Nghĩa Thích (Niddesa)

suto uda kassaci; 
Evaṁ vagguvado satthā, 
Tusitā gaṇimāgato”ti. 
<b>Sadevakassa lokassa,</b> 
<b>yathā dissati cakkhumā;</b> 
<b>Sabbaṁ tamaṁ vinodetvā,</b> 
<b>ekova ratimajjhagā.</b> 
<b>Sadevakassa lokassā</b>ti sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāyāti—
sadevakassa lokassa. 
<b>Yathā dissati cakkhumā</b>ti yathā bhagavantaṁ tāvatiṁsabhavane pāricchattakamūle paṇḍukambalasilāyaṁ nisinnaṁ dhammaṁ desentaṁ devatā passanti tathā manussā passanti. 
Yathā manussā passanti tathā devatā passanti. 
Yathā devānaṁ dissati tathā manussānaṁ dissati. 
Yathā manussānaṁ dissati tathā devānaṁ dissatīti. 
Evampi yathā dissati cakkhumā. 
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā adantā dantavaṇṇena dissanti, asantā santavaṇṇena dissanti, anupasantā upasantavaṇṇena dissanti, anibbutā nibbutavaṇṇena dissanti. 
“Patirūpako mattikākuṇḍalova, 
Lohaḍḍhamāsova suvaṇṇachanno; 
Caranti loke parivārachannā, 
Anto asuddhā bahi sobhamānā”ti. 
Na bhagavā evaṁ dissati. 
Bhagavā bhūtena tacchena tathena yāthāvena aviparītena sabhāvena danto dantavaṇṇena dissati, santo santavaṇṇena dissati, upasanto upasantavaṇṇena dissati, nibbuto nibbutavaṇṇena dissati, akappitairiyāpathā ca buddhā bhagavanto paṇidhisampannāti. 
Evampi yathā dissati cakkhumā. 
Atha vā bhagavā visuddhasaddo gatakittisaddasiloko nāgabhavane ca supaṇṇabhavane ca yakkhabhavane ca asurabhavane ca gandhabbabhavane ca mahārājabhavane ca indabhavane ca brahmabhavane ca devabhavane ca ediso ca tādiso ca tato ca bhiyyoti. 
Evampi yathā dissati cakkhumā. 
Atha vā bhagavā dasahi balehi samannāgato, catūhi vesārajjehi, catūhi paṭisambhidāhi, chahi abhiññāhi, chahi buddhadhammehi, tejena ca balena ca guṇena ca vīriyena ca paññāya ca dissati ñāyati paññāyati. 
“Dūre santo pakāsenti, 
himavantova pabbato; 
Asantettha na dissanti, 
rattiṁ khittā yathā sarā”ti. 
Evampi yathā dissati cakkhumā. 
<b>Cakkhumā</b>ti bhagavā pañcahi cakkhūhi cakkhumā—
maṁsacakkhunāpi cakkhumā, dibbacakkhunāpi cakkhumā, paññācakkhunāpi cakkhumā, buddhacakkhunāpi cakkhumā, samantacakkhunāpi cakkhumā. 
Kathaṁ bhagavā maṁsacakkhunāpi cakkhumā? 
Maṁsacakkhumhi bhagavato pañca vaṇṇā saṁvijjanti—
nīlo ca vaṇṇo, pītako ca vaṇṇo, lohitako ca vaṇṇo, kaṇho ca vaṇṇo, odāto ca vaṇṇo. 
Akkhilomāni ca bhagavato. 
Yattha ca akkhilomāni patiṭṭhitāni taṁ nīlaṁ hoti sunīlaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ umāpupphasamānaṁ. 
Tassa parato pītakaṁ hoti supītakaṁ suvaṇṇavaṇṇaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ kaṇikārapupphasamānaṁ. 
Ubhato ca akkhikūṭāni bhagavato lohitakāni honti sulohitakāni pāsādikāni dassaneyyāni indagopakasamānāni. 
Majjhe kaṇhaṁ hoti sukaṇhaṁ alūkhaṁ suddhaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ addāriṭṭhakasamānaṁ. 
Tassa parato odātaṁ hoti suodātaṁ setaṁ paṇḍaraṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ osadhitārakasamānaṁ. 
Tena bhagavā pākatikena maṁsacakkhunā attabhāvapariyāpannena purimasucaritakammābhinibbattena samantā yojanaṁ passati divā ceva rattiñca. 
Yadāpi caturaṅgasamannāgato andhakāro hoti sūriyo ca atthaṅgato hoti; 
kāḷapakkho ca uposatho hoti, tibbo ca vanasaṇḍo hoti, mahā ca kāḷamegho abbhuṭṭhito hoti. 
Evarūpepi caturaṅgasamannāgate andhakāre samantā yojanaṁ passati. 
Natthi so kuṭṭo vā kavāṭaṁ vā pākāro vā pabbato vā gaccho vā latā vā āvaraṇaṁ rūpānaṁ dassanāya. 
Ekañce tilaphalaṁ nimittaṁ katvā tilavāhe pakkhipeyya, taññeva tilaphalaṁ uddhareyya. 
Evaṁ parisuddhaṁ bhagavato pākatikamaṁsacakkhu. 
Evaṁ bhagavā maṁsacakkhunāpi cakkhumā. 
Kathaṁ bhagavā dibbena cakkhunāpi cakkhumā? 
Bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate; 
yathākammūpage satte pajānāti—
“ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā; 
ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā”ti. 
Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate; 
yathākammūpage satte pajānāti. 
Ākaṅkhamāno ca bhagavā ekampi lokadhātuṁ passeyya, dvepi lokadhātuyo passeyya, tissopi lokadhātuyo passeyya, catassopi lokadhātuyo passeyya, pañcapi lokadhātuyo passeyya, dasapi lokadhātuyo passeyya, vīsampi lokadhātuyo passeyya, tiṁsampi lokadhātuyo passeyya, cattālīsampi lokadhātuyo passeyya, paññāsampi lokadhātuyo passeyya, satampi lokadhātuṁ passeyya, sahassimpi cūḷanikaṁ lokadhātuṁ passeyya, dvisahassimpi majjhimikaṁ lokadhātuṁ passeyya, tisahassimpi lokadhātuṁ passeyya, mahāsahassimpi lokadhātuṁ passeyya, yāvatakaṁ pana ākaṅkheyya tāvatakaṁ passeyya. 
Evaṁ parisuddhaṁ bhagavato dibbacakkhu. 
Evaṁ bhagavā dibbena cakkhunāpi cakkhumā. 
Kathaṁ bhagavā paññācakkhunāpi cakkhumā? 
Bhagavā mahāpañño puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatapaṭisambhido catuvesārajjappatto dasabaladhārī purisāsabho purisasīho purisanāgo purisājañño purisadhorayho anantañāṇo anantatejo anantayaso aḍḍho mahaddhano dhanavā netā vinetā anunetā paññāpetā nijjhāpetā pekkhetā pasādetā. 
So hi bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā. 
So hi bhagavā jānaṁ jānāti, passaṁ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato. 
Natthi tassa bhagavato aññātaṁ adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ paññāya. 
Atītaṁ anāgataṁ paccuppannaṁ upādāya sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṁ āgacchanti. 
Yaṁ kiñci neyyaṁ nāma atthi jānitabbaṁ attattho vā, parattho vā, ubhayattho vā, diṭṭhadhammiko vā attho, samparāyiko vā attho, uttāno vā attho, gambhīro vā attho, gūḷho vā attho, paṭicchanno vā attho, neyyo vā attho, nīto vā attho, anavajjo vā attho, nikkileso vā attho, vodāno vā attho, paramattho vā attho, sabbaṁ taṁ antobuddhañāṇe parivattati. 
Atīte buddhassa bhagavato appaṭihataṁ ñāṇaṁ, anāgate appaṭihataṁ ñāṇaṁ, paccuppanne appaṭihataṁ ñāṇaṁ. 
Sabbaṁ kāyakammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti. 
Sabbaṁ vacīkammaṁ … 
sabbaṁ manokammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti. 
Yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ; 
neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ; 
neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi; 
aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā. 
Yathā dvinnaṁ samuggapaṭalānaṁ sammāphusitānaṁ heṭṭhimaṁ samuggapaṭalaṁ uparimaṁ nātivattati, uparimaṁ samuggapaṭalaṁ heṭṭhimaṁ nātivattati, aññamaññapariyantaṭṭhāyino; 
evamevaṁ buddhassa bhagavato neyyañca ñāṇañca aññamaññapariyantaṭṭhāyino. 
Yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ, neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ; 
neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ na pavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi; 
aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā. 
Sabbadhammesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati. 
Sabbe dhammā buddhassa bhagavato āvajjanapaṭibaddhā ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā. 
Sabbasattesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati. 
Sabbesaṁ sattānaṁ bhagavā āsayaṁ jānāti, anusayaṁ jānāti, caritaṁ jānāti, adhimuttiṁ jānāti, apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti. 
Sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati. 
Yathā ye keci macchakacchapā antamaso timitimiṅgalaṁ upādāya antomahāsamudde parivattanti; 
evamevaṁ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati. 
Yathā ye keci pakkhī antamaso garuḷaṁ venateyyaṁ upādāya ākāsassa padese parivattanti; 
evamevaṁ yepi te sāriputtasamā paññāya tepi buddhañāṇassa padese parivattanti; 
buddhañāṇaṁ devamanussānaṁ paññaṁ pharitvā abhibhavitvā tiṭṭhati. 
Yepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā vobhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te pañhe abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgataṁ upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca. 
Kathitā visajjitāva te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā upakkhittakā ca. 
Te bhagavato sampajjanti. 
Atha kho bhagavāva tattha atirocati, yadidaṁ paññāyāti. 
Evaṁ bhagavā paññācakkhunāpi cakkhumā. 
Kathaṁ bhagavā buddhacakkhunāpi cakkhumā? 
Bhagavā buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante appekacce naparalokavajjabhayadassāvino viharante. 
Seyyathāpi nāma uppaliniyaṁ vā paduminiyaṁ vā puṇḍarīkiniyaṁ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni antonimuggaposīni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni samodakaṁ ṭhitāni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakaṁ accuggamma tiṭṭhanti anupalittāni udakena; 
evamevaṁ bhagavā buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante appekacce naparalokavajjabhayadassāvino viharante. 
Jānāti bhagavā—
“ayaṁ puggalo rāgacarito, ayaṁ dosacarito, ayaṁ mohacarito, ayaṁ vitakkacarito, ayaṁ saddhācarito, ayaṁ ñāṇacarito”ti. 
Rāgacaritassa bhagavā puggalassa asubhakathaṁ katheti; 
dosacaritassa bhagavā puggalassa mettābhāvanaṁ ācikkhati; 
mohacaritassa bhagavā puggalassa uddese paripucchāya kālena dhammassavane kālena dhammasākacchāya garusaṁvāse niveseti; 
vitakkacaritassa bhagavā puggalassa ānāpānassatiṁ ācikkhati; 
saddhācaritassa bhagavā puggalassa pasādanīyaṁ nimittaṁ ācikkhati buddhasubodhiṁ dhammasudhammataṁ saṅghasuppaṭipattiṁ sīlāni ca attano; 
ñāṇacaritassa bhagavā puggalassa vipassanānimittaṁ ācikkhati aniccākāraṁ dukkhākāraṁ anattākāraṁ. 
“Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito, 
Yathāpi passe janataṁ samantato; 
Tathūpamaṁ dhammamayaṁ sumedha, 
Pāsādamāruyha samantacakkhu; 
Sokāvatiṇṇaṁ janatamapetasoko, 
Avekkhassu jātijarābhibhūtan”ti. 
Evaṁ bhagavā buddhacakkhunāpi cakkhumā. 
Kathaṁ bhagavā samantacakkhunāpi cakkhumā? 
Samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṁ. 
Bhagavā sabbaññutañāṇena upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato. 
“Na tassa adiṭṭhamidhatthi kiñci, 
Atho aviññātamajānitabbaṁ; 
Sabbaṁ abhiññāsi yadatthi neyyaṁ, 
Tathāgato tena samantacakkhū”ti. 
Evaṁ bhagavā samantacakkhunāpi cakkhumāti—
yathā dissati cakkhumā. 
<b>Sabbaṁ tamaṁ vinodetvā</b>ti sabbaṁ rāgatamaṁ dosatamaṁ mohatamaṁ mānatamaṁ diṭṭhitamaṁ kilesatamaṁ duccaritatamaṁ andhakaraṇaṁ acakkhukaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ anibbānasaṁvattanikaṁ nuditvā panuditvā jahitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—
sabbaṁ tamaṁ vinodetvā. 
<b>Ekova ratimajjhagā</b>ti. 
<b>Eko</b>ti bhagavā pabbajjāsaṅkhātena eko, adutiyaṭṭhena eko, taṇhāya pahānaṭṭhena eko, ekantavītarāgoti eko, ekantavītadosoti eko, ekantavītamohoti eko, ekantanikkilesoti eko, ekāyanamaggaṁ gatoti eko, anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko. 
Kathaṁ bhagavā pabbajjāsaṅkhātena eko? 
Bhagavā daharova samāno susu kāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā akāmakānaṁ mātāpitūnaṁ assumukhānaṁ rudantānaṁ vilapantānaṁ ñātisaṅghaṁ pahāya sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā mittāmaccapalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti—
evaṁ bhagavā pabbajjāsaṅkhātena eko. 
Kathaṁ bhagavā adutiyaṭṭhena eko? 
So evaṁ pabbajito samāno eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni. 
So eko carati, eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṁ kappeti, eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti—
evaṁ bhagavā adutiyaṭṭhena eko. 
Kathaṁ bhagavā taṇhāya pahānaṭṭhena eko? 
So evaṁ eko adutiyo appamatto ātāpī pahitatto viharanto najjā nerañjarāya tīre bodhirukkhamūle mahāpadhānaṁ padahanto māraṁ sasenaṁ kaṇhaṁ namuciṁ pamattabandhuṁ vidhamitvā taṇhājāliniṁ visaritaṁ visattikaṁ pajahasi vinodesi byantiṁ akāsi anabhāvaṁ gamesi. 
“Taṇhādutiyo puriso, 
dīghamaddhānasaṁsaraṁ; 
Itthabhāvaññathābhāvaṁ, 
saṁsāraṁ nātivattati. 
Etamādīnavaṁ ñatvā, 
Taṇhaṁ dukkhassa sambhavaṁ; 
Vītataṇho anādāno, 
Sato bhikkhu paribbaje”ti. 
Evaṁ bhagavā taṇhāya pahānaṭṭhena eko. 
Kathaṁ bhagavā ekantavītarāgoti eko? 
Rāgassa pahīnattā ekantavītarāgoti eko, dosassa pahīnattā ekantavītadosoti eko, mohassa pahīnattā ekantavītamohoti eko, kilesānaṁ pahīnattā ekantanikkilesoti eko. 
Kathaṁ bhagavā ekāyanamaggaṁ gatoti eko? 
Ekāyanamaggo vuccati cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. 
“Ekāyanaṁ jātikhayantadassī, 
Maggaṁ pajānāti hitānukampī; 
Etena maggena tariṁsu pubbe, 
Tarissanti ye ca taranti oghan”ti. 
Evaṁ bhagavā ekāyanamaggaṁ gatoti eko. 
Kathaṁ bhagavā eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko? 
<b>Bodhi</b> vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi. 
Bhagavā tena bodhiñāṇena “sabbe saṅkhārā aniccā”ti bujjhi, 
“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti bujjhi, 
“sabbe dhammā anattā”ti bujjhi, 
“avijjāpaccayā saṅkhārā”ti bujjhi …pe… 
“jātipaccayā jarāmaraṇan”ti bujjhi; 
“avijjānirodhā saṅkhāranirodho”ti bujjhi …pe… 
“jātinirodhā jarāmaraṇanirodho”ti bujjhi; 
“idaṁ dukkhan”ti bujjhi, 
“ayaṁ dukkhasamudayo”ti bujjhi, 
“ayaṁ dukkhanirodho”ti bujjhi, 
“ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti bujjhi; 
“ime āsavā”ti bujjhi …pe… 
“ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti bujjhi; 
“ime dhammā pariññeyyā”ti bujjhi … 
pahātabbāti … 
bhāvetabbāti … 
sacchikātabbāti bujjhi, 
channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi, 
pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi, 
catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi, 
“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ, 
sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti bujjhi. 
Atha vā yaṁ kiñci bujjhitabbaṁ anubujjhitabbaṁ paṭibujjhitabbaṁ sambujjhitabbaṁ adhigantabbaṁ phassitabbaṁ sacchikātabbaṁ, sabbaṁ taṁ tena bodhiñāṇena bujjhi anubujjhi paṭibujjhi sambujjhi sammābujjhi adhigacchi phassesi sacchākāsi. 
Evaṁ bhagavā eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko. 
<b>Ratimajjhagā</b>ti. 
<b>Ratin</b>ti nekkhammaratiṁ vivekaratiṁ upasamaratiṁ sambodhiratiṁ ajjhagā samajjhagā adhigacchi phassesi sacchākāsīti—
ekova ratimajjhagā. 
Tenāha thero sāriputto—
“Sadevakassa lokassa, 
yathā dissati cakkhumā; 
Sabbaṁ tamaṁ vinodetvā, 
ekova ratimajjhagā”ti. 
<b>Taṁ buddhaṁ asitaṁ tādiṁ,</b> 
<b>Akuhaṁ gaṇimāgataṁ;</b> 
<b>Bahūnamidha baddhānaṁ,</b> 
<b>Atthi pañhena āgamaṁ.</b> 
<b>Taṁ buddhaṁ asitaṁ tādin</b>ti. 
<b>Buddho</b>ti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṁ pāpuṇi balesu ca vasībhāvaṁ. 
<b>Buddho</b>ti kenaṭṭhena buddho? 
Bujjhitā saccānīti buddho, 
bodhetā pajāyāti buddho, 
sabbaññutāya buddho, 
sabbadassāvitāya buddho, 
anaññaneyyatāya buddho, 
visavitāya buddho, 
khīṇāsavasaṅkhātena buddho, 
nirupalepasaṅkhātena buddho, 
ekantavītarāgoti buddho, 
ekantavītadosoti buddho, 
ekantavītamohoti buddho, 
ekantanikkilesoti buddho, 
ekāyanamaggaṁ gatoti buddho, 
eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti buddho, 
abuddhivihatattā buddhipaṭilābhattā buddho. 
Buddhoti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ na pitarā kataṁ, 
na bhātarā kataṁ, 
na bhaginiyā kataṁ, 
na mittāmaccehi kataṁ, 
na ñātisālohitehi kataṁ, 
na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ, 
na devatāhi kataṁ. 
Vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti, yadidaṁ buddhoti—
taṁ buddhaṁ. 
<b>Asitan</b>ti dve nissayā—
taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca. 
Katamo taṇhānissayo? 
Yāva taṇhāsaṅkhātena sīmakataṁ odhikataṁ pariyantakataṁ pariggahitaṁ mamāyitaṁ—
idaṁ mama, etaṁ mama, ettakaṁ mama, ettāvatā mama, mama rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā, attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā, khettaṁ vatthuṁ hiraññaṁ suvaṇṇaṁ, gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca, kevalampi mahāpathaviṁ taṇhāvasena mamāyati, yāvatā aṭṭhasataṁ taṇhāvicaritaṁ—
ayaṁ taṇhānissayo. 
Katamo diṭṭhinissayo? 
Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi, dasavatthukā micchādiṭṭhi, dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi. 
Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisukāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho “ayāthāvakasmiṁ yāthāvakan”ti gāho yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni—
ayaṁ diṭṭhinissayo. 
Buddhassa bhagavato taṇhānissayo pahīno, diṭṭhinissayo paṭinissaṭṭho; 
taṇhānissayassa pahīnattā diṭṭhinissayassa paṭinissaṭṭhattā bhagavā cakkhuṁ asito, sotaṁ … ghānaṁ … jivhaṁ … kāyaṁ … manaṁ asito, 
rūpe … sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … 
kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ … 
kāmadhātuṁ … rūpadhātuṁ … arūpadhātuṁ … kāmabhavaṁ … rūpabhavaṁ … arūpabhavaṁ … saññābhavaṁ … asaññābhavaṁ … nevasaññānāsaññābhavaṁ … 
ekavokārabhavaṁ … catuvokārabhavaṁ … pañcavokārabhavaṁ … 
atītaṁ … anāgataṁ … paccuppannaṁ … 
diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme asito anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
taṁ buddhaṁ asitaṁ. 
<b>Tādin</b>ti bhagavā pañcahākārehi tādī—
iṭṭhāniṭṭhe tādī, cattāvīti tādī, tiṇṇāvīti tādī, muttāvīti tādī, taṁniddesā tādī. 
Kathaṁ bhagavā iṭṭhāniṭṭhe tādī? 
Bhagavā lābhepi tādī, alābhepi tādī, yasepi tādī, ayasepi tādī, pasaṁsāyapi tādī nindāyapi tādī, sukhepi tādī, dukkhepi tādī; 
ekacce bāhaṁ gandhena limpeyyuṁ, ekacce bāhaṁ vāsiyā taccheyyuṁ, amukasmiṁ natthi rāgo, amukasmiṁ natthi paṭighaṁ, anunayapaṭighavippahīno ugghātinigghātivītivatto anurodhavirodhaṁ samatikkanto. 
Evaṁ bhagavā iṭṭhāniṭṭhe tādī. 
Kathaṁ bhagavā cattāvīti tādī? 
Bhagavato rāgo catto vanto mutto pahīno paṭinissaṭṭho, doso … moho … kodho … upanāho … makkho … paḷāso … issā … macchariyaṁ … māyā … sāṭheyyaṁ … thambho … sārambho … māno … atimāno … mado … pamādo … sabbe kilesā … sabbe duccaritā … sabbe darathā … sabbe pariḷāhā … sabbe santāpā … sabbākusalābhisaṅkhārā cattā vantā muttā pahīnā paṭinissaṭṭhā. 
Evaṁ bhagavā cattāvīti tādī. 
Kathaṁ bhagavā tiṇṇāvīti tādī? 
Bhagavā kāmoghaṁ tiṇṇo, bhavoghaṁ tiṇṇo, diṭṭhoghaṁ tiṇṇo, avijjoghaṁ tiṇṇo, sabbaṁ saṁsārapathaṁ tiṇṇo uttiṇṇo nittiṇṇo atikkanto samatikkanto vītivatto. 
So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo gataddho gatadiso gatakoṭiyo pālitabrahmacariyo uttamadiṭṭhippatto bhāvitamaggo pahīnakileso paṭividdhākuppo sacchikatanirodho. 
Dukkhaṁ tassa pariññātaṁ, samudayo pahīno, maggo bhāvito, nirodho sacchikato, abhiññeyyaṁ abhiññātaṁ, pariññeyyaṁ pariññātaṁ, pahātabbaṁ pahīnaṁ, bhāvetabbaṁ bhāvitaṁ, sacchikātabbaṁ sacchikataṁ. 
So ukkhittapaligho saṅkiṇṇaparikkho abbūḷhesiko niraggaḷo ariyo pannaddhajo pannabhāro visaññutto pañcaṅgavippahīno chaḷaṅgasamannāgato ekārakkho caturāpasseno panuṇṇapaccekasacco samavayasaṭṭhesano anāvilasaṅkappo passaddhakāyasaṅkhāro suvimuttacitto suvimuttapañño kevalī vusitavā uttamapuriso paramapuriso paramapattippatto. 
So nevācinati, nāpacinati; 
apacinitvā ṭhito neva pajahati, na upādiyati; 
pajahitvā ṭhito neva saṁsibbati, na ussineti; 
visinetvā ṭhito neva vidhūpeti, na sandhūpeti; 
vidhūpetvā ṭhito, asekhena sīlakkhandhena samannāgatattā ṭhito, asekhena samādhikkhandhena samannāgatattā ṭhito, asekhena paññākkhandhena samannāgatattā ṭhito, asekhena vimuttikkhandhena samannāgatattā ṭhito, asekhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena samannāgatattā ṭhito, saccaṁ sampaṭipādiyitvā ṭhito, ejaṁ samatikkamitvā ṭhito, kilesaggiṁ pariyādiyitvā ṭhito, aparigamanatāya ṭhito, kaṭaṁ samādāya ṭhito, muttipaṭisevanatāya ṭhito, mettāya pārisuddhiyā ṭhito, karuṇāya pārisuddhiyā ṭhito, muditāya pārisuddhiyā ṭhito, upekkhāya pārisuddhiyā ṭhito, accantapārisuddhiyā ṭhito, atammayatāya pārisuddhiyā ṭhito, vimuttattā ṭhito, santusitattā ṭhito, khandhapariyante ṭhito, dhātupariyante ṭhito, āyatanapariyante ṭhito, gatipariyante ṭhito, upapattipariyante ṭhito, paṭisandhipariyante ṭhito, bhavapariyante ṭhito, saṁsārapariyante ṭhito, vaṭṭapariyante ṭhito, antime bhave ṭhito, antime samussaye ṭhito, antimadehadharo bhagavā. 
“Tassāyaṁ pacchimako bhavo, 
carimoyaṁ samussayo; 
Jātimaraṇasaṁsāro, 
natthi tassa punabbhavo”ti. 
Evaṁ bhagavā tiṇṇāvīti tādī. 
Kathaṁ bhagavā muttāvīti tādī? 
Bhagavato rāgā cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ, dosā cittaṁ … mohā cittaṁ … kodhā … upanāhā … makkhā … paḷāsā … issāya … macchariyā … māyāya … sāṭheyyā … thambhā … sārambhā … mānā … atimānā … madā … pamādā … sabbakilesehi … sabbaduccaritehi … sabbadarathehi … sabbapariḷāhehi … sabbasantāpehi … sabbākusalābhisaṅkhārehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ. 
Evaṁ bhagavā muttāvīti tādī. 
Kathaṁ bhagavā taṁniddesā tādī? 
Bhagavā sīle sati sīlavāti taṁniddesā tādī, saddhāya sati saddhoti taṁniddesā tādī, vīriye sati vīriyavāti taṁniddesā tādī, satiyā sati satimāti taṁniddesā tādī, samādhismiṁ sati samāhitoti taṁniddesā tādī, paññāya sati paññavāti taṁniddesā tādī, vijjāya sati tevijjoti taṁniddesā tādī, abhiññāya sati chaḷabhiññoti taṁniddesā tādī, dasabale sati dasabaloti taṁniddesā tādī. 
Evaṁ bhagavā taṁniddesā tādīti—
taṁ buddhaṁ asitaṁ tādiṁ. 
<b>Akuhaṁ gaṇimāgatan</b>ti. 
<b>Akuho</b>ti tīṇi kuhanavatthūni—
paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu, iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu, sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu. 
Katamaṁ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu? 
Idha gahapatikā bhikkhuṁ nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi. 
So pāpiccho icchāpakato atthiko cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ bhiyyokamyataṁ upādāya cīvaraṁ paccakkhāti, piṇḍapātaṁ paccakkhāti, senāsanaṁ paccakkhāti, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paccakkhāti. 
So evamāha—
“kiṁ samaṇassa mahagghena cīvarena. 
Etaṁ sāruppaṁ, yaṁ samaṇo susānā vā saṅkārakūṭā vā pāpaṇikā vā nantakāni uccinitvā saṅghāṭiṁ karitvā dhāreyya. 
Kiṁ samaṇassa mahagghena piṇḍapātena. 
Etaṁ sāruppaṁ, yaṁ samaṇo uñchācariyāya piṇḍiyālopena jīvitaṁ kappeyya. 
Kiṁ samaṇassa mahagghena senāsanena. 
Etaṁ sāruppaṁ, yaṁ samaṇo rukkhamūliko vā assa sosāniko vā abbhokāsiko vā. 
Kiṁ samaṇassa mahagghena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena. 
Etaṁ sāruppaṁ, yaṁ samaṇo pūtimuttena haritakīkhaṇḍena osadhaṁ kareyyā”ti tadupādāya lūkhaṁ cīvaraṁ dhāreti, lūkhaṁ piṇḍapātaṁ paribhuñjati, lūkhaṁ senāsanaṁ paṭisevati, lūkhaṁ gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭisevati. 
Tamenaṁ gahapatikā evaṁ jānanti—
“ayaṁ samaṇo appiccho santuṭṭho pavivitto asaṁsaṭṭho āraddhavīriyo dhutavādo”ti bhiyyo bhiyyo nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi. 
So evamāha—
“tiṇṇaṁ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, saddhāya sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, deyyadhammassa sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, dakkhiṇeyyānaṁ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati. 
Tumhākañcevāyaṁ saddhā atthi, deyyadhammo ca saṁvijjati, ahañca paṭiggāhako. 
Sace ahaṁ na paṭiggahessāmi, evaṁ tumhe puññena paribāhirā bhavissatha, na mayhaṁ iminā attho, api ca tumhākaṁyeva anukampāya paṭiggaṇhāmī”ti. 
Tadupādāya bahumpi cīvaraṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi piṇḍapātaṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi senāsanaṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭiggaṇhāti. 
Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—
idaṁ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu. 
Katamaṁ iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu? 
Idhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo, “evaṁ maṁ jano sambhāvessatī”ti gamanaṁ saṇṭhapeti, ṭhānaṁ saṇṭhapeti, nisajjaṁ saṇṭhapeti, sayanaṁ saṇṭhapeti, paṇidhāya gacchati, paṇidhāya tiṭṭhati, paṇidhāya nisīdati, paṇidhāya seyyaṁ kappeti, samāhito viya gacchati, samāhito viya tiṭṭhati, samāhito viya nisīdati, samāhito viya seyyaṁ kappeti, āpāthakajjhāyīva hoti. 
Yā evarūpā iriyāpathassa āṭhapanā ṭhapanā saṇṭhapanā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—
idaṁ iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu. 
Katamaṁ sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu? 
Idhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo “evaṁ maṁ jano sambhāvessatī”ti, ariyadhammasannissitaṁ vācaṁ bhāsati. 
“Yo evarūpaṁ cīvaraṁ dhāreti so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati; 
“yo evarūpaṁ pattaṁ dhāreti … 
lohathālakaṁ dhāreti … 
dhammakaraṇaṁ dhāreti … 
parissāvanaṁ dhāreti … 
kuñcikaṁ dhāreti … 
upāhanaṁ dhāreti … 
kāyabandhanaṁ dhāreti … 
āyogaṁ dhāreti, so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati; 
“yassa evarūpo upajjhāyo so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati; 
“yassa evarūpo ācariyo … 
evarūpā samānupajjhāyakā … 
samānācariyakā … 
mittā … 
sandiṭṭhā … 
sambhattā … 
sahāyā, so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati; 
“yo evarūpe vihāre vasati, so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati; 
“yo evarūpe aḍḍhayoge vasati … 
pāsāde vasati … 
hammiye vasati … 
guhāyaṁ vasati … 
leṇe vasati … 
kuṭiyā vasati … 
kūṭāgāre vasati … 
aṭṭe vasati … 
māḷe vasati … 
uddaṇḍe vasati … 
upaṭṭhānasālāyaṁ vasati … 
maṇḍape vasati … 
rukkhamūle vasati, so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati. 
Atha vā korajikakorajiko, bhākuṭikabhākuṭiko, kuhakakuhako, lapakalapako, mukhasambhāvito “ayaṁ samaṇo imāsaṁ evarūpānaṁ vihārasamāpattīnaṁ lābhī”ti. 
Tādisaṁ gambhīraṁ gūḷhaṁ nipuṇaṁ paṭicchannaṁ lokuttaraṁ suññatāpaṭisaññuttaṁ kathaṁ katheti. 
Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—
idaṁ sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu. 
Buddhassa bhagavato imāni tīṇi kuhanavatthūni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni. 
Tasmā buddho akuhoti—
akuhaṁ. 
<b>Gaṇimāgatan</b>ti. 
<b>Gaṇī</b>ti gaṇī bhagavā. 
Gaṇācariyoti gaṇī, gaṇassa satthāti gaṇī, gaṇaṁ pariharatīti gaṇī, gaṇaṁ ovadatīti gaṇī, gaṇaṁ anusāsatīti gaṇī, visārado gaṇaṁ upasaṅkamatīti gaṇī, gaṇassa sussūsati sotaṁ odahati aññā cittaṁ upaṭṭhapetīti gaṇī, gaṇaṁ akusalā vuṭṭhāpetvā kusale patiṭṭhāpetīti gaṇī, bhikkhugaṇassa gaṇī, bhikkhunigaṇassa gaṇī, upāsakagaṇassa gaṇī, upāsikāgaṇassa gaṇī, rājagaṇassa gaṇī, khattiyagaṇassa gaṇī, brāhmaṇagaṇassa gaṇī, vessagaṇassa gaṇī, suddagaṇassa gaṇī, brahmagaṇassa gaṇī, devagaṇassa gaṇī, saṅghiṁ gaṇiṁ gaṇācariyaṁ. 
<b>Āgatan</b>ti upagataṁ samupagataṁ samupapannaṁ saṅkassanagaranti—
akuhaṁ gaṇimāgataṁ. 
<b>Bahūnamidha baddhānan</b>ti. 
Bahūnaṁ khattiyānaṁ brāhmaṇānaṁ vessānaṁ suddānaṁ gahaṭṭhānaṁ pabbajitānaṁ devānaṁ manussānaṁ. 
<b>Baddhānan</b>ti baddhānaṁ baddhacarānaṁ paricārakānaṁ sissānanti—
bahūnamidha baddhānaṁ. 
<b>Atthi pañhena āgaman</b>ti. 
Pañhena atthiko āgatomhi, pañhaṁ pucchitukāmo āgatomhi, pañhaṁ sotukāmo āgatomhīti. 
Evampi atthi pañhena āgamaṁ. 
Atha vā pañhatthikānaṁ pañhaṁ pucchitukāmānaṁ pañhaṁ sotukāmānaṁ āgamanaṁ abhikkamanaṁ upasaṅkamanaṁ payirupāsanaṁ siyā atthīti. 
Evampi atthi pañhena āgamaṁ. 
Atha vā pañhāgamo tuyhaṁ atthi, tvampi pahu, tvamasi alamattho mayā pucchitaṁ kathetuṁ visajjetuṁ “vahassetaṁ bhāran”ti. 
Evampi atthi pañhena āgamaṁ. 
Tenāha thero sāriputto—
“Taṁ buddhaṁ asitaṁ tādiṁ, 
akuhaṁ gaṇimāgataṁ; 
Bahūnamidha baddhānaṁ, 
atthi pañhena āgaman”ti. 
<b>Bhikkhuno vijigucchato,</b> 
<b>bhajato rittamāsanaṁ;</b> 
<b>Rukkhamūlaṁ susānaṁ vā,</b> 
<b>pabbatānaṁ guhāsu vā.</b> 
<b>Bhikkhuno vijigucchato</b>ti. 
<b>Bhikkhuno</b>ti puthujjanakalyāṇassa vā bhikkhuno sekkhassa vā bhikkhuno. 
<b>Vijigucchato</b>ti jātiyā vijigucchato, jarāya … byādhinā … maraṇena … sokehi … paridevehi … dukkhehi … domanassehi … upāyāsehi vijigucchato, nerayikena dukkhena … tiracchānayonikena dukkhena … pettivisayikena dukkhena … mānusikena dukkhena … gabbhokkantimūlakena dukkhena … gabbhaṭṭhitimūlakena dukkhena … gabbhavuṭṭhānamūlakena dukkhena … jātassūpanibandhakena dukkhena … jātassa parādheyyakena dukkhena … attūpakkamena dukkhena … parūpakkamena dukkhena … dukkhadukkhena … saṅkhāradukkhena … vipariṇāmadukkhena … cakkhurogena dukkhena … sotarogena dukkhena … ghānarogena dukkhena … jivhārogena dukkhena … kāyarogena dukkhena … sīsarogena dukkhena … kaṇṇarogena dukkhena … mukharogena dukkhena … dantarogena dukkhena … kāsena … sāsena … pināsena … ḍāhena … jarena … kucchirogena … mucchāya … pakkhandikāya … sūlāya … visūcikāya … kuṭṭhena … gaṇḍena … kilāsena … sosena … apamārena … dadduyā … kaṇḍuyā … kacchuyā … rakhasāya … vitacchikāya … lohitena … pittena … madhumehena … aṁsāya … piḷakāya … bhagandalāya … pittasamuṭṭhānena ābādhena … semhasamuṭṭhānena ābādhena … vātasamuṭṭhānena ābādhena … sannipātikena ābādhena … utupariṇāmajena ābādhena … visamaparihārajena ābādhena … opakkamikena ābādhena … kammavipākajena ābādhena … sītena … uṇhena … jighacchāya … pipāsāya … uccārena … passāvena … ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassena dukkhena … mātumaraṇena dukkhena … pitumaraṇena dukkhena … bhātumaraṇena … bhaginimaraṇena … puttamaraṇena … dhītumaraṇena … ñātibyasanena … bhogabyasanena … rogabyasanena … sīlabyasanena … diṭṭhibyasanena dukkhena vijigucchato aṭṭīyato harāyato jigucchatoti—
bhikkhuno vijigucchato. 
<b>Bhajato rittamāsanan</b>ti. 
<b>Āsana</b>ṁ vuccati yattha nisīdati—
mañco pīṭhaṁ bhisi taṭṭikā cammakhaṇḍo tiṇasanthāro paṇṇasanthāro palālasanthāro. 
Taṁ āsanaṁ asappāyarūpadassanena rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ, asappāyasaddassavanena rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ, asappāyehi pañcahi kāmaguṇehi rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ. 
Taṁ pavivittaṁ āsanaṁ bhajato sambhajato sevato nisevato saṁsevato paṭisevatoti—
bhajato rittamāsanaṁ. 
<b>Rukkhamūlaṁ susānaṁ vā</b>ti. 
Rukkhamūlaṁyeva rukkhamūlaṁ, susānaṁyeva susānanti—
rukkhamūlaṁ susānaṁ vā. 
<b>Pabbatānaṁ guhāsu vā</b>ti. 
Pabbatāyeva pabbatā, kandarāyeva kandarā, giriguhāyeva giriguhā. 
Pabbatantarikāyo vuccanti pabbatapabbhārāti—
pabbatānaṁ guhāsu vā. 
Tenāha thero sāriputto—
“Bhikkhuno vijigucchato, 
bhajato rittamāsanaṁ; 
Rukkhamūlaṁ susānaṁ vā, 
pabbatānaṁ guhāsu vā”ti. 
<b>Uccāvacesu sayanesu,</b> 
<b>kīvanto tattha bheravā;</b> 
<b>Ye hi bhikkhu na vedheyya,</b> 
<b>nigghose sayanāsane.</b> 
<b>Uccāvacesu sayanesū</b>ti. 
<b>Uccāvacesū</b>ti uccāvacesu hīnappaṇītesu chekapāpakesu. 
<b>Sayanaṁ</b> vuccati senāsanaṁ vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṁ guhāti—
uccāvacesu sayanesu. 
<b>Kīvanto tattha bheravā</b>ti. 
<b>Kīvanto</b>ti kīvanto kūjanto nadanto saddaṁ karonto. 
Atha vā <b>kīvanto</b>ti kati kittakā kīvatakā kīvabahukā te. 
<b>Bheravā</b>ti sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā hatthī ahī vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vāti—
kīvanto tattha bheravā. 
<b>Ye hi bhikkhu na vedheyyā</b>ti. 
<b>Ye hī</b>ti ye hi bherave passitvā vā suṇitvā vā na vedheyya nappavedheyya na sampavedheyya na taseyya na uttaseyya na parittaseyya na bhāyeyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa acchambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—
ye hi bhikkhu na vedheyya. 
<b>Nigghose sayanāsane</b>ti. 
Appasadde appanigghose vijanavāte manussarāhasseyyake paṭisallānasāruppe senāsaneti—
nigghose sayanāsane. 
Tenāha thero sāriputto—
“Uccāvacesu sayanesu, 
kīvanto tattha bheravā; 
Ye hi bhikkhu na vedheyya, 
nigghose sayanāsane”ti. 
<b>Kati parissayā loke,</b> 
<b>gacchato agataṁ disaṁ;</b> 
<b>Ye bhikkhu abhisambhave,</b> 
<b>pantamhi sayanāsane.</b> 
<b>Kati parissayā loke</b>ti. 
<b>Katī</b>ti kati kittakā kīvatakā kīvabahukā. 
<b>Parissayā</b>ti dve parissayā—
pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca. 
Katame pākaṭaparissayā? 
Sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā hatthī ahī vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā, cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo kāso sāso pināso ḍāho jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā kuṭṭhaṁ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitaṁ pittaṁ madhumeho aṁsā piḷakā bhagandalā, pittasamuṭṭhānā ābādhā …pe… 
sītaṁ uṇhaṁ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassā—
ime vuccanti pākaṭaparissayā. 
Katame paṭicchannaparissayā? 
Kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ byāpādanīvaraṇaṁ thinamiddhanīvaraṇaṁ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ vicikicchānīvaraṇaṁ rāgo doso moho kodho upanāho makkho paḷāso issā macchariyaṁ māyā sāṭheyyaṁ thambho sārambho māno atimāno mado pamādo, sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā—
ime vuccanti paṭicchannaparissayā. 
<b>Parissayā</b>ti kenaṭṭhena parissayā? 
Parisahantīti parissayā, parihānāya saṁvattantīti parissayā, tatrāsayāti parissayā. 
Kathaṁ parisahantīti parissayā? 
Te parissayā taṁ puggalaṁ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddanti. 
Evaṁ parisahantīti—
parissayā. 
Kathaṁ parihānāya saṁvattantīti parissayā? 
Te parissayā kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti. 
Katamesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ? 
Sammāpaṭipadāya anulomapaṭipadāya apaccanīkapaṭipadāya aviruddhapaṭipadāya anvatthapaṭipadāya dhammānudhammapaṭipadāya sīlesu paripūrakāritāya indriyesu guttadvāratāya bhojane mattaññutāya jāgariyānuyogassa satisampajaññassa catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ bhāvanānuyogassa catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogassa—
imesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti. 
Evaṁ parihānāya saṁvattantīti—
parissayā. 
Kathaṁ tatrāsayāti parissayā? 
Tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayā. 
Yathā bile bilāsayā pāṇā sayanti, dake dakāsayā pāṇā sayanti, vane vanāsayā pāṇā sayanti, rukkhe rukkhāsayā pāṇā sayanti; 
evamevaṁ tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayāti. 
Evampi tatrāsayāti—
parissayā. 
Vuttañhetaṁ bhagavatā—
“Sāntevāsiko, bhikkhave, bhikkhu sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati. 
Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati? 
Idha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ disvā uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṁyojaniyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti. 
Tasmā sāntevāsikoti vuccati. 
Te naṁ samudācaranti, samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti. 
Tasmā sācariyakoti vuccati. 
Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhuno sotena saddaṁ sutvā …pe… 
ghānena gandhaṁ ghāyitvā … 
jivhāya rasaṁ sāyitvā … 
kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā … 
manasā dhammaṁ viññāya uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṁyojaniyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti. 
Tasmā sāntevāsikoti vuccati. 
Te naṁ samudācaranti, samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti. 
Tasmā sācariyakoti vuccati. 
Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharatī”ti. 
Evampi tatrāsayāti—
parissayā. 
Vuttañhetaṁ bhagavatā—
“Tayome, bhikkhave, antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā. 
Katame tayo? 
Lobho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko; 
doso, bhikkhave …pe… 
moho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko. 
Ime kho, bhikkhave, tayo antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā. 
Anatthajanano lobho, 
lobho cittappakopano; 
Bhayamantarato jātaṁ, 
taṁ jano nāvabujjhati. 
Luddho atthaṁ na jānāti, 
luddho dhammaṁ na passati; 
Andhantamaṁ tadā hoti, 
yaṁ lobho sahate naraṁ. 
Anatthajanano doso, 
doso cittappakopano; 
Bhayamantarato jātaṁ, 
taṁ jano nāvabujjhati. 
Kuddho atthaṁ na jānāti, 
kuddho dhammaṁ na passati; 
Andhantamaṁ tadā hoti, 
yaṁ doso sahate naraṁ. 
Anatthajanano moho, 
moho cittappakopano; 
Bhayamantarato jātaṁ, 
taṁ jano nāvabujjhati. 
Mūḷho atthaṁ na jānāti, 
mūḷho dhammaṁ na passati; 
Andhantamaṁ tadā hoti, 
yaṁ moho sahate naran”ti. 
Evampi tatrāsayāti—
parissayā. 
Vuttañhetaṁ bhagavatā—
“Tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. 
Katame tayo? 
Lobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya; 
doso kho, mahārāja …pe… 
moho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. 
Ime kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāyāti. 
Lobho doso ca moho ca, 
purisaṁ pāpacetasaṁ; 
Hiṁsanti attasambhūtā, 
tacasāraṁva samphalan”ti. 
Evampi tatrāsayāti—
parissayā. 
Vuttañhetaṁ bhagavatā—
“Rāgo ca doso ca itonidānā, 
Aratī ratī lomahaṁso itojā; 
Ito samuṭṭhāya manovitakkā, 
Kumārakā dhaṅkamivossajantī”ti. 
Evampi tatrāsayāti—
parissayā. 
<b>Loke</b>ti manussaloketi—
kati parissayā loke. 
<b>Gacchato agataṁ disan</b>ti. 
Agatā disā vuccati amataṁ nibbānaṁ. 
Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ. 
Agatapubbā sā disā na sā disā gatapubbā iminā dīghena addhunā. 
“Samatittikaṁ anavasesaṁ, 
Telapattaṁ yathā parihareyya; 
Evaṁ sacittamanurakkhe, 
Patthayāno disaṁ agatapubbaṁ”. 
Agatapubbaṁ disaṁ vajato gacchato abhikkamatoti—
gacchato agataṁ disaṁ. 
<b>Ye bhikkhu abhisambhave</b>ti. 
<b>Ye</b>ti ye parissaye abhisambhaveyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—
ye bhikkhu abhisambhave. 
<b>Pantamhi sayanāsane</b>ti. 
Ante pante pariyante selante vā vanante vā nadante vā udakante vā yattha na kasīyati na vapīyati, janantaṁ atikkamitvā manussānaṁ anupacāre senāsaneti—
pantamhi sayanāsane. 
Tenāha thero sāriputto—
“Kati parissayā loke, 
gacchato agataṁ disaṁ; 
Ye bhikkhu abhisambhave, 
pantamhi sayanāsane”ti. 
<b>Kyāssa byappathayo assu,</b> 
<b>kyāssassu idha gocarā;</b> 
<b>Kāni sīlabbatānāssu,</b> 
<b>pahitattassa bhikkhuno.</b> 
<b>Kyāssa byappathayo assū</b>ti. 
Kīdisena byappathena samannāgato assa kiṁsaṇṭhitena kiṁpakārena kiṁpaṭibhāgenāti vacīpārisuddhiṁ pucchati. 
Katamā vacīpārisuddhi? 
Idha bhikkhu musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassa. 
Pisuṇaṁ vācaṁ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti, ito sutvā na amutra akkhātā imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā na imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya, iti bhinnānaṁ vā sandhātā, sahitānaṁ vā anuppadātā samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā hoti. 
Pharusaṁ vācaṁ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti; 
yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṁ vācaṁ bhāsitā hoti. 
Samphappalāpaṁ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī, nidhānavatiṁ vācaṁ bhāsitā hoti kālena sāpadesaṁ pariyantavatiṁ atthasaṁhitaṁ. 
Catūhi vacīsucaritehi samannāgato catudosāpagataṁ vācaṁ bhāsati, bāttiṁsāya tiracchānakathāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati. 
Dasa kathāvatthūni katheti, seyyathidaṁ—
appicchakathaṁ santuṭṭhikathaṁ pavivekakathaṁ asaṁsaggakathaṁ vīriyārambhakathaṁ sīlakathaṁ samādhikathaṁ paññākathaṁ vimuttikathaṁ vimuttiñāṇadassanakathaṁ satipaṭṭhānakathaṁ sammappadhānakathaṁ iddhipādakathaṁ indriyakathaṁ balakathaṁ bojjhaṅgakathaṁ maggakathaṁ phalakathaṁ nibbānakathaṁ katheti. 
Vācāya yato yatto paṭiyatto gutto gopito rakkhito saṁvuto—
ayaṁ vacīpārisuddhi. 
Edisāya vacīpārisuddhiyā samannāgato assāti—
kyāssa byappathayo assu. 
<b>Kyāssassu idha gocarā</b>ti. 
Kīdisena gocarena samannāgato assa kiṁsaṇṭhitena kiṁpakārena kiṁpaṭibhāgenāti gocaraṁ pucchati. 
Atthi gocaro, atthi agocaro. 
Katamo agocaro? 
Idhekacco vesiyāgocaro vā hoti, vidhavāgocaro vā hoti, thullakumārīgocaro vā hoti, paṇḍakagocaro vā hoti, bhikkhunīgocaro vā hoti, pānāgāragocaro vā hoti, saṁsaṭṭho viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi ananulomikena saṁsaggena. 
Yāni vā pana tāni kulāni assaddhāni appasannāni anopānabhūtāni akkosakaparibhāsakāni anatthakāmāni ahitakāmāni aphāsukāmāni ayogakkhemakāmāni bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ, tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati—
ayaṁ vuccati agocaro. 
Atha vā antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno asaṁvuto gacchati, hatthiṁ olokento, assaṁ olokento, rathaṁ olokento, pattiṁ olokento, itthiyo olokento, purise olokento, kumārikāyo olokento, kumārake olokento, antarāpaṇaṁ olokento, gharamukhāni olokento, uddhaṁ olokento, adho olokento, disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati—
ayampi vuccati agocaro. 
Atha vā cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. 
Yatvādhikaraṇamenaṁ …pe… 
manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhā domanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa na saṁvarāya paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṁ manindriye na saṁvaraṁ āpajjati—
ayampi vuccati agocaro. 
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—
naccaṁ gītaṁ vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ pāṇissaraṁ vetāḷaṁ kumbhathūṇaṁ sobhanakaṁ caṇḍālaṁ vaṁsaṁ dhovanaṁ hatthiyuddhaṁ assayuddhaṁ mahiṁsayuddhaṁ usabhayuddhaṁ ajayuddhaṁ meṇḍayuddhaṁ kukkuṭayuddhaṁ vaṭṭakayuddhaṁ daṇḍayuddhaṁ muṭṭhiyuddhaṁ nibbuddhaṁ uyyodhikaṁ balaggaṁ senābyūhaṁ anīkadassanaṁ iti vā iti, evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyutto hoti—
ayampi vuccati agocaro. 
Pañcapi kāmaguṇā agocarā. 
Vuttañhetaṁ bhagavatā—
“mā, bhikkhave, agocare caratha paravisaye. 
Agocare, bhikkhave, carataṁ paravisaye lacchati māro otāraṁ, lacchati māro ārammaṇaṁ. 
Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo? 
Yadidaṁ pañca kāmaguṇā. 
Katame pañca? 
Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā, 
sotaviññeyyā saddā … 
ghānaviññeyyā gandhā … 
jivhāviññeyyā rasā … 
kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā. 
Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo”—
ayampi vuccati agocaro. 
Katamo gocaro? 
Idha bhikkhu na vesiyāgocaro hoti, na vidhavāgocaro hoti, na thullakumārīgocaro hoti, na paṇḍakagocaro hoti, na bhikkhunīgocaro hoti, na pānāgāragocaro hoti, asaṁsaṭṭho viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi ananulomikena saṁsaggena. 
Yāni vā pana tāni kulāni saddhāni pasannāni opānabhūtāni kāsāvapajjotāni isivātapaṭivātāni atthakāmāni hitakāmāni phāsukāmāni yogakkhemakāmāni bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ, tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati—
ayampi vuccati gocaro. 
Atha vā bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno saṁvuto gacchati, na hatthiṁ olokento, na assaṁ olokento, na rathaṁ olokento, na pattiṁ olokento …pe… 
na disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati—
ayampi vuccati gocaro. 
Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti …pe… 
manindriye saṁvaraṁ āpajjati—
ayampi vuccati gocaro. 
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ ananuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—
naccaṁ gītaṁ vāditaṁ …pe… anīkadassanaṁ iti vā iti, evarūpā visūkadassanā paṭivirato hoti—
ayampi vuccati gocaro. 
Cattāropi satipaṭṭhānā gocaro. 
Vuttañhetaṁ bhagavatā—
“gocare, bhikkhave, caratha sake pettike visaye. 
Gocare, bhikkhave, carataṁ sake pettike visaye na lacchati māro otāraṁ, na lacchati māro ārammaṇaṁ. 
Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo? 
Yadidaṁ cattāro satipaṭṭhānā. 
Katame cattāro? 
Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati, 
vedanāsu …pe… 
citte …pe… 
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. 
Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo—
ayampi vuccati gocaro. 
Edisena gocarena samannāgato assā”ti—
kyāssassu idha gocarā. 
<b>Kāni sīlabbatānāssū</b>ti. 
Kīdisena sīlabbatena samannāgato assa kiṁsaṇṭhitena kiṁpakārena kiṁpaṭibhāgenāti sīlabbatapārisuddhiṁ pucchati. 
Katamā sīlabbatapārisuddhi? 
Atthi sīlañceva vatañca, atthi vataṁ na sīlaṁ. 
Katamaṁ sīlañceva vatañca? 
Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu. 
Yo tattha saññamo saṁvaro avītikkamo—
idaṁ sīlaṁ. 
Yaṁ samādānaṁ—
taṁ vataṁ. 
Saṁvaraṭṭhena sīlaṁ, samādānaṭṭhena vataṁ—
idaṁ vuccati sīlañceva vatañca. 
Katamaṁ vataṁ na sīlaṁ? 
Aṭṭha dhutaṅgāni—
āraññikaṅgaṁ, piṇḍapātikaṅgaṁ, paṁsukūlikaṅgaṁ, tecīvarikaṅgaṁ, sapadānacārikaṅgaṁ, khalupacchābhattikaṅgaṁ, nesajjikaṅgaṁ, yathāsanthatikaṅgaṁ—
idaṁ vuccati vataṁ na sīlaṁ. 
Vīriyasamādānampi vuccati vataṁ na sīlaṁ. 
Kāmaṁ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatu, sarīre upassussatu maṁsalohitaṁ, yaṁ taṁ purisathāmena purisabalena purisavīriyena purisaparakkamena pattabbaṁ na taṁ apāpuṇitvā vīriyassa saṇṭhānaṁ bhavissatīti—
cittaṁ paggaṇhāti padahati. 
Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ na sīlaṁ. 
“Nāsissaṁ na pivissāmi, 
vihārato na nikkhame; 
Napi passaṁ nipātessaṁ, 
taṇhāsalle anūhate”ti. 
Cittaṁ paggaṇhāti padahati. 
Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ na sīlaṁ. 
Na tāvāhaṁ imaṁ pallaṅkaṁ bhindissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatīti—
cittaṁ paggaṇhāti padahati. 
Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ. 
Na tāvāhaṁ imamhā āsanā vuṭṭhahissāmi … 
na tāvāhaṁ imamhā caṅkamā orohissāmi … 
vihārā nikkhamissāmi … 
aḍḍhayogā nikkhamissāmi … 
pāsādā nikkhamissāmi … 
hammiyā … 
guhāya … 
leṇā … 
kuṭiyā … 
kūṭāgārā … 
aṭṭā … 
māḷā … 
uddaṇḍā … 
upaṭṭhānasālāya … 
maṇḍapā … 
rukkhamūlā nikkhamissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatīti—
cittaṁ paggaṇhāti padahati. 
Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ. 
Imasmiññeva pubbaṇhasamayaṁ ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmīti—
cittaṁ paggaṇhāti padahati. 
Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ. 
Imasmiññeva majjhanhikasamayaṁ … 
sāyanhasamayaṁ … 
purebhattaṁ … 
pacchābhattaṁ … 
purimayāmaṁ … 
majjhimayāmaṁ … 
pacchimayāmaṁ … 
kāḷe … 
juṇhe … 
vasse … 
hemante … 
gimhe … 
purime vayokhandhe … 
majjhime vayokhandhe … 
pacchime vayokhandhe ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmīti—
cittaṁ paggaṇhāti padahati. 
Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ—
ayaṁ sīlabbatapārisuddhi. 
Edisāya sīlabbatapārisuddhiyā samannāgato assāti—
kāni sīlabbatānāssu. 
<b>Pahitattassa bhikkhuno</b>ti. 
<b>Pahitattassā</b>ti āraddhavīriyassa thāmagatassa daḷhaparakkamassa anikkhittacchandassa anikkhittadhurassa kusalesu dhammesu. 
Atha vā pesitattassa yassatthāya pesito attatthe ca ñāye ca lakkhaṇe ca kāraṇe ca ṭhānāṭhāne ca. 
“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti pesitattassa, 
“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti pesitattassa, 
“sabbe dhammā anattā”ti pesitattassa, 
“avijjāpaccayā saṅkhārā”ti pesitattassa …pe… 
“jātipaccayā jarāmaraṇan”ti pesitattassa, 
“avijjānirodhā saṅkhāranirodho”ti pesitattassa …pe… 
“jātinirodhā jarāmaraṇanirodho”ti pesitattassa, 
“idaṁ dukkhan”ti pesitattassa …pe… 
“ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti pesitattassa, 
“ime āsavā”ti pesitattassa …pe… 
“ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti pesitattassa, 
“ime dhammā abhiññeyyā”ti pesitattassa …pe… 
“ime dhammā sacchikātabbā”ti pesitattassa, 
channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca pesitattassa, 
pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ … 
catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca pesitattassa, 
“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ, sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti pesitattassa. 
<b>Bhikkhuno</b>ti puthujjanakalyāṇakassa vā bhikkhuno sekkhassa vā bhikkhunoti—
pahitattassa bhikkhuno. 
Tenāha thero sāriputto—
“Kyāssa byappathayo assu, 
kyāssassu idha gocarā; 
Kāni sīlabbatānāssu, 
pahitattassa bhikkhuno”ti. 
<b>Kaṁ so sikkhaṁ samādāya,</b> 
<b>ekodi nipako sato;</b> 
<b>Kammāro rajatasseva,</b> 
<b>niddhame malamattano.</b> 
<b>Kaṁ so sikkhaṁ samādāyā</b>ti kaṁ so sikkhaṁ ādāya samādāya ādiyitvā samādiyitvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti—
kaṁ so sikkhaṁ samādāya. 
<b>Ekodi nipako sato</b>ti. 
<b>Ekodī</b>ti ekaggacitto avikkhittacitto avisāhaṭamānaso samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ …pe… 
sammāsamādhi. 
<b>Nipako</b>ti nipako paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī. 
<b>Sato</b>ti catūhi kāraṇehi sato—
kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato, 
vedanāsu …pe… 
citte …pe… 
dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato. 
So vuccati satoti—
sato. 
Kaṁ so sikkhaṁ samādāyāti adhisīlasikkhaṁ pucchati. 
<b>Ekodī</b>ti adhicittasikkhaṁ pucchati. 
<b>Nipako</b>ti adhipaññāsikkhaṁ pucchati. 
<b>Sato</b>ti pārisuddhiṁ pucchatīti—
kaṁ so sikkhaṁ samādāya, ekodi nipako sato. 
<b>Kammāro rajatasseva, niddhame malamattano</b>ti. 
Kammāro vuccati suvaṇṇakāro, rajataṁ vuccati jātarūpaṁ. 
Yathā suvaṇṇakāro jātarūpassa oḷārikampi malaṁ dhamati sandhamati niddhamati, majjhimakampi malaṁ dhamati sandhamati niddhamati, sukhumakampi malaṁ dhamati sandhamati niddhamati; 
evamevaṁ bhikkhu attano oḷārikepi kilese dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti, majjhimakepi kilese … sukhumakepi kilese dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti. 
Atha vā bhikkhu attano rāgamalaṁ dosamalaṁ mohamalaṁ mānamalaṁ diṭṭhimalaṁ kilesamalaṁ duccaritamalaṁ andhakaraṇaṁ acakkhukaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ anibbānasaṁvattanikaṁ dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti. 
Atha vā sammādiṭṭhiyā micchādiṭṭhiṁ dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti. 
Sammāsaṅkappena micchāsaṅkappaṁ …pe… 
sammāvācāya micchāvācaṁ … 
sammākammantena micchākammantaṁ … 
sammāājīvena micchāājīvaṁ … 
sammāvāyāmena micchāvāyāmaṁ … 
sammāsatiyā micchāsatiṁ … 
sammāsamādhinā micchāsamādhiṁ … 
sammāñāṇena micchāñāṇaṁ … 
sammāvimuttiyā micchāvimuttiṁ