Nghĩa Thích (Niddesa)

ākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ, idaṁ sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu. 
Tassa paccekasambuddhassa imāni tīṇi kuhanavatthūni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭippassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni. 
Tasmā so paccekasambuddho nikkuho. 
<b>Nippipāso</b>ti <b>pipāsā</b> vuccati taṇhā. 
Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. 
Sā pipāsā taṇhā tassa paccekasambuddhassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā. 
Tasmā paccekasambuddho nippipāsoti—
nillolupo nikkuho nippipāso. 
<b>Nimmakkho niddhantakasāvamoho</b>ti. 
<b>Makkho</b>ti yo makkho makkhāyanā makkhāyitattaṁ niṭṭhuriyaṁ niṭṭhuriyakammaṁ. 
<b>Kasāvo</b>ti rāgo kasāvo, doso kasāvo, moho kasāvo, kodho …pe… upanāho … makkho … paḷāso … sabbākusalābhisaṅkhārā kasāvā. 
<b>Moho</b>ti dukkhe aññāṇaṁ, dukkhasamudaye aññāṇaṁ, dukkhanirodhe aññāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṁ, pubbante aññāṇaṁ, aparante aññāṇaṁ, pubbantāparante aññāṇaṁ, idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṁ. 
Yaṁ evarūpaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ anabhisamayo ananubodho appaṭivedho asaṅgāhanā apariyogāhanā asamapekkhanā apaccavekkhaṇā apaccakkhakammaṁ dummejjhaṁ bālyaṁ asampajaññaṁ moho pamoho sammoho avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṁ avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ. 
Tassa paccekasambuddhassa makkho ca kasāvo ca moho ca vantā saṁvantā niddhantā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti. 
So paccekasambuddho nimmakkho niddhantakasāvamoho. 
<b>Nirāsaso sabbaloke bhavitvā</b>ti <b>āsā</b> vuccati taṇhā. 
Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. 
<b>Sabbaloke</b>ti sabbaapāyaloke sabbamanussaloke sabbadevaloke sabbakhandhaloke sabbadhātuloke sabbaāyatanaloke. 
<b>Nirāsaso sabbaloke bhavitvā</b>ti sabbaloke nirāsaso bhavitvā nittaṇho bhavitvā nippipāso bhavitvāti—
nirāsaso sabbaloke bhavitvā, eko care khaggavisāṇakappo. 
Tenāha so paccekasambuddho—
“Nillolupo nikkuho nippipāso, 
Nimmakkho niddhantakasāvamoho; 
Nirāsaso sabbaloke bhavitvā, 
Eko care khaggavisāṇakappo”ti. 
<b>Pāpaṁ sahāyaṁ parivajjayetha,</b> 
<b>Anatthadassiṁ visame niviṭṭhaṁ;</b> 
<b>Sayaṁ na seve pasutaṁ pamattaṁ,</b> 
<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b> 
<b>Pāpaṁ sahāyaṁ parivajjayethā</b>ti. 
Pāpasahāyo vuccati yo so sahāyo dasavatthukāya micchādiṭṭhiyā samannāgato—
natthi dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ, natthi hutaṁ, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko, natthi ayaṁ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentīti. 
Ayaṁ pāpasahāyo. 
Pāpaṁ sahāyaṁ parivajjayethāti. 
Pāpaṁ sahāyaṁ vajjeyya parivajjeyyāti—
pāpaṁ sahāyaṁ parivajjayetha. 
<b>Anatthadassiṁ visame niviṭṭhan</b>ti anatthadassī vuccati yo so sahāyo dasavatthukāya micchādiṭṭhiyā samannāgato—
natthi dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ …pe… ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentīti. 
<b>Visame niviṭṭhan</b>ti visame kāyakamme niviṭṭhaṁ, visame vacīkamme niviṭṭhaṁ, visame manokamme niviṭṭhaṁ, visame pāṇātipāte niviṭṭhaṁ, visame adinnādāne niviṭṭhaṁ, visame kāmesumicchācāre niviṭṭhaṁ, visame musāvāde niviṭṭhaṁ, visamāya pisuṇāya vācāya niviṭṭhaṁ, visamāya pharusāya vācāya niviṭṭhaṁ, visame samphappalāpe niviṭṭhaṁ, visamāya abhijjhāya niviṭṭhaṁ, visame byāpāde niviṭṭhaṁ, visamāya micchādiṭṭhiyā niviṭṭhaṁ, visamesu saṅkhāresu niviṭṭhaṁ visamesu pañcasu kāmaguṇesu niviṭṭhaṁ, visamesu pañcasu nīvaraṇesu niviṭṭhaṁ viniviṭṭhaṁ sattaṁ allīnaṁ upagataṁ ajjhositaṁ adhimuttanti—
anatthadassiṁ visame niviṭṭhaṁ. 
<b>Sayaṁ na seve pasutaṁ pamattan</b>ti. 
<b>Pasutan</b>ti yopi kāme esati gavesati pariyesati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto. 
Yopi taṇhāvasena rūpe pariyesati, 
sadde …pe… 
gandhe … 
rase … 
phoṭṭhabbe pariyesati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto. 
Yopi taṇhāvasena rūpe paṭilabhati, 
sadde …pe… 
gandhe … 
rase … 
phoṭṭhabbe paṭilabhati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto. 
Yopi taṇhāvasena rūpe paribhuñjati, 
sadde …pe… 
gandhe … 
rase … 
phoṭṭhabbe paribhuñjati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto. 
Yathā kalahakārako kalahappasuto, kammakārako kammappasuto, gocare caranto gocarappasuto, jhāyī jhānappasuto; 
evameva yo kāme esati gavesati pariyesati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto. 
Yopi taṇhāvasena rūpe pariyesati …pe… 
yopi taṇhāvasena rūpe paṭilabhati …pe… 
yopi taṇhāvasena rūpe paribhuñjati, 
sadde …pe… 
gandhe … 
rase … 
phoṭṭhabbe paribhuñjati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto. 
<b>Pamattan</b>ti. 
Pamādo vattabbo kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu kāmaguṇesu vā cittassa vosaggo vosaggānuppadānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittacchandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṁ anadhiṭṭhānaṁ ananuyogo, yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṁ—
ayaṁ vuccati pamādo. 
<b>Sayaṁ na seve pasutaṁ pamattan</b>ti pasutaṁ na seveyya pamattañca sayaṁ na seveyya sāmaṁ na seveyya na niseveyya na saṁseveyya na parisaṁseveyya na ācareyya na samācareyya na samādāya vatteyyāti—
sayaṁ na seve pasutaṁ pamattaṁ, eko care khaggavisāṇakappo. 
Tenāha so paccekasambuddho—
“Pāpaṁ sahāyaṁ parivajjayetha, 
Anatthadassiṁ visame niviṭṭhaṁ; 
Sayaṁ na seve pasutaṁ pamattaṁ, 
Eko care khaggavisāṇakappo”ti. 
<b>Bahussutaṁ dhammadharaṁ bhajetha,</b> 
<b>Mittaṁ uḷāraṁ paṭibhānavantaṁ;</b> 
<b>Aññāya atthāni vineyya kaṅkhaṁ,</b> 
<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b> 
<b>Bahussutaṁ dhammadharaṁ bhajethā</b>ti bahussuto hoti mitto sutadharo sutasannicayo. 
Ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ abhivadanti, tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā. 
<b>Dhammadharan</b>ti dhammaṁ dhārentaṁ—
suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ. 
<b>Bahussutaṁ dhammadharaṁ bhajethā</b>ti bahussutañca dhammadharañca mittaṁ bhajeyya sambhajeyya seveyya niseveyya saṁseveyya paṭiseveyyāti—
bahussutaṁ dhammadharaṁ bhajetha. 
<b>Mittaṁ uḷāraṁ paṭibhānavantan</b>ti uḷāro hoti mitto sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanena. 
<b>Paṭibhānavantan</b>ti tayo paṭibhānavanto—
pariyattipaṭibhānavā, paripucchāpaṭibhānavā, adhigamapaṭibhānavā. 
Katamo pariyattipaṭibhānavā? 
Idhekaccassa buddhavacanaṁ pariyāputaṁ hoti suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthā udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ. 
Tassa pariyattiṁ nissāya paṭibhāti—
ayaṁ pariyattipaṭibhānavā. 
Katamo paripucchāpaṭibhānavā? 
Idhekacco paripucchitopi hoti atthe ca ñāye ca lakkhaṇe ca kāraṇe ca ṭhānāṭhāne ca. 
Tassa paripucchaṁ nissāya paṭibhāti—
ayaṁ paripucchāpaṭibhānavā. 
Katamo adhigamapaṭibhānavā? 
Idhekaccassa adhigatā honti cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo cattāro ariyamaggā cattāri sāmaññaphalāni catasso paṭisambhidāyo cha abhiññāyo. 
Tassa attho ñāto dhammo ñāto nirutti ñātā. 
Atthe ñāte attho paṭibhāti, dhamme ñāte dhammo paṭibhāti, niruttiyā ñātāya nirutti paṭibhāti. 
Imesu tīsu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā. 
So paccekasambuddho imāya paṭibhānapaṭisambhidāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato. 
Tasmā paccekasambuddho paṭibhānavā. 
Yassa pariyatti natthi paripucchā natthi adhigamo natthi, kiṁ tassa paṭibhāyissatīti—
mittaṁ uḷāraṁ paṭibhānavantaṁ. 
<b>Aññāya atthāni vineyya kaṅkhan</b>ti attatthaṁ aññāya paratthaṁ aññāya ubhayatthaṁ aññāya diṭṭhadhammikatthaṁ aññāya samparāyikatthaṁ aññāya paramatthaṁ aññāya abhiññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā kaṅkhaṁ vineyya paṭivineyya pajaheyya vinodeyya byantīkareyya anabhāvaṁ gameyyāti—
aññāya atthāni vineyya kaṅkhaṁ, eko care khaggavisāṇakappo. 
Tenāha so paccekasambuddho—
“Bahussutaṁ dhammadharaṁ bhajetha, 
Mittaṁ uḷāraṁ paṭibhānavantaṁ; 
Aññāya atthāni vineyya kaṅkhaṁ, 
Eko care khaggavisāṇakappo”ti. 
<b>Khiḍḍaṁ ratiṁ kāmasukhañca loke,</b> 
<b>Analaṅkaritvā anapekkhamāno;</b> 
<b>Vibhūsaṭṭhānā virato saccavādī,</b> 
<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b> 
<b>Khiḍḍaṁ ratiṁ kāmasukhañca loke</b>ti. 
<b>Khiḍḍā</b>ti dve khiḍḍā—
kāyikā khiḍḍā ca vācasikā khiḍḍā ca …pe… 
ayaṁ kāyikā khiḍḍā …pe… 
ayaṁ vācasikā khiḍḍā. 
<b>Ratī</b>ti anukkaṇṭhitādhivacanametaṁ—
ratīti. 
<b>Kāmasukhan</b>ti vuttañhetaṁ bhagavatā—
“pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā. 
Katame pañca? 
Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā, 
sotaviññeyyā saddā …pe… 
ghānaviññeyyā gandhā … 
jivhāviññeyyā rasā … 
kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā. 
Ime kho, bhikkhave, pañca kāmaguṇā. 
Yaṁ kho, bhikkhave, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ, idaṁ vuccati kāmasukhaṁ”. 
<b>Loke</b>ti manussaloketi—
khiḍḍaṁ ratiṁ kāmasukhañca loke. 
<b>Analaṅkaritvā anapekkhamāno</b>ti khiḍḍañca ratiñca kāmasukhañca loke analaṅkaritvā anapekkho hutvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti—
analaṅkaritvā anapekkhamāno. 
<b>Vibhūsaṭṭhānā virato saccavādī</b>ti. 
<b>Vibhūsā</b>ti dve vibhūsā—
atthi agārikavibhūsā atthi anāgārikavibhūsā. 
Katamā agārikavibhūsā? 
Kesā ca massū ca mālāgandhañca vilepanañca ābharaṇañca pilandhanañca vatthañca pārupanañca veṭhanañca ucchādanaṁ parimaddanaṁ nhāpanaṁ sambāhanaṁ ādāsaṁ añjanaṁ mālāgandhavilepanaṁ mukhacuṇṇaṁ mukhalepanaṁ hatthabandhaṁ sikhābandhaṁ daṇḍaṁ nāḷikaṁ khaggaṁ chattaṁ citrupāhanaṁ uṇhīsaṁ maṇiṁ vāḷabījaniṁ odātāni vatthāni dīghadasāni iti vā—
ayaṁ agārikavibhūsā. 
Katamā anāgārikavibhūsā? 
Cīvaramaṇḍanā pattamaṇḍanā senāsanamaṇḍanā imassa vā pūtikāyassa bāhirānaṁ vā parikkhārānaṁ maṇḍanā vibhūsanā keḷanā parikeḷanā gaddhikatā gaddhikattaṁ capalatā cāpalyaṁ—
ayaṁ anāgārikavibhūsā. 
<b>Saccavādī</b>ti so paccekasambuddho saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassa, vibhūsaṭṭhānā ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto, vimariyādikatena cetasā viharatīti—
vibhūsaṭṭhānā virato saccavādī, eko care khaggavisāṇakappo. 
Tenāha so paccekasambuddho—
“Khiḍḍaṁ ratiṁ kāmasukhañca loke, 
Analaṅkaritvā anapekkhamāno; 
Vibhūsaṭṭhānā virato saccavādī, 
Eko care khaggavisāṇakappo”ti. 
<b>Puttañca dāraṁ pitarañca mātaraṁ,</b> 
<b>Dhanāni dhaññāni ca bandhavāni;</b> 
<b>Hitvāna kāmāni yathodhikāni,</b> 
<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b> 
<b>Puttañca dāraṁ pitarañca mātaran</b>ti. 
<b>Puttā</b>ti cattāro puttā—
atrajo putto, khettajo putto, dinnako putto, antevāsiko putto. 
<b>Dārā</b> vuccanti bhariyāyo. 
<b>Pitā</b>ti yo so janako. 
<b>Mātā</b>ti yā sā janikāti—
puttañca dāraṁ pitarañca mātaraṁ. 
<b>Dhanāni dhaññāni ca bandhavānī</b>ti dhanāni vuccanti hiraññaṁ suvaṇṇaṁ muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṁ rajataṁ jātarūpaṁ lohitaṅgo masāragallaṁ. 
Dhaññāni vuccanti pubbaṇṇaṁ aparaṇṇaṁ. 
<b>Pubbaṇṇaṁ</b> nāma sāli vīhi yavo godhumo kaṅgu varako kudrūsako. 
<b>Aparaṇṇaṁ</b> nāma sūpeyyaṁ. 
<b>Bandhavānī</b>ti cattāro bandhavā—
ñātibandhavāpi bandhu, gottabandhavāpi bandhu, mittabandhavāpi bandhu, sippabandhavāpi bandhūti—
dhanāni dhaññāni ca bandhavāni. 
<b>Hitvāna kāmāni yathodhikānī</b>ti. 
<b>Kāmā</b>ti uddānato dve kāmā—
vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe… 
ime vuccanti vatthukāmā …pe… 
ime vuccanti kilesakāmā. 
<b>Hitvāna kāmānī</b>ti vatthukāme parijānitvā, kilesakāme pahāya pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvā. 
<b>Hitvāna kāmāni yathodhikānī</b>ti sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati; 
sakadāgāmimaggena ye kilesā pahīnā …pe… 
anāgāmimaggena ye kilesā pahīnā … 
arahattamaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchatīti—
hitvāna kāmāni yathodhikāni, eko care khaggavisāṇakappo. 
Tenāha so paccekasambuddho—
“Puttañca dāraṁ pitarañca mātaraṁ, 
Dhanāni dhaññāni ca bandhavāni; 
Hitvāna kāmāni yathodhikāni, 
Eko care khaggavisāṇakappo”ti. 
<b>Saṅgo eso parittamettha sokhyaṁ,</b> 
<b>Appassādo dukkhamettha bhiyyo;</b> 
<b>Gaḷo eso iti ñatvā matimā</b>, 
<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b> 
<b>Saṅgo eso parittamettha sokhyan</b>ti saṅgoti vā baḷisanti vā āmisanti vā laggananti vā palibodhoti vā, pañcannetaṁ kāmaguṇānaṁ adhivacanaṁ. 
<b>Parittamettha sokhyan</b>ti vuttañhetaṁ bhagavatā—
“pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā. 
Katame pañca? 
Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā …pe… 
kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā. 
Ime kho, bhikkhave, pañca kāmaguṇā. 
Yaṁ kho, bhikkhave, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ, idaṁ vuccati kāmasukhaṁ. 
Appakaṁ etaṁ sukhaṁ, parittakaṁ etaṁ sukhaṁ, thokakaṁ etaṁ sukhaṁ, omakaṁ etaṁ sukhaṁ, lāmakaṁ etaṁ sukhaṁ, chatukkaṁ etaṁ sukhan”ti—
saṅgo eso parittamettha sokhyaṁ. 
<b>Appassādo dukkhamettha bhiyyo</b>ti appassādā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā; 
ādīnavo ettha bhiyyo. 
Aṭṭhikaṅkalūpamā kāmā vuttā bhagavatā, maṁsapesūpamā kāmā vuttā bhagavatā, tiṇukkūpamā kāmā vuttā bhagavatā, aṅgārakāsūpamā kāmā vuttā bhagavatā, supinakūpamā kāmā vuttā bhagavatā, yācitakūpamā kāmā vuttā bhagavatā, rukkhaphalūpamā kāmā vuttā bhagavatā, asisūnūpamā kāmā vuttā bhagavatā, sattisūlūpamā kāmā vuttā bhagavatā, sappasirūpamā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyoti—
appassādo dukkhamettha bhiyyo. 
<b>Gaḷo eso iti ñatvā matimā</b>ti gaḷoti vā baḷisanti vā āmisanti vā laggananti vā bandhananti vā palibodhoti vā, pañcannetaṁ kāmaguṇānaṁ adhivacanaṁ. 
<b>Itī</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ itīti. 
<b>Matimā</b>ti paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī. 
<b>Gaḷo eso iti ñatvā matimā</b>ti matimā gaḷoti ñatvā baḷisanti ñatvā āmisanti ñatvā laggananti ñatvā bandhananti ñatvā palibodhoti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—
gaḷo eso iti ñatvā matimā, eko care khaggavisāṇakappo. 
Tenāha so paccekasambuddho—
“Saṅgo eso parittamettha sokhyaṁ, 
Appassādo dukkhamettha bhiyyo; 
Gaḷo eso iti ñatvā matimā, 
Eko care khaggavisāṇakappo”ti. 
<b>Sandālayitvāna saṁyojanāni,</b> 
<b>Jālaṁva bhetvā salilambucārī;</b> 
<b>Aggīva daḍḍhaṁ anivattamāno,</b> 
<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b> 
<b>Sandālayitvāna saṁyojanānī</b>ti dasa saṁyojanāni—
kāmarāgasaṁyojanaṁ, paṭighasaṁyojanaṁ, mānasaṁyojanaṁ, diṭṭhisaṁyojanaṁ, vicikicchāsaṁyojanaṁ, sīlabbataparāmāsasaṁyojanaṁ, bhavarāgasaṁyojanaṁ, issāsaṁyojanaṁ, macchariyasaṁyojanaṁ, avijjāsaṁyojanaṁ. 
<b>Sandālayitvāna saṁyojanānī</b>ti dasa saṁyojanāni dālayitvā sandālayitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti—
sandālayitvāna saṁyojanāni. 
<b>Jālaṁva bhetvā salilambucārī</b>ti jālaṁ vuccati suttajālaṁ. 
Salilaṁ vuccati udakaṁ. 
Ambucārī vuccati maccho. 
Yathā maccho jālaṁ bhinditvā pabhinditvā dālayitvā padālayitvā sampadālayitvā carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti, evameva dve jālā—
taṇhājālañca diṭṭhijālañca …pe… 
idaṁ taṇhājālaṁ …pe… 
idaṁ diṭṭhijālaṁ. 
Tassa paccekasambuddhassa taṇhājālaṁ pahīnaṁ, diṭṭhijālaṁ paṭinissaṭṭhaṁ. 
Taṇhājālassa pahīnattā diṭṭhijālassa paṭinissaṭṭhattā so paccekasambuddho rūpe na sajjati sadde na sajjati gandhe na sajjati …pe… 
diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu na sajjati na gaṇhāti na bajjhati na palibajjhati, nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
jālaṁva bhetvā salilambucārī. 
<b>Aggīva daḍḍhaṁ anivattamāno</b>ti yathā aggi tiṇakaṭṭhupādānaṁ dahanto gacchati anivattanto, evameva tassa paccekasambuddhassa sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati, sakadāgāmimaggena …pe… 
anāgāmimaggena … 
arahattamaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchatīti—
aggīva daḍḍhaṁ anivattamāno, eko care khaggavisāṇakappo. 
Tenāha so paccekasambuddho—
“Sandālayitvāna saṁyojanāni, 
Jālaṁva bhetvā salilambucārī; 
Aggīva daḍḍhaṁ anivattamāno, 
Eko care khaggavisāṇakappo”ti. 
<b>Okkhittacakkhu na ca pādalolo,</b> 
<b>Guttindriyo rakkhitamānasāno;</b> 
<b>Anavassuto apariḍayhamāno</b>, 
<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b> 
<b>Okkhittacakkhu na ca pādalolo</b>ti kathaṁ khittacakkhu hoti? 
Idhekacco bhikkhu cakkhulolo cakkhuloliyena samannāgato hoti. 
Adiṭṭhaṁ dakkhitabbaṁ diṭṭhaṁ samatikkamitabbanti—
ārāmena ārāmaṁ uyyānena uyyānaṁ gāmena gāmaṁ nigamena nigamaṁ nagarena nagaraṁ raṭṭhena raṭṭhaṁ janapadena janapadaṁ dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ anuyutto hoti rūpadassanāya. 
Evaṁ khittacakkhu hoti. 
Atha vā bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno asaṁvuto gacchati. 
Hatthiṁ olokento assaṁ olokento rathaṁ olokento pattiṁ olokento kumārake olokento kumārikāyo olokento itthiyo olokento purise olokento antarāpaṇaṁ olokento gharamukhāni olokento uddhaṁ olokento adho olokento disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati. 
Evampi khittacakkhu hoti. 
Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. 
Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye na saṁvaraṁ āpajjati. 
Evampi khittacakkhu hoti. 
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—
naccaṁ gītaṁ vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ pāṇissaraṁ vetāḷaṁ kumbhathūṇaṁ sobhanakaṁ caṇḍālaṁ vaṁsaṁ dhovanaṁ hatthiyuddhaṁ assayuddhaṁ mahiṁsayuddhaṁ usabhayuddhaṁ ajayuddhaṁ meṇḍayuddhaṁ kukkuṭayuddhaṁ vaṭṭakayuddhaṁ daṇḍayuddhaṁ muṭṭhiyuddhaṁ nibbuddhaṁ uyyodhikaṁ balaggaṁ senābyūhaṁ anīkadassanaṁ iti vā. 
Iti evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyutto hoti. 
Evampi khittacakkhu hoti. 
Kathaṁ okkhittacakkhu hoti? 
Idhekacco bhikkhu na cakkhulolo na cakkhuloliyena samannāgato hoti. 
Adiṭṭhaṁ dakkhitabbaṁ diṭṭhaṁ samatikkamitabbanti—
na ārāmena ārāmaṁ na uyyānena uyyānaṁ na gāmena gāmaṁ na nigamena nigamaṁ na nagarena nagaraṁ na raṭṭhena raṭṭhaṁ na janapadena janapadaṁ dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ anuyutto hoti rūpadassanāya. 
Evaṁ okkhittacakkhu hoti. 
Atha vā bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno saṁvuto gacchati. 
Na hatthiṁ olokento na assaṁ olokento na rathaṁ olokento na pattiṁ olokento na kumārake olokento na kumārikāyo olokento na itthiyo olokento na purise olokento na antarāpaṇaṁ olokento na gharamukhāni olokento na uddhaṁ olokento na adho olokento na disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati. 
Evampi okkhittacakkhu hoti. 
Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. 
Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati. 
Evampi okkhittacakkhu hoti. 
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—
naccaṁ gītaṁ vāditaṁ …pe… anīkadassanaṁ iti vā. 
Iti evarūpā visūkadassanā paṭivirato. 
Evampi okkhittacakkhu hoti. 
<b>Na ca pādalolo</b>ti kathaṁ pādalolo hoti? 
Idhekacco bhikkhu pādalolo pādaloliyena samannāgato hoti—
ārāmena ārāmaṁ uyyānena uyyānaṁ gāmena gāmaṁ nigamena nigamaṁ nagarena nagaraṁ raṭṭhena raṭṭhaṁ janapadena janapadaṁ dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ anuyutto hoti. 
Evampi pādalolo hoti. 
Atha vā bhikkhu antosaṅghārāme pādalolo pādaloliyena samannāgato hoti, na atthahetu na kāraṇahetu uddhato avūpasantacitto pariveṇato pariveṇaṁ gacchati, vihārato vihāraṁ gacchati, aḍḍhayogato aḍḍhayogaṁ gacchati, pāsādato pāsādaṁ gacchati, hammiyato hammiyaṁ gacchati, guhato guhaṁ gacchati, leṇato leṇaṁ gacchati, kuṭiyā kuṭiṁ gacchati, kūṭāgārato kūṭāgāraṁ gacchati, aṭṭato aṭṭaṁ gacchati, māḷato māḷaṁ gacchati, uddaṇḍato uddaṇḍaṁ gacchati, upaṭṭhānasālato upaṭṭhānasālaṁ gacchati, maṇḍapato maṇḍapaṁ gacchati, rukkhamūlato rukkhamūlaṁ gacchati, yattha vā pana bhikkhū nisīdanti vā gacchanti vā, tattha ekassa vā dutiyo hoti, dvinnaṁ vā tatiyo hoti, tiṇṇaṁ vā catuttho hoti. 
Tattha bahuṁ samphappalāpaṁ palapati, seyyathidaṁ—
rājakathaṁ corakathaṁ …pe… 
iti bhavābhavakathaṁ katheti. 
Evampi pādalolo hoti. 
<b>Na ca pādalolo</b>ti so paccekasambuddho pādaloliyā ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā paṭisallānārāmo hoti paṭisallānarato ajjhattaṁ cetosamathamanuyutto anirākatajjhāno vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgāraṁ jhāyī jhānarato ekattamanuyutto sadatthagarukoti—
okkhittacakkhu na ca pādalolo. 
<b>Guttindriyo rakkhitamānasāno</b>ti. 
<b>Guttindriyo</b>ti so paccekasambuddho cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. 
Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati. 
Sotena saddaṁ sutvā …pe… 
ghānena gandhaṁ ghāyitvā … 
jivhāya rasaṁ sāyitvā … 
kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā … 
manasā dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. 
Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṁ, manindriye saṁvaraṁ āpajjatīti—
guttindriyo. 
<b>Rakkhitamānasāno</b>ti gopitamānasānoti—
guttindriyo rakkhitamānasāno. 
<b>Anavassuto pariḍayhamāno</b>ti vuttañhetaṁ āyasmatā mahāmoggallānena—
“avassutapariyāyañca vo, āvuso, desessāmi anavassutapariyāyañca. 
Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti. 
“Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato mahāmoggallānassa paccassosuṁ. 
Āyasmā mahāmoggallāno etadavoca—
“Kathañcāvuso, avassuto hoti? 
Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā piyarūpe rūpe adhimuccati, appiyarūpe rūpe byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati ca viharati parittacetaso. 
Tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ nappajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. 
Sotena saddaṁ sutvā …pe… 
manasā dhammaṁ viññāya piyarūpe dhamme adhimuccati, appiyarūpe dhamme byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati ca viharati parittacetaso. 
Tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ nappajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. 
Ayaṁ vuccatāvuso, bhikkhu avassuto cakkhuviññeyyesu rūpesu …pe… 
avassuto manoviññeyyesu dhammesu. 
Evaṁvihāriñcāvuso, bhikkhuṁ cakkhuto cepi naṁ māro upasaṅkamati, labhetheva māro otāraṁ labhetha māro ārammaṇaṁ, 
sotato cepi naṁ …pe… 
manato cepi naṁ māro upasaṅkamati, labhetheva māro otāraṁ labhetha māro ārammaṇaṁ. 
Seyyathāpi, āvuso, naḷāgāraṁ vā tiṇāgāraṁ vā sukkhaṁ koḷāpaṁ terovassikaṁ. 
Puratthimāya cepi naṁ disāya puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, labhetheva aggi otāraṁ labhetha aggi ārammaṇaṁ; 
pacchimāya cepi naṁ disāya …pe… 
uttarāya cepi naṁ disāya … 
dakkhiṇāya cepi naṁ disāya … 
heṭṭhimato cepi naṁ disāya … 
uparimato cepi naṁ disāya … 
yato kutoci cepi naṁ puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, labhetheva aggi otāraṁ labhetha aggi ārammaṇaṁ. 
Evameva kho, āvuso, evaṁvihāriṁ bhikkhuṁ cakkhuto cepi naṁ māro upasaṅkamati, labhetheva māro otāraṁ labhetha māro ārammaṇaṁ, 
sotato cepi naṁ …pe… 
manato cepi naṁ māro upasaṅkamati, labhetheva māro otāraṁ labhetha māro ārammaṇaṁ. 
Evaṁvihāriñcāvuso, bhikkhuṁ rūpā adhibhaṁsu, na bhikkhu rūpe adhibhosi; 
saddā bhikkhuṁ adhibhaṁsu, na bhikkhu sadde adhibhosi; 
gandhā bhikkhuṁ adhibhaṁsu, na bhikkhu gandhe adhibhosi; 
rasā bhikkhuṁ adhibhaṁsu, na bhikkhu rase adhibhosi; 
phoṭṭhabbā bhikkhuṁ adhibhaṁsu, na bhikkhu phoṭṭhabbe adhibhosi; 
dhammā bhikkhuṁ adhibhaṁsu, na bhikkhu dhamme adhibhosi. 
Ayaṁ vuccatāvuso, bhikkhu rūpādhibhūto saddādhibhūto gandhādhibhūto rasādhibhūto phoṭṭhabbādhibhūto dhammādhibhūto adhibhū anadhibhūto adhibhaṁsu naṁ pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā. 
Evaṁ kho, āvuso, avassuto hoti. 
Kathañcāvuso, anavassuto hoti? 
Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā piyarūpe rūpe nādhimuccati, appiyarūpe rūpe na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati appamāṇacetaso. 
Tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ pajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti; 
sotena saddaṁ sutvā …pe… 
manasā dhammaṁ viññāya piyarūpe dhamme nādhimuccati, appiyarūpe dhamme na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati appamāṇacetaso. 
Tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ pajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. 
Ayaṁ vuccatāvuso, bhikkhu anavassuto cakkhuviññeyyesu rūpesu …pe… 
anavassuto manoviññeyyesu dhammesu. 
Evaṁvihāriñcāvuso, bhikkhuṁ cakkhuto cepi naṁ māro upasaṅkamati, neva labhetha māro otāraṁ, na labhetha māro ārammaṇaṁ; 
sotato cepi naṁ …pe… 
manato cepi naṁ māro upasaṅkamati, neva labhetha māro otāraṁ, na labhetha māro ārammaṇaṁ. 
Seyyathāpi, āvuso, kūṭāgārā vā kūṭāgārasālā vā bahalamattikā addāvalepanā puratthimāya cepi naṁ disāya puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, neva labhetha aggi otāraṁ, na labhetha aggi ārammaṇaṁ; 
pacchimāya cepi naṁ disāya … 
uttarāya cepi naṁ disāya … 
dakkhiṇāya cepi naṁ disāya … 
heṭṭhimato cepi naṁ disāya … 
uparimato cepi naṁ disāya … 
yato kutoci cepi naṁ puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, neva labhetha aggi otāraṁ na labhetha aggi ārammaṇaṁ. 
Evameva kho, āvuso, evaṁvihāriṁ bhikkhuṁ cakkhuto cepi naṁ māro upasaṅkamati, neva labhetha māro otāraṁ na labhetha māro ārammaṇaṁ; 
sotato cepi naṁ …pe… 
manato cepi naṁ māro upasaṅkamati neva labhetha māro otāraṁ na labhetha māro ārammaṇaṁ. 
Evaṁvihārī cāvuso, bhikkhu rūpe adhibhosi, na rūpā bhikkhuṁ adhibhaṁsu; 
sadde bhikkhu adhibhosi, na saddā bhikkhuṁ adhibhaṁsu; 
gandhe bhikkhu adhibhosi, na gandhā bhikkhuṁ adhibhaṁsu; 
rase bhikkhu adhibhosi, na rasā bhikkhuṁ adhibhaṁsu; 
phoṭṭhabbe bhikkhu adhibhosi, na phoṭṭhabbā bhikkhuṁ adhibhaṁsu; 
dhamme bhikkhu adhibhosi, na dhammā bhikkhuṁ adhibhaṁsu. 
Ayaṁ vuccatāvuso, bhikkhu rūpādhibhū saddādhibhū gandhādhibhū rasādhibhū phoṭṭhabbādhibhū dhammādhibhū adhibhū anadhibhūto. 
Adhibhosi te pāpake akusale dhamme saṅkilesike ponobhavike sadare dukkhavipāke āyatiṁ jātijarāmaraṇiye. 
Evaṁ kho, āvuso, anavassuto hotī”ti—
anavassuto. 
<b>Apariḍayhamāno</b>ti rāgajena pariḷāhena apariḍayhamāno, dosajena pariḷāhena apariḍayhamāno, mohajena pariḷāhena apariḍayhamānoti—
anavassuto apariḍayhamāno, eko care khaggavisāṇakappo. 
Tenāha so paccekasambuddho—
“Okkhittacakkhu na ca pādalolo, 
Guttindriyo rakkhitamānasāno; 
Anavassuto apariḍayhamāno, 
Eko care khaggavisāṇakappo”ti. 
<b>Ohārayitvā gihibyañjanāni,</b> 
<b>Sañchannapatto yathā pārichattako;</b> 
<b>Kāsāyavattho abhinikkhamitvā,</b> 
<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b> 
<b>Ohārayitvā gihibyañjanānī</b>ti gihibyañjanāni vuccanti kesā ca massū ca …pe… 
dīghadasāni iti vā. 
<b>Ohārayitvā gihibyañjanānī</b>ti gihibyañjanāni oropayitvā samoropayitvā nikkhipitvā paṭippassambhitvāti—
ohārayitvā gihibyañjanāni. 
<b>Sañchannapatto yathā pārichattako</b>ti yathā so pārichattako koviḷāro bahalapattapalāso sandacchāyo, evameva so paccekasambuddho paripuṇṇapattacīvaradharoti—
sañchannapatto yathā pārichattako. 
<b>Kāsāyavattho abhinikkhamitvā</b>ti so paccekasambuddho sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā mittāmaccapalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—
kāsāyavattho abhinikkhamitvā, eko care khaggavisāṇakappo. 
Tenāha so paccekasambuddho—
“Ohārayitvā gihibyañjanāni, 
Sañchannapatto yathā pārichattako; 
Kāsāyavattho abhinikkhamitvā, 
Eko care khaggavisāṇakappo”ti. 
Tatiyo vaggo. 
4. Catutthavagga 
<b>Rasesu gedhaṁ akaraṁ alolo,</b> 
<b>Anaññaposī sapadānacārī;</b> 
<b>Kule kule appaṭibaddhacitto,</b> 
<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b> 
<b>Rasesu gedhaṁ akaraṁ alolo</b>ti. 
<b>Raso</b>ti mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso, ambilaṁ madhuraṁ tittakaṁ kaṭukaṁ loṇikaṁ khārikaṁ lambikaṁ kasāvo sādu asādu sītaṁ uṇhaṁ. 
Santeke samaṇabrāhmaṇā rasagiddhā. 
Te jivhaggena rasaggāni pariyesantā āhiṇḍanti. 
Te ambilaṁ labhitvā anambilaṁ pariyesanti, anambilaṁ labhitvā ambilaṁ pariyesanti; 
madhuraṁ labhitvā amadhuraṁ pariyesanti, amadhuraṁ labhitvā madhuraṁ pariyesanti; 
tittakaṁ labhitvā atittakaṁ pariyesanti, atittakaṁ labhitvā tittakaṁ pariyesanti; 
kaṭukaṁ labhitvā akuṭakaṁ pariyesanti, akuṭakaṁ labhitvā kaṭukaṁ pariyesanti; 
loṇikaṁ labhitvā aloṇikaṁ pariyesanti, aloṇikaṁ labhitvā loṇikaṁ pariyesanti; 
khārikaṁ labhitvā akhārikaṁ pariyesanti, akhārikaṁ labhitvā khārikaṁ pariyesanti; 
kasāvaṁ labhitvā akasāvaṁ pariyesanti, akasāvaṁ labhitvā kasāvaṁ pariyesanti; 
lambikaṁ labhitvā alambikaṁ pariyesanti, alambikaṁ labhitvā lambikaṁ pariyesanti; 
sāduṁ labhitvā asāduṁ pariyesanti, asāduṁ labhitvā sāduṁ pariyesanti; 
sītaṁ labhitvā uṇhaṁ pariyesanti, uṇhaṁ labhitvā sītaṁ pariyesanti. 
Te yaṁ yaṁ labhanti tena tena na tussanti, aparāparaṁ pariyesanti. 
Manāpikesu rasesu rattā giddhā gathitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhā. 
Sā rasataṇhā tassa paccekasambuddhassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā. 
Tasmā so paccekasambuddho paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti—
“neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya; 
yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṁsūparatiyā brahmacariyānuggahāya. 
Iti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṁ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cā”ti. 
Yathā vaṇaṁ ālimpeyya yāvadeva āruhaṇatthāya, yathā vā akkhaṁ abbhañjeyya yāvadeva bhārassa nittharaṇatthāya, yathā puttamaṁsaṁ āhāraṁ āhareyya yāvadeva kantārassa nittharaṇatthāya; 
evameva so paccekasambuddho paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti—
“neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya; 
yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṁsūparatiyā brahmacariyānuggahāya. 
Iti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṁ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cā”ti. 
Rasataṇhāya ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
rasesu gedhaṁ akaraṁ. 
<b>Alolo</b>ti <b>loluppaṁ</b> vuccati taṇhā. 
Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. 
Sā loluppā taṇhā tassa paccekasambuddhassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā. 
Tasmā paccekasambuddho aloloti—
rasesu gedhaṁ akaraṁ alolo. 
<b>Anaññaposī sapadānacārī</b>ti 
<b>anaññaposī</b>ti so paccekasambuddho attānaññeva poseti, na paranti. 
Anaññaposimaññātaṁ, 
dantaṁ sāre patiṭṭhitaṁ; 
Khīṇāsavaṁ vantadosaṁ, 
tamahaṁ brūmi brāhmaṇanti. 
<b>Anaññaposī sapadānacārī</b>ti so paccekasambuddho pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya pavisati rakkhiteneva kāyena rakkhitāya vācāya rakkhitena cittena upaṭṭhitāya satiyā saṁvutehi indriyehi. 
Okkhittacakkhu iriyāpathasampanno kulā kulaṁ anatikkamanto piṇḍāya caratīti—
anaññaposī sapadānacārī. 
<b>Kule kule appaṭibaddhacitto</b>ti dvīhi kāraṇehi paṭibaddhacitto hoti—
attānaṁ vā nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti, attānaṁ vā uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti. 
Kathaṁ attānaṁ nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti? 
“Tumhe me bahūpakārā, ahaṁ tumhe nissāya labhāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ. 
Yampi me aññe dātuṁ vā kātuṁ vā maññanti tumhe nissāya tumhe passantā. 
Yampi me porāṇaṁ mātāpettikaṁ nāmagottaṁ tampi me antarahitaṁ tumhehi ahaṁ ñāyāmi—
‘asukassa kulupako, asukāya kulupako’”ti. 
Evaṁ attānaṁ nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti. 
Kathaṁ attānaṁ uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti? 
“Ahaṁ tumhākaṁ bahūpakāro, tumhe maṁ āgamma buddhaṁ saraṇaṁ gatā dhammaṁ saraṇaṁ gatā saṅghaṁ saraṇaṁ gatā, pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā, tumhākaṁ ahaṁ uddesaṁ demi paripucchaṁ demi uposathaṁ ācikkhāmi navakammaṁ adhiṭṭhāmi; 
atha ca pana tumhe maṁ ujjhitvā aññe sakkarotha garuṁ karotha mānetha pūjethā”ti. 
Evaṁ attānaṁ uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti. 
<b>Kule kule appaṭibaddhacitto</b>ti so paccekasambuddho kulapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, gaṇapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, āvāsapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, cīvarapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, piṇḍapātapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, senāsanapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, gilānapaccayabhesajjaparikkhārapalibodhena appaṭibaddhacitto hotīti—
kule kule appaṭibaddhacitto hoti, eko care khaggavisāṇakappo. 
Tenāha so paccekasambuddho—
“Rasesu gedhaṁ akaraṁ alolo, 
Anaññaposī sapadānacārī; 
Kule kule appaṭibaddhacitto, 
Eko care khaggavisāṇakappo”ti. 
<b>Pahāya pañcāvaraṇāni cetaso,</b> 
<b>Upakkilese byapanujja sabbe;</b> 
<b>Anissito chetva sinehadosaṁ</b>, 
<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b> 
<b>Pahāya pañcāvaraṇāni cetaso</b>ti so paccekasambuddho kāmacchandanīvaraṇaṁ pahāya pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvā, byāpādanīvaraṇaṁ … 
thinamiddhanīvaraṇaṁ … 
uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ … 
vicikicchānīvaraṇaṁ pahāya pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvā vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharatīti—
pahāya pañcāvaraṇāni cetaso. 
<b>Upakkilese byapanujja sabbe</b>ti rāgo cittassa upakkileso, doso cittassa upakkileso, moho cittassa upakkileso, kodho … upanāho …pe… sabbākusalābhisaṅkhārā cittassa upakkilesā. 
<b>Upakkilese byapanujja sabbe</b>ti sabbe cittassa upakkilese byapanujja panuditvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti—
upakkilese byapanujja sabbe. 
<b>Anissito chetva sinehadosan</b>ti. 
<b>Anissito</b>ti dve nissayā—
taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca …pe… 
ayaṁ taṇhānissayo …pe… 
ayaṁ diṭṭhinissayo. 
<b>Sineho</b>ti dve snehā—
taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca …pe… 
ayaṁ taṇhāsneho …pe… 
ayaṁ diṭṭhisneho. 
<b>Doso</b>ti yo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṁ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṁ doso dussanā dussitattaṁ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa. 
<b>Anissito chetva sinehadosan</b>ti so paccekasambuddho taṇhāsnehañca diṭṭhisnehañca dosañca chetvā ucchinditvā samucchinditvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvā cakkhuṁ anissito, 
sotaṁ anissito …pe… 
diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
anissito chetva sinehadosaṁ, eko care khaggavisāṇakappo. 
Tenāha so paccekasambuddho—
“Pahāya pañcāvaraṇāni cetaso, 
Upakkilese byapanujja sabbe; 
Anissito chetva sinehadosaṁ, 
Eko care khaggavisāṇakappo”ti. 
<b>Vipiṭṭhikatvāna sukhaṁ dukhañca,</b> 
<b>Pubbeva ca somanassadomanassaṁ;</b> 
<b>Laddhānupekkhaṁ samathaṁ visuddhaṁ,</b> 
<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b> 
<b>Vipiṭṭhikatvāna sukhaṁ dukhañca, pubbeva ca somanassadomanassan</b>ti so paccekasambuddho sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharatīti—
vipiṭṭhikatvāna sukhaṁ dukhañca, pubbeva ca somanassadomanassaṁ. 
<b>Laddhānupekkhaṁ samathaṁ visuddhan</b>ti. 
<b>Upekkhā</b>ti yā catutthajjhāne upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā cittasamatā cittappassaddhatā majjhattatā cittassa. 
<b>Samatho</b>ti yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhi; 
catutthajjhāne upekkhā ca samatho ca suddhā honti visuddhā pariyodātā anaṅgaṇā vigatūpakkilesā mudubhūtā kammaniyā ṭhitā āneñjappattā. 
<b>Laddhānupekkhaṁ samathaṁ visuddhan</b>ti catutthajjhānaṁ upekkhañca samathañca laddhā labhitvā vinditvā paṭilabhitvāti—
laddhānupekkhaṁ samathaṁ visuddhaṁ, eko care khaggavisāṇakappo. 
Tenāha so paccekasambuddho—
“Vipiṭṭhikatvāna sukhaṁ dukhañca, 
Pubbeva ca somanassadomanassaṁ; 
Laddhānupekkhaṁ samathaṁ visuddhaṁ, 
Eko care khaggavisāṇakappo”ti. 
<b>Āraddhaviriyo paramatthapattiyā,</b> 
<b>Alīnacitto akusītavutti;</b> 
<b>Daḷhanikkamo thāmabalūpapanno,</b> 
<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b> 
<b>Āraddhaviriyo paramatthapattiyā</b>ti <b>paramatthaṁ</b> vuccati amataṁ nibbānaṁ. 
Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ. 
Paramatthassa pattiyā lābhāya paṭilābhāya adhigamāya phassanāya sacchikiriyāya āraddhavīriyo viharati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ sampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesūti—
āraddhaviriyo paramatthapattiyā. 
<b>Alīnacitto akusītavuttī</b>ti so paccekasambuddho anuppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ anuppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati, uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya …pe… 
anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya …pe… 
uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahatīti—
evaṁ alīnacitto akusītavutti. 
Atha vā “kāmaṁ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatu, sarīre upassussatu maṁsalohitaṁ, yaṁ taṁ purisathāmena purisabalena purisavīriyena purisaparakkamena pattabbaṁ na taṁ apāpuṇitvā vīriyassa saṇṭhānaṁ bhavissatī”ti cittaṁ paggaṇhāti padahati. 
Evampi alīnacitto akusītavutti. 
Nāsissaṁ na pivissāmi, 
vihārato na nikkhame; 
Napi passaṁ nipātessaṁ, 
taṇhāsalle anūhateti. 
Cittaṁ paggaṇhāti padahati. 
Evampi alīnacitto akusītavutti. 
“Na tāvāhaṁ imaṁ pallaṅkaṁ bhindissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatī”ti cittaṁ paggaṇhāti padahati. 
Evampi alīnacitto akusītavutti. 
“Na tāvāhaṁ imamhā āsanā vuṭṭhahissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatī”ti cittaṁ paggaṇhāti padahati. 
Evampi alīnacitto akusītavutti. 
“Na tāvāhaṁ imamhā caṅkamā orohissāmi …pe… 
vihārā nikkhamissāmi … 
aḍḍhayogā nikkhamissāmi … 
pāsādā nikkhamissāmi … 
hammiyā nikkhamissāmi … 
guhāya nikkhamissāmi … 
leṇā nikkhamissāmi … 
kuṭiyā nikkhamissāmi … 
kūṭāgārā nikkhamissāmi … 
aṭṭā nikkhamissāmi … 
māḷā nikkhamissāmi … 
uddaṇḍā nikkhamissāmi … 
upaṭṭhānasālāya nikkhamissāmi … 
maṇḍapā nikkhamissāmi … 
rukkhamūlā nikkhamissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatī”ti cittaṁ paggaṇhāti padahati. 
Evampi alīnacitto akusītavutti. 
“Imasmiṁyeva pubbaṇhasamaye ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmī”ti cittaṁ paggaṇhāti padahati. 
Evampi alīnacitto akusītavutti. 
“Imasmiṁyeva majjhanhikasamaye …pe… 
sāyanhasamaye …pe… 
purebhattaṁ … 
pacchābhattaṁ … 
purimayāmaṁ … 
majjhimayāmaṁ … 
pacchimayāmaṁ … 
kāḷe … 
juṇhe … 
vasse … 
hemante … 
gimhe … 
purime vayokhandhe … 
majjhime vayokhandhe … 
pacchime vayokhandhe ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmī”ti cittaṁ paggaṇhāti padahati. 
Evampi alīnacitto akusītavutti. 
<b>Daḷhanikkamo thāmabalūpapanno</b>ti so paccekasambuddho daḷhasamādāno ahosi kusalesu dhammesu avaṭṭhitasamādāno kāyasucarite vacīsucarite manosucarite dānasaṁvibhāge sīlasamādāne uposathupavāse matteyyatāya petteyyatāya sāmaññatāya brahmaññatāya kulejeṭṭhāpacāyitāya aññataraññataresu adhikusalesu dhammesūti—
daḷhanikkamo. 
<b>Thāmabalūpapanno</b>ti so paccekasambuddho thāmena ca balena ca vīriyena ca parakkamena ca paññāya ca upeto hoti samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgatoti—
daḷhanikkamo thāmabalūpapanno, eko care khaggavisāṇakappo. 
Tenāha so paccekasambuddho—
“Āraddhaviriyo paramatthapattiyā, 
Alīnacitto akusītavutti; 
Daḷhanikkamo thāmabalūpapanno, 
Eko care khaggavisāṇakappo”ti. 
<b>Paṭisallānaṁ jhānamariñcamāno,</b> 
<b>Dhammesu niccaṁ anudhammacārī;</b> 
<b>Ādīnavaṁ sammasitā bhavesu,</b> 
<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b> 
<b>Paṭisallānaṁ jhānamariñcamāno</b>ti so paccekasambuddho paṭisallānārāmo hoti paṭisallānarato ajjhattaṁ cetosamathamanuyutto anirākatajjhāno vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgāraṁ jhāyī jhānarato ekattamanuyutto sadatthagarukoti paṭisallānaṁ. 
<b>Jhānamariñcamāno</b>ti so paccekasambuddho dvīhi kāraṇehi jhānaṁ na riñcati—
anuppannassa vā paṭhamassa jhānassa uppādāya yutto payutto saṁyutto āyutto samāyutto, anuppannassa vā dutiyassa jhānassa …pe… 
anuppannassa vā tatiyassa jhānassa … 
anuppannassa vā catutthassa jhānassa uppādāya yutto payutto saṁyutto āyutto samāyuttoti—
evampi jhānaṁ na riñcati. 
Atha vā uppannaṁ vā paṭhamaṁ jhānaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti, uppannaṁ vā dutiyaṁ jhānaṁ …pe… 
uppannaṁ vā tatiyaṁ jhānaṁ … 
uppannaṁ vā catutthaṁ jhānaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti. 
Evampi jhānaṁ na riñcatīti—
paṭisallānaṁ jhānamariñcamāno. 
<b>Dhammesu niccaṁ anudhammacārī</b>ti dhammā vuccanti cattāro satipaṭṭhānā …pe… 
ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. 
Katame anudhammā? 
Sammāpaṭipadā apaccanīkapaṭipadā anvatthapaṭipadā dhammānudhammapaṭipadā sīlesu paripūrakāritā indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṁ—
ime vuccanti anudhammā. 
<b>Dhammesu niccaṁ anudhammacārī</b>ti dhammesu niccakālaṁ dhuvakālaṁ satataṁ samitaṁ avokiṇṇaṁ poṅkhānupoṅkhaṁ udakūmikajātaṁ 
Avīcisantatisahitaṁ phassitaṁ purebhattaṁ pacchābhattaṁ purimayāmaṁ majjhimayāmaṁ pacchimayāmaṁ kāḷe juṇhe vasse hemante gimhe purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandhe carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—
dhammesu niccaṁ anudhammacārī. 
<b>Ādīnavaṁ sammasitā bhavesū</b>ti “sabbe saṅkhārā aniccā”ti ādīnavaṁ sammasitā bhavesu, 
“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe… 
“sabbe dhammā anattā”ti …pe… 
“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ, sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti ādīnavaṁ sammasitā bhavesūti—
ādīnavaṁ sammasitā bhavesu, eko care khaggavisāṇakappo. 
Tenāha so paccekasambuddho—
“Paṭisallānaṁ jhānamariñcamāno, 
Dhammesu niccaṁ anudhammacārī; 
Ādīnavaṁ sammasitā bhavesu, 
Eko care khaggavisāṇakappo”ti. 
<b>Taṇhakkhayaṁ patthayamappamatto,</b> 
<b>Aneḷamūgo sutavā satīmā;</b> 
<b>Saṅkhātadhammo niyato padhānavā,</b> 
<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b> 
<b>Taṇhakkhayaṁ patthayamappamatto</b>ti. 
<b>Taṇhā</b>ti rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā. 
<b>Taṇhakkhayan</b>ti rāgakkhayaṁ dosakkhayaṁ mohakkhayaṁ gatikkhayaṁ upapattikkhayaṁ paṭisandhikkhayaṁ bhavakkhayaṁ saṁsārakkhayaṁ vaṭṭakkhayaṁ patthayanto icchanto sādiyanto pihayanto abhijappantoti—
taṇhakkhayaṁ patthayaṁ. 
<b>Appamatto</b>ti so paccekasambuddho sakkaccakārī sātaccakārī …pe… appamādo kusalesu dhammesūti—
taṇhakkhayaṁ patthayamappamatto. 
<b>Aneḷamūgo sutavā satīmā</b>ti. 
<b>Aneḷamūgo</b>ti so paccekasambuddho paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī. 
<b>Sutavā</b>ti so paccekasambuddho bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo. 
Ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ abhivadanti, tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā. 
<b>Satīmā</b>ti so paccekasambuddho satimā hoti paramena satinepakkena samannāgatattā cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritāti—
aneḷamūgo sutavā satīmā. 
<b>Saṅkhātadhammo niyato padhānavā</b>ti saṅkhātadhammo vuccati ñāṇaṁ. 
Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. 
<b>Saṅkhātadhammo</b>ti so paccekasambuddho saṅkhātadhammo ñātadhammo tulitadhammo tīritadhammo vibhūtadhammo vibhāvitadhammo “sabbe saṅkhārā aniccā”ti saṅkhātadhammo …pe… 
“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti saṅkhātadhammo ñātadhammo tulitadhammo tīritadhammo vibhūtadhammo vibhāvitadhammo. 
Atha vā tassa paccekasambuddhassa ca khandhā saṅkhittā dhātuyo saṅkhittā āyatanāni saṅkhittāni gatiyo saṅkhittā upapattiyo saṅkhittā paṭisandhiyo saṅkhittā bhavā saṅkhittā saṁsārā saṅkhittā vaṭṭā saṅkhittā. 
Atha vā so paccekasambuddho khandhapariyante ṭhito dhātupariyante ṭhito āyatanapariyante ṭhito gatipariyante ṭhito upapattipariyante ṭhito paṭisandhipariyante ṭhito bhavapariyante ṭhito saṁsārapariyante ṭhito vaṭṭapariyante ṭhito saṅkhārapariyante ṭhito antimabhave ṭhito antimasamussaye ṭhito antimadehadharo paccekasambuddho. 
Tassāyaṁ pacchimako bhavo, 
carimoyaṁ samussayo; 
Jātimaraṇasaṁsāro, 
natthi tassa punabbhavoti. 
Taṅkāraṇā paccekasambuddho saṅkhātadhammo. 
<b>Niyato</b>ti niyāmā vuccanti cattāro ariyamaggā. 
Catūhi ariyamaggehi samannāgatoti niyato. 
Niyāmaṁ patto sampatto adhigato phassito sacchikato patto niyāmaṁ. 
<b>Padhānavā</b>ti padhānaṁ vuccati vīriyaṁ. 
So cetaso vīriyārambho nikkamo parakkamo uyyāmo vāyāmo ussāho ussoḷhī thāmo dhiti asithilaparakkamo anikkhittacchandatā anikkhittadhuratā dhurasampaggāho vīriyaṁ vīriyindriyaṁ vīriyabalaṁ sammāvāyāmo. 
So paccekasambuddho iminā padhānena upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato. 
Tasmā so paccekasambuddho padhānavāti—
saṅkhātadhammo niyato padhānavā, eko care khaggavisāṇakappo. 
Tenāha so paccekasambuddho—
“Taṇhakkhayaṁ patthayamappamatto, 
Aneḷamūgo sutavā satīmā; 
Saṅkhātadhammo niyato padhānavā, 
Eko care khaggavisāṇakappo”ti. 
<b>Sīhova saddesu asantasanto,</b> 
<b>Vātova jālamhi asajjamāno;</b> 
<b>Padumaṁva toyena alimpamāno</b>, 
<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b> 
<b>Sīhova saddesu asantasanto</b>ti yathā sīho migarājā saddesu asantāsī aparisantāsī anutrāsī anubbiggo anussaṅkī anutrāso abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī, paccekasambuddhopi saddesu asantāsī aparisantāsī anutrāsī anubbiggo anussaṅkī anutrāso abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso viharatīti—
sīhova saddesu asantasanto. 
<b>Vātova jālamhi asajjamāno</b>ti. 
<b>Vāto</b>ti puratthimā vātā pacchimā vātā uttarā vātā dakkhiṇā vātā sarajā vātā arajā vātā sītā vātā uṇhā vātā parittā vātā adhimattā vātā verambhavātā pakkhavātā supaṇṇavātā tālapaṇṇavātā vidhūpanavātā. 
Jālaṁ vuccati suttajālaṁ. 
Yathā vāto jālamhi na sajjati na gaṇhāti na bajjhati na palibajjhati, evameva dve jālā—
taṇhājālañca diṭṭhijālañca …pe… 
idaṁ taṇhājālaṁ …pe… 
idaṁ diṭṭhijālaṁ. 
Tassa paccekasambuddhassa taṇhājālaṁ pahīnaṁ diṭṭhijālaṁ paṭinissaṭṭhaṁ, taṇhājālassa pahīnattā diṭṭhijālassa paṭinissaṭṭhattā so paccekasambuddho rūpe na sajjati sadde na sajjati …pe… 
diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu na sajjati na gaṇhāti na bajjhati na palibajjhati nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
vātova jālamhi asajjamāno. 
<b>Padumaṁva toyena alimpamāno</b>ti padumaṁ vuccati padumapupphaṁ. 
Toyaṁ vuccati udakaṁ. 
Yathā padumapupphaṁ toyena na limpati na palimpati na upalimpati, alittaṁ apalittaṁ anupalittaṁ, evameva dve lepā—
taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca …pe… 
ayaṁ taṇhālepo …pe… 
ayaṁ diṭṭhilepo. 
Tassa paccekasambuddhassa taṇhālepo pahīno, diṭṭhilepo paṭinissaṭṭho. 
Taṇhālepassa pahīnattā diṭṭhilepassa paṭinisaṭṭhattā so paccekasambuddho rūpe na limpati sadde na limpati …pe… 
diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu na limpati na palimpati na upalimpati, alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
padumaṁva toyena alimpamāno, eko care khaggavisāṇakappo. 
Tenāha so paccekasambuddho—
“Sīhova saddesu asantasanto, 
Vātova jālamhi asajjamāno; 
Padumaṁva toyena alimpamāno, 
Eko care khaggavisāṇakappo”ti. 
<b>Sīho yathā dāṭhabalī pasayha,</b> 
<b>Rājā migānaṁ abhibhuyya cārī;</b> 
<b>Sevetha pantāni senāsanāni,</b> 
<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b> 
<b>Sīho yathā dāṭhabalī pasayha, rājā migānaṁ abhibhuyya cārī</b>ti yathā sīho migarājā dāṭhabalī dāṭhāvudho sabbe tiracchānagate pāṇe abhibhuyya abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā madditvā carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti, paccekasambuddhopi paññābalī paññāvudho sabbapāṇabhūte puggale paññāya abhibhuyya abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā madditvā carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—
sīho yathā dāṭhabalī pasayha, rājā migānaṁ abhibhuyya cārī. 
<b>Sevetha pantāni senāsanānī</b>ti yathā sīho migarājā araññavanamajjhogāhetvā carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti, paccekasambuddhopi araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni. 
So eko gacchati eko tiṭṭhati eko nisīdati eko seyyaṁ kappeti eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati eko paṭikkamati eko raho nisīdati eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—
sevetha pantāni senāsanāni, eko care khaggavisāṇakappo. 
Tenāha so paccekasambuddho—
“Sīho yathā dāṭhabalī pasayha, 
Rājā migānaṁ abhibhuyya cārī; 
Sevetha pantāni senāsanāni, 
Eko care khaggavisāṇakappo”ti. 
<b>Mettaṁ upekkhaṁ karuṇaṁ vimuttiṁ,</b> 
<b>Āsevamāno muditañca kāle;</b> 
<b>Sabbena lokena avirujjhamāno,</b> 
<b>Eko care khaggavisāṇakappo. </b> 
<b>Mettaṁ upekkhaṁ karuṇaṁ vimuttiṁ, āsevamāno muditañca kāle</b>ti so paccekasambuddho mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati tathā dutiyaṁ … tathā tatiyaṁ … tathā catutthaṁ … iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati; 
karuṇāsahagatena cetasā …pe… 
muditāsahagatena cetasā …pe… 
upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharatīti—
mettaṁ upekkhaṁ karuṇaṁ vimuttiṁ, āsevamāno muditañca kāle. 
<b>Sabbena lokena avirujjhamāno</b>ti mettāya bhāvitattā ye puratthimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye pacchimāya disāya sattā …pe… 
ye uttarāya disāya sattā … 
ye dakkhiṇāya disāya sattā … 
ye puratthimāya anudisāya sattā … 
ye pacchimāya anudisāya sattā … 
ye uttarāya anudisāya sattā … 
ye dakkhiṇāya anudisāya sattā … 
ye heṭṭhimāya disāya sattā … 
ye uparimāya disāya sattā … 
ye dasasu disāsu sattā te appaṭikūlā honti. 
Karuṇāya bhāvitattā … 
muditāya bhāvitattā … 
upekkhāya bhāvitattā ye puratthimāya disāya sattā …pe… 
ye dasasu disāsu