṣo notpannaḥ/
273.030. kiṃ punarbhikṣavo janmaśatamaraṇabhayabhītāḥ sarvāṇyupapattyāyatanāni duḥkhānyanusṛtāni paśyanti/
273.031. narake tāvaccharīrasaṃtāpakṛtamagnidāhaduḥkhaṃ ca, tiryakṣu anyonyabhakṣaṇaparitrāsaduḥkham, preteṣu kṣuttarṣaduḥkham, paryeṣṭisamudācāraduḥkhaṃ manuṣyeṣu, cyavanapatanabhraṃśaduḥkham deveṣu/
274.001. ebhiḥ pañcabhirduḥkhaistrailokyamanuṣaktam/
274.001. śārīramānasairduḥkhairutpīḍitā vadhakabhūtān skandhān paśyanti, śūnyagrāmabhūtānyāyatanāni, cauribhūtāni viṣayāṇi, kṛtsnaṃ ca traidhātukamanityatāgninā pradīptaṃ paśyanti/
274.003. teṣāṃ rāgāḥ kathamutpadyate? āha ca--
274.004. mā tāvadekajanmikasya maraṇabhayāttava na jāyate harṣaḥ/
274.005. manasi viṣayairmanojñaiḥ satataṃ khalu paśyamānasya//8//
274.006. kiṃ punarjanmaśatānāṃ maraṇabhayamanāgataṃ vicintayatām/
274.007. manasi bhaviṣyati harṣo bhikṣūṇāṃ bhojanādyeṣu //9//
274.008. teṣāṃ tu vastraśayanāsanabhojanādi mokṣo 'bhiyuktamanasāṃ janayeta saṅgam/
274.010. paśyanti ye vadhakaśatrunibhaṃ śarīramādīptaveśmasadṛśāṃśca bhavānanityān //10//
274.012. kathaṃ ca teṣāṃ na bhavedvimokṣo mokṣārthināṃ janmaparānmukhānām/
274.014. yeṣāṃ manaḥ sarvasukhāśrayeṣu vyāvartate padmadalādivāmbhaḥ//11//
274.016. yadā vītaśoko rājñā aśokenopāyena bhagavacchāsane 'bhiprasāditaḥ, sa kṛtakarapuṭa uvāca--deva, eṣo 'haṃ taṃ bhagavantaṃ tathāgatamarhantaṃ samyaksambuddhaṃ śaraṇaṃ gacchāmi dharmaṃ ca bhikṣusaṃghaṃ ceti/
āha ca--
274.019. eṣa vrajāmi śaraṇaṃ vibuddhanavakamalavimalanibhanetram/
274.020. budhavibudhamanujamahitaṃ jinaṃ virāgaṃ ca saṃghaṃ ca//12//iti/
274.021. atha rājā aśoko vītaśokaṃ kaṇṭhe pariṣvajyovāca--na tvaṃ mayā parityaktaḥ, api tu buddhaśāsanābhiprasādārthaṃ tava mayā eṣa upāyaḥ pradarśitaḥ/
274.022. tato vītaśoko gandhapuṣpamālyādivāditrasamudayena bhagavataścaityānarcayati, saddharmaṃ ca śṛṇoti, saṃghe ca kārāṃ kurute/
274.024. sa kurkuṭārāmaṃ gataḥ/
274.024. tatra yaśo nāṃ sthaviro 'rhan ṣaḍabhijñaḥ/
274.024. sa tasya purato niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya/
274.025. sthaviraśca tamavalolayitumārabdhaḥ/
274.025. sa paśyati vītaśokamupacitahetukaṃ caramabhavikam/
274.026. tenaivāśrayenārhattvaṃ prāptavyam/
274.026. tena tasya pravrajyāyā varṇo bhāṣitaḥ/
274.027. tasya śrutvā spṛhā jātā--pravrajeyaṃ bhagavacchāsane/
274.027. tata utthāya kṛtāñjaliḥ sthavitamuvāca--labheyāhaṃ svakhyāte dharmavinaye pravrajyāmupasampadaṃ bhikṣubhāvam/
274.028. careyamahaṃ bhavato 'ntike brahmacaryam/
274.029. sthavira uvāca--vatsa, rājānamaśokamanujñāpayasveti/
274.029. tato vītaśoko yena rājā aśokastenopasaṃkramya kṛtāñjaliruvāca--deva, anujānīhi mām/
274.030. pravrajiṣyāmi svākhyāte dharmavinaye samyageva śraddhayā agārādanagārikām/
274.031. āha ca--
275.001. udbhrānto 'smi niraṅkuśo rājā iva vyāvartito vibhramāt tvadbuddhiprabhavāṅkuśena vidhivadbuddhopadeśairaham/
275.001. ekaṃ tvamarhasi me varaṃ pradarśituṃ tvaṃ pārthivānāṃ pate lokālokavarasya śāsanavare liṅgaṃ śibhaṃ dhārayet//13//
275.005. śrutvā ca rājā sāśrukaṇṭho vītaśokaṃ kaṇṭhe pariṣvajyovāca--vītaśoka, alamanena vyavasāyena/
275.006. pravrajya khalu vaivarṇikābhyupagatāvasaḥ, pāṃśukūlaṃ pravaraṇaṃ parijanojjñitam, āhāro bhaiṣyaṃ parakule, śayanāsanaṃ vṛkṣamūle tṛṇasaṃstaraḥ parṇasaṃstaraḥ, vyābādhe khalvapi bhaiṣajyamasulabhaṃ pūtimūtraṃ ca bhojanam/
275.008. tvaṃ ca sukumāraḥ śītoṣṇakṣutpipāsānāṃ duḥkhānāmasahiṣṇuḥ/
275.009. prasīda, nivartaya mānasam/
275.009. vītaśoka uvāca--deva,
275.010. naiva hi jāne taṃ nūnaṃ viṣayatṛṣito 'nāyāsavihataḥ pravrajyāṃ prāptukāmo na ripuhṛtabalo naivārthakṛpaṇaḥ/
275.012. duḥkhārtaṃ mṛtyuneṣṭaṃ vyasanaparigataṃ dṛṣṭvā jagadidaṃ panthānaṃ janmabhīruḥ śivamabhayamahaṃ gantuṃ vyavasitaḥ//14//
275.014. śrutvā ca rājā aśokaḥ satvaraṃ praruditumārabdhaḥ/
275.014. atha vītaśoko rājānamanunayannuvāca--deva,
275.016. saṃsāradolāmabhiruhya lolam yadā nipāto niyataḥ prajānām/
275.018. kimarthamāgacchati vikriyā te sarveṇa sarvasya yadā viyogaḥ//15//
275.020. rājā āha--vītaśoka, bhaikṣe tāvadabhyāsaḥ kriyatām/
275.020. rājakule vṛkṣavāṭikāyāṃ tasya tṛṇasaṃstaraḥ saṃstṛtaḥ, bhojanaṃ cāsya dattam/
275.021. so 'ntaḥpuraṃ paryaṭati, mahārhaṃ cāhāraṃ na labhate/
275.022. tato rājñā antaḥpurikā abhihitā--pravrajitasārūpyamasyāhāramanuprayacchateti/
275.022. tena yāvadabhidūṣitā pūtikulmāṣā labdhāḥ/
275.023. tāṃśca paribhoktumārabdhaḥ/
275.023. dṛṣṭvā rājñā aśokena nivāritaḥ/
275.024. tasya buddhirutpannā--yadīha pravrajiṣyāmi, ākīrṇo bhaviṣyāmi/
275.025. tato videheṣu janapadeṣu gatvā pravrajitaḥ/
275.026. tatastena yujyatā yāvadarhattvaṃ prāptam/
275.026. athāyuṣmato vītaśokasyārhattvaṃ prāptasya vimuktiprītisukhasaṃvedina etadabhavat--asti khalu me--pūrvaṃ rājño 'śokasya gṛhadvāramanuprāptaḥ/
275.028. tato dauvārikamuvāca--gaccha, rājño 'śokasya nivedaya--vītaśoko dvāri tiṣṭhati devaṃ draṣṭukāma iti/
275.029. tato dauvāriko rājānamaśokamabhigamyovāca--deva, diṣṭyā vṛddhiḥ/
275.030. vītaśoko 'bhyāgato dvāri tiṣṭhati devaṃ draṣṭukāmaḥ/
275.030. tato rājñā abhihitam--gaccha, śīghraṃ praveśayeti/
275.031. yāvadvītaśoko rājakulaṃ praviṣṭaḥ/
275.031. dṛṣṭvā ca rajā aśokaḥ saṃhāsanādutthāya mūlanikṛtta iva drumaḥ sarvaśarīreṇāyuṣmantaṃ vītaśokaṃ nirīkṣamānaḥ prarudannuvāca--
276.001. bhūteṣu saṃsargagateṣu nityaṃ dṛṣṭvāpi māṃ naiti yathā vikāram/
276.003. vivekavegādhigatasya śaṅke prajñārasasyātirasasya tṛptaḥ//16//
276.005. atha rājño 'śokasya rādhagupto nāmāgrāmātyaḥ/
276.005. sa paśyati--āyuṣmato vītaśokasya pāṃśukūlaṃ ca cīvaraṃ mṛṇmayaṃ pātram yāvadannaṃ bhaikṣyaṃ lūhapraṇītam/
276.006. dṛṣṭvā ca rājñaḥ pādayor nipatya kṛtāñjaliruvāca--deva, yathā ayamalpecchaḥ saṃtuṣṭaśca, niyatamayaṃ kṛtakaraṇīyo bhaviṣyati, prītirutpādyeta/
276.008. kṛtah?
276.009. bhaikṣānnabhojanam yasya pāṃśukūlaṃ ca cīvaram/
276.010. nivāso vṛkṣamūlaṃ ca tasyāniyataṃ katham//17//
276.011. nirāśravam yasya mano viśālaṃ nirāmayaṃ copacitaṃ śarīram/
276.013. svacchandato jīvitasādhanaṃ ca nityotsavaṃ tasya manuṣyaloke//18//
276.015. śrutvā tato rājā prītamanā uvāca--
276.016. apahāya mauryavaṃśaṃ magadhapuraṃ sarvaratnanicayaṃ ca/
276.017. dṛṣṭvā vaṃśānivahaṃ prahīṇamadamānamohasārambham//19//
276.018. atyuddhṛtamiva manye yaśasā pūtaṃ puramiva mahaṃ ca/
276.019. pratipadyatāṃ tvayā daśabaladharaśāsanamudāreṇa//20//
276.020. atha rājā aśokaḥ sarvāṅgena parigṛhya prajñapta evāsane niṣādayāmāsa, praṇītena cāhāreṇa svahastaṃ saṃtarpayati/
276.021. bhuktavantaṃ viditvā dhautahastamapanītapātramāyuṣmato vītaśokasya purato niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya/
276.022. athāyuṣmān vītaśoko rājānamaśokaṃ dharmyayā kathayā saṃdarśayannuvāca--
276.024. apramādena saṃpādya rājyaiśvaryaṃ pravartatām/
276.025. durlabhā trīṇi ratnāni nityaṃ pūjaya pārthiva//21//
276.026. sa yāvadharmyayā kathayā saṃharṣayitvā saṃprasthitaḥ//
276.027. atha rājā aśokaḥ kṛtakarapuṭaḥ pañcabhiramātyaśataiḥ parivṛto 'nekaiśca paurajanapadasahasraiḥ parivṛtaḥ puraskṛta āyuṣmantaṃ vītaśokamanuvrajitumārabdhaḥ/
276.028. vakṣyati hi--
276.029. bhrātā jyeṣṭhena rājñā tu gauraveṇānugamyate/
276.030. pravrajyāyāḥ khalu ślādhyaṃ saṃdṛṣṭikamidaṃ phalam//22//
277.001. tata āyuṣmān vītaśokaḥ svaguṇānudbhāvayan paśyataḥ sarvajanakāyasya ṛddhyā vaihāyasamutpatya prakrāntaḥ/
277.002. atha rājā aśokaḥ kṛtakarapuṭaḥ prāṇiśatasahasraiḥ parivṛtaḥ puraskṛto gaganatalāvasaktadṛṣṭirāyuṣmantaṃ vītaśokaṃ nirīkṣamāṇa uvāca--
277.004. svajanasnehaniḥsaṅgo vihaṃga iva gacchasi/
277.005. śrīrāganigadairbaddhānasmān pratyādiśānniva//23//
277.006. ātmāyattasya śāntasya mahaḥsaṃketacāriṇaḥ/
277.007. dhyānasya phalametacca rāgāndhairyanna dṛśyate//24//
277.008. api ca/
277.009. ṛddhyā khalvavabhartsatāḥ paramayā śrīgarvitāste vayaṃ buddhyā khalvapi nāmitāḥ śirasitāḥ prajñābhimānodayam/
277.011. prāptārthena phalāndhabuddhimanasaḥ saṃvejitāste vayaṃ saṃkṣepeṇa sabāṣpadurdinamukhāḥ sthāne vimuktā vayam//25//
277.013. tatrāyuṣmān vītaśokaḥ pratyantimeṣu janapadeṣu śayyāsanāya nirgataḥ/
277.013. tasya ca mahān vyādhirutpannaḥ/
277.014. śrutvā ca rājñā aśokena bhaiṣajyamupasthāyikāśca visarjitāḥ/
277.014. tasya tena vyādhinā spṛṣṭasya śiraḥ khustamabhavat/
277.015. yadā ca vyādhirvigataḥ, tasya virūṭāni śirasi romāṇi/
277.016. tena vaidyopasthāyakāśca visarjitāḥ/
277.016. tasya ca gorasaprāya āhāro 'nusevyate/
277.016. sa ghoṣaṃ gatvā bhaikṣyaṃ paryaṭati/
277.017. tasmiṃśca samaye puṇḍravardhananagare nirgranthopāsakena buddhapratimā nirgranthasya pādayor nipātitā citrārpitā/
277.018. upāsakenāśokasya rājño niveditam/
277.018. śrutvā ca rājñā abhihitam--śīghramānīyatām/
277.019. tasyordhvam yojanam yakṣāḥ śṛṇvanti, adho yojanaṃ nāgāḥ/
277.019. yāvattaṃ tatkṣaṇena yakṣairupanītam/
277.020. dṛṣṭvā ca rājñā ruṣitenābhihitam--puṇḍravardhane sarve ājīvikāḥ praghātayitavyāḥ/
277.021. yāvadekadivase 'ṣṭādaśasahasrāṇyājīvikānāṃ praghātitāni/
277.021. tataḥ pāṭaliputre bhūyo 'nyena nirgranthopāsakena buddhapratimā nirgranthasya pādayor nipātitā citrārpitā/
277.022. śrutvā ca rājñā amarṣitena sa nirgranthopāsakaḥ sabandhuvargo gṛhaṃ praveśāyitvā agninā dagdhaḥ/
277.023. ājñaptaṃ ca--yo me nirgranthasya śiro dāsyati, tasya dīnāraṃ dāsyāmīti/
277.024. ghoṣitam/
277.024. sa cāyuṣmān vītaśoka ābhīrasya gṛhe rātriṃ vāsamupagataḥ/
277.025. tasya ca vyādhinā kliṣṭasya lūhāni cīvarāṇi, dīrghakeśanakhaśmaśruḥ/
277.026. ābhīryā buddhirutpannā--nirgrantho 'yamasmākaṃ gṛhe rātriṃ vāsamupagataḥ/
277.027. svāminamuvāca--āryaputra, saṃpanno 'yamasmākaṃ dīnāraḥ/
277.027. imaṃ nirgranthaṃ praghātayitvā śiro rājño 'śokasyopanāmayeyamiti/
277.028. tataḥ sa ābhīro 'siṃ niṣkoṣaṃ kṛtvā āyuṣmantaṃ vītaśokamabhigataḥ/
277.029. āyuṣmatā ca vītaśokena pūrvānte jñānaṃ kṣiptam/
277.029. paśyati svayaṃkṛtānāṃ karmaṇāṃ phalamidamupasthitam/
277.030. tataḥ karmapratiśaraṇo bhūtvā avasthitaḥ/
277.030. tena tathāsyābhīreṇa śiraśchinnam/
277.031. rājño 'śokasyopanītam--dīnāraṃ prayaccheti/
277.031. dṛṣṭvā ca rājñā aśokena parijñātam--viralāni cāsya śirasi romāṇi na vyaktimupagacchanti/
277.032. tato vaidyā upasthāyakā ānītāḥ/
277.032. tairdṛṣṭvā abhihitam--deva, vītaśokasyaitacchiraḥ/
278.001. śrutvā rājā mūrcchito bhūmau patitaḥ/
278.001. yāvajjalasekaṃ datvā sthāpitaḥ/
278.002. amātyaiścābhihitam--deva, vītarāgāṇāmapyatra pīḍā/
278.002. dīyatāṃ sarvasattveṣvabhayapradānam/
278.003. yāvadrājñā abhayapradānaṃ dattam--na bhūyaḥ kaścit praghātayitavyaḥ//
278.004. tato bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāramāyuṣmantamupaguptaṃ pṛcchanti--kiṃ karma kṛtamāyuṣmatā vītaśokena yasya karmaṇo vipākena śastreṇa praghātitah? sthavira uvāca--tena hyāyuṣmantaḥ karmāṇi kṛtāni pūrvamanyāsu jātiṣu/
278.006. śrūyatām--
278.007. bhutapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani anyatamo lubdho mṛgān praghātayitvā jīvikāṃ kalpayati/
278.008. aṭavyāmudapānam/
278.008. sa tatra lubdho gatvā pāśān yantrāṃśca sthāpayitvā mṛgān praghātayati/
278.009. asti buddhānāmutpāde pratyekabuddhā loke utpadyante/
278.009. vistaraḥ/
278.009. anyataraḥ pratyekabuddhastasminnudapāne āhārakṛtyaṃ kṛtvā udapānāduttīrya vṛkṣamūle paryaṅkena niṣaṇṇaḥ/
278.010. tasya gandhena mṛgāstasminnudapāne nābhyāgatāḥ/
278.011. sa lubdha āgatya paśyati--neiva mṛgā udapānamabhyāgatāḥ/
278.012. padānusāreṇa ca taṃ pratyekabuddhamabhigataḥ/
278.012. dṛṣṭvā cāsya buddhirutpannā--anenaiṣa ādīnava utpāditaḥ/
278.013. tenāsiṃ niṣkoṣaṃ kṛtvā sa pratyekabuddhaḥ praghātitaḥ//
278.014. kiṃ manyadhve āyuṣmantah? yo 'sau lubdhaḥ sa eṣa vītaśokaḥ/
278.014. yatrānena megāḥ praghātitāḥ, tasya karmaṇo vipākena mahān vyādhirutpannaḥ/
278.015. yatpratyekabuddhaḥ śastreṇa praghātitaḥ, tasya karmaṇo vipākena bahūni varṣasahasrāṇi narakeṣu duḥkhamanubhūya pañca janmaśatāni manuṣyeṣūpapannaḥ śastreṇa praghātitaḥ/
278.017. tatkarmāvaśeṣeṇaitarhi arhatprāpto 'pi śastreṇa praghātitaḥ//
278.018. kiṃ karma kṛtam yenoccakule upapannaḥ, arhattvaṃ ca prāptam? sthavira uvāca--kāśyape samyaksambuddhe pravrajito 'bhūt pradānaruciḥ/
278.019. tena dāyakadānapatayaḥ saṃghabhaktaṃ kārāpitāstarpaṇāni yavāgūpānāni nimantraṇakāni/
278.020. stūpeṣu ca cchatrāṇyavaropitāni, dhvajāḥ patākāḥ/
278.021. gandhamālyapuṣpavāditrasamudayena pūjāḥ kṛtāḥ/
278.021. tasya karmaṇo vipākenoccakule upapannaḥ/
278.022. yāvaddaśavarṣasahasrāṇi brahmacaryaṃ caritvā samyakpraṇidhānaṃ kṛtam, tasya karmaṇo vipākenārhattvaṃ prāptamiti//
278.024. iti śrīdivyāvadāne vītaśokāvadānamaṣṭāviṃśatimam//
********** Avadāna 29 **********
279.001. div29 aśokāvadānam/
279.002. yadā rājñā aśokena ardhāmalakadānena bhagavacchāsane śraddhā pratilabdhā, sa bhikṣūnuvāca--kena bhagavacchāsane prabhūtaṃ dānaṃ dattam? bhikṣava ūcuh--anāthapiṇḍadena gṛhapatinā/
279.004. rājā āha--kiyattena bhagavacchāsane dānaṃ dattam? bhikṣava ūcuh--koṭiśataṃ tena bhagavacchāsane dānaṃ dattam/
279.005. śrutvā ca rājā aśokaścintayati--tena gṛhapatinā bhūtvā koṭiśataṃ bhagavachāsane dānaṃ dattam/
279.006. tenābhihitam--ahamapi koṭiśataṃ bhagavacchāsane dānaṃ dāsyāmi/
279.007. tena yāvaccaturaśītidharmarājikāsahasraṃ pratiṣṭhāpitam, sarvatra ca śatasahasrāṇi dattāni--jātau, bodhau, dharmacakre, parinirvāṇe ca, sarvatra śatasahasraṃ dattam/
279.008. pañcavārṣikaṃ kṛtam/
279.009. tatra ca catvāri śatasahasrāṇi dattāni, trīṇi śatasahasrāṇi bhikṣūṇāṃ bhojitāni yatrekarmahatāṃ dvau śaikṣāṇāṃ pṛthagjanakalyāṇakānāṃ ca/
279.010. kośaṃ sthāpayitvā mahāpṛthivīmantaḥpurāmātyagaṇamātmānaṃ kuṇālaṃ ca āryasaṃghe niryātayitvā catvāri śatasahasrāṇi dattvā niṣkrītavān/
279.012. ṣaṇṇavatikoṭyo bhagavacchāsane dānaṃ dattam/
279.012. sa yāvad glānībhūtaḥ/
279.012. atha rājā idānīṃ na bhaviṣyāmīti viklavībhūtaḥ/
279.013. tasya rādhagupto nāmāmātyo yena saha pāṃśudānaṃ dattam/
279.014. tadā sa rājānamaśokaṃ viklavībhūtamavekṣya pādayor nipatya kṛtāñjaliruvāca--
279.015. yacchatrusaṃghaiḥ prabalaiḥ sametya nodvīkṣitaṃ caṇḍadivākarābham/
279.017. padmānanaśrīśatasamprapītaṃ kasmāt sabāṣpaṃ tava deva vaktram//1//
279.019. rājā āha--rādhagupta, nāhaṃ dravyavināśaṃ na rājyanāśanaṃ na cāśrayaviyogaṃ śocāmi, kiṃ tu śocāmi--āryairyadviprayukṣyāmi/
279.021. nāhaṃ punaḥ sarvaguṇopapannaṃ saṃghaṃ samakṣaṃ naradevapūjitam/
279.023. saṃpūjayiṣyāmi varānnapānairetaṃ vicintyāśruvimokṣaṇam//2//
279.025. api ca rādhagupta, ayaṃ me manoratho babhūva--koṭiśataṃ bhagavacchāsane dānaṃ dāsyāmīti, sa ca me 'bhiprāyo na paripūrṇaḥ/
279.026. tato rājñā aśokena catvāraḥ koṭyaḥ paripūrayiṣyāmīti hiraṇyasuvarṇaṃ kurkuṭārāmaṃ praṣayitumārabdhaḥ//
279.028. tasmiṃśca samaye kuṇālasya saṃpadir nāma putro yuvarājye pravartate/
279.028. tasyāmātyairabhihitam--kumāra, aśoko rājā svalpakālāvasthāyī/
279.029. idaṃ ca dravyaṃ kurkuṭārāmaṃ preṣyate/
279.029. kośabalinaśca rājānaḥ/
279.030. nivārayitavyaḥ/
279.030. yāvat kumāreṇa bhāṇḍāgārikaḥ pratiṣiddhaḥ/
279.030. yadā rājño 'śokasyāpratiṣiddhā (tasya) suvarṇabhājane āhāramupanāmyate/
279.031. bhuktvā tāni suvarṇabhājanāni kurkuṭārāmaṃ preṣayati/
280.001. tasya suvarṇabhājanaṃ pratiṣiddham/
280.001. rūpyabhājane āhāramupanāmyate, tānyapi kurkuṭārāmaṃ preṣayati/
280.002. tato rūpyabhājanamapi pratiṣiddham, yāvallohabhājana āhāramupanāmyate/
280.003. tānyapi rājā aśokaḥ kurkuṭārāmaṃ preṣayati/
280.003. tasya yāvanmṛdbhājana āhāramupanāmyate/
280.004. tasmiṃśca samaye rājño 'śokasya ardhāmalakaṃ karāntaragatam/
280.004. atha rājā aśokaḥ saṃvigno 'mātyān paurāṃśca saṃnipātya kathayati--kaḥ sāmprataṃ pṛthivyāmīśvarah? tato 'mātya utthāyāsanādyena rājā aśokastenāñjaliṃ praṇamyovāca--deva, pṛthivyāmīśvaraḥ/
280.006. atha rājā aśokaḥ sāśrudurdinanayanavadano 'mātyānuvāca--
280.008. dākṣiṇyādanṛtaṃ hi kiṃ kathayata bhraṣṭādhirājyā vayaṃ śeṣaṃ tvāmalakārdhamityavasitam yatra prabhutvaṃ mama/
280.010. eśvaryaṃ dhignāryamuddhatanadītoyapraveśopamaṃ martyendrasya mamāpi yatpratibhayaṃ dāridryamabhyāgatam//3//
280.012. athavā ko bhagavato vākyamanyathā kariṣyati? saṃpattayo hi sarvā vipattinidhanā iti pratijñātam yadavitathavādinā gautamena, na hi tadvisaṃvadati//
280.014. pratiśiṣyate 'smanne cirādājñā mama yāvatī yathā manasā/
280.015. sādyaiva mahādriśilātalavihatanadīvat pratinivṛttā //4//
280.016. ājñāpya vyavadhūtaḍimbaḍamarāmekātapatrāṃ mahīmutpāṭya pratigarvitānarigaṇānāśvāsya dīnāturān/
280.018. bhraṣṭasvāyatano na bhāti kṛpaṇaḥ saṃpratyaśoko nṛpah chinnāmlānaviśīrṇapatrakusumaḥ śuṣyatyaśoko yathā//5//
280.020. tato rājā aśokaḥ samīpo gataṃ puruṣamāhūyovāca--bhadramukha, pūrvaguṇānurāgādbhraṣṭaiśvaryasyāpi mama imaṃ tāvadapaścimaṃ vyāpāraṃ kuru/
280.021. idaṃ mamārdhāmalakaṃ grahāya kurkuṭārāmaṃ gatvā saṃghe niryātaya/
280.022. madvacanācca saṃghasya pādābhivandanaṃ kṛtvā vaktavyam--jambudvīpaiśvaryasya rājña eṣa sāmprataṃ vibhava iti/
280.023. idaṃ tāvadapaścimaṃ dānaṃ tathā paribhoktavyam yathā me saṃghagatā dakṣiṇā vistīrṇā syāditi/
280.024. āha ca--
280.025. idaṃ pradānaṃ caramaṃ mamādya rājyaṃ ca taṃ caiva gataṃ svabhāvam/
280.027. ārogyavaidyoṣadhivarjitasya trātā na me 'styāryagaṇādbahirdhā//6//
280.029. tatathā bhujyatām yena pradānaṃ mama paścimam/
280.030. yathā saṃghagatā me 'dya vistīrṇā dakṣiṇā bhavet//7//
280.031. evaṃ deveti s puruṣo rājño 'śokasya pratiśrutya tadardhāmalakaṃ kurukuṭārāmaṃ gatvā vṛddhānte sthitvā kṛtāñjalistadardhāmalakaṃ saṃghe niryātayannuvāca--
281.001. ekacchatrasamucchrayāṃ vasumatīmājñāpayan yaḥ purā lokaṃ tāpayati sma madhyadivasaprāpto divā bhāskaraḥ/
281.003. bhāgyacchidramavekṣya so 'dya nṛpatiḥ svaiḥ karmābhirvañcitaḥ saṃprāpte divasakṣaye raviriva bhraṣṭaprabhāvaḥ sthitaḥ//8//
281.005. bhaktyavanatena śirasā praṇamya saṃghāya tena khalu dattamidamāmalakasyārdhaṃ lakṣmīcāpalyacihnitam/
281.006. tataḥ saṃghasthaviro bhikṣūnuvāca--bhadantā bhavantaḥ, śakyamidānīṃ saṃvegamutpādayitum/
281.007. kutah? evaṃ hyuktaṃ bhagavatā--paravipattiḥ saṃvejanīyaṃ sthānamiti/
281.007. kasyedānīṃ sahṛdayasya saṃvego notpadyate? kutah?
281.009. tyāgaśūro narendro 'sāvaśoko mauryakuñjaraḥ/
281.010. jambudvīpeśvaro bhūtvā jāto 'rdhāmalakeśvaraḥ//9//
281.011. mṛtyaiḥ sa bhūmipatiradya hṛtādhikāro dānaṃ prayacchati kilāmalakārdhametat/
281.013. śrībhogāvistaramadairatigarvitānāṃ pratyādiśanniva manāṃsi pṛthagjanānām//10//
281.015. yāvattadardhāmalakaṃ cūrṇayitvā yūṣe prakṣipya saṃghe cāritam/
281.015. tato rājā aśoko rādhaguptamuvāca--kathaya rādhagupta, kaḥ sāmprataṃ pṛthivyāmīśvarah? atha rādhagupto 'śokasya pādayor nipatya kṛtāñjaliruvāca--devaḥ pṛthivyāmīśvaraḥ/
281.017. atha rājā aśokaḥ kathaṃcidutthāya caturdiśamavalokya saṃghāya añjaliṃ kṛtvovāca--eṣa idānīṃ mahatkośaṃ sthāpayitvā imāṃ samudraparyantāṃ mahāpṛthivīṃ bhagavacchrāvakasaṃghe niryātayāmi/
281.019. āha ca--
281.020. imāṃ samudrottamanīlakañcukāmanekaratnākarabhūṣitānanām/
281.022. dadāmyahaṃ bhūtadharāṃ samandarāṃ saṃghāya tasminnupabhujyate phalam//11//
281.024. api ca/
281.025. dānenāhamanena nendrabhavanaṃ na brahmaloke phalaṃ kāṅkṣāmi drutavārivegacapalaṃ prāgeva rājaśriyam/
281.027. dānasyāsya phalaṃ tu bhaktimahato yanme 'sti tenāpnuyāṃ cittaiśvaryamahāryamāryamahitaṃ nāyāti yadvikriyām//12//
281.029. yāvat patrābhilikhitaṃ kṛtvā dantamudrayā mudritam/
281.029. tato rājā mahāpṛthivīṃ saṃghe datvā kālagataḥ/
281.030. yāvadamātyair nīlapītābhiḥ śibikābhir nirhāritvā śarīrapūjāṃ kṛtvā rājānaṃ pratiṣṭhāpayiṣyāma iti, yāvadrādhaguptenābhihitam/
281.031. rājñā aśokena mahāpṛthivī saṃghe niryātitā iti/
282.001. tato 'mātyairabhihitam--kimarthamiti? rādhagupta uvāca--eṣa rājño 'śokasya manorathe babhūva--koṭiśataṃ bhagavacchāsena dānaṃ dāsyāmīti/
282.002. tena ṣaṇṇavitikoṭyo dattā yāvadrājñyā pratiṣiddhā/
282.003. tadabhiprāyeṇa rājñā mahāpṛthivī saṃghe dattā/
282.003. yāvadamātyaiścatasraḥ koṭyo bhagavacchāsane dattvā pṛthivīṃ niṣkrīya saṃpadī rājye pratiṣṭhāpitaḥ/
282.004. saṃpaderbṛhaspatiḥ putraḥ, bṛhaspatervṛṣasenaḥ, vṛṣasenasya puṣyadharmā, puṣyadharmaṇaḥ puṣyamitraḥ/
282.005. so 'mātyānāmantrayate--ka uapāyaḥ syādyadasmākaṃ nāma ciraṃ tiṣṭhet? nairabhihitam--devasya ca vaṃśādaśoko nāṃnā rājā babhūveti/
282.006. tena caturaśītidharmarājikāsahasraṃ pratiṣṭhāpitam/
282.007. yāvadbhagavacchāsanaṃ prāpyate, tāvattasya yaśaḥ sthāsyati/
282.008. devo 'pi caturaśītidharmarājikāsahasraṃ pratiṣṭhāpayatu/
282.008. rājā āha--maheśākhyo rājā aśoko babhūva/
282.009. anyaḥ kaścidupāya iti? tasya brāhmaṇapurohitaḥ pṛthagjano 'śrāddhaḥ/
282.010. tenābhihitam--deva, dvābhyāṃ kāraṇābhyāṃ nāma ciraṃ sthāsyati/
282.010. yāvadrājā puṣyamitraścaturaṅgabalakāyaṃ saṃnāhayitvā bhagavacchāsanaṃ vināśayiṣyāmīti kukkuṭārāmaṃ nirgataḥ/
282.011. dvāre ca siṃhanādo muktaḥ/
282.012. yāvatsa rājā bhītaḥ pāṭaliputraṃ praviṣṭaḥ/
282.012. evaṃ dvirapi trirapi/
282.012. yāvadbhikṣūṃśca saṃghamāhūya kathayati--bhagavacchāsanaṃ nāśāyiṣyāmīti/
282.013. kimicchatha stūpaṃ saṃghārāmān vā? bhikṣubhiḥ parigṛhītāḥ/
282.014. yāvatpuṣyamitro yāvat saṃghārāmaṃ bhikṣūṃśca praghātayan prasthitaḥ/
282.015. sa yāvacchākalamanuprāptaḥ/
282.015. tenābhihitam--yo me śramaṇaśiro dāsyati, tasyāhaṃ dīnāraśataṃ dāsyāmi/
282.016. dharmarājikāvārhadbuddhyā(?) śiro dātumārabdham/
282.016. śrutvā ca rājā arhatpraghātayitumārabdhaḥ/
282.017. sa ca nirodhaṃ samāpannaḥ/
282.017. tasya paropakarmo na kramate/
282.017. sa yatnamutsṛjya yāvatkoṣṭhakaṃ gataḥ/
282.018. daṃṣṭhrānivāsī yakṣaścintayati--idaṃ bhagavacchāsanaṃ vinaśyati/
282.018. ahaṃ ca śikṣāṃ dhārayāmi/
282.019. na mayā śakyaṃ kasyacidapriyaṃ kartum/
282.019. tasya duhitā kṛmiśena yakṣeṇa yācyate, na cānuprayacchati--tvaṃ pāpakarmakārīti/
282.020. yāvatsā duhitā tena kṛmiśasya dattā bhagavacchāsanaparitrāṇāryaṃ parigrahaparipālanārthaṃ ca/
282.021. puṣyamitrasya rājñaḥ pṛṣṭhato yakṣo mahān pramāṇe yūyam(?)/
282.022. tasyānubhāvātsa rājā na pratihanyate/
282.022. yāvaddaṃṣṭrānivāsī yakṣastaṃ puṣyamitrānubandhayakṣaṃ grahāya parvatacarye 'carat/
282.023. yāvaddakṣiṇā mahāsamudraṃ gataḥ/
282.023. kṛmiśena ca yakṣeṇa mahāntaṃ parvatamānayitvā puṣyamitro rājā sabalavāhano 'vaṣṭabdhaḥ/
282.024. tasya munihata iti saṃjñā vyavasthāpitā/
282.024. yadā puṣyamitro rājā praghātitastadā mauryavaṃśaḥ samucchinnaḥ//
282.026. iti śrīdivyāvadāne aśokāvadānaṃ samāptam//
********** Avadāna 30 **********
283.001. div30 sudhanakumārāvadānam/
283.002. punarapi mahārāja yanmayā anuttarasamyaksambodhiprāptaye dānāni dattāni, puṇyāni kṛtāni, vīryapāramitā ca pariripūtā, anuttarā samyaksambodhir nārādhitā, tacchrūyatām//
283.003. bhūtapūrvaṃ mahāraja pañcālaviṣaye rājanau babhūvatuḥ, uttarapāñcālo dakṣiṇapāñcālaśca/
283.005. tatrottarapāñcālo mahādhano nāṃnā dastināpure rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca śāntakalikalahaḍimbaḍmarataskaradurbhikṣarogāpagataṃ śalīkṣugomahiṣīsampannam/
283.007. dhārmiko dharmarājo dharmeṇa rājyaṃ kārayati/
283.007. tasmiṃśca nagare mahāhrada utpalakumudapuṇḍrīkasampanno haṃsakāraṇḍavacakravākopaśobhito ramaṇīyaḥ/
283.008. tatra ca hrade janmacitrako nāṃ nāgapotaḥ prativasati/
283.009. sa kālena kālaṃ samyagvāridhārāmanuprayacchati/
283.010. atīva śasyasampattirbhavati/
283.010. śasyavatī vasumatī/
283.010. subhikṣānnapāno deśaḥ/
283.011. dānamānasatkāravāṃśca lokaḥ śramaṇabrāhmaṇakṛpaṇavanīpakopabhojyaḥ/
283.011. dakṣiṇapāñcālastu rājā adharmabhūyiṣṭhaścaṇḍo rabhasaḥ karkaśo 'dharmeṇa rājyaṃ kārayati, nityaṃ daṇḍena ghātanadhāraṇabandhanahiḍinigaḍoparodhana rāṣṭranivāsināṃ trāsayati/
283.013. adharmabhūyiṣṭhatayā cāsya devo na kālena kālaṃ samyagvāridhāramutsṛjati/
283.014. tato 'sau mahājanakāyaḥ saṃtrastaḥ svatrastaḥ svajīvitāpekṣayā rāṣṭraparityāgaṃ kṛtvā uttarapāñcālasyaiva rājño viṣayaṃ gatvā prativasati/
283.015. yāvadapareṇa samayena dakṣiṇapāñcālo rājā mṛgayāvyapadeśena janapadān vyavalokanāya nirgataḥ/
283.016. yāvat paśyati grāmanagarāṇi śūnyāni, udyānadevakulāni bhinnaprabhagnāni/
283.017. sa janakāyaḥ kva gata iti kathayati/
283.018. amātyāḥ kathayatnti--deva, uttarapāñcālasya rājño viṣayaṃ gataḥ/
283.018. kimartham? deva, abhayaṃ prayaccha, kathayāmaḥ/
283.019. dattaṃ bhavatu/
283.019. tataste kathayanti--deva, uttarapāñcālo rājā dharmeṇa rājyaṃ kārayati/
283.020. tasya janapadā ṛddhāśca sphītāśca kṣemāśca subhikṣāśca ākīrṇabahujanamanuṣyāśca praśāntakalikalahaḍimbaḍamarataskaradurbhikṣarogāpagatāḥ śālīkṣugomahiṣīsampannāḥ/
283.022. dānamānasatkāravāṃśca lokaḥ śramaṇabrāhmaṇavanīpakopabhojyaḥ/
283.022. devastu caṇḍo rabhasaḥ karkaśo nityaṃ tāḍanaghātanadhāraṇabandhananigaḍoparodha(na) rāṣṭraṃ trāsayati/
283.023. yato 'sau janakāyaḥ saṃtrastaḥ saṃvegamāpanna uttarapāñcālasya rājño viṣayaṃ gataḥ/
283.024. dakṣiṇapāñcālo rājā kathayati--bhavantaḥ, ko 'sāvupāyaḥ syādenāsau janakāyaḥ punarāgatya eṣu grāmanagareṣu prativaset? amātyā āhuh--yadi deva uttarapāñcālavaddharmeṇa rājyaṃ kārayasi, maitracitto 'nukampācittaśca rāṣṭraṃ pālayasi, nacirādasau janakāyaḥ punarāgatya eṣu grāmanagareṣu prativaset/
283.027. dakṣiṇapāñcālo rājā kathayati--bhavantaḥ, yadyevam, ahamapyuttarapāñcālavaddharmeṇa rājyaṃ kārayāmi, maitracitto hitacitto 'nukampācittaśca rāṣṭraṃ pālayāmi/
283.029. yūyaṃ tathā kuruta, yathā asau janakāyaḥ punarāgatya eṣu grāmanagareṣu prativasatīti/
283.030. amātyā āhuh--deva, aparo 'pi tatrānuśaṃso 'sti/
283.031. tasmin nagare mahāgrada utpalakumudapuṇḍarīkasaṃchanno haṃsakāraṇḍavacakravākopaśobhitah/
284.001. tatra janmacitrako nāma nāgapotakaḥ prativasati/
284.001. sa kālena kālaṃ samyagvāridhāramanuprayacchati/
284.002. atīva śasyasampattirbhavati/
284.002. teṃs tasya śasyavatī vasumatī, subhikṣānnapānaśca deśaḥ/
284.003. rājā āha--ko 'sau upāyaḥ syādyenāsau nāgapota ihānīyeta? amātyā āhuh--deva, vidyāmantradhāriṇḥ, tānānayeti/
284.004. te samanviṣyantām/
284.004. tato rājñā suvarṇapiṭakaṃ dhvajāgre baddhvā svavijite ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam--ya uttarapāñcālarājaviṣayājjanmacitrakaṃ nāma nāgapotakamānayati, tasyemaṃ suvarṇapiṭakaṃ dāsyāmi, mahatā ca satkāreṇa satkariṣyāmīti/
284.007. yāvadanyatamo 'hituṇḍiko 'mātyānāṃ sakāśaṃ gatvā kathayati--mamedaṃ suvarṇapiṭakamanuprayacchata/
284.008. ahaṃ janmacitraṃ nāma nāgapitakamapahṛtyānayāmīti/
284.009. amātyāḥ kathayanti--eṣa gṛhāṇa/
284.009. sa kathayati--yo yuṣmākaṃ śraddhayitaḥ pratyayitaśca, tasya haste tiṣṭhatu/
284.010. ānīte janmacitre nāgapotake grahīṣyāmīti/
284.010. evaṃ kuruṣveti/
284.010. tato 'sau ahituṇḍikaḥ pratyayitasya puruṣasya haste suvarṇapiṭakaṃ sthāpayitvā hastināpuraṃ gataḥ/
284.012. tenāsau hradaḥ samantato vyavalokitaḥ/
284.012. nimittīkṛtah--asau jñmacitro nāgapotaka etasmin pradeśe tiṣṭhatīti/
284.013. tato balyupahāranimittaṃ punaḥ pratyāgataḥ/
284.013. amātyānāṃ kathayati--balyupahāramenaṃ prayacchata/
284.014. saptame divase taṃ nāgapotakamapahṛtya ānayāmīti/
284.014. sa cāhituṇḍikastena saṃlakṣitah--mamāsāvapaharaṇāyāgataḥ/
284.015. saptame divase māmapahariṣyati/
284.015. mātāpitṛviyogajaṃ me duḥkhaṃ bhaviṣyatīti/
284.016. kiṃ karomi, kiṃ śaraṇaṃ prapadyeyamiti/
284.016. tasya hradasya nātidūre dvau lubdhakau prativasataḥ, sārako halakaḥ/
284.017. tau hradamāśritya jīvikāṃ kalpayataḥ/
284.017. ye sthalagatāḥ prāṇino mṛgaśarabhasūkarādayastaṃ hradamupasarpanti, tān praghātayataḥ, ye 'pi jalagatā matsyakacchapamaṇḍūkādayaḥ/
284.019. tatra sārakaḥ kālagataḥ, halako jīvati/
284.019. janmacitro nāgapotaḥ saṃlakṣayati--ko 'nyo 'sti mama śaraṇamṛte halakāt lubdhakāt? tato manuṣyaveṣamāsthāya halakasya lubdhakasya sakāśaṃ gataḥ/
284.021. gatvā kathayati--bhoḥ puruṣa, kiṃ tvaṃ jānīṣe kasyānubhāvāddhanasya rājño janapadā ṛddhāśca sphītāśca subhikṣākīrṇabahujanamanuṣyāśca praśāntakalikalahaḍimbaḍamarataskaradurbhikṣarogāpagatāḥ śālīkṣugomahiṣīsampannā iti? sa kathayati--jāne sa rājā dhārmiko dharmeṇa rājyaṃ kārayati, maitracitto hitacitto 'nukmpācittaśca rāṣṭraṃ pālayatīti/
284.025. asmin pradeśe janmacitrako nāma nāgapitakaḥ prativasati/
284.026. sa kālena kālaṃ samyagvāridhārāmanuprayacchati/
284.027. atīva śasyasampattirbhavati/
284.027. śasyavatī vasumatī, subhikṣānnapānaśca deśa iti/
284.028. janmacitraḥ kathayati--taṃ nāgapotakamito viṣayādapaharet, tasya nāgapotakasya kiṃ syāt? na śobhanaṃ syāt, mātāpitṛviyogajaṃ duḥkhaṃ syādrājño rāṣṭrasya ca/
284.030. yo 'paharati, tasya kiṃ tvaṃ kuryāh? sa āha--jīvitādvyaparopayeyam/
284.030. jānīṣe tvaṃ kataro 'sau nāgapotaka iti? na jāne/
284.031. ahamevāsau nāgaḥ/
284.031. dakṣiṇapāñcālavaiṣayikenāhituṇḍikenāpahṛtya nīyeta/
284.032. sa balyupahāravidhānārthaṃ gataḥ/
284.032. saptame divase āgamiṣyati/
285.001. āgatya asya hradasya catasṛṣu dikṣu khadiraśalākānnikhanya nānāraṅgaiḥ sūtrairveṣṭayitvā mantrānāvartayiṣyati/
285.002. tatra tvayā pracchanne saṃnikṛṣṭe sthātavyam/
285.002. yadā tenāyamevamrūpaḥ prayogaḥ kṛto bhavati, tadā hradamadhyāt kvathamānaṃ pānīyamutthāsyati ahaṃ cotthāsyāmi/
285.003. tadā tvayāsau ahituṇḍikaḥ śareṇa marmaṇi tāḍayitavyaḥ, āśu copasaṃkramya vaktavyah--mantrānupasaṃhara/
285.004. mā te utkṛttamūlaṃ śiraḥ kṛtvā pṛthivyāṃ nipātayiṣyāmīti/
285.005. yadyasau mantrānanupasaṃhṛtya prāṇairviyokṣyate, mṛtaṃ te 'ham yāvajjīvaṃ mantrapāśabddhaḥ syāmiti/
285.006. lubdhakaḥ prāha--yadi tavaikasyaivaṃ guṇaḥ syāt, tathāpyahamevaṃ kuryām, prāgeva sarājakasya rāṣṭrasya/
285.007. gaccha, ahaṃ te trāteti/
285.008. tatastena nāgapotakena tasyaikapārśve guptasthānamupadarśitam/
285.008. yāvadasau lubdhakaḥ saptame divase pratigupte pradeśe ātmānaṃ gopayitvā avasthitaḥ/
285.009. sa cāhituṇḍika āgatya balyupahāraṃ kartumārabdhaḥ/
285.010. tena catasṛṣu dikṣu catvāraḥ khadirakīlakā nikhātāḥ/
285.010. nānāraṅgaiḥ sūtrairveṣṭayitvā mantrā āvartitāḥ/
285.0tatastasmāt pānīyaṃ kvathitumārabdham/
285.011. lubdhakena ca śareṇa marmaṇi tāḍitaḥ/
285.012. niṣkośaṃ cāsiṃ kṛtvā abhihitah--tvamasmadviṣayanivāsinaṃ nāgapotamapaharasi/
285.013. mā te utkṛttamūlaṃ śiraḥ kṛtvā pṛthivyāṃ nipātayāmīti/
285.013. tato 'hituṇḍikena duḥkhavedanābhibhūtena maraṇabhayabhītena mantrā vyāvartitāḥ/
285.014. tatsamanantaraṃ ca lubdhakena jīvitād vyaparopitaḥ/
285.015. tato nāgo mantrapāśavinirmukto hradādabhyudgamya lubdhakaṃ pariṣvaktavān, evaṃ cāha--tvaṃ me mātā, tvaṃ me pitā, yanmayā tvāmāgamya mātāpitṛviyogajaṃ duḥkhaṃ notpannam/
285.017. āgaccha, bhavanaṃ gacchāmaḥ/
285.017. tenāsau bhavanaṃ nītaḥ, nānāvidhena cānnapānena saṃtarpitaḥ, ratnāni copadarśitāni, mātāpitrośca niveditaḥ/
285.018. amba tāta--eṣa me suhṛccharaṇaṃ bāndhavaḥ/
285.019. asyānubhāvādyuṣmābhiḥ saha viyogo na jāta iti/
285.019. tābhyāmasau vareṇa pravārito vividhāni ca ratnāni dattāni/
285.020. sa tānyādāya tasmād hradād vyuthitaḥ/
285.020. tasya ca hradasya nātidūre puṣpaphalasalilasampanne nānāśakunikūjite ṛṣeragramāśramapadam/
285.021. tatra ca nāgapotakena sārdhaṃ vṛttakaṃ tatsarvaṃ vistareṇa samākhyātam/
285.022. tata ṛṣiḥ kathayati--kiṃ ratnaiḥ kiṃ vā te suvarṇena? tasya bhavane 'mogho nāṃ pāśastiṣṭhat