Nghĩa Thích (Niddesa)

bhaccaṁ. 
<b>Māmako</b>ti buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako, so vā bhagavantaṁ mamāyati bhagavā vā taṁ puggalaṁ pariggaṇhāti. 
Vuttañhetaṁ bhagavatā—
“ye te, bhikkhave, bhikkhū kuhā thaddhā lapā siṅgī unnaḷā asamāhitā na me te, bhikkhave, bhikkhū māmakā, apagatā ca te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā, na ca te bhikkhū imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjanti. 
Ye ca kho, bhikkhave, bhikkhū nikkuhā nillapā dhīrā atthaddhā susamāhitā te kho me, bhikkhave, bhikkhū māmakā na ca apagatā te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā, te ca bhikkhū imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjanti. 
Kuhā thaddhā lapā siṅgī, 
unnaḷā asamāhitā; 
Na te dhamme virūhanti, 
sammāsambuddhadesite. 
Nikkuhā nillapā dhīrā, 
atthaddhā susamāhitā; 
Te ve dhamme virūhanti, 
sammāsambuddhadesite”. 
<b>Virutañca gabbhakaraṇaṁ, tikicchaṁ māmako na seveyyā</b>ti. 
Virutañca gabbhakaraṇañca tikicchañca māmako na seveyya na niseveyya na saṁseveyya nappaṭiseveyya na careyya na samācareyya na samādāya vatteyya. 
Atha vā na gaṇheyya na uggaṇheyya na dhāreyya na upadhāreyya na upalakkheyya nappayojeyyāti—
virutañca gabbhakaraṇaṁ tikicchaṁ māmako na seveyya. 
Tenāha bhagavā—
“Āthabbaṇaṁ supinaṁ lakkhaṇaṁ, 
No vidahe athopi nakkhattaṁ; 
Virutañca gabbhakaraṇaṁ, 
Tikicchaṁ māmako na seveyyā”ti. 
<b>Nindāya nappavedheyya,</b> 
<b>Na unnameyya pasaṁsito bhikkhu;</b> 
<b>Lobhaṁ saha macchariyena,</b> 
<b>Kodhaṁ pesuṇiyañca panudeyya.</b> 
<b>Nindāya nappavedheyyā</b>ti. 
Idhekacce bhikkhū nindanti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā nindanti garahanti upavadanti, nindito garahito upavadito nindāya garahāya upavādena akittiyā avaṇṇahārikāya na vedheyya nappavedheyya na sampavedheyya na taseyya na uttaseyya na paritaseyya na bhāyeyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa achambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—
nindāya nappavedheyya. 
<b>Na unnameyya pasaṁsito bhikkhū</b>ti. 
Idhekacce bhikkhū pasaṁsanti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā pasaṁsanti thomenti kittenti vaṇṇenti, pasaṁsito thomito kittito vaṇṇito pasaṁsāya thomanena kittiyā vaṇṇahārikāya unnatiṁ na kareyya unnamaṁ na kareyya mānaṁ na kareyya thambhaṁ na kareyya, na tena mānaṁ janeyya na tena thaddho assa patthaddho paggahitasiroti—
na unnameyya pasaṁsito bhikkhu. 
<b>Lobhaṁ saha macchariyena, kodhaṁ pesuṇiyañca panudeyyā</b>ti. 
<b>Lobho</b>ti yo lobho lubbhanā lubbhitattaṁ sārāgo sārajjanā sārajjitattaṁ abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. 
<b>Macchariyan</b>ti pañca macchariyāni—
āvāsamacchariyaṁ …pe… 
gāho vuccati macchariyaṁ. 
<b>Kodho</b>ti yo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṁ paṭivirodho, kopo pakopo sampakopo, doso padoso sampadoso, cittassa byāpatti manopadoso, kodho kujjhanā kujjhitattaṁ, doso dussanā dussitattaṁ, byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ, virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa. 
<b>Pesuññan</b>ti idhekacco pisuṇavāco hoti ito sutvā amutra akkhātā imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya. 
Iti samaggānaṁ vā bhettā bhinnānaṁ vā anuppadātā, vaggārāmo vaggarato vagganandī vaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā hoti—
idaṁ vuccati pesuññaṁ. 
Api ca dvīhi kāraṇehi pesuññaṁ upasaṁharati—
piyakamyatāya vā bhedādhippāyena vā. 
Kathaṁ piyakamyatāya pesuññaṁ upasaṁharati? 
Imassa piyo bhavissāmi manāpo bhavissāmi vissāsiko bhavissāmi abbhantariko bhavissāmi suhadayo bhavissāmīti. 
Evaṁ piyakamyatāya pesuññaṁ upasaṁharati. 
Kathaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharati? 
Kathaṁ ime nānā assu vinā assu vaggā assu dvidhā assu dvejjhā assu dve pakkhā assu bhijjheyyuṁ na samāgaccheyyuṁ dukkhaṁ na phāsu vihareyyunti. 
Evaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharati. 
<b>Lobhaṁ saha macchariyena, kodhaṁ pesuṇiyañca panudeyyā</b>ti. 
Lobhañca macchariyañca kodhañca pesuññañca nudeyya panudeyya pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—
lobhaṁ saha macchariyena, kodhaṁ pesuṇiyañca panudeyya. 
Tenāha bhagavā—
“Nindāya nappavedheyya, 
Na unnameyya pasaṁsito bhikkhu; 
Lobhaṁ saha macchariyena, 
Kodhaṁ pesuṇiyañca panudeyyā”ti. 
<b>Kayavikkaye na tiṭṭheyya,</b> 
<b>Upavādaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci;</b> 
<b>Gāme ca nābhisajjeyya,</b> 
<b>Lābhakamyā janaṁ na lapayeyya.</b> 
<b>Kayavikkaye na tiṭṭheyyā</b>ti. 
Ye kayavikkayā vinaye paṭikkhittā na te imasmiṁ atthe adhippetā. 
Kathaṁ kayavikkaye tiṭṭhati? 
Pañcannaṁ saddhiṁ pattaṁ vā cīvaraṁ vā aññaṁ vā kiñci parikkhāraṁ vañcaniyaṁ vā karonto udayaṁ vā patthayanto parivatteti. 
Evaṁ kayavikkaye tiṭṭhati. 
Kathaṁ kayavikkaye na tiṭṭhati? 
Pañcannaṁ saddhiṁ pattaṁ vā cīvaraṁ vā aññaṁ vā kiñci parikkhāraṁ na vañcaniyaṁ vā karonto na udayaṁ vā patthayanto parivatteti. 
Evaṁ kayavikkaye na tiṭṭhati. 
<b>Kayavikkaye na tiṭṭheyyā</b>ti. 
Kayavikkaye na tiṭṭheyya na santiṭṭheyya, kayavikkayaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, kayavikkayā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
kayavikkaye na tiṭṭheyya. 
<b>Upavādaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñcī</b>ti. 
Katame upavādakarāti kilesā? 
Santeke samaṇabrāhmaṇā iddhimanto dibbacakkhukā paracittaviduno, te dūratopi passanti āsannāpi na dissanti cetasāpi cittaṁ pajānanti, devatāpi kho santi iddhimantiniyo dibbacakkhukā paracittaviduniyo, tā dūratopi passanti, āsannāpi na dissanti cetasāpi cittaṁ pajānanti. 
Te oḷārikehi vā kilesehi majjhimehi vā kilesehi sukhumehi vā kilesehi upavadeyyuṁ. 
Katame oḷārikā kilesā? 
Kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ—
ime vuccanti oḷārikā kilesā. 
Katame majjhimā kilesā? 
Kāmavitakko byāpādavitakko vihiṁsāvitakko—
ime vuccanti majjhimā kilesā. 
Katame sukhumā kilesā? 
Ñātivitakko, janapadavitakko, amaravitakko, parānudayatā paṭisaññutto vitakko, lābhasakkārasilokapaṭisaññutto vitakko, anavaññattipaṭisaññutto vitakko—
ime vuccanti sukhumā kilesā. 
Te oḷārikehi vā kilesehi majjhimehi vā kilesehi sukhumehi vā kilesehi na upavadeyya upavādaṁ na kareyya upavādakare kilese na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya, upavādakare kilese pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, upavādakarehi kilesehi ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyya. 
<b>Kuhiñcī</b>ti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—
upavādaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci. 
<b>Gāme ca nābhisajjeyyā</b>ti. 
Kathaṁ gāme sajjati? 
Idha bhikkhu gāme gihīhi saṁsaṭṭho viharati sahanandī sahasokī sukhitesu sukhito dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā voyogaṁ āpajjati. 
Evampi gāme sajjati. 
Atha vā bhikkhu pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya pavisati arakkhiteneva kāyena arakkhitāya vācāya arakkhitena cittena anupaṭṭhitāya satiyā asaṁvutehi indriyehi. 
So tatra tatra sajjati tatra tatra gaṇhāti tatra tatra bajjhati tatra tatra anayabyasanaṁ āpajjati. 
Evampi gāme sajjati. 
Kathaṁ gāme na sajjati? 
Idha bhikkhu gāme gihīhi asaṁsaṭṭho viharati na sahanandī na sahasokī na sukhitesu sukhito na dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu na attanā voyogaṁ āpajjati. 
Evampi gāme na sajjati. 
Atha vā bhikkhu pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya pavisati rakkhiteneva kāyena rakkhitāya vācāya rakkhitena cittena upaṭṭhitāya satiyā saṁvutehi indriyehi. 
So tatra tatra na sajjati tatra tatra na gaṇhāti tatra tatra na bajjhati tatra tatra na anayabyasanaṁ āpajjati. 
Evampi gāme na sajjati. 
<b>Gāme ca nābhisajjeyyā</b>ti gāme na sajjeyya na gaṇheyya na bajjheyya na palibajjheyya, agiddho assa agadhito amucchito anajjhosanno vītagedho vigatagedho cattagedho …pe… 
brahmabhūtena attanā vihareyyāti—
gāme ca nābhisajjeyya. 
<b>Lābhakamyā janaṁ na lapayeyyā</b>ti. 
Katamā lapanā? 
Lābhasakkārasilokasannissitassa pāpicchassa icchāpakatassa āmisacakkhukassa lokadhammagarukassa yā paresaṁ ālapanā lapanā sallapanā ullapanā samullapanā unnahanā samunnahanā ukkācanā samukkācanā anupiyabhāṇitā cāṭukamyatā muggasūpyatā pāribhaṭyatā parapiṭṭhimaṁsikatā, yā tattha saṇhavācatā sakhilavācatā sithilavācatā apharusavācatā—
ayaṁ vuccati lapanā. 
Api ca dvīhi kāraṇehi janaṁ lapati—
attānaṁ vā nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento janaṁ lapati, attānaṁ vā uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento janaṁ lapati. 
Kathaṁ attānaṁ nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento janaṁ lapati? 
“Tumhe me bahūpakārā, ahaṁ tumhe nissāya labhāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ, yepi me aññe dātuṁ vā kātuṁ vā maññanti, tumhe nissāya tumhe sampassantā yampi me purāṇaṁ mātāpettikaṁ nāmadheyyaṁ tampi me antarahitaṁ. 
Tumhehi ahaṁ ñāyāmi asukassa kulūpako asukāya kulūpako”ti. 
Evaṁ attānaṁ nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento janaṁ lapati. 
Kathaṁ attānaṁ uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento janaṁ lapati? 
“Ahaṁ tumhākaṁ bahūpakāro, tumhe maṁ āgamma buddhaṁ saraṇaṁ gatā, dhammaṁ saraṇaṁ gatā, saṅghaṁ saraṇaṁ gatā, pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjappamādaṭṭhānā paṭiviratā. 
Ahaṁ tumhākaṁ uddesaṁ demi, paripucchaṁ demi, uposathaṁ ācikkhāmi, navakammaṁ adhiṭṭhāmi. 
Atha pana tumhe maṁ ujjhitvā aññe sakkarotha garuṁ karotha mānetha pūjethā”ti. 
Evaṁ attānaṁ uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento janaṁ lapati. 
<b>Lābhakamyā janaṁ na lapayeyyā</b>ti. 
Lābhahetu lābhapaccayā lābhakāraṇā lābhābhinibbattiyā lābhaṁ paripācento janaṁ na lapayeyya, lapanaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, lapanā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
lābhakamyā janaṁ na lapayeyya. 
Tenāha bhagavā—
“Kayavikkaye na tiṭṭheyya, 
Upavādaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci; 
Gāme ca nābhisajjeyya, 
Lābhakamyā janaṁ na lapayeyyā”ti. 
<b>Na ca katthiko siyā bhikkhu,</b> 
<b>Na ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyya;</b> 
<b>Pāgabbhiyaṁ na sikkheyya,</b> 
<b>Kathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyya.</b> 
<b>Na ca katthiko siyā bhikkhū</b>ti. 
Idhekacco katthī hoti vikatthī. 
So katthati vikatthati ahamasmi sīlasampannoti vā vatasampannoti vā sīlabbatasampannoti vā jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā. 
Uccā kulā pabbajitoti vā mahābhogakulā pabbajitoti vā uḷārabhogakulā pabbajitoti vā …pe… 
suttantikoti vā vinayadharoti vā dhammakathikoti vā āraññikoti vā …pe… 
nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā katthati vikatthati. 
Evaṁ na kattheyya na vikattheyya, katthaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, katthanā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
na ca katthiko siyā bhikkhu. 
<b>Na ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyyā</b>ti. 
Katamā payuttavācā? 
Idhekacco cīvarapayuttaṁ vācaṁ bhāsati, piṇḍapātapayuttaṁ vācaṁ bhāsati, senāsanapayuttaṁ vācaṁ bhāsati, gilānapaccayabhesajjaparikkhārapayuttaṁ vācaṁ bhāsati—
ayampi vuccati payuttavācā. 
Atha vā cīvarahetu piṇḍapātahetu senāsanahetu gilānapaccayabhesajjaparikkhārahetu saccampi bhaṇati musāpi bhaṇati, pisuṇampi bhaṇati apisuṇampi bhaṇati, pharusampi bhaṇati apharusampi bhaṇati, samphappalāpampi bhaṇati asamphappalāpampi bhaṇati, mantāpi vācaṁ bhāsati—
ayampi vuccati payuttavācā. 
Atha vā pasannacitto paresaṁ dhammaṁ deseti—
“aho vata me dhammaṁ suṇeyyuṁ, sutvāva dhammaṁ pasīdeyyuṁ, pasannā ca me pasannākāraṁ kareyyun”ti—
ayaṁ vuccati payuttavācā. 
<b>Na ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyyā</b>ti. 
Antamaso dhammadesanaṁ vācaṁ upādāya payuttavācaṁ na bhāseyya na katheyya na bhaṇeyya na dīpeyya na vohareyya, payuttaṁ vācaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, payuttavācāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
na ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyya. 
<b>Pāgabbhiyaṁ na sikkheyyā</b>ti. 
<b>Pāgabbhiyan</b>ti tīṇi pāgabbhiyāni—
kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ, vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ, cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ. 
Katamaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ? 
Idhekacco saṅghagatopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, gaṇagatopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, bhojanasālāyampi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, jantāgharepi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, udakatitthepi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, antaragharaṁ pavisantopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, antaragharaṁ paviṭṭhopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. 
Kathaṁ saṅghagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? 
Idhekacco saṅghagato acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṁ pārupitvā nisīdati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. 
Evaṁ saṅghagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. 
Kathaṁ gaṇagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? 
Idhekacco gaṇagato acittīkārakato therānaṁ bhikkhūnaṁ anupāhanānaṁ caṅkamantānaṁ saupāhano caṅkamati, nīce caṅkame caṅkamantānaṁ ucce caṅkame caṅkamati, chamāya caṅkamantānaṁ caṅkame caṅkamati, ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṁ pārupitvāpi nisīdati, ṭhitopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. 
Evaṁ gaṇagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. 
Kathaṁ bhojanasālāyaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? 
Idhekacco bhojanasālāyaṁ acittīkārakato there bhikkhū anupakhajja nisīdati, navepi bhikkhū āsanena paṭibāhati, ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṁ pārupitvā nisīdati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. 
Evaṁ bhojanasālāyaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. 
Kathaṁ jantāghare kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? 
Idhekacco jantāghare acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, anāpucchāpi kaṭṭhaṁ pakkhipati, anāpucchāpi dvāraṁ pidahati. 
Evaṁ jantāghare kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. 
Kathaṁ udakatitthe kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? 
Idhekacco udakatitthe acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi otarati, puratopi otarati, ghaṭṭayantopi nhāyati, puratopi nhāyati, uparitopi nhāyati, ghaṭṭayantopi uttarati, puratopi uttarati, uparitopi uttarati. 
Evaṁ udakatitthe kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. 
Kathaṁ antaragharaṁ pavisanto kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? 
Idhekacco antaragharaṁ pavisanto acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi gacchati, puratopi gacchati, vokkammāpi therānaṁ bhikkhūnaṁ purato gacchati. 
Evaṁ antaragharaṁ pavisanto kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. 
Kathaṁ antaragharaṁ paviṭṭho kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? 
Idhekacco antaragharaṁ paviṭṭho “na pavisa, bhante”ti vuccamāno pavisati, “na tiṭṭha, bhante”ti vuccamāno tiṭṭhati, “na nisīda, bhante”ti vuccamāno nisīdati, anokāsampi pavisati, anokāsepi tiṭṭhati, anokāsepi nisīdati, yānipi tāni honti kulānaṁ ovarakāni gūḷhāni ca paṭicchannāni ca, yattha kulitthiyo kuladhītaro kulasuṇhāyo kulakumāriyo nisīdanti tatthapi sahasā pavisati, kumārakassapi sīsaṁ parāmasati. 
Evaṁ antaragharaṁ paviṭṭho kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti—
idaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ. 
Katamaṁ vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ? 
Idhekacco saṅghagatopi vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, gaṇagatopi vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, antaragharaṁ paviṭṭhopi vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. 
Kathaṁ saṅghagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? 
Idhekacco saṅghagato acittīkārakato there bhikkhū anāpucchaṁ vā anajjhiṭṭho vā ārāmagatānaṁ bhikkhūnaṁ dhammaṁ bhaṇati, pañhaṁ visajjeti, pātimokkhaṁ uddisati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. 
Evaṁ saṅghagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. 
Kathaṁ gaṇagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? 
Idhekacco gaṇagato acittīkārakato there bhikkhū anāpucchaṁ vā anajjhiṭṭho vā ārāmagatānaṁ bhikkhūnaṁ dhammaṁ bhaṇati, pañhaṁ visajjeti, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati; 
ārāmagatānaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ dhammaṁ bhaṇati, pañhaṁ visajjeti, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati. 
Evaṁ gaṇagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti. 
Kathaṁ antaragharaṁ paviṭṭho vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti? 
Idhekacco antaragharaṁ paviṭṭho itthiṁ vā kumāriṁ vā evamāha—
“itthannāme itthaṅgotte kiṁ atthi? 
Yāgu atthi, bhattaṁ atthi, khādanīyaṁ atthi? 
Kiṁ pivissāma, kiṁ bhuñjissāma, kiṁ khādissāma, kiṁ vā atthi, kiṁ vā me dassathā”ti vippalapati. 
Evaṁ antaragharaṁ paviṭṭho vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti—
idaṁ vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ. 
Katamaṁ cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ? 
Idhekacco na uccā kulā pabbajito samāno uccā kulā pabbajitena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena, 
na mahābhogakulā pabbajito samāno mahābhogakulā pabbajitena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena, 
na uḷārabhogakulā pabbajito samāno uḷārabhogakulā pabbajitena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena, 
na suttantiko samāno suttantikena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena, 
na vinayadharo samāno … 
na dhammakathiko samāno … 
na āraññiko samāno … 
na piṇḍapātiko samāno … 
na paṁsukūliko samāno … 
na tecīvariko samāno … 
na sapadānacāriko samāno … 
na khalupacchābhattiko samāno … 
na nesajjiko samāno … 
na yathāsanthatiko samāno yathāsanthatikena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena, 
na paṭhamassa jhānassa lābhī samāno paṭhamassa jhānassa lābhinā saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena, 
na dutiyassa jhānassa … 
na tatiyassa jhānassa … 
na catutthassa jhānassa lābhī samāno … 
na ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhī samāno … 
na viññāṇañcāyatanasamāpattiyā … 
na ākiñcaññāyatanasamāpattiyā … 
na nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhī samāno nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhinā saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena—
idaṁ cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ. 
<b>Na sikkheyyā</b>ti pāgabbhiyaṁ na sikkheyya na careyya na ācareyya na samācareyya na samādāya vatteyya, 
pāgabbhiyaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, pāgabbhiyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
pāgabbhiyaṁ na sikkheyya. 
<b>Kathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyyā</b>ti. 
Katamā viggāhikā kathā? 
Idhekacco evarūpiṁ kathaṁ kattā hoti—
“na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe… 
nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti. 
Vuttañhetaṁ bhagavatā—
“viggāhikāya kho, moggallāna, kathāya sati kathābāhullaṁ pāṭikaṅkhaṁ, kathābāhulle sati uddhaccaṁ, uddhatassa asaṁvaro, asaṁvutassa ārā cittaṁ samādhimhā”ti. 
<b>Kathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyyā</b>ti. 
Viggāhikaṁ kathaṁ na katheyya na bhaṇeyya na dīpeyya na vohareyya, viggāhikaṁ kathaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, viggāhikakathāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
kathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyya. 
Tenāha bhagavā—
“Na ca katthiko siyā bhikkhu, 
Na ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyya; 
Pāgabbhiyaṁ na sikkheyya, 
Kathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyyā”ti. 
<b>Mosavajje na niyyetha,</b> 
<b>Sampajāno saṭhāni na kayirā;</b> 
<b>Atha jīvitena paññāya,</b> 
<b>Sīlabbatena nāññamatimaññe.</b> 
<b>Mosavajje na niyyethā</b>ti. 
Mosavajjaṁ vuccati musāvādo. 
Idhekacco sabhaggato vā parisaggato vā …pe… 
āmisakiñcikkhahetu vā sampajānamusā bhāsitā hoti—
idaṁ vuccati mosavajjaṁ. 
Api ca tīhākārehi musāvādo hoti—
pubbevassa hoti “musā bhaṇissan”ti, bhaṇantassa hoti “musā bhaṇāmī”ti, bhaṇitassa hoti “musā mayā bhaṇitan”ti, imehi tīhākārehi musāvādo hoti. 
Api ca catūhākārehi … 
pañcahākārehi … 
chahākārehi … 
sattahākārehi … 
aṭṭhahākārehi … 
musāvādo hoti—
pubbevassa hoti “musā bhaṇissan”ti, bhaṇantassa hoti “musā bhaṇāmī”ti, bhaṇitassa hoti “musā mayā bhaṇitan”ti vinidhāya diṭṭhiṁ vinidhāya khantiṁ vinidhāya ruciṁ vinidhāya saññaṁ vinidhāya bhāvaṁ—
imehi aṭṭhahākārehi musāvādo hoti. 
<b>Mosavajje na niyyethā</b>ti. 
Mosavajje na yāyeyya na niyyāyeyya na vaheyya na saṁhareyya, mosavajjaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, mosavajjā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
mosavajje na niyyetha. 
<b>Sampajāno saṭhāni na kayirā</b>ti. 
Katamaṁ sāṭheyyaṁ? 
Idhekacco saṭho hoti parisaṭho, yaṁ tattha saṭhaṁ saṭhatā sāṭheyyaṁ kakkaratā kakkariyaṁ parikkhattatā pārikkhattiyaṁ—
idaṁ vuccati sāṭheyyaṁ. 
<b>Sampajāno saṭhāni na kayirā</b>ti. 
Sampajāno hutvā sāṭheyyaṁ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya, sāṭheyyaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, sāṭheyyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
sampajāno saṭhāni na kayirā. 
<b>Atha jīvitena paññāya, sīlabbatena nāññamatimaññe</b>ti. 
<b>Athā</b>ti padasandhi …pe… padānupubbatāpetaṁ—
athāti. 
Idhekacco lūkhajīvitaṁ jīvanto paraṁ paṇītajīvitaṁ jīvantaṁ atimaññati—
“kiṁ panāyaṁ bahulājīvo sabbaṁ sambhakkheti, seyyathidaṁ—
mūlabījaṁ khandhabījaṁ phaḷubījaṁ aggabījaṁ bījabījameva pañcamaṁ asanivicakkadantakūṭasamaṇappadhānenā”ti. 
So tāya lūkhajīvitāya paraṁ paṇītajīvitaṁ jīvantaṁ atimaññati. 
Idhekacco paṇītajīvitaṁ jīvanto paraṁ lūkhajīvitaṁ jīvantaṁ atimaññati—
“kiṁ panāyaṁ appapuñño appesakkho na lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan”ti. 
So tāya paṇītajīvitāya paraṁ lūkhajīvitaṁ jīvantaṁ atimaññati. 
Idhekacco paññāsampanno hoti. 
So puṭṭho pañhaṁ visajjeti. 
Tassa evaṁ hoti—
“ahamasmi paññāsampanno, ime panaññe na paññāsampannā”ti. 
So tāya paññāsampadāya paraṁ atimaññati. 
Idhekacco sīlasampanno hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu. 
Tassa evaṁ hoti—
“ahamasmi sīlasampanno, ime panaññe bhikkhū dussīlā pāpadhammā”ti. 
So tāya sīlasampadāya paraṁ atimaññati. 
Idhekacco vatasampanno hoti āraññiko vā piṇḍapātiko vā paṁsukūliko vā tecīvariko vā sapadānacāriko vā khalupacchābhattiko vā nesajjiko vā yathāsanthatiko vā. 
Tassa evaṁ hoti—
“ahamasmi vatasampanno, ime panaññe na vatasampannā”ti. 
So tāya vatasampadāya paraṁ atimaññati. 
<b>Atha jīvitena paññāya, sīlabbatena nāññamatimaññe</b>ti. 
Lūkhajīvitāya vā paṇītajīvitāya vā paññāsampadāya vā sīlasampadāya vā vatasampadāya vā paraṁ nātimaññeyya, nāvajāneyya, na tena mānaṁ janeyya, na tena thaddho assa, patthaddho paggahitasiroti—
atha jīvitena paññāya sīlabbatena nāññamatimaññe. 
Tenāha bhagavā—
“Mosavajje na niyyetha, 
Sampajāno saṭhāni na kayirā; 
Atha jīvitena paññāya, 
Sīlabbatena nāññamatimaññe”ti. 
<b>Sutvā rusito bahuṁ vācaṁ,</b> 
<b>Samaṇānaṁ vā puthujanānaṁ;</b> 
<b>Pharusena ne na paṭivajjā,</b> 
<b>Na hi santo paṭiseniṁ karonti.</b> 
<b>Sutvā rusito bahuṁ vācaṁ, samaṇānaṁ puthujanānan</b>ti. 
<b>Rusito</b>ti dūsito khuṁsito ghaṭṭito vambhito garahito upavadito. 
<b>Samaṇānan</b>ti ye keci ito bahiddhā paribbajūpagatā paribbajasamāpannā. 
<b>Puthujanānan</b>ti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca, te bahukāhi vācāhi aniṭṭhāhi akantāhi amanāpāhi akkoseyyuṁ paribhāseyyuṁ roseyyuṁ viroseyyuṁ hiṁseyyuṁ vihiṁseyyuṁ heṭheyyuṁ viheṭheyyuṁ ghāteyyuṁ upaghāteyyuṁ upaghātaṁ kareyyuṁ tesaṁ bahuṁ vācaṁ aniṭṭhaṁ akantaṁ amanāpaṁ sutvā suṇitvā uggahitvā upadhārayitvā upalakkhayitvāti—
sutvā rusito bahuṁ vācaṁ, samaṇānaṁ vā puthujanānaṁ. 
<b>Pharusena ne na paṭivajjā</b>ti. 
<b>Pharusenā</b>ti pharusena kakkhaḷena na paṭivajjā nappaṭibhaṇeyya, akkosantaṁ na paccakkoseyya, rosantaṁ nappaṭiroseyya, bhaṇḍanaṁ nappaṭibhaṇḍeyya na kalahaṁ kareyya na bhaṇḍanaṁ kareyya na viggahaṁ kareyya na vivādaṁ kareyya na medhagaṁ kareyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
pharusena ne na paṭivajjā. 
<b>Na hi santo paṭiseniṁ karontī</b>ti. 
<b>Santo</b>ti rāgassa santattā santo, dosassa … mohassa … kodhassa … upanāhassa …pe… sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti—
santo. 
<b>Na hi santo paṭiseniṁ karontī</b>ti. 
Santo paṭiseniṁ paṭimallaṁ paṭikaṇṭakaṁ paṭipakkhaṁ na karonti na janenti na sañjanenti na nibbattenti nābhinibbattentīti—
na hi santo paṭiseniṁ karonti. 
Tenāha bhagavā—
“Sutvā rusito bahuṁ vācaṁ, 
Samaṇānaṁ vā puthujanānaṁ; 
Pharusena ne na paṭivajjā, 
Na hi santo paṭiseniṁ karontī”ti. 
<b>Etañca dhammamaññāya,</b> 
<b>Vicinaṁ bhikkhu sadā sato sikkhe;</b> 
<b>Santīti nibbutiṁ ñatvā,</b> 
<b>Sāsane gotamassa nappamajjeyya.</b> 
<b>Etañca dhammamaññāyā</b>ti. 
<b>Etan</b>ti ācikkhitaṁ desitaṁ paññapitaṁ paṭṭhapitaṁ vivaṭaṁ vibhattaṁ uttānīkataṁ pakāsitaṁ dhammaṁ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti. 
Evampi etañca dhammamaññāya. 
Atha vā samañca visamañca pathañca vipathañca sāvajjañca anavajjañca hīnañca paṇītañca kaṇhañca sukkañca viññūgarahitañca viññūpasatthañca dhammaṁ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti. 
Evampi etañca dhammamaññāya. 
Atha vā sammāpaṭipadaṁ anulomapaṭipadaṁ apaccanīkapaṭipadaṁ aviruddhapaṭipadaṁ anvatthapaṭipadaṁ dhammānudhammapaṭipadaṁ sīlesu paripūrakāritaṁ indriyesu guttadvārataṁ bhojane mattaññutaṁ jāgariyānuyogaṁ satisampajaññaṁ, cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ, nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ dhammaṁ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti. 
Evampi tañca dhammamaññāya. 
<b>Vicinaṁ bhikkhu sadā sato sikkhe</b>ti. 
<b>Vicinan</b>ti vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karonto. 
“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti …pe… 
“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karontoti—
vicinaṁ bhikkhu. 
<b>Sadā</b>ti sadā sabbadā sabbakālaṁ …pe… 
pacchime vayokhandhe. 
<b>Sato</b>ti catūhi kāraṇehi sato—
kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato …pe… 
so vuccati sato. 
<b>Sikkhe</b>ti tisso sikkhāyo—
adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā …pe… 
ayaṁ adhipaññāsikkhā. 
Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya …pe… 
sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—
vicinaṁ bhikkhu sadā sato sikkhe. 
<b>Santīti nibbutiṁ ñatvā</b>ti. 
Rāgassa nibbutiṁ santīti ñatvā, dosassa … mohassa …pe… 
sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ nibbutiṁ santīti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—
santīti nibbutiṁ ñatvā. 
<b>Sāsane gotamassa nappamajjeyyā</b>ti. 
Gotamassa sāsane buddhasāsane jinasāsane tathāgatasāsane devasāsane arahantasāsane. 
<b>Nappamajjeyyā</b>ti sakkaccakārī assa sātaccakārī aṭṭhitakārī anolīnavuttiko anikkhittacchando anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. 
“Kadāhaṁ aparipūraṁ vā sīlakkhandhaṁ paripūreyyaṁ …pe… 
aparipūraṁ vā samādhikkhandhaṁ … 
paññākkhandhaṁ … 
vimuttikkhandhaṁ … 
vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ? 
Kadāhaṁ apariññātaṁ vā dukkhaṁ parijāneyyaṁ, appahīne vā kilese pajaheyyaṁ, abhāvitaṁ vā maggaṁ bhāveyyaṁ, asacchikataṁ vā nirodhaṁ sacchikareyyan”ti? 
Yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca thāmo ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo kusalesu dhammesūti—
sāsane gotamassa nappamajjeyya. 
Tenāha bhagavā—
“Etañca dhammamaññāya, 
Vicinaṁ bhikkhu sadā sato sikkhe; 
Santīti nibbutiṁ ñatvā, 
Sāsane gotamassa nappamajjeyyā”ti. 
<b>Abhibhū hi so anabhibhūto,</b> 
<b>Sakkhidhammamanītihamaddasi;</b> 
<b>Tasmā hi tassa bhagavato sāsane,</b> 
<b>Appamatto sadā namassamanusikkhe.</b> 
(Iti bhagavā.) 
<b>Abhibhū hi so anabhibhūto</b>ti. 
<b>Abhibhū</b>ti rūpābhibhū saddābhibhū gandhābhibhū rasābhibhū phoṭṭhabbābhibhū dhammābhibhū, anabhibhūto kehici kilesehi, abhibhosi ne pāpake akusale dhamme saṅkilesike ponobhavike sadare dukkhavipāke āyatiṁ jātijarāmaraṇiyeti—
abhibhū hi so anabhibhūto. 
<b>Sakkhidhammamanītihamaddasī</b>ti. 
<b>Sakkhidhamman</b>ti na itihitihaṁ na itikiriyāya na paramparāya na piṭakasampadāya na takkahetu na nayahetu na ākāraparivitakkena na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṁ sayamabhiññātaṁ attapaccakkhadhammaṁ addasi addakkhi apassi paṭivijjhīti—
sakkhidhammamanītihamaddasi. 
<b>Tasmā hi tassa bhagavato sāsane</b>ti. 
<b>Tasmā</b>ti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā. 
<b>Tassa bhagavato sāsane</b>ti. 
Tassa bhagavato sāsane gotamasāsane buddhasāsane jinasāsane tathāgatasāsane devasāsane arahantasāsaneti—
tasmā tassa bhagavato sāsane. 
<b>Appamatto sadā namassamanusikkhe (iti bhagavā)</b>ti. 
<b>Appamatto</b>ti sakkaccakārī …pe… 
appamādo kusalesu dhammesu. 
<b>Sadā</b>ti sadā sabbakālaṁ …pe… 
pacchime vayokhandhe. 
<b>Namassan</b>ti kāyena vā namassamāno vācāya vā namassamāno cittena vā namassamāno anvatthapaṭipattiyā vā namassamāno dhammānudhammapaṭipattiyā vā namassamāno sakkurumāno garukurumāno mānayamāno pūjayamāno apacayamāno. 
<b>Anusikkhe</b>ti tisso sikkhāyo—
adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā …pe… 
ayaṁ adhipaññāsikkhā. 
Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya …pe… 
sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya careyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyya. 
<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—
appamatto sadā namassamanusikkhe. 
(Iti bhagavā.) 
Tenāha bhagavā—
“Abhibhū hi so anabhibhūto, 
Sakkhidhammamanītihamaddasi; 
Tasmā hi tassa bhagavato sāsane, 
Appamatto sadā namassamanusikkhe”. 
(Iti bhagavāti.) 
Tuvaṭakasuttaniddeso cuddasamo. 

Mahāniddesa 
Aṭṭhakavagga 
15. Attadaṇḍasuttaniddesa 
Atha attadaṇḍasuttaniddesaṁ vakkhati—
<b>Attadaṇḍā bhayaṁ jātaṁ,</b> 
<b>janaṁ passatha medhagaṁ;</b> 
<b>Saṁvegaṁ kittayissāmi,</b> 
<b>yathā saṁvijitaṁ mayā.</b> 
<b>Attadaṇḍā bhayaṁ jātan</b>ti. 
<b>Daṇḍā</b>ti tayo daṇḍā—
kāyadaṇḍo, vacīdaṇḍo, manodaṇḍo. 
Tividhaṁ kāyaduccaritaṁ kāyadaṇḍo, catubbidhaṁ vacīduccaritaṁ vacīdaṇḍo, tividhaṁ manoduccaritaṁ manodaṇḍo. 
<b>Bhayan</b>ti dve bhayāni—
diṭṭhadhammikañca bhayaṁ samparāyikañca bhayaṁ. 
Katamaṁ diṭṭhadhammikaṁ bhayaṁ? 
Idhekacco kāyena duccaritaṁ carati, vācāya duccaritaṁ carati, manasā duccaritaṁ carati, pāṇampi hanati, adinnampi ādiyati, sandhimpi chindati, nillopampi harati, ekāgārikampi karoti, paripanthepi tiṭṭhati, paradārampi gacchati, musāpi bhaṇati. 
Tamenaṁ gahetvā rañño dassenti—
“ayaṁ, deva, coro āgucārī. 
Imassa yaṁ icchasi taṁ daṇḍaṁ paṇehī”ti. 
Tamenaṁ rājā paribhāsati. 
So paribhāsapaccayā bhayampi uppādeti, dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti. 
Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa? 
Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ. 
Ettakenapi rājā na tussati. 
Tamenaṁ rājā bandhāpeti andubandhanena vā rajjubandhanena vā saṅkhalikabandhanena vā vettabandhanena vā latābandhanena vā pakkhepabandhanena vā parikkhepabandhanena vā gāmabandhanena vā nigamabandhanena vā nagarabandhanena vā raṭṭhabandhanena vā janapadabandhanena vā antamaso savacanīyampi karoti—
“na te labbhā ito pakkamitun”ti. 
So bandhanapaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti. 
Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa? 
Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ. 
Ettakenapi rājā na tussati. 
Rājā tassa dhanaṁ āharāpeti—
sataṁ vā sahassaṁ vā satasahassaṁ vā. 
So dhanajānipaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti. 
Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa? 
Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ. 
Ettakenapi rājā na tussati. 
Tamenaṁ rājā vividhā kammakāraṇā kārāpeti—
kasāhipi tāḷeti, vettehipi tāḷeti, aḍḍhadaṇḍakehipi tāḷeti, hatthampi chindati, pādampi chindati, hatthapādampi chindati, kaṇṇampi chindati, nāsampi chindati, kaṇṇanāsampi chindati, bilaṅgathālikampi karoti, saṅkhamuṇḍikampi karoti, rāhumukhampi karoti, jotimālikampi karoti, hatthapajjotikampi karoti, erakavattikampi karoti, cīrakavāsikampi karoti, eṇeyyakampi karoti, baḷisamaṁsikampi karoti, kahāpaṇikampi karoti, khārāpatacchikampi karoti, palighaparivattakampi karoti, palālapīṭhakampi karoti, tattenapi telena osiñcati, sunakhehipi khādāpeti, jīvantampi sūle uttāseti, asināpi sīsaṁ chindati. 
So kammakāraṇapaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti. 
Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa? 
Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ. 
Rājā imesaṁ catunnaṁ daṇḍānaṁ issaro. 
So sakena kammena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati. 
Tamenaṁ nirayapālā pañcavidhabandhanaṁ nāma kammakāraṇaṁ kārenti—
tattaṁ ayokhilaṁ hatthe gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ dutiye hatthe gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ pāde gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ dutiye pāde gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ majjhe urasmiṁ gamenti. 
So tattha dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedeti; 
na ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti. 
Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa? 
Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ. 
Tamenaṁ nirayapālā saṁvesetvā kuṭhārīhi tacchenti. 
So tattha dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedeti; 
na ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti. 
Tamenaṁ nirayapālā uddhampādaṁ adhosiraṁ gahetvā vāsīhi tacchenti. 
Tamenaṁ nirayapālā rathe yojetvā ādittāya pathaviyā sampajjalitāya sajotibhūtāya sārentipi paccāsārentipi …pe… 
tamenaṁ nirayapālā mahantaṁ aṅgārapabbataṁ ādittaṁ sampajjalitaṁ sajotibhūtaṁ āropentipi oropentipi …pe… 
tamenaṁ nirayapālā uddhampādaṁ adhosiraṁ gahetvā tattāya lohakumbhiyā pakkhipanti ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya. 
So tattha pheṇuddehakaṁ paccati. 
So tattha pheṇuddehakaṁ paccamāno sakimpi uddhaṁ gacchati, sakimpi adho gacchati, sakimpi tiriyaṁ gacchati. 
So tattha dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedeti; 
na ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti. 
Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa? 
Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ. 
Tamenaṁ nirayapālā mahāniraye pakkhipanti. 
So kho pana mahānirayo—
Catukkaṇṇo catudvāro, 
vibhatto bhāgaso mito; 
Ayopākārapariyanto, 
ayasā paṭikujjito. 
Tassa ayomayā bhūmi, 
jalitā tejasā yutā; 
Samantā yojanasataṁ, 
pharitvā tiṭṭhati sabbadā. 
Kadariyātapanā ghorā, 
accimanto durāsadā; 
Lomahaṁsanarūpā ca, 
bhesmā paṭibhayā dukhā. 
Puratthimāya bhittiyā, 
accikkhandho samuṭṭhito; 
Dahanto pāpakammante, 
pacchimāya paṭihaññati. 
Pacchimāya ca bhittiyā, 
Accikkhandho samuṭṭhito; 
Dahanto pāpakammante, 
Puratthimāya paṭihaññati. 
Uttarāya ca bhittiyā, 
accikkhandho samuṭṭhito; 
Dahanto pāpakammante, 
dakkhiṇāya paṭihaññati. 
Dakkhiṇāya ca bhittiyā, 
accikkhandho samuṭṭhito; 
Dahanto pāpakammante, 
uttarāya paṭihaññati. 
Heṭṭhato ca samuṭṭhāya, 
accikkhandho bhayānako; 
Dahanto pāpakammante, 
chadanasmiṁ paṭihaññati. 
Chadanamhā samuṭṭhāya, 
accikkhandho bhayānako; 
Dahanto pāpakammante, 
bhūmiyaṁ paṭihaññati. 
Ayokapālamādittaṁ, 
santattaṁ jalitaṁ yathā; 
Evaṁ avīcinirayo, 
heṭṭhā upari passato. 
Tattha sattā mahāluddā, 
mahākibbisakārino; 
Accantapāpakammantā, 
paccanti na ca miyyare. 
Jātavedasamo kāyo, 
tesaṁ nirayavāsinaṁ; 
Passa kammānaṁ daḷhattaṁ, 
na bhasmā hoti napī masi. 
Puratthimenapi dhāvanti, 
tato dhāvanti pacchimaṁ; 
Uttarenapi dhāvanti, 
tato dhāvanti dakkhiṇaṁ. 
Yaṁ yaṁ disaṁ padhāvanti, 
taṁ taṁ dvāraṁ pidhīyati; 
Abhinikkhamitāsā te, 
sattā mokkhagavesino. 
Na te tato nikkhamituṁ, 
labhanti kammapaccayā; 
Tesañca pāpakammantaṁ, 
avipakkaṁ kataṁ bahunti. 
Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa? 
Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ. 
Yāni ca nerayikāni dukkhāni yāni ca tiracchānayonikāni dukkhāni yāni ca pettivisayikāni dukkhāni yāni ca mānusikāni dukkhāni; 
tāni kuto jātāni kuto sañjātāni kuto nibbattāni kuto abhinibbattāni kuto pātubhūtāni? 
Attadaṇḍato jātāni sañjātāni nibbattāni abhinibbattāni pātubhūtānīti—
attadaṇḍā bhayaṁ jātaṁ. 
<b>Janaṁ passatha medhagan</b>ti. 
<b>Janan</b>ti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca medhagaṁ janaṁ kalahaṁ janaṁ viruddhaṁ janaṁ paṭiviruddhaṁ janaṁ āhataṁ janaṁ paccāhataṁ janaṁ āghātitaṁ janaṁ paccāghātitaṁ janaṁ passatha dakkhatha oloketha nijjhāyetha upaparikkhathāti—
janaṁ passatha medhagaṁ. 
<b>Saṁvegaṁ kittayissāmī</b>ti. 
Saṁvegaṁ ubbegaṁ utrāsaṁ bhayaṁ pīḷanaṁ ghaṭṭanaṁ upaddavaṁ upasaggaṁ. 
<b>Kittayissāmī</b>ti pakittayissāmi ācikkhissāmi desessāmi paññapessāmi paṭṭhapessāmi vivarissāmi vibhajissāmi uttānīkarissāmi pakāsissāmīti—
saṁvegaṁ kittayissāmi. 
<b>Yathā saṁvijitaṁ mayā</b>ti. 
Yathā mayā attanāyeva attānaṁ saṁvejito ubbejito saṁvegamāpāditoti—
yathā saṁvijitaṁ mayā. 
Tenāha bhagavā—
“Attadaṇḍā bhayaṁ jātaṁ, 
janaṁ passatha medhagaṁ; 
Saṁvegaṁ kittayissāmi, 
yathā saṁvijitaṁ mayā”ti. 
<b>Phandamānaṁ pajaṁ disvā,</b> 
<b>macche appodake yathā;</b> 
<b>Aññamaññehi byāruddhe,</b> 
<b>disvā maṁ bhayamāvisi.</b> 
<b>Phandamānaṁ pajaṁ disvā</b>ti. 
<b>Pajā</b>ti sattādhivacanaṁ. 
Pajaṁ taṇhāphandanāya phandamānaṁ diṭṭhiphandanāya phandamānaṁ, 
kilesaphandanāya phandamānaṁ, 
duccaritaphandanāya phandamānaṁ, 
payogaphandanāya phandamānaṁ, 
vipākaphandanāya phandamānaṁ, 
rattaṁ rāgena phandamānaṁ, 
duṭṭhaṁ dosena phandamānaṁ, 
mūḷhaṁ mohena phandamānaṁ, 
vinibaddhaṁ mānena phandamānaṁ, 
parāmaṭṭhaṁ diṭṭhiyā phandamānaṁ, 
vikkhepagataṁ uddhaccena phandamānaṁ, 
aniṭṭhaṅgataṁ vicikicchāya phandamānaṁ, 
thāmagataṁ anusayehi phandamānaṁ, 
lābhena phandamānaṁ, 
alābhena phandamānaṁ, 
yasena phandamānaṁ, 
ayasena phandamānaṁ, 
pasaṁsāya phandamānaṁ, 
nindāya phandamānaṁ, 
sukhena phandamānaṁ, 
dukkhena phandamānaṁ, 
jātiyā phandamānaṁ, 
jarāya phandamānaṁ, 
byādhinā phandamānaṁ, 
maraṇena phandamānaṁ, 
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi phandamānaṁ, 
nerayikena dukkhena phandamānaṁ, 
tiracchānayonikena dukkhena phandamānaṁ, 
pettivisayikena dukkhena phandamānaṁ, 
mānusikena dukkhena phandamānaṁ, 
gabbhokkantimūlakena dukkhena … 
gabbhaṭṭhitimūlakena dukkhena … 
gabbhavuṭṭhānamūlakena dukkhena … 
jātassūpanibandhakena dukkhena … 
jātassa parādheyyakena dukkhena … 
attūpakkamena dukkhena … 
parūpakkamena dukkhena … 
dukkhadukkhena … 
saṅkhāradukkhena … 
vipariṇāmadukkhena … 
cakkhurogena dukkhena … 
sotarogena … 
ghānarogena … 
jivhārogena … 
kāyarogena … 
sīsarogena … 
kaṇṇarogena … 
mukharogena … 
dantarogena … 
kāsena … 
sāsena … 
pināsena … 
ḍāhena … 
jarena … 
kucchirogena … 
mucchāya … 
pakkhandikāya … 
sūlāya … 
visūcikāya … 
kuṭṭhena … 
gaṇḍena … 
kilāsena … 
sosena … 
apamārena … 
dadduyā … 
kaṇḍuyā … 
kacchuyā … 
rakhasāya … 
vitacchikāya … 
lohitena … 
pittena … 
madhumehena … 
aṁsāya … 
pīḷakāya … 
bhagandalāya … 
pittasamuṭṭhānena ābādhena … 
semhasamuṭṭhānena ābādhena … 
vātasamuṭṭhānena ābādhena … 
sannipātikena ābādhena … 
utupariṇāmajena ābādhena … 
visamaparihārajena ābādhena … 
opakkamikena ābādhena … 
kammavipākajena ābādhena … 
sītena … 
uṇhena … 
jighacchāya … 
pipāsāya … 
uccārena … 
passāvena … 
ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassena dukkhena … 
mātumaraṇena dukkhena … 
pitumaraṇena dukkhena … 
bhātumaraṇena dukkhena … 
bhaginimaraṇena dukkhena … 
puttamaraṇena dukkhena … 
dhītumaraṇena dukkhena … 
ñātimaraṇena dukkhena … 
bhogabyasanena dukkhena … 
rogabyasanena dukkhena … 
sīlabyasanena dukkhena … 
diṭṭhibyasanena dukkhena phandamānaṁ samphandamānaṁ vipphandamānaṁ vedhamānaṁ pavedhamānaṁ sampavedhamānaṁ. 
<b>Disvā</b>ti disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—
phandamānaṁ pajaṁ disvā. 
<b>Macche appodake yathā</b>ti yathā macchā appodake udakapariyādāne kākehi vā kulalehi vā balākāhi vā paripātiyamānā ukkhipiyamānā khajjamānā phandanti samphandanti vipphandanti vedhanti pavedhanti sampavedhanti; 
evamevaṁ pajā taṇhāphandanāya phandanti …pe… 
diṭṭhibyasanena dukkhena phandanti samphandanti vipphandanti vedhanti pavedhanti sampavedhantīti—
macche appodake yathā. 
<b>Aññamaññehi byāruddhe</b>ti aññamaññaṁ sattā viruddhā paṭiviruddhā āhatā paccāhatā āghātitā paccāghātitā. 
Rājānopi rājūhi vivadanti, khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatīpi gahapatīhi vivadanti, mātāpi puttena vivadati, puttopi mātarā vivadati, pitāpi puttena vivadati, puttopi pitarā vivadati, bhātāpi bhātarā vivadati, bhaginīpi bhaginiyā vivadati, bhātāpi bhaginiyā vivadati, bhaginipi bhātarā vivadati, sahāyopi sahāyena vivadati; 
te tattha kalahaviggahavivādāpannā aññamaññaṁ pāṇīhipi upakkamanti, leḍḍūhipi upakkamanti, daṇḍehipi upakkamanti, satthehipi upakkamanti, te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhanti—
aññamaññehi byāruddhe. 
<b>Disvā maṁ bhayamāvisī</b>ti. 
<b>Disvā</b>ti disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā bhayaṁ pīḷanaṁ ghaṭṭanaṁ upaddavo upasaggo āvisīti—
disvā maṁ bhayamāvisi. 
Tenāha bhagavā—
“Phandamānaṁ pajaṁ disvā, 
macche appodake yathā; 
Aññamaññehi byāruddhe, 
disvā maṁ bhayamāvisī”ti. 
<b>Samantamasāro loko,</b> 
<b>disā sabbā sameritā;</b> 
<b>Icchaṁ bhavanamattano,</b> 
<b>nāddasāsiṁ anositaṁ.</b> 
<b>Samantamasāro loko</b>ti. 
<b>Loko</b>ti nirayaloko tiracchānayoniloko pettivisayaloko manussaloko devaloko, khandhaloko dhātuloko āyatanaloko, ayaṁ loko paro loko, brahmaloko devaloko—
ayaṁ vuccati loko. 
Nirayaloko asāro nissāro sārāpagato niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā. 
Tiracchānayoniloko … 
pettivisayaloko … 
manussaloko … 
devaloko … 
khandhaloko … 
dhātuloko … 
āyatanaloko … 
ayaṁ loko … 
paro loko … 
brahmaloko … 
devaloko asāro nissāro sārāpagato niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā. 
Yathā pana naḷo asāro nissāro sārāpagato, yathā eraṇḍo asāro nissāro sārāpagato, yathā udumbaro asāro nissāro sārāpagato, yathā setakaccho asāro nissāro sārāpagato, yathā pāribhaddako asāro nissāro sārāpagato, yathā pheṇapiṇḍo asāro nissāro sārāpagato, yathā udakapubbuḷaṁ asāraṁ nissāraṁ sārāpagataṁ, yathā marīci asārā nissārā sārāpagatā, yathā kadalikkhandho asāro nissāro sārāpagato, yathā māyā asārā nissārā sārāpagatā; 
evamevaṁ nirayaloko asāro nissāro sārāpagato niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā. 
Tiracchānayoniloko … 
pettivisayaloko … 
manussaloko … 
devaloko asāro nissāro sārāpagato niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā. 
Khandhaloko … 
dhātuloko … 
āyatanaloko … 
ayaṁ loko … 
paro loko … 
brahmaloko … 
devaloko asāro nissāro sārāpagato niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vāti—
samantamasāro loko. 
<b>Disā sabbā sameritā</b>ti. 
Ye puratthimāya disāya saṅkhārā, tepi eritā sameritā calitā ghaṭṭitā aniccatāya jātiyā anugatā jarāya anusaṭā byādhinā abhibhūtā maraṇena abbhāhatā dukkhe patiṭṭhitā atāṇā aleṇā asaraṇā asaraṇībhūtā. 
Ye pacchimāya disāya saṅkhārā … 
ye uttarāya disāya saṅkhārā … 
ye dakkhiṇāya disāya saṅkhārā … 
ye puratthimāya anudisāya saṅkhārā … 
ye pacchimāya anudisāya saṅkhārā … 
ye uttarāya anudisāya saṅkhārā … 
ye dakkhiṇāya anudisāya saṅkhārā … 
ye heṭṭhimāya disāya saṅkhārā … 
ye uparimāya disāya saṅkhārā … 
ye dasasu disāsu saṅkhārā, tepi eritā sameritā calitā ghaṭṭitā aniccatāya jātiyā anugatā jarāya anusaṭā byādhinā abhibhūtā maraṇena abbhāhatā dukkhe patiṭṭhitā atāṇā aleṇā asaraṇā asaraṇībhūtā. 
Bhāsitampi cetaṁ—
“Kiñcāpi te taṁ jalatī vimānaṁ, 
Obhāsayaṁ uttariyaṁ disāya; 
Rūpe raṇaṁ disvā sadā pavedhitaṁ, 
Tasmā na rūpe ramatī sumedho. 
Maccunābbhāhato loko, 
jarāya parivārito; 
Taṇhāsallena otiṇṇo, 
icchādhūmāyito sadā. 
Sabbo ādīpito loko, 
sabbo loko padhūpito; 
Sabbo pajjalito loko, 
sabbo loko pakampito”ti. 
Disā sabbā sameritā. 
<b>Icchaṁ bhavanamattano</b>ti. 
Attano bhavanaṁ tāṇaṁ leṇaṁ saraṇaṁ gatiṁ parāyanaṁ icchanto sādiyanto patthayanto pihayanto abhijappantoti—
icchaṁ bhavanamattano. 
<b>Nāddasāsiṁ anositan</b>ti. 
Ajjhositaṁyeva addasaṁ, anajjhositaṁ nāddasaṁ, sabbaṁ yobbaññaṁ jarāya ositaṁ, sabbaṁ ārogyaṁ byādhinā ositaṁ, sabbaṁ jīvitaṁ maraṇena ositaṁ, sabbaṁ lābhaṁ alābhena ositaṁ, sabbaṁ yasaṁ ayasena ositaṁ, sabbaṁ pasaṁsaṁ nindāya ositaṁ, sabbaṁ sukhaṁ dukkhena ositaṁ. 
“Lābho alābho yaso ayaso ca, 
Nindā pasaṁsā ca sukhaṁ dukhañca; 
Ete aniccā manujesu dhammā, 
Asassatā vipariṇāmadhammā”ti. 
Nāddasāsiṁ anositaṁ. 
Tenāha bhagavā—
“Samantamasāro loko, 
disā sabbā sameritā; 
Icchaṁ bhavanamattano, 
nāddasāsiṁ anositan”ti. 
<b>Osāne tveva byāruddhe,</b> 
<b>disvā me aratī ahu;</b> 
<b>Athettha sallamaddakkhiṁ,</b> 
<b>duddasaṁ hadayassitaṁ.</b> 
<b>Osāne tveva byāruddhe</b>ti. 
<b>Osāne tvevā</b>ti sabbaṁ yobbaññaṁ jarā osāpeti, sabbaṁ ārogyaṁ byādhi osāpeti, sabbaṁ jīvitaṁ maraṇaṁ osāpeti, sabbaṁ lābhaṁ alābho osāpeti, sabbaṁ yasaṁ ayaso osāpeti, sabbaṁ pasaṁsaṁ nindā osāpeti, sabbaṁ sukhaṁ dukkhaṁ osāpetīti—
osāne tveva. 
<b>Byāruddhe</b>ti yobbaññakāmā sattā jarāya paṭiviruddhā, ārogyakāmā sattā byādhinā paṭiviruddhā, jīvitukāmā sattā maraṇena paṭiviruddhā, lābhakāmā sattā alābhena paṭiviruddhā, yasakāmā sattā ayasena paṭiviruddhā, pasaṁsakāmā sattā nindāya paṭiviruddhā, sukhakāmā sattā dukkhena paṭiviruddhā āhatā paccāhatā āghātitā paccāghātitāti—
osāne tveva byāruddhe. 
<b>Disvā me aratī ahū</b>ti. 
<b>Disvā</b>ti disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—
disvā. 
<b>Me aratī</b>ti yā arati yā anabhirati yā anabhiramanā yā ukkaṇṭhitā yā paritasitā <b>ahū</b>ti—
disvā me aratī ahu. 
<b>Athettha sallamaddakkhin</b>ti. 
<b>Athā</b>ti padasandhi …pe… padānupubbatāpetaṁ—
athāti. 
<b>Etthā</b>ti sattesu. 
<b>Sallan</b>ti satta sallāni—
rāgasallaṁ, dosasallaṁ, mohasallaṁ, mānasallaṁ, diṭṭhisallaṁ, sokasallaṁ, kathaṅkathāsallaṁ. 
<b>Addakkhin</b>ti addasaṁ adakkhiṁ apassiṁ paṭivijjhinti—
athettha sallamaddakkhiṁ. 
<b>Duddasaṁ hadayassitan</b>ti. 
<b>Duddasan</b>ti duddasaṁ duddakkhaṁ duppassaṁ dubbujjhaṁ duranubujjhaṁ duppaṭivijjhanti—
duddasaṁ. 
<b>Hadayassitan</b>ti hadayaṁ vuccati cittaṁ. 
Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu. 
<b>Hadayassitan</b>ti hadayanissitaṁ cittasitaṁ cittanissitaṁ cittena sahagataṁ sahajātaṁ saṁsaṭṭhaṁ sampayuttaṁ ekuppādaṁ ekanirodhaṁ ekavatthukaṁ ekārammaṇanti—
duddasaṁ hadayassitaṁ. 
Tenāha bhagavā—
“Osāne tveva byāruddhe, 
disvā me aratī ahu; 
Athettha sallamaddakkhiṁ, 
duddasaṁ hadayassitan”ti. 
<b>Yena sallena otiṇṇo,</b> 
<b>disā sabbā vidhāvati;</b> 
<b>Tameva sallamabbuyha,</b> 
<b>na dhāvati na sīdati.</b> 
<b>Yena sallena otiṇṇo, disā sabbā vidhāvatī</b>ti. 
<b>Sallan</b>ti. 
Satta sallāni—
rāgasallaṁ, dosasallaṁ, mohasallaṁ, mānasallaṁ, diṭṭhisallaṁ, sokasallaṁ, kathaṅkathāsallaṁ. 
Katamaṁ rāgasallaṁ? 
Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandirāgo cittassa sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ—
idaṁ rāgasallaṁ. 
Katamaṁ dosasallaṁ? 
“Anatthaṁ me acarī”ti āghāto jāyati “anatthaṁ me caratī”ti āghāto jāyati, “anatthaṁ me carissatī”ti āghāto jāyati …pe… 
caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—
idaṁ dosasallaṁ. 
Katamaṁ mohasallaṁ? 
Dukkhe aññāṇaṁ …pe… 
dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṁ, pubbante aññāṇaṁ, aparante aññāṇaṁ, pubbantāparante aññāṇaṁ, idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṁ. 
Yaṁ evarūpaṁ adassanaṁ anabhisamayo ananubodho asambodho appaṭivedho asaṅgāhaṇā apariyogāhaṇā asamapekkhanā apaccavekkhanā apaccakkhakammaṁ dummejjhaṁ bālyaṁ moho pamoho sammoho avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṁ avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—
idaṁ mohasallaṁ. 
Katamaṁ mānasallaṁ? 
“Seyyohamasmī”ti māno, “sadisohamasmī”ti māno, “hīnohamasmī”ti māno. 
Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—
idaṁ mānasallaṁ. 
Katamaṁ diṭṭhisallaṁ? 
Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi, dasavatthukā micchādiṭṭhi, dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi. 
Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho ayāthāvakasmiṁ “yāthāvakan”ti gāho yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni—
idaṁ diṭṭhisallaṁ. 
Katamaṁ sokasallaṁ? 
Ñātibyasanena vā phuṭṭhassa rogabyasanena vā phuṭṭhassa bhogabyasanena vā phuṭṭhassa sīlabyasanena vā phuṭṭhassa diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa soko socanā socitattaṁ antosoko antoparisoko antoḍāho antopariḍāho cetaso parijjhāyanā domanassaṁ—
idaṁ sokasallaṁ. 
Katamaṁ kathaṅkathāsallaṁ? 
Dukkhe kaṅkhā, dukkhasamudaye kaṅkhā, dukkhanirodhe kaṅkhā, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya kaṅkhā, pubbante kaṅkhā, aparante kaṅkhā, pubbantāparante kaṅkhā, idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu kaṅkhā. 
Yā evarūpā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṁ vimati vicikicchā dveḷhakaṁ dvedhāpatho saṁsayo anekaṁsaggāho āsappanā parisappanā apariyogāhaṇā chambhitattaṁ cittassa manovilekho—
idaṁ kathaṅkathāsallaṁ. 
<b>Yena sallena otiṇṇo, disā sabbā vidhāvatī</b>ti. 
Rāgasallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato kāyena duccaritaṁ carati, vācāya duccaritaṁ carati, manasā duccaritaṁ carati, pāṇampi hanati, adinnampi ādiyati, sandhimpi chindati, nillopampi harati, ekāgārikampi karoti, paripanthepi tiṭṭhati, paradārampi gacchati, musāpi bhaṇati; 
evampi rāgasallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato dhāvati vidhāvati sandhāvati saṁsarati. 
Atha vā rāgasallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato bhoge pariyesanto nāvāya mahāsamuddaṁ pakkhandati. 
Sītassa purakkhato uṇhassa purakkhato ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassehi pīḷiyamāno khuppipāsāya miyyamāno tigumbaṁ gacchati, takkolaṁ gacchati, takkasīlaṁ gacchati, kāḷamukhaṁ gacchati, purapūraṁ gacchati, vesuṅgaṁ gacchati, verāpathaṁ gacchati, javaṁ gacchati, tāmaliṁ gacchati, vaṅkaṁ gacchati, eḷabandhanaṁ gacchati, suvaṇṇakūṭaṁ gacchati, suvaṇṇabhūmiṁ gacchati, tambapaṇṇiṁ gacchati, suppārakaṁ gacchati, bhārukacchaṁ gacchati, suraṭṭhaṁ gacchati, bhaṅgalokaṁ gacchati, bhaṅgaṇaṁ gacchati, paramabhaṅgaṇaṁ gacchati, yonaṁ gacchati, paramayonaṁ gacchati, vinakaṁ gacchati, mūlapadaṁ gacchati, marukantāraṁ gacchati, jaṇṇupathaṁ gacchati, ajapathaṁ gacchati, meṇḍapathaṁ gacchati, saṅkupathaṁ gacchati, chattapathaṁ gacchati, vaṁsapathaṁ gacchati, sakuṇapathaṁ gacchati, mūsikapathaṁ gacchati, daripathaṁ gacchati, vettācāraṁ gacchati; 
pariyesanto na labhati, alābham