Nghĩa Thích (Niddesa)

aniddesa 
Pārāyanavagganiddesa 
Pucchāniddesa 
2. Tissametteyyamāṇavapucchāniddesa 
<b>Kodha santusito loke,</b> 
(iccāyasmā tissametteyyo) 
<b>Kassa no santi iñjitā;</b> 
<b>Ko ubhantamabhiññāya,</b> 
<b>Majjhe mantā na lippati;</b> 
<b>Kaṁ brūsi mahāpurisoti,</b> 
<b>Ko idha sibbinimaccagā. </b> 
<b>Kodha santusito loke</b>ti ko loke tuṭṭho santuṭṭho attamano paripuṇṇasaṅkappoti—
kodha santusito loke. 
<b>Iccāyasmā tissametteyyo</b>ti. 
<b>Iccā</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—
iccāti. 
<b>Āyasmā</b>ti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ—
āyasmāti. 
<b>Tisso</b>ti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṁ nāmakammaṁ nāmadheyyaṁ nirutti byañjanaṁ abhilāpo. 
<b>Metteyyo</b>ti tassa brāhmaṇassa gottaṁ saṅkhā samaññā paññatti vohāroti—
iccāyasmā tissametteyyo. 
<b>Kassa no santi iñjitā</b>ti taṇhiñjitaṁ diṭṭhiñjitaṁ māniñjitaṁ kilesiñjitaṁ kāmiñjitaṁ. 
Kassime iñjitā natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
kassa no santi iñjitā. 
<b>Ko ubhantamabhiññāyā</b>ti ko ubho ante abhiññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—
ko ubhantamabhiññāya. 
<b>Majjhe mantā na lippatī</b>ti majjhe mantāya na lippati, alitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
majjhe mantā na lippati. 
<b>Kaṁ brūsi mahāpuriso</b>ti mahāpuriso aggapuriso seṭṭhapuriso viseṭṭhapuriso pāmokkhapuriso uttamapuriso padhānapuriso pavarapurisoti. 
Kaṁ brūsi kaṁ kathesi kaṁ maññasi kaṁ bhaṇasi kaṁ passati kaṁ voharasīti—
kaṁ brūsi mahāpurisoti. 
<b>Ko idha sibbinimaccagā</b>ti ko idha sibbiniṁ taṇhaṁ ajjhagā upaccagā atikkanto samatikkanto vītivattoti—
ko idha sibbinimaccagā. 
Tenāha so brāhmaṇo—
“Kodha santusito loke, 
(iccāyasmā tissametteyyo) 
Kassa no santi iñjitā; 
Ko ubhantamabhiññāya, 
Majjhe mantā na lippati; 
Kaṁ brūsi mahāpurisoti, 
Ko idha sibbinimaccagā”ti. 
<b>Kāmesu brahmacariyavā,</b> 
(metteyyāti bhagavā) 
<b>Vītataṇho sadā sato;</b> 
<b>Saṅkhāya nibbuto bhikkhu,</b> 
<b>Tassa no santi iñjitā. </b> 
<b>Kāmesu brahmacariyavā</b>ti. 
<b>Kāmā</b>ti uddānato dve kāmā—
vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe… 
ime vuccanti vatthukāmā …pe… 
ime vuccanti kilesakāmā. 
<b>Brahmacariyaṁ</b> vuccati asaddhammasamāpattiyā ārati virati paṭivirati veramaṇī akiriyā akaraṇaṁ anajjhāpatti velāanatikkamo. 
Api ca nippariyāyena brahmacariyaṁ vuccati ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—
sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi. 
Yo iminā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, so vuccati brahmacariyavā. 
Yathā ca dhanena dhanavāti vuccati, bhogena bhogavāti vuccati, yasena yasavāti vuccati, sippena sippavāti vuccati, sīlena sīlavāti vuccati, vīriyena vīriyavāti vuccati, paññāya paññavāti vuccati, vijjāya vijjavāti vuccati—
evameva yo iminā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, so vuccati brahmacariyavāti—
kāmesu brahmacariyavā. 
<b>Metteyyā</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ gottena ālapati. 
<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—
metteyyāti bhagavā. 
<b>Vītataṇho sadā sato</b>ti. 
<b>Taṇhā</b>ti rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā. 
Yassesā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati vītataṇho cattataṇho vantataṇho muttataṇho pahīnataṇho paṭinissaṭṭhataṇho vītarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharati. 
<b>Sadā</b>ti sadā sabbadā sabbakālaṁ niccakālaṁ dhuvakālaṁ satataṁ samitaṁ abbokiṇṇaṁ poṅkhānupoṅkhaṁ udakūmikajātaṁ avīci santati sahitaṁ phassitaṁ purebhattaṁ pacchābhattaṁ purimayāmaṁ majjhimayāmaṁ pacchimayāmaṁ kāḷe juṇhe vasse hemante gimhe purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandhe. 
<b>Sato</b>ti catūhi kāraṇehi sato—
kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato, 
vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato, citte cittānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato, dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato …pe… 
so vuccati satoti—
vītataṇho sadā sato. 
<b>Saṅkhāya nibbuto bhikkhū</b>ti saṅkhā vuccati ñāṇaṁ. 
Yā paññā pajānanā vicayo pavicayo …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. 
<b>Saṅkhāyā</b>ti saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā, “sabbe saṅkhārā aniccā”ti saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā, 
“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti … “sabbe dhammā anattā”ti … “avijjāpaccayā saṅkhārā”ti …pe… 
“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā. 
Atha vā aniccato saṅkhāya jānitvā … dukkhato … rogato … gaṇḍato … sallato …pe… nissaraṇato saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā. 
<b>Nibbuto</b>ti rāgassa nibbāpitattā nibbuto, dosassa nibbāpitattā nibbuto, mohassa nibbāpitattā nibbuto, kodhassa … upanāhassa … makkhassa … paḷāsassa … issāya … macchariyassa … māyāya … sāṭheyyassa … thambhassa … sārambhassa … mānassa … atimānassa … madassa … pamādassa … sabbakilesānaṁ … sabbaduccaritānaṁ … sabbadarathānaṁ … sabbapariḷāhānaṁ … sabbasantāpānaṁ … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ nibbāpitattā nibbuto. 
<b>Bhikkhū</b>ti sattannaṁ dhammānaṁ bhinnattā bhikkhu …pe… vusitavā khīṇapunabbhavo sa bhikkhūti—
saṅkhāya nibbuto bhikkhu. 
<b>Tassa no santi iñjitā</b>ti. 
<b>Tassā</b>ti arahato khīṇāsavassa. 
<b>Iñjitā</b>ti taṇhiñjitaṁ diṭṭhiñjitaṁ māniñjitaṁ kilesiñjitaṁ kāmiñjitaṁ. 
Tassime iñjitā natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
tassa no santi iñjitā. 
Tenāha bhagavā—
“Kāmesu brahmacariyavā, 
(metteyyāti bhagavā) 
Vītataṇho sadā sato; 
Saṅkhāya nibbuto bhikkhu, 
Tassa no santi iñjitā”ti. 
<b>So ubhantamabhiññāya,</b> 
<b>Majjhe mantā na lippati;</b> 
<b>Taṁ brūmi mahāpurisoti,</b> 
<b>So idha sibbinimaccagā. </b> 
<b>So ubhantamabhiññāya, majjhe mantā na lippatī</b>ti. 
<b>Antā</b>ti phasso eko anto, phassasamudayo dutiyo anto, phassanirodho majjhe; 
atītaṁ eko anto, anāgataṁ dutiyo anto, paccuppannaṁ majjhe; 
sukhā vedanā eko anto, dukkhā vedanā dutiyo anto, adukkhamasukhā vedanā majjhe; 
nāmaṁ eko anto, rūpaṁ dutiyo anto, viññāṇaṁ majjhe; 
cha ajjhattikāni āyatanāni eko anto, cha bāhirāni āyatanāni dutiyo anto, viññāṇaṁ majjhe; 
sakkāyo eko anto, sakkāyasamudayo dutiyo anto, sakkāyanirodho majjhe. 
<b>Mantā</b> vuccati paññā, yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. 
<b>Lepā</b>ti dve lepā—
taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca. 
Katamo taṇhālepo? 
Yāvatā taṇhāsaṅkhātena sīmakataṁ odhikataṁ pariyantakataṁ pariggahitaṁ mamāyitaṁ—
“idaṁ mama, etaṁ mama, ettakaṁ mama, ettāvatā mama rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā khettaṁ vatthu hiraññaṁ suvaṇṇaṁ gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca”. 
Kevalampi mahāpathaviṁ taṇhāvasena mamāyati. 
Yāvatā aṭṭhasatataṇhāvicaritaṁ—
ayaṁ taṇhālepo. 
Katamo diṭṭhilepo? 
Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi, dasavatthukā micchādiṭṭhi, dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi, yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho ayāthāvakasmiṁ yāthāvakanti gāho, yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni—
ayaṁ diṭṭhilepo. 
<b>So ubhantamabhiññāya, majjhe mantā na lippatī</b>ti so ubho ca ante majjhañca mantāya abhiññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā na lippati na palippati na upalippati, alitto asaṁlitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
so ubhantamabhiññāya majjhe mantā na lippati. 
<b>Taṁ brūmi mahāpuriso</b>ti mahāpuriso aggapuriso seṭṭhapuriso viseṭṭhapuriso pāmokkhapuriso uttamapuriso padhānapuriso pavarapuriso, taṁ brūmi taṁ kathemi taṁ bhaṇāmi taṁ dīpemi taṁ voharāmi. 
Āyasmā sāriputto bhagavantaṁ etadavoca—
“‘mahāpuriso mahāpuriso’ti, bhante, vuccati. 
Kittāvatā nu kho, bhante, mahāpuriso hotī”ti? 
“Vimuttacittattā khvāhaṁ, sāriputta, mahāpurisoti vadāmi, avimuttacittattā no mahāpurisoti vadāmi. 
Kathañca, sāriputta, vimuttacitto hoti? 
Idha, sāriputta, bhikkhu ajjhattaṁ kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. 
Tassa kāye kāyānupassino viharato cittaṁ virajjati vimuccati anupādāya āsavehi. 
Vedanāsu …pe… 
citte … 
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. 
Tassa dhammesu dhammānupassino viharato cittaṁ virajjati vimuccati anupādāya āsavehi. 
Evaṁ kho, sāriputta, bhikkhu vimuttacitto hoti. 
Vimuttacittattā khvāhaṁ, sāriputta, mahāpurisoti vadāmi, avimuttacittattā no mahāpurisoti vadāmī”ti—
taṁ brūmi mahāpurisoti. 
<b>So idha sibbinimaccagā</b>ti sibbinī vuccati taṇhā. 
Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ, yassesā sibbinī taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā. 
So sibbiniṁ taṇhaṁ accagā upaccagā atikkanto samatikkanto vītivattoti—
so idha sibbinimaccagā. 
Tenāha bhagavā—
“So ubhantamabhiññāya, 
Majjhe mantā na lippati; 
Taṁ brūmi mahāpurisoti, 
So idha sibbinimaccagā”ti. 
Saha gāthāpariyosānā ye te brāhmaṇena saddhiṁ ekacchandā ekapayogā ekādhippāyā ekavāsanavāsitā, tesaṁ anekapāṇasahassānaṁ virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi—
“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti. 
Tassa brāhmaṇassa anupādāya āsavehi cittaṁ vimucci. 
Saha arahattappattā ajinajaṭāvākacīratidaṇḍakamaṇḍalukesā ca massū ca antarahitā. 
Bhaṇḍukāsāyavatthavasano saṅghāṭipattacīvaradharo anvatthapaṭipattiyā pañjaliko bhagavantaṁ namassamāno nisinno hoti—
“satthā me bhante bhagavā, sāvakohamasmī”ti. 
Tissametteyyamāṇavapucchāniddeso dutiyo. 

Cūḷaniddesa 
Pārāyanavagganiddesa 
Pucchāniddesa 
3. Puṇṇakamāṇavapucchāniddesa 
<b>Anejaṁ mūladassāviṁ,</b> 
(iccāyasmā puṇṇako) 
<b>Atthi pañhena āgamaṁ;</b> 
<b>Kiṁnissitā isayo manujā,</b> 
<b>Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ;</b> 
<b>Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke,</b> 
<b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ. </b> 
<b>Anejaṁ mūladassāvin</b>ti ejā vuccati taṇhā. 
Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ sā ejā taṇhā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā. 
Tasmā buddho anejo. 
Ejāya pahīnattā anejo. 
Bhagavā lābhepi na iñjati, alābhepi na iñjati, yasepi na iñjati, ayasepi na iñjati, pasaṁsāyapi na iñjati, nindāyapi na iñjati, sukhepi na iñjati, dukkhepi na iñjati na calati na vedhati nappavedhatīti—
anejaṁ. 
<b>Mūladassāvin</b>ti bhagavā mūladassāvī hetudassāvī nidānadassāvī sambhavadassāvī pabhavadassāvī samuṭṭhānadassāvī āhāradassāvī ārammaṇadassāvī paccayadassāvī samudayadassāvī. 
Tīṇi akusalamūlāni—
lobho akusalamūlaṁ, doso akusalamūlaṁ, moho akusalamūlaṁ. 
Vuttañhetaṁ bhagavatā—
“tīṇimāni, bhikkhave, nidānāni kammānaṁ samudayāya. 
Katamāni tīṇi? 
Lobho nidānaṁ kammānaṁ samudayāya, doso nidānaṁ kammānaṁ samudayāya, moho nidānaṁ kammānaṁ samudayāya. 
Na, bhikkhave, lobhajena kammena dosajena kammena mohajena kammena devā paññāyanti, manussā paññāyanti, yā vā panaññāpi kāci sugatiyo. 
Atha kho, bhikkhave, lobhajena kammena dosajena kammena mohajena kammena nirayo paññāyati, tiracchānayoni paññāyati, pettivisayo paññāyati, yā vā panaññāpi kāci duggatiyo niraye tiracchānayoniyā pettivisaye attabhāvābhinibbattiyā”. 
Imāni tīṇi akusalamūlānīti bhagavā jānāti passati. 
Evampi bhagavā mūladassāvī …pe… 
samudayadassāvī. 
Tīṇi kusalamūlāni—
alobho kusalamūlaṁ, adoso kusalamūlaṁ, amoho kusalamūlaṁ. 
Vuttañhetaṁ bhagavatā—
“tīṇimāni …pe… 
na, bhikkhave, alobhajena kammena adosajena kammena amohajena kammena nirayo paññāyati, tiracchānayoni paññāyati, pettivisayo paññāyati, yā vā panaññāpi kāci duggatiyo. 
Atha kho, bhikkhave, alobhajena kammena adosajena kammena amohajena kammena devā paññāyanti, manussā paññāyanti, yā vā panaññāpi kāci sugatiyo deve ca manusse ca attabhāvābhinibbattiyā”. 
Imāni tīṇi kusalamūlānīti bhagavā jānāti passati. 
Evampi bhagavā mūladassāvī …pe… 
samudayadassāvī. 
Vuttañhetaṁ bhagavatā—
“ye keci, bhikkhave, dhammā akusalā akusalabhāgiyā akusalapakkhikā sabbe te avijjāmūlakā avijjāsamosaraṇā avijjāsamugghātā”. 
Sabbe te samugghātaṁ gacchantīti bhagavā jānāti passati. 
Evampi bhagavā mūladassāvī …pe… 
samudayadassāvī. 
Vuttañhetaṁ bhagavatā—
“ye keci, bhikkhave, dhammā kusalā kusalabhāgiyā kusalapakkhikā, sabbe te appamādamūlakā appamādasamosaraṇā. 
Appamādo tesaṁ dhammānaṁ aggamakkhāyatī”ti bhagavā jānāti passati. 
Evampi bhagavā mūladassāvī …pe… 
samudayadassāvī. 
Atha vā bhagavā jānāti passati. 
“Avijjā mūlaṁ saṅkhārānaṁ, saṅkhārā mūlaṁ viññāṇassa, viññāṇaṁ mūlaṁ nāmarūpassa, nāmarūpaṁ mūlaṁ saḷāyatanassa, saḷāyatanaṁ mūlaṁ phassassa, phasso mūlaṁ vedanāya, vedanā mūlaṁ taṇhāya, taṇhā mūlaṁ upādānassa, upādānaṁ mūlaṁ bhavassa, bhavo mūlaṁ jātiyā, jāti mūlaṁ jarāmaraṇassā”ti—
bhagavā jānāti passati. 
Evampi bhagavā mūladassāvī …pe… 
samudayadassāvī. 
Atha vā bhagavā jānāti passati. 
“Cakkhu mūlaṁ cakkhurogānaṁ, sotaṁ mūlaṁ sotarogānaṁ, ghānaṁ mūlaṁ ghānarogānaṁ, jivhā mūlaṁ jivhārogānaṁ, kāyo mūlaṁ kāyarogānaṁ, mano mūlaṁ cetasikānaṁ dukkhānan”ti—
bhagavā jānāti passati. 
Evampi bhagavā mūladassāvī hetudassāvī nidānadassāvī sambhavadassāvī pabhavadassāvī samuṭṭhānadassāvī āhāradassāvī ārammaṇadassāvī paccayadassāvī samudayadassāvīti—
anejaṁ mūladassāvī. 
<b>Iccāyasmā puṇṇako</b>ti <b>iccā</b>ti padasandhi …pe… 
āyasmā puṇṇako. 
<b>Atthi pañhena āgaman</b>ti pañhena atthiko āgatomhi, pañhaṁ pucchitukāmo āgatomhi, pañhaṁ sotukāmo āgatomhīti—
evampi atthi pañhena āgamaṁ. 
Atha vā pañhatthikānaṁ pañhaṁ pucchitukāmānaṁ pañhaṁ sotukāmānaṁ āgamanaṁ abhikkamanaṁ upasaṅkamanaṁ payirupāsanaṁ atthīti—
evampi atthi pañhena āgamaṁ. 
Atha vā pañhāgamo tuyhaṁ atthi, tvampi pahu tvamasi alamatto. 
Mayā pucchitaṁ kathetuṁ visajjetuṁ vahassetaṁ bhāranti—
evampi atthi pañhena āgamaṁ. 
<b>Kiṁ nissitā isayo manujā</b>ti kiṁ nissitā āsitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā. 
<b>Isayo</b>ti isināmakā ye keci isipabbajjaṁ pabbajitā ājīvakā nigaṇṭhā jaṭilā tāpasā. 
<b>Manujā</b>ti manussā vuccantīti—
kiṁ nissitā isayo manujā. 
<b>Khattiyā brāhmaṇā devatānan</b>ti. 
<b>Khattiyā</b>ti ye keci khattiyajātikā. 
<b>Brāhmaṇā</b>ti ye keci bhovādikā. 
<b>Devatānan</b>ti ājīvakasāvakānaṁ ājīvakā devatā, nigaṇṭhasāvakānaṁ nigaṇṭhā devatā, jaṭilasāvakānaṁ jaṭilā devatā, paribbājakasāvakānaṁ paribbājakā devatā, aviruddhakasāvakānaṁ aviruddhakā devatā, hatthivatikānaṁ hatthī devatā, assavatikānaṁ assā devatā, govatikānaṁ gāvo devatā, kukkuravatikānaṁ kukkurā devatā, kākavatikānaṁ kākā devatā, vāsudevavatikānaṁ vāsudevo devatā, baladevavatikānaṁ baladevo devatā, puṇṇabhaddavatikānaṁ puṇṇabhaddo devatā, maṇibhaddavatikānaṁ maṇibhaddo devatā, aggivatikānaṁ aggi devatā, nāgavatikānaṁ nāgā devatā, supaṇṇavatikānaṁ supaṇṇā devatā, yakkhavatikānaṁ yakkhā devatā, asuravatikānaṁ asurā devatā, gandhabbavatikānaṁ gandhabbā devatā, mahārājavatikānaṁ mahārājāno devatā, candavatikānaṁ cando devatā, sūriyavatikānaṁ sūriyo devatā, indavatikānaṁ indo devatā, brahmavatikānaṁ brahmā devatā, devavatikānaṁ devo devatā, disāvatikānaṁ disā devatā, ye yesaṁ dakkhiṇeyyā te tesaṁ devatāti—
khattiyabrāhmaṇā devatānaṁ. 
<b>Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke</b>ti <b>yaññaṁ</b> vuccati deyyadhammo cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyaṁ. 
<b>Yaññamakappayiṁsū</b>ti yepi yaññaṁ esanti gavesanti pariyesanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyaṁ, tepi yaññaṁ kappenti. 
Yepi yaññaṁ abhisaṅkharonti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ …pe… 
seyyāvasathapadīpeyyaṁ, tepi yaññaṁ kappenti. 
Yepi yaññaṁ denti yajanti pariccajanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ …pe… 
seyyāvasathapadīpeyyaṁ, tepi yaññaṁ kappenti. 
<b>Puthū</b>ti yaññā vā ete puthū, yaññayājakā vā ete puthū, dakkhiṇeyyā vā ete puthū. 
Kathaṁ yaññā vā ete puthū? 
Bahukānaṁ ete yaññā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālaṁ gandhaṁ vilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyaṁ—
evaṁ yaññā vā ete puthū. 
Kathaṁ yaññayājakā vā ete puthū? 
Bahukā ete yaññayājakā khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca—
evaṁ yaññayājakā vā ete puthū. 
Kathaṁ dakkhiṇeyyā vā ete puthū? 
Bahukā ete dakkhiṇeyyā puthū samaṇabrāhmaṇā kapaṇaddhikavanibbakayācakā—
evaṁ dakkhiṇeyyā vā ete puthū. 
<b>Idha loke</b>ti manussaloketi yaññamakappayiṁsu—
puthūdha loke. 
<b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan</b>ti. 
<b>Pucchā</b>ti tisso pucchā—
adiṭṭhajotanā pucchā, diṭṭhasaṁsandanā pucchā, vimaticchedanā pucchā. 
Katamā adiṭṭhajotanā pucchā? 
Pakatiyā lakkhaṇaṁ aññātaṁ hoti adiṭṭhaṁ atulitaṁ atīritaṁ avibhūtaṁ avibhāvitaṁ, tassa ñāṇāya dassanāya tulanāya tīraṇāya vibhūtatthāya vibhāvanatthāya pañhaṁ pucchati—
ayaṁ adiṭṭhajotanā pucchā. 
Katamā diṭṭhasaṁsandanā pucchā? 
Pakatiyā lakkhaṇaṁ ñātaṁ hoti diṭṭhaṁ tulitaṁ tīritaṁ vibhūtaṁ vibhāvitaṁ. 
Aññehi paṇḍitehi saddhiṁ saṁsandanatthāya pañhaṁ pucchati—
ayaṁ diṭṭhasaṁsandanā pucchā. 
Katamā vimaticchedanā pucchā? 
Pakatiyā saṁsayapakkhando hoti vimatipakkhando dveḷhakajāto—
“evaṁ nu kho, na nu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti. 
So vimaticchedanatthāya pañhaṁ pucchati—
ayaṁ vimaticchedanā pucchā. 
Imā tisso pucchā. 
Aparāpi tisso pucchā—
manussapucchā, amanussapucchā, nimmitapucchā. 
Katamā manussapucchā? 
Manussā buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pucchanti, bhikkhū pucchanti, bhikkhuniyo pucchanti, upāsakā pucchanti, upāsikāyo pucchanti, rājāno pucchanti, khattiyā pucchanti, brāhmaṇā pucchanti, vessā pucchanti, suddā pucchanti, gahaṭṭhā pucchanti, pabbajitā pucchanti—
ayaṁ manussapucchā. 
Katamā amanussapucchā? 
Amanussā buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchanti, nāgā pucchanti, supaṇṇā pucchanti, yakkhā pucchanti, asurā pucchanti, gandhabbā pucchanti, mahārājāno pucchanti, indā pucchanti, brahmāno pucchanti, devatāyo pucchanti—
ayaṁ amanussapucchā. 
Katamā nimmitapucchā? 
Yaṁ bhagavā rūpaṁ abhinimmināti manomayaṁ sabbaṅgapaccaṅgaṁ ahīnindriyaṁ, so nimmito buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchati; 
bhagavā visajjeti—
ayaṁ nimmitapucchā. 
Imā tisso pucchā. 
Aparāpi tisso pucchā—
attatthapucchā, paratthapucchā, ubhayatthapucchā. 
Aparāpi tisso pucchā—
diṭṭhadhammikatthapucchā, samparāyikatthapucchā, paramatthapucchā. 
Aparāpi tisso pucchā—
anavajjatthapucchā, nikkilesatthapucchā, vodānatthapucchā. 
Aparāpi tisso pucchā—
atītapucchā, anāgatapucchā, paccuppannapucchā. 
Aparāpi tisso pucchā—
ajjhattapucchā, bahiddhāpucchā, ajjhattabahiddhāpucchā. 
Aparāpi tisso pucchā—
kusalapucchā, akusalapucchā, abyākatapucchā. 
Aparāpi tisso pucchā—
khandhapucchā, dhātupucchā, āyatanapucchā. 
Aparāpi tisso pucchā—
satipaṭṭhānapucchā, sammappadhānapucchā, iddhipādapucchā. 
Aparāpi tisso pucchā—
indriyapucchā, balapucchā, bojjhaṅgapucchā. 
Aparāpi tisso pucchā—
maggapucchā, phalapucchā, nibbānapucchā. 
<b>Pucchāmi tan</b>ti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ pasādemi taṁ “kathayassu me”ti pucchāmi taṁ. 
<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti—
yadidaṁ bhagavāti. 
<b>Brūhi metan</b>ti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—
pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ. 
Tenāha so brāhmaṇo—
“Anejaṁ mūladassāviṁ, 
(iccāyasmā puṇṇako) 
Atthi pañhena āgamaṁ; 
Kiṁ nissitā isayo manujā, 
Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ; 
Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke, 
Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan”ti. 
<b>Ye kecime isayo manujā,</b> 
(puṇṇakāti bhagavā) 
<b>Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ;</b> 
<b>Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke,</b> 
<b>Āsīsamānā puṇṇaka itthattaṁ;</b> 
<b>Jaraṁ sitā yaññamakappayiṁsu. </b> 
<b>Ye kecime isayo manujā</b>ti. 
<b>Ye kecī</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—
ye kecīti. 
<b>Isayo</b>ti isināmakā ye keci isipabbajjaṁ pabbajitā ājīvakā nigaṇṭhā jaṭilā tāpasā. 
<b>Manujā</b>ti manussā vuccantīti—
ye kecime isayo manujā puṇṇakāti bhagavā. 
<b>Khattiyā brāhmaṇā devatānan</b>ti. 
<b>Khattiyā</b>ti ye keci khattiyajātikā. 
<b>Brāhmaṇā</b>ti ye keci bhovādikā. 
<b>Devatānan</b>ti ājīvakasāvakānaṁ ājīvakā devatā …pe… 
disāvatikānaṁ disā devatā. 
Ye yesaṁ dakkhiṇeyyā, te tesaṁ devatāti—
khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ. 
<b>Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke</b>ti. 
<b>Yaññaṁ</b> vuccati deyyadhammo cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ …pe… seyyāvasathapadīpeyyaṁ. 
<b>Yaññamakappayiṁsū</b>ti yepi yaññaṁ esanti gavesanti pariyesanti …pe… seyyāvasathapadīpeyyaṁ, tepi yaññaṁ kappenti. 
<b>Puthū</b>ti yaññā vā ete puthū, yaññayājakā vā ete puthū, dakkhiṇeyyā vā ete puthū …pe… evaṁ dakkhiṇeyyā vā ete puthū. 
<b>Idha loke</b>ti manussaloketi yaññamakappayiṁsu—
puthūdha loke. 
<b>Āsīsamānā puṇṇaka itthattan</b>ti. 
<b>Āsīsamānā</b>ti rūpapaṭilābhaṁ āsīsamānā, saddapaṭilābhaṁ āsīsamānā, gandhapaṭilābhaṁ āsīsamānā, rasapaṭilābhaṁ āsīsamānā, phoṭṭhabbapaṭilābhaṁ āsīsamānā, puttapaṭilābhaṁ āsīsamānā, dārapaṭilābhaṁ āsīsamānā, dhanapaṭilābhaṁ āsīsamānā, yasapaṭilābhaṁ āsīsamānā, issariyapaṭilābhaṁ āsīsamānā, khattiyamahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsamānā, brāhmaṇamahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsamānā, gahapatimahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsamānā, cātumahārājikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsamānā, tāvatiṁsesu devesu yāmesu devesu tusitesu devesu nimmānaratīsu devesu paranimmitavasavattīsu devesu brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsamānā icchamānā sādiyamānā patthayamānā pihayamānā abhijappamānāti āsīsamānā. 
<b>Puṇṇaka itthattan</b>ti ettha attabhāvābhinibbattiṁ āsīsamānā ettha khattiyamahāsālakule attabhāvābhinibbattiṁ āsīsamānā …pe… 
ettha brahmakāyikesu devesu attabhāvābhinibbattiṁ āsīsamānā icchamānā sādiyamānā patthayamānā pihayamānā abhijappamānāti āsīsamānā—
puṇṇaka itthattaṁ. 
<b>Jaraṁ sitā yaññamakappayiṁsū</b>ti jarānissitā byādhinissitā maraṇanissitā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsanissitā. 
Yadeva te jātinissitā tadeva te jarānissitā. 
Yadeva te jarānissitā tadeva te byādhinissitā. 
Yadeva te byādhinissitā tadeva te maraṇanissitā. 
Yadeva te maraṇanissitā tadeva te sokaparidevadukkhadomanassupāyāsanissitā. 
Yadeva te sokaparidevadukkhadomanassupāyāsanissitā tadeva te gatinissitā. 
Yadeva te gatinissitā tadeva te upapattinissitā. 
Yadeva te upapattinissitā tadeva te paṭisandhinissitā. 
Yadeva te paṭisandhinissitā tadeva te bhavanissitā. 
Yadeva te bhavanissitā tadeva te saṁsāranissitā. 
Yadeva te saṁsāranissitā tadeva te vaṭṭanissitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti—
jaraṁ sitā yaññamakappayiṁsu. 
Tenāha bhagavā—
“Ye kecime isayo manujā, 
(puṇṇakāti bhagavā) 
Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ; 
Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke, 
Āsīsamānā puṇṇaka itthattaṁ; 
Jaraṁ sitā yaññamakappayiṁsū”ti. 
<b>Ye kecime isayo manujā,</b> 
(iccāyasmā puṇṇako) 
<b>Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ;</b> 
<b>Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke,</b> 
<b>Kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā;</b> 
<b>Atāruṁ jātiñca jarañca mārisa,</b> 
<b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ. </b> 
<b>Ye kecime isayo manujā</b>ti. 
<b>Ye kecī</b>ti …pe…. 
<b>Kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā</b>ti. 
<b>Kaccisū</b>ti saṁsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṁsapucchā—
“evaṁ nu kho, na nu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti—
kaccisu. 
<b>Te</b>ti yaññayājakā vuccanti. 
<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—
kaccisu te bhagavā. 
<b>Yaññapathe appamattā</b>ti yaññoyeva vuccati yaññapatho. 
Yathā ariyamaggo ariyapatho devamaggo devapatho brahmamaggo brahmapatho, evameva yaññoyeva vuccati yaññapatho. 
<b>Appamattā</b>ti yaññapathe appamattā sakkaccakārino sātaccakārino aṭṭhitakārino anolīnavuttino anikkhittacchandā anikkhittadhurā taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyāti—
tepi yaññapathe appamattā. 
Yepi yaññaṁ esanti gavesanti pariyesanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ …pe… 
seyyāvasathapadīpeyyaṁ sakkaccakārino …pe… 
tadadhipateyyā, tepi yaññapathe appamattā. 
Yepi yaññaṁ abhisaṅkharonti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ …pe… 
seyyāvasathapadīpeyyaṁ sakkaccakārino …pe… 
tadadhipateyyā, tepi yaññapathe appamattā. 
Yepi yaññaṁ denti yajanti pariccajanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ …pe… 
seyyāvasathapadīpeyyaṁ sakkaccakārino …pe… 
tadadhipateyyā, tepi yaññapathe appamattāti—
kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā. 
<b>Atāruṁ jātiñca jarañca mārisā</b>ti jarāmaraṇaṁ atariṁsu uttariṁsu patariṁsu samatikkamiṁsu vītivattiṁsu. 
<b>Mārisā</b>ti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ mārisāti—
atāru jātiñca jarañca mārisa. 
<b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan</b>ti. 
<b>Pucchāmi tan</b>ti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ pasādemi taṁ kathayassu meti—
pucchāmi taṁ. 
<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti—
yadidaṁ bhagavāti. 
<b>Brūhi metan</b>ti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—
pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ. 
Tenāha so brāhmaṇo—
“Ye kecime isayo manujā, 
(iccāyasmā puṇṇako) 
Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ; 
Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke, 
Kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā; 
Atāruṁ jātiñca jarañca mārisa, 
Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan”ti. 
<b>Āsīsanti thomayanti abhijappanti juhanti,</b> 
(puṇṇakāti bhagavā) 
<b>Kāmābhijappanti paṭicca lābhaṁ;</b> 
<b>Te yājayogā bhavarāgarattā,</b> 
<b>Nātariṁsu jātijaranti brūmi. </b> 
<b>Āsīsanti thomayanti abhijappanti juhantī</b>ti. 
<b>Āsīsantī</b>ti rūpapaṭilābhaṁ āsīsanti, saddapaṭilābhaṁ āsīsanti, gandhapaṭilābhaṁ āsīsanti, rasapaṭilābhaṁ āsīsanti, phoṭṭhabbapaṭilābhaṁ āsīsanti, puttapaṭilābhaṁ āsīsanti, dārapaṭilābhaṁ āsīsanti, dhanapaṭilābhaṁ āsīsanti, yasapaṭilābhaṁ āsīsanti, issariyapaṭilābhaṁ āsīsanti, khattiyamahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsanti, brāhmaṇamahāsālakule …pe… 
gahapatimahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsanti, cātumahārājikesu devesu …pe… brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsanti icchanti sādiyanti patthayanti pihayantīti—
āsīsanti. 
<b>Thomayantī</b>ti yaññaṁ vā thomenti phalaṁ vā thomenti dakkhiṇeyye vā thomenti. 
Kathaṁ yaññaṁ thomenti? 
Suciṁ dinnaṁ, manāpaṁ dinnaṁ, paṇītaṁ dinnaṁ, kālena dinnaṁ, kappiyaṁ dinnaṁ, viceyya dinnaṁ, anavajjaṁ dinnaṁ, abhiṇhaṁ dinnaṁ dadaṁ cittaṁ pasāditanti—
thomenti kittenti vaṇṇenti pasaṁsanti. 
Evaṁ yaññaṁ thomenti. 
Kathaṁ phalaṁ thomenti? 
Itonidānaṁ rūpapaṭilābho bhavissati …pe… 
brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābho bhavissatīti—
thomenti kittenti vaṇṇenti pasaṁsanti. 
Evaṁ phalaṁ thomenti. 
Kathaṁ dakkhiṇeyye thomenti? 
Dakkhiṇeyyā jātisampannā gottasampannā ajjhāyakā mantadharā tiṇṇaṁ vedānaṁ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ padakā veyyākaraṇā lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayāti, vītarāgā vā rāgavinayāya vā paṭipannā, vītadosā vā dosavinayāya vā paṭipannā, vītamohā vā mohavinayāya vā paṭipannā, saddhāsampannā sīlasampannā samādhisampannā paññāsampannā vimuttisampannā vimuttiñāṇadassanasampannāti—
thomenti kittenti vaṇṇenti pasaṁsanti. 
Evaṁ dakkhiṇeyye thomentīti—
āsīsanti thomayanti. 
<b>Abhijappantī</b>ti rūpapaṭilābhaṁ abhijappanti, saddapaṭilābhaṁ abhijappanti, gandhapaṭilābhaṁ abhijappanti, rasapaṭilābhaṁ abhijappanti …pe… 
brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṁ abhijappantīti—
āsīsanti thomayanti abhijappanti. 
<b>Juhantī</b>ti juhanti denti yajanti pariccajanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyanti—
āsīsanti thomayanti abhijappanti juhanti puṇṇakāti bhagavā. 
<b>Kāmābhijappanti paṭicca lābhan</b>ti rūpapaṭilābhaṁ paṭicca kāme abhijappanti, saddapaṭilābhaṁ paṭicca kāme abhijappanti …pe… 
brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṁ paṭicca kāme abhijappanti pajappantīti—
kāmābhijappanti paṭicca lābhaṁ. 
<b>Te yājayogā bhavarāgarattā nātariṁsu jātijaranti brūmī</b>ti 
<b>te</b>ti yaññayājakā vuccanti, 
<b>yājayogā</b>ti yājayogesu yuttā payuttā āyuttā samāyuttā taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyāti—
te yājayogā, 
<b>bhavarāgarattā</b>ti bhavarāgo vuccati yo bhavesu bhavacchando bhavarāgo bhavanandī bhavataṇhā bhavasineho bhavapariḷāho bhavamucchā bhavajjhosānaṁ. 
Bhavarāgena bhavesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhāti—
te yājayogā bhavarāgarattā. 
<b>Nātariṁsu jātijaranti brūmī</b>ti te yājayogā bhavarāgarattā jātijarāmaraṇaṁ nātariṁsu na uttariṁsu na patariṁsu na samatikkamiṁsu na vītivattiṁsu, jātijarāmaraṇā anikkhantā anissaṭā anatikkantā asamatikkantā avītivattā antojātijarāmaraṇe parivattanti antosaṁsārapathe parivattanti. 
Jātiyā anugatā jarāya anusaṭā byādhinā abhibhūtā maraṇena abbhāhatā atāṇā aleṇā asaraṇā asaraṇībhūtāti; 
brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—
te yājayogā bhavarāgarattā nātariṁsu jātijaranti brūmi. 
Tenāha bhagavā—
“Āsīsanti thomayanti abhijappanti juhanti, 
(puṇṇakāti bhagavā) 
Kāmābhijappanti paṭicca lābhaṁ; 
Te yājayogā bhavarāgarattā, 
Nātariṁsu jātijaranti brūmī”ti. 
<b>Te ce nātariṁsu yājayogā,</b> 
(iccāyasmā puṇṇako) 
<b>Yaññehi jātiñca jarañca mārisa;</b> 
<b>Atha ko carahi devamanussaloke,</b> 
<b>Atāri jātiñca jarañca mārisa;</b> 
<b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ. </b> 
<b>Te ce nātariṁsu yājayogā</b>ti te yaññayājakā yājayogā bhavarāgarattā jātijarāmaraṇaṁ nātariṁsu na uttariṁsu na patariṁsu na samatikkamiṁsu na vītivattiṁsu, jātijarāmaraṇā anikkhantā anissaṭā anatikkantā asamatikkantā avītivattā antojātijarāmaraṇe parivattanti antosaṁsārapathe parivattanti. 
Jātiyā anugatā jarāya anusaṭā byādhinā abhibhūtā maraṇena abbhāhatā atāṇā aleṇā asaraṇā asaraṇībhūtāti—
te ce nātariṁsu yājayogā. 
<b>Iccāyasmā puṇṇako</b>ti. 
Iccāti padasandhi …pe… 
āyasmā puṇṇako. 
<b>Yaññehi jātiñca jarañca mārisā</b>ti. 
<b>Yaññehī</b>ti yaññehi pahūtehi yaññehi vividhehi yaññehi puthūhi. 
<b>Mārisā</b>ti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ mārisāti—
yaññehi jātiñca jarañca mārisa. 
<b>Atha ko carahi devamanussaloke, atāri jātiñca jarañca mārisā</b>ti atha ko eso sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya jātijarāmaraṇaṁ atari uttari patari samatikkami vītivattayi. 
<b>Mārisā</b>ti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ mārisāti—
atha ko carahi devamanussaloke, atāri jātiñca jarañca mārisa. 
<b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan</b>ti. 
<b>Pucchāmi tan</b>ti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ pasādemi taṁ kathayassu metanti—
pucchāmi taṁ. 
<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti—
yadidaṁ bhagavāti. 
<b>Brūhi metan</b>ti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—
pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ. 
Tenāha so brāhmaṇo—
“Te ce nātariṁsu yājayogā, 
(iccāyasmā puṇṇako) 
Yaññehi jātiñca jarañca mārisa; 
Atha ko carahi devamanussaloke, 
Atāri jātiñca jarañca mārisa; 
Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan”ti. 
<b>Saṅkhāya lokasmi paroparāni,</b> 
(puṇṇakāti bhagavā) 
<b>Yassiñjitaṁ natthi kuhiñci loke;</b> 
<b>Santo vidhūmo anīgho nirāso,</b> 
<b>Atāri so jātijaranti brūmi. </b> 
<b>Saṅkhāya lokasmi paroparānī</b>ti saṅkhā vuccati ñāṇaṁ yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. 
<b>Paroparānī</b>ti 
<b>oraṁ</b> vuccati sakattabhāvo, 
<b>paraṁ</b> vuccati parattabhāvo 
<b>oraṁ</b> vuccati sakarūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇaṁ, paraṁ vuccati pararūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇaṁ; 
oraṁ vuccati cha ajjhattikāni āyatanāni, paraṁ vuccati cha bāhirāni āyatanāni. 
Oraṁ vuccati manussaloko, paraṁ vuccati devaloko; 
oraṁ vuccati kāmadhātu, paraṁ vuccati rūpadhātu arūpadhātu; 
oraṁ vuccati kāmadhātu rūpadhātu, paraṁ vuccati arūpadhātu. 
<b>Saṅkhāya lokasmi paroparānī</b>ti paroparāni aniccato saṅkhāya dukkhato rogato gaṇḍato …pe… 
nissaraṇato saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—
saṅkhāya lokasmi paroparāni. 
<b>Puṇṇakāti bhagavā</b>ti. 
<b>Puṇṇakā</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati. 
<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… 
yadidaṁ bhagavāti—
puṇṇakāti bhagavā. 
<b>Yassiñjitaṁ natthi kuhiñci loke</b>ti. 
<b>Yassā</b>ti arahato khīṇāsavassa. 
<b>Iñjitan</b>ti taṇhiñjitaṁ diṭṭhiñjitaṁ māniñjitaṁ kilesiñjitaṁ kāmiñjitaṁ. 
Yassime iñjitā natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā. 
<b>Kuhiñcī</b>ti kuhiñci kismiñci katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vā. 
<b>Loke</b>ti apāyaloke …pe… āyatanaloketi—
yassiñjitaṁ natthi kuhiñci loke. 
<b>Santo vidhūmo anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmī</b>ti. 
<b>Santo</b>ti rāgassa santattā santo, dosassa …pe… mohassa … kodhassa … upanāhassa … makkhassa … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti santo; 
<b>vidhūmo</b>ti kāyaduccaritaṁ vidhūmitaṁ vidhamitaṁ sositaṁ visositaṁ byantīkataṁ, vacīduccaritaṁ …pe… 
manoduccaritaṁ vidhūmitaṁ vidhamitaṁ sositaṁ visositaṁ byantīkataṁ, rāgo … doso … moho vidhūmito vidhamito sosito visosito byantīkato, kodho … upanāho … makkho … paḷāso … issā … macchariyaṁ … māyā … sāṭheyyaṁ … thambho … sārambho … māno … atimāno … mado … pamādo … sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā vidhūmitā vidhamitā sositā visositā byantīkatā. 
Atha vā kodho vuccati dhūmo—
Māno hi te brāhmaṇa khāribhāro, 
Kodho dhūmo bhasmani mosavajjaṁ; 
Jivhā sujā hadayaṁ jotiṭṭhānaṁ, 
Attā sudanto purisassa joti. 
Api ca dasahākārehi kodho jāyati—
anatthaṁ me acarīti kodho jāyati, anatthaṁ me caratīti kodho jāyati, anatthaṁ me carissatīti kodho jāyati, piyassa me manāpassa anatthaṁ acari, anatthaṁ carati, anatthaṁ carissatīti kodho jāyati, appiyassa me amanāpassa atthaṁ acari, atthaṁ carati, atthaṁ carissatīti kodho jāyati, aṭṭhāne vā pana kodho jāyati. 
Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṁ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṁ doso dussanā dussitattaṁ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—
ayaṁ vuccati kodho. 
Api ca kodhassa adhimattaparittatā veditabbā. 
Atthi kañci kālaṁ kodho cittāvilakaraṇamatto hoti, na ca tāva mukhakulānavikulāno hoti. 
Atthi kañci kālaṁ kodho mukhakulānavikulānamatto hoti, na ca tāva hanusañcopano hoti. 
Atthi kañci kālaṁ kodho hanusañcopanamatto hoti, na ca tāva pharusavācaṁ nicchāraṇo hoti. 
Atthi kañci kālaṁ kodho pharusavācaṁ nicchāraṇamatto hoti, na ca tāva disāvidisānuvilokano hoti. 
Atthi kañci kālaṁ kodho disāvidisānuvilokanamatto hoti, na ca tāva daṇḍasatthaparāmasano hoti. 
Atthi kañci kālaṁ kodho daṇḍasatthaparāmasanamatto hoti, na ca tāva daṇḍasatthaabbhukkiraṇo hoti. 
Atthi kañci kālaṁ kodho daṇḍasatthaabbhukkiraṇamatto hoti, na ca tāva daṇḍasatthaabhinipātano hoti. 
Atthi kañci kālaṁ kodho daṇḍasatthaabhinipātanamatto hoti, na ca tāva chinnavicchinnakaraṇo hoti. 
Atthi kañci kālaṁ kodho chinnavicchinnakaraṇamatto hoti, na ca tāva sambhañjanapalibhañjano hoti. 
Atthi kañci kālaṁ kodho sambhañjanapalibhañjanamatto hoti, na ca tāva aṅgamaṅgaapakaḍḍhano hoti. 
Atthi kañci kālaṁ kodho aṅgamaṅgaapakaḍḍhanamatto hoti, na ca tāva jīvitāvoropano hoti. 
Atthi kañci kālaṁ kodho jīvitāvoropanamatto hoti, na ca tāva sabbacāgapariccāgāya saṇṭhito hoti. 
Yato kodho paraṁ puggalaṁ ghātetvā attānaṁ ghāteti, ettāvatā kodho paramussadagato paramavepullapatto hoti. 
Yassa so hoti kodho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho, so vuccati—
vidhūmo. 
Kodhassa pahīnattā vidhūmo, kodhavatthussa pariññātattā vidhūmo, kodhahetussa pariññātattā vidhūmo, kodhahetussa upacchinnattā vidhūmo. 
<b>Anīgho</b>ti rāgo nīgho, doso nīgho, moho nīgho, kodho nīgho, upanāho nīgho …pe… sabbākusalābhisaṅkhārā nīghā. 
Yassete nīghā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati anīgho. 
<b>Nirāso</b>ti <b>āsā</b> vuccati taṇhā. 
Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. 
Yassesā āsā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati nirāso. 
<b>Jātī</b>ti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti abhinibbatti khandhānaṁ pātubhāvo āyatanānaṁ paṭilābho. 
<b>Jarā</b>ti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ valittacatā āyuno saṁhāni indriyānaṁ paripāko. 
<b>Santo vidhūmo anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmī</b>ti yo santo ca vidhūmo ca anīgho ca nirāso ca, so jātijarāmaraṇaṁ atari uttari patari samatikkami vītivattayīti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—
santo vidhūmo anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmi. 
Tenāha bhagavā—
“Saṅkhāya lokasmi paroparāni, 
(puṇṇakāti bhagavā) 
Yassiñjitaṁ natthi kuhiñci loke; 
Santo vidhūmo anīgho nirāso, 
Atāri so jātijaranti brūmī”ti. 
Sahagāthāpariyosānā …pe… 
pañjaliko bhagavantaṁ namassamāno nisinno hoti—
“satthā me, bhante, bhagavā, sāvakohamasmī”ti. 
Puṇṇakamāṇavapucchāniddeso tatiyo. 

Cūḷaniddesa 
Pārāyanavagganiddesa 
Pucchāniddesa 
4. Mettagūmāṇavapucchāniddesa 
<b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ,</b> 
(iccāyasmā mettagū) 
<b>Maññāmi taṁ vedaguṁ bhāvitattaṁ;</b> 
<b>Kuto nu dukkhā samudāgatā ime,</b> 
<b>Ye keci lokasmimanekarūpā.</b> 
<b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan</b>ti. 
<b>Pucchāmī</b>ti tisso pucchā—
adiṭṭhajotanā pucchā, diṭṭhasaṁsandanā pucchā, vimaticchedanā pucchā. 
Katamā adiṭṭhajotanā pucchā? 
Pakatiyā lakkhaṇaṁ aññātaṁ hoti adiṭṭhaṁ atulitaṁ atīritaṁ avibhūtaṁ avibhāvitaṁ. 
Tassa ñāṇāya dassanāya tulanāya tīraṇāya vibhūtatthāya vibhāvanatthāya pañhaṁ pucchati—
ayaṁ adiṭṭhajotanā pucchā. 
Katamā diṭṭhasaṁsandanā pucchā? 
Pakatiyā lakkhaṇaṁ ñātaṁ hoti diṭṭhaṁ tulitaṁ tīritaṁ vibhūtaṁ vibhāvitaṁ. 
Aññehi paṇḍitehi saddhiṁ saṁsandanatthāya pañhaṁ pucchati—
ayaṁ diṭṭhasaṁsandanā pucchā. 
Katamā vimaticchedanā pucchā? 
Pakatiyā saṁsayapakkhando hoti vimatipakkhando dveḷhakajāto—
“evaṁ nu kho, na nu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti? 
So vimaticchedanatthāya pañhaṁ pucchati—
ayaṁ vimaticchedanā pucchā. 
Imā tisso pucchā. 
Aparāpi tisso pucchā—
manussapucchā, amanussapucchā, nimmitapucchā. 
Katamā manussapucchā? 
Manussā buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchanti, bhikkhū pucchanti, bhikkhuniyo pucchanti, upāsakā pucchanti, upāsikāyo pucchanti, rājāno pucchanti khattiyā pucchanti, brāhmaṇā pucchanti, vessā pucchanti, suddā pucchanti, gahaṭṭhā pucchanti, pabbajitā pucchanti—
ayaṁ manussapucchā. 
Katamā amanussapucchā? 
Amanussā buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchanti, nāgā pucchanti, supaṇṇā pucchanti, yakkhā pucchanti, asurā pucchanti, gandhabbā pucchanti, mahārājāno pucchanti, indā pucchanti, brahmā pucchanti, devā pucchanti—
ayaṁ amanussapucchā. 
Katamā nimmitapucchā? 
Bhagavā rūpaṁ abhinimmināti manomayaṁ sabbaṅgapaccaṅgaṁ ahīnindriyaṁ. 
So nimmito buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchati. 
Bhagavā visajjeti. 
Ayaṁ nimmitapucchā. 
Imā tisso pucchā. 
Aparāpi tisso pucchā—
attatthapucchā, paratthapucchā, ubhayatthapucchā …pe… 
aparāpi tisso pucchā—
diṭṭhadhammikatthapucchā, samparāyikatthapucchā, paramatthapucchā … aparāpi tisso pucchā—
anavajjatthapucchā, nikkilesatthapucchā, vodānatthapucchā … aparāpi tisso pucchā—
atītapucchā, anāgatapucchā, paccuppannapucchā … aparāpi tisso pucchā—
ajjhattapucchā, bahiddhāpucchā, ajjhattabahiddhāpucchā … aparāpi tisso pucchā—
kusalapucchā, akusalapucchā, abyākatapucchā … aparāpi tisso pucchā—
khandhapucchā, dhātupucchā āyatanapucchā … aparāpi tisso pucchā—
satipaṭṭhānapucchā, sammappadhānapucchā, iddhipādapucchā … aparāpi tisso pucchā—
indriyapucchā, balapucchā, bojjhaṅgapucchā … aparāpi tisso pucchā—
maggapucchā, phalapucchā, nibbānapucchā …. 
<b>Pucchāmi tan</b>ti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ pasādemi taṁ “kathayassu me”ti pucchāmi taṁ. 
<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti—
yadidaṁ bhagavāti. 
<b>Brūhi metan</b>ti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—
pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ. 
<b>Iccāyasmā mettagū</b>ti iccāti padasandhi …pe… 
iccāyasmā mettagū. 
<b>Maññāmi taṁ vedaguṁ bhāvitattan</b>ti. 
<b>Vedagū</b>ti taṁ maññāmi, bhāvitattoti taṁ maññāmi, evaṁ jānāmi, evaṁ ājānāmi evaṁ paṭijānāmi evaṁ paṭivijjhāmi. 
<b>Vedagū bhāvitatto</b>ti kathañca bhagavā vedagū? 
<b>Vedo</b> vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ …pe… 
dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi. 
Bhagavā tehi vedehi jātijarāmaraṇassa antagato antappatto koṭigato koṭippatto pariyantagato pariyantappatto vosānagato vosānappatto tāṇagato tāṇappatto leṇagato leṇappatto saraṇagato saraṇappatto abhayagato abhayappatto accutagato accutappatto amatagato amatappatto nibbānagato nibbānappatto. 
Vedānaṁ vā antagatoti vedagū; 
vedehi vā antagatoti vedagū; 
sattannaṁ vā dhammānaṁ viditattā vedagū; 
sakkāyadiṭṭhi viditā hoti, vicikicchā viditā hoti, sīlabbataparāmāso vidito hoti, rāgo doso moho māno vidito hoti, viditāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā. 
Vedāni viceyya kevalāni, 
(sabhiyāti bhagavā) 
Samaṇānaṁ yānīdhatthi brāhmaṇānaṁ; 
Sabbavedanāsu vītarāgo, 
Sabbaṁ vedamaticca vedagū soti. 
Evaṁ bhagavā vedagū. 
Kathaṁ bhagavā bhāvitatto? 
Bhagavā bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapañño bhāvitasatipaṭṭhāno bhāvitasammappadhāno bhāvitaiddhipādo bhāvitaindriyo bhāvitabalo bhāvitabojjhaṅgo bhāvitamaggo, pahīnakileso paṭividdhākuppo sacchikatanirodho. 
Dukkhaṁ tassa pariññātaṁ, samudayo pahīno, maggo bhāvito, nirodho sacchikato, abhiññeyyaṁ abhiññātaṁ, pariññeyyaṁ pariññātaṁ, pahātabbaṁ pahīnaṁ, bhāvetabbaṁ bhāvitaṁ, sacchikātabbaṁ sacchikataṁ, aparitto mahanto gambhīro appameyyo duppariyogāḷho bahuratano sāgarūpamo chaḷaṅgupekkhāya samannāgato hoti. 
Cakkhunā rūpaṁ disvā neva sumano hoti na dummano; 
upekkhako viharati sato sampajāno. 
Sotena saddaṁ sutvā, ghānena gandhaṁ ghāyitvā, jivhāya rasaṁ sāyitvā, kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā, manasā dhammaṁ viññāya neva sumano hoti na dummano; 
upekkhako viharati sato sampajāno. 
Cakkhunā rūpaṁ disvā manāpaṁ rūpaṁ nābhigijjhati nābhihaṁsati na rāgaṁ janeti. 
Tassa ṭhitova kāyo hoti, ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ. 
Cakkhunā kho paneva rūpaṁ disvā amanāpaṁ na maṅku hoti appatiṭṭhitacitto alīnamanaso abyāpannacetaso. 
Tassa ṭhitova kāyo hoti ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ. 
Sotena saddaṁ sutvā …pe… 
ghānena gandhaṁ ghāyitvā … jivhāya rasaṁ sāyitvā … kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā … manasā dhammaṁ viññāya manāpaṁ nābhigijjhati nābhihaṁsati na rāgaṁ janeti. 
Tassa ṭhitova kāyo hoti ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ. 
Manasāyeva kho pana dhammaṁ viññāya amanāpaṁ na maṅku hoti. 
Appatiṭṭhitacitto alīnamanaso abyāpannacetaso tassa ṭhitova kāyo hoti ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ. 
Cakkhunā rūpaṁ disvā manāpāmanāpesu rūpesu ṭhitova kāyo hoti ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ. 
Sotena saddaṁ sutvā …pe… 
manasā dhammaṁ viññāya manāpāmanāpesu dhammesu ṭhitova kāyo hoti ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ. 
Cakkhunā rūpaṁ disvā rajanīye na rajjati, dussanīye na dussati, mohanīye na muyhati, kopanīye na kuppati, madanīye na majjati, kilesanīye na kilissati. 
Sotena saddaṁ sutvā …pe… 
manasā dhammaṁ viññāya rajanīye na rajjati, dussanīye na dussati, mohanīye na muyhati, kopanīye na kuppati, madanīye na majjati, kilesanīye na kilissati. 
Diṭṭhe diṭṭhamatto, sute sutamatto, mute mutamatto, viññāte viññātamatto. 
Diṭṭhe na limpati, sute na limpati, mute na limpati, viññāte na limpati. 
Diṭṭhe anūpayo anapāyo anissito appaṭibaddho vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati. 
Sute …pe… 
mute … viññāte anūpayo anapāyo anissito appaṭibaddho vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati. 
Saṁvijjati bhagavato cakkhu, passati bhagavā cakkhunā rūpaṁ, chandarāgo bhagavato natthi, suvimuttacitto bhagavā. 
Saṁvijjati bhagavato sotaṁ, suṇāti bhagavā sotena saddaṁ, chandarāgo bhagavato natthi, suvimuttacitto bhagavā. 
Saṁvijjati bhagavato ghānaṁ, ghāyati bhagavā ghānena gandhaṁ, chandarāgo bhagavato natthi, suvimuttacitto bhagavā. 
Saṁvijjati bhagavato jivhā, sāyati bhagavā jivhāya rasaṁ, chandarāgo bhagavato natthi, suvimuttacitto bhagavā. 
Saṁvijjati bhagavato kāyo, phusati bhagavā kāyena phoṭṭhabbaṁ, chandarāgo bhagavato natthi, suvimuttacitto bhagavā. 
Saṁvijjati bhagavato mano, vijānāti bhagavā manasā dhammaṁ, chandarāgo bhagavato natthi, suvimuttacitto bhagavā. 
Cakkhu rūpārāmaṁ rūparataṁ rūpasammuditaṁ, taṁ bhagavato dantaṁ guttaṁ rakkhitaṁ saṁvutaṁ; 
tassa ca saṁvarāya dhammaṁ deseti. 
Sotaṁ saddārāmaṁ saddarataṁ …pe… 
ghānaṁ gandhārāmaṁ gandharataṁ … jivhā rasārāmā rasaratā rasasammuditā, sā bhagavato dantā guttā rakkhitā saṁvutā; 
tassa ca saṁvarāya dhammaṁ deseti. 
Kāyo phoṭṭhabbārāmo phoṭṭhabbarato phoṭṭhabbasammudito … mano dhammārāmo dhammarato dhammasammudito, so bhagavato danto gutto rakkhito saṁvuto; 
tassa ca saṁvarāya dhammaṁ deseti—
“Dantaṁ nayanti samitiṁ, 
dantaṁ rājābhirūhati; 
Danto seṭṭho manussesu, 
yotivākyaṁ titikkhati. 
Varamassatarā dantā, 
ājānīyā ca sindhavā; 
Kuñjarā ca mahānāgā, 
attadanto tato varaṁ. 
Na hi etehi yānehi, 
gaccheyya agataṁ disaṁ; 
Yathāttanā sudantena, 
danto dantena gacchati. 
Vidhāsu na vikampanti, 
vippamuttā punabbhavā; 
Dantabhūmiṁ anuppattā, 
te loke vijitāvino. 
Yassindriyāni bhāvitāni, 
Ajjhattañca bahiddhā ca sabbaloke; 
Nibbijjha imaṁ parañca lokaṁ, 
Kālaṁ kaṅkhati bhāvito sa danto”ti. 
Evaṁ bhagavā bhāvitattoti <b>maññāmi taṁ vedaguṁ bhāvitattaṁ.</b> 
<b>Kuto nu dukkhā samudāgatā ime</b>ti. 
<b>Kuto nū</b>ti saṁsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṁsapucchā—
“evaṁ nu kho, na nu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti—
kuto nu. 
<b>Dukkhā</b>ti jātidukkhaṁ, jarādukkhaṁ, byādhidukkhaṁ, maraṇadukkhaṁ, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṁ, nerayikaṁ dukkhaṁ, tiracchānayonikaṁ dukkhaṁ, pettivisayikaṁ dukkhaṁ, mānusikaṁ dukkhaṁ, gabbhokkantimūlakaṁ dukkhaṁ, gabbhaṭṭhitimūlakaṁ dukkhaṁ, gabbhavuṭṭhānamūlakaṁ dukkhaṁ, jātassūpanibandhakaṁ dukkhaṁ, jātassa parādheyyakaṁ dukkhaṁ, attūpakkamaṁ dukkhaṁ, parūpakkamaṁ dukkhaṁ, dukkhadukkhaṁ, saṅkhāradukkhaṁ, vipariṇāmadukkhaṁ, cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo kāso sāso pināso ḍāho jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā kuṭṭhaṁ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitapittaṁ madhumeho aṁsā piḷakā bhagandalā pittasamuṭṭhānā ābādhā semhasamuṭṭhānā ābādhā vātasamuṭṭhānā ābādhā sannipātikā ābādhā utupariṇāmajā ābādhā visamaparihārajā ābādhā opakkamikā ābādhā kammavipākajā ābādhā sītaṁ uṇhaṁ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassaṁ dukkhaṁ, mātumaraṇaṁ dukkhaṁ, pitumaraṇaṁ dukkhaṁ, bhātumaraṇaṁ dukkhaṁ, bhaginimaraṇaṁ dukkhaṁ, puttamaraṇaṁ dukkhaṁ, dhītumaraṇaṁ dukkhaṁ, ñātibyasanaṁ dukkhaṁ, rogabyasanaṁ dukkhaṁ, bhogabyasanaṁ dukkhaṁ, sīlabyasanaṁ dukkhaṁ, diṭṭhibyasanaṁ dukkhaṁ; 
yesaṁ dhammānaṁ ādito samudāgamanaṁ paññāyati, atthaṅgamato nirodho paññāyati, kammasannissito vipāko, vipākasannissitaṁ kammaṁ, nāmasannissitaṁ rūpaṁ, rūpasannissitaṁ nāmaṁ, jātiyā anugataṁ, jarāya anusaṭaṁ, byādhinā abhibhūtaṁ, maraṇena abbhāhataṁ, dukkhe patiṭṭhitaṁ, atāṇaṁ aleṇaṁ asaraṇaṁ asaraṇībhūtaṁ—
ime vuccanti dukkhā. 
Ime dukkhā kuto samudāgatā kuto jātā kuto sañjātā kuto nibbattā kuto abhinibbattā kuto pātubhūtā kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavāti, imesaṁ dukkhānaṁ mūlaṁ pucchati hetuṁ pucchati nidānaṁ pucchati sambhavaṁ pucchati pabhavaṁ pucchati samuṭṭhānaṁ pucchati āhāraṁ pucchati ārammaṇaṁ pucchati paccayaṁ pucchati samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti—
kuto nu dukkhā samudāgatā ime. 
<b>Ye keci lokasmimanekarūpā</b>ti. 
<b>Ye kecī</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—
ye kecīti. 
<b>Lokasmin</b>ti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloke. 
<b>Anekarūpā</b>ti anekavidhā nānāppakārā dukkhāti—
ye keci lokasmimanekarūpā. 
Tenāha so brāhmaṇo—
“Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ, 
(iccāyasmā mettagū) 
Maññāmi taṁ vedaguṁ bhāvitattaṁ; 
Kuto nu dukkhā samudāgatā ime, 
Ye keci lokasmimanekarūpā”ti. 
<b>Dukkhassa ve maṁ pabhavaṁ apucchasi,</b> 
(mettagūti bhagavā) 
<b>Taṁ te pavakkhāmi yathā pajānaṁ;</b> 
<b>Upadhinidānā pabhavanti dukkhā,</b> 
<b>Ye keci lokasmimanekarūpā.</b> 
<b>Dukkhassa ve maṁ pabhavaṁ apucchasī</b>ti. 
<b>Dukkhassā</b>ti jātidukkhassa jarādukkhassa byādhidukkhassa maraṇadukkhassa sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhassa. 
<b>Pabhavaṁ apucchasī</b>ti dukkhassa mūlaṁ pucchasi hetuṁ pucchasi nidānaṁ pucchasi sambhavaṁ pucchasi pabhavaṁ pucchasi samuṭṭhānaṁ pucchasi āhāraṁ pucchasi ārammaṇaṁ pucchasi paccayaṁ pucchasi samudayaṁ pucchasi yācasi ajjhesasi pasādesīti—
dukkhassa ve maṁ pabhavaṁ apucchasi. 
<b>Mettagū</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati. 
<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—
mettagūti bhagavā. 
<b>Taṁ te pavakkhāmi yathā pajānan</b>ti. 
<b>Tan</b>ti dukkhassa mūlaṁ pavakkhāmi hetuṁ pavakkhāmi nidānaṁ pavakkhāmi sambhavaṁ pavakkhāmi pabhavaṁ pavakkhāmi samuṭṭhānaṁ pavakkhāmi āhāraṁ pavakkhāmi ārammaṇaṁ pavakkhāmi paccayaṁ pavakkhāmi samudayaṁ pavakkhāmi ācikkhissāmi desessāmi paññapessāmi paṭṭhapessāmi vivarissāmi vibhajissāmi uttānīkarissāmi pakāsessāmīti—
taṁ te pavakkhāmi. 
<b>Yathā pajānan</b>ti yathā pajānanto ājānanto vijānanto paṭivijānanto paṭivijjhanto. 
Na itihītihaṁ na itikirāya na paramparāya na piṭakasampadāya na takkahetu na nayahetu na ākāraparivitakkena na diṭṭ