Tàng Kinh Việt
Tàng Kinh Việt
Phạn tạng (Sanskrit Canon)adsp55-u.htmNguyên tác: Sanskrit

Kinh Bát-nhã Mười tám ngàn bài tụng, Phẩm 55-70 (Aṣṭādaśasāhasrikā Prajñāpāramitā, Parivarta 55-70)

Kinh thuộc hệ Bát-nhã Ba-la-mật-đa (Prajñāpāramitā), một trong những bộ kinh quan trọng nhất của Phật giáo Đại thừa, giảng về tánh Không (śūnyatā) và trí tuệ siêu việt. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).

Văn bản gốc(Sanskrit)

Trang 3 / 6 (50.000 ký tự/trang)
nasikṛtā ca kartavyā suparigṛhitā ca suparyavāptā ca svādhāritā ca kartavyā susanāptair akṣarapadavyañjanai suniruktā ca sūdgṛhītā ca kartavyā. yo hi kaścid ānanda kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ gaṃbhīrāṃ prajñāpāramitām udgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati
paryavāpsyaty atītānāgatapratyutpannānāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ tena bodhir dhāritā bhaviṣyati. yo hi kaścid ānanda kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ gaṃbhīrāṃ prajñāpāramitām udgrahīṣyaty atītānāgatapratyutpannānāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ tena bodhir anuparigṛhītā bhaviṣyati. ya icchet mama ānanda saṃmukhībhūtaṃ satkartuṃ gurukartuṃ mānayituṃ pūjayituṃ. (AdSPG I 76) puṣpair mālyair gandhair vilepanaiś cūrṇaiś cīvaraiś chattrair dhvajaiḥ patākābhi. teneyaṃ prajñāpāramitodgrahītavyā dhārayitavyā vācayitavyā paryavāptavyā udgṛhya dhārayitvā vācayitvā paryavāpyeyaṃ prajñāpāramitā satkartavyā gurukartavyā mānayitavyā pūjayitavyā, puṣpair mālyair gandhair vilepanaiś cūrṇaiś cīvaraiś chattrair dhvajaiḥ patākābhiḥ. prajñāpāramitāṃ satkurvatāṃ gurukurvatāṃ mānayatāṃ pūjayatām ahaṃ ca tena pūjito bhaviṣyāmy, atītānāgatapratyutpannāś ca buddhā bhagavantaḥ pūjitā bhaviṣyanti. yo hi kaścid ānanda asyāṃ gaṃbhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ gauravaṃ ca premaṃ ca prasādaṃ ca utpādayiṣyati atītānāgatapratyutpannānāṃ buddhānāṃ bhagavatām antike tena premaś ca prasādaś ca gauravaṃ cotpāditaṃ bhaviṣyati. yadi te ānanda ahaṃ priyaś ca manaāpaś ca aparityaktaś ca, tan te ānanda iyaṃ prajñāpāramitā priyā ca manaāpā ca aparityaktā ca bhavatu. yathaikapadam api te ito gaṃbhīrāyāḥ prajñāpāramitāyā na nāśayitavyaṃ. subahv api te ānanda bhāṣeyaṃ prajñāpāramitāyā parindānām ārabhya. saṃkṣiptena ānanda yādṛśa eva ahaṃ te śāstās tādṛśas te [f. 234b] iyaṃ prajñāpāramitā śāstā, tasmāt tarhy ānanda apramāṇayā parindānayā te 'ham imāṃ prajñāpāramitām anuparindāmi. tasmāt tarhy ānanda sadevamānuṣāsurasya lokasya purata ārocayāmi. yasyāparityakto buddhaḥ aparityakto dharmaḥ aparityaktaḥ saṃghaḥ aparityaktā ca atītānāgatapratyutpannā buddhā bhagavanta. aparityaktā ca atītānāgatapratyutpannānāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ bodhis, tasyeyaṃ prajñāpāramitā aparityaktā bhavatu. iyam asmākam anuśāsanī. yo hi kaścid ānanda (AdSPG I 77) kulaputro va kuladuhitā vā imaṃ gaṃbhirāṃ prajñāpāramitām udgrahīṣyati. dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pattīyeṣyati yoniśaś ca manasikariṣyati. pareṣāṃ cemāṃ gaṃbhīrāṃ prajñāpāramitām anekaparyāyeṇa vistareṇa ākhyāsyati deśayiṣyati prajñāpayiṣyati, prasthāpayiṣyati vivariṣyati vibhajiṣyati uttānīkariṣyati saṃprakāśayiṣyati sa khalu punar ānanda kulaputro vā kuladuhitā vā kṣipram eva anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyate. abhyāśī bhaviṣyati sarvākārajñatāyā. tat kasya hetoḥ? prajnāpāramitāniryātā hy ānanda buddhānāṃ bhagavatām anuttarā samyaksaṃbodhir. ye 'pi te ānanda abhūvann atīte 'dhvani tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhās teṣām api buddhānāṃ bhagavatāṃ prajñāpāramitānirjātaiva anuttarā samyaksaṃbodhiḥ. ye 'pi te ānanda bhaviṣyanty anāgāte 'dhvani tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhās teṣām api buddhānāṃ bhagavatāṃ prajñāpāramitānirjātaiva anuttarā samyaksaṃbodhiḥ. ye 'pi te ānanda etarhi pūrvasyān diśi dakṣiṇasyāṃ paścimāyām uttarasyām adhastād upariṣṭād yāvat samantād daśasu dikṣu lokadhātuṣu tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhās tiṣṭhanti dhṛyante yāpayanti dharmaṃ ca deśayanti teṣām api buddhānāṃ bhagavatāṃ prajñāpāramitānirjātaiva anuttarā samyaksaṃbodhiḥ. tasmāt tarhy ānanda anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃboddhukāmena bodhisattvena mahāsattvena. ṣaṭsu pāramitāsu caritavyaṃ. tat kasya hetor? eṣā hy ānanda bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ janetrī yaduta prajñāpāramitā. ye hi kecid (AdSPG I 78) ānanda bodhisattvā mahāsattvā ṣaṭsu pāramitāsu śikṣiṣyanti. sarve te niryāsyanty anuttarasyāṃ samyaksaṃbodhau. tasmāt tarhy ānanda imāḥ ṣaṭpāramitāḥ bhūyasyā mātrayā parindāmy anuparindāmi. tat kasya hetor? eṣā hy ānanda tathāgatānām arhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ dharmakośaḥ, akṣayo hy eṣa dharmakośo yaduta ṣaṭpāramitākośaḥ. ye 'pi te ānanda pūrvasyāṃ diśi dakṣiṇasyāṃ paścimāyām uttarasyām adhastād upariṣṭād yāvat samantād daśasu dikṣu lokadhātuṣu tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhās tiṣṭhanti dhṛyante yāpayanti dharmaṃ ca deśayanti. te 'py ānanda buddhā bhagavanta iha eva ṣaṭpāramitākośād dharmaṃ deśayanti. ye 'pi te ānanda abhūvann atīte 'dhvani tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhās te 'py atraiva ṣaṭsu pāramitāsu śikṣitvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhā dharman deśayanta. ye 'pi te ānanda bhaviṣyanty anāgāte 'dhvani tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhās te 'py atraiva ṣaṭsu pāramitāsu śikṣitvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyante. dharman deśayanti. [f. 235a] ye 'pi te anantātītānāgatapratyutpannānāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ śrāvakāḥ sarve te ihaiva prajñāpāramitāyāṃ śikṣitvā parinirvṛtāś ca parinirvānti ca parinirvāpayiṣyanti ca. sacet tvam ānanda śrāvakayānikānāṃ pudgalānāṃ śrāvavakabhūmim ārabhya dharman deśayes tayā ca dharmadeśanayā ye trisāhasramahāsāhasre lokadhātau sattvās te sarve arhatvaṃ sākṣātkuryuḥ adyāpi tvayā me śrāvakeṇa śrāvakakṛtyaṃ na kṛtaṃ bhavet. sacet me (AdSPG I 79) tvam ānanda bodhisattvasya mahāsattvasyaikapadam api prajñāpāramitāpratisaṃyuktaṃ deśayeḥ prakāśayeḥ,
evam ahaṃ tvayā me? śrāvakeṇa ārādhito bhaveyaṃ, śrāvakeṇa śrāvakakṛtyaṃ kṛtaṃ bhavet. yā ca paurvikayā dharmadeśanayā ye trisāhasramahāsāhasre lokadhātau sattvās te sarve 'nupūrvacaramam arhatvaṃ sākṣātkuryus teṣāṃ ca arhatāṃ yad dānamayaṃ puṇyakriyāvastu śīlamayaṃ bhāvanāmayaṃ puṇyakriyāvastu. tat kiṃ manyase ānanda api nu tad bahu bhavet? āha: bahu bhagavan bahu sugata. bhagavān āha: ataḥ sa ānanda bahutaraṃ puṇyaṃ prasaved yaḥ śrāvakayānikaḥ pudgalo bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāpratisaṃyuktaṃ dharman deśayed antaśa ekadivasam api, tiṣṭhatv ānandaikadivasaḥ saced ānanda ardhadivasam api, tiṣṭhatv ānanda ardhadivasaḥ. saced ānanda yāvat purobhaktam api, saced yāvan nāḍikāntaraṃ vā saced yāvad acchaṭāntaraṃ vā, saced yāvat kṣaṇaṃ vā lavaṃ vā muhūrttaṃ vā. ayam eva ānanda bahutaraṃ puṇyaṃ prasaveti yaḥ śrāvakayānikaḥ pudgalo bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāpratisaṃyuktaṃ dharman deśayet sa sarvaśrāvakapratyekabuddhayānikānāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ ca kuśalamūlam abhibhavati. sacet punar ānanda bodhisattvo mahāsattvo bodhisattvayānikānāṃ pudgalānāṃ prajñāpāramitāpratisaṃyuktaṃ dharman deśayet antaśa ekadivasam apy ardhadivasam api purobhaktam api nāḍikāntaram api kṣaṇaṃ vā lavaṃ vā muhūrttaṃ vā, ayam ānanda bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvaśrāvakapratyekabuddhayānikānāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ ca kuśalamūlam abhibhavati. tat kasya hetoḥ? tathā hi sa (AdSPG I 80) ātmanā ca anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃboddhukāmaḥ paraṃ ca anuttarasyāṃ samyaksaṃbodhau samādāpayati saṃharṣayati samuttejayati niveśayati pratiṣṭhāpayati. evam ānanda bodhisattvo mahāsattvaḥ ṣaṭsu pāramitāsu caraṃś caturṣu smṛtyupasthāneṣu, yāvan mārgākārajñatāyāṃ caraṃ kuśalamulair vivardhamānaḥ asthānam ānanda anavakāśo yad anuttarasyāḥ samyaksaṃbodheḥ parihīyeta nedaṃ sthānaṃ vidyate.
asyāṃ khalu punaḥ prajñāpāramitāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ bhagavāṃś catasṛṇāṃ parṣadāṃ devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragāṇāṃ tathā sthitānām eva puratas tathārūpam ṛddhyabhisaṃskāram abhisaṃskṛtavān yathārūpeṇarddhyabhisaṃskāreṇa abhisaṃskṛtena sarve te akṣobhyaṃ tathāgatam arhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ paśyanti bhikṣusaṃghaparivṛtaṃ bhikṣusaṃghapuraskṛtaṃ dharman deśayantaṃ sāgaropamayā parṣadā akṣobhyayā, sarvair arhadbhiḥ kṣīṇāsravair niṣkleśair vaśībhūtaiḥ suvimuktacittaiḥ suvimuktaprajñair ājāneyair mahānāgaiḥ [f. 235b] kṛtakṛtyaiḥ kṛtakaraṇīyair apahṛtabhārair anuprāptasvakārthaiḥ parikṣīṇabhavasaṃyojanaiḥ samyagājñāsuvimuktacittaiḥ sarvacetovaśitāparapāramiprāptair bodhisattvaiś ca mahāsattvaiḥ sāgaropamabuddhibhiḥ. atha bhagavān punar eva tam ṛddhyabhisaṃskāraṃ pratisaṃhṛtavān pratisaṃhṛte ca tasmin ṛddhyabhisaṃskāre tāś catasraḥ parṣado na bhūyaḥ paśyanti tam akṣobhyaṃ tathāgatam arhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ, śrāvakān vā bodhisattvayānikān vā pudgalaṃs, tac ca (AdSPG I 81) buddhakṣetram akṣobhyasya tathāgatasya arhataḥ samyaksaṃbuddhasya na bhūyaḥ paśyanti, na bhūyo buddhapramukho bhikṣusaṃghaś cakṣuṣa ābhāsam āgacchati. tat kasya hetoḥ? pratisaṃhṛto hi tathāgatena arhatā samyaksaṃbuddhena sa ṛddhyabhisaṃskāras. tena tena bhūyaḥ paśyanti. atha bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayata: paśyasi tvam ānanda tad akṣobhyasya tathāgatasya buddhakṣetraṃ taṃ ca akṣobhyam tathāgataṃ taṃ ca bhikṣusaṃghaṃ bodhisattvasaṃghaṃ ca? āha: cakṣuṣo 'pi bhagavaṃs tad buddhakṣetraṃ nābhāsam āgacchati. nāpi sa tathāgato nāpi sa bhikṣusaṃgho nāpi sa bodhisattvasaṃghaḥ. bhagavān āha: evam eva ānanda sarvadharmā na cakṣuṣa ābhāsam āgacchanti. na dharmo dharmasya ābhāsam āgacchati. na dharmo dharmaṃ paśyati. na dharmo dharmaṃ jānāti. yathā punar eva akṣobhyas tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhas te ca śrāvakās te ca bodhisattvayānikāḥ pudgalās tac ca buddhakṣetraṃ na cakṣuṣa ābhāsam āgacchati. evaṃ hy ānanda sarvadharmā na cakṣuṣa ābhāsam āgacchanti. na dharmo dharmasya ābhāsam āgacchati. na dharmo dharmaṃ paśyati. na dharmo dharmaṃ jānāti. sarvadharmā hy ānanda ajānakāḥ apaśyakāḥ akriyāsamarthāḥ. tat kasya hetoḥ? nirīhakā agrāhyā hy ānanda sarvadharmā ākaśanirīhakatayā, acintyā hy ānanda sarvadharmāḥ māyāpuruṣopamāḥ, avedakā hy ānanda sarvadharmāś cittavigatatvāt. viṭhapanapratyupasthānalakṣaṇatvād asārakatāṃ copādāya. evaṃ caran bodhisattvo mahāsattvaś (AdSPG I 82) carati prajñāpāramitāyāṃ na ca kiṃcid dharmam abhiniviśate. evaṃ śikṣamāṇa ānanda bodhisattvo mahāsattvaḥ śikṣate prajñāpāramitāyāṃ. sarvapāramitāḥ paripūrayitukāmena bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyaṃ. eṣā śikṣā agryā ākhyāyate jyeṣṭhā śreṣṭhā varā pravarā praṇītā ākhyāyate anuttarā niruttarā ākhyāyate, sarvalokahitāya sarvalokasukhāya. anāthānāṃ nāthakarī huddhānujñātā buddhapraśastā. yatra sthitvā tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā iman trisāhasramahāsāhasraṃ lokadhātuṃ dakṣiṇena pāṇinābhyutkṣipya punar eva nikṣipeyuḥ na ca teṣāṃ sattvānām evaṃ bhaved, utkṣipto vāyaṃ trisāhasramahāsāhasro lokadhātur nikṣipto vā. tat kasya hetoḥ? iyaṃ sā ānanda prajñāpāramitā yatra śikṣitvā buddhānāṃ bhagavatām atītānāgatapratyutpanneṣu dharmeṣv asaṃgaṃ jñānadarśanam utpannaṃ. yāvantya ānanda śikṣā sarvāsāṃ śikṣāṇām iyaṃ prajñāpāramitāśikṣā agryā ākhyāyate jyeṣṭhā śreṣṭhā ākhyāyate varā pravarā ākhyāyate. praṇītā ākhyāyate anuttarā niruttarā ākhyāyate. ākāśasya sa ānanda [f. 236a] pramāṇaṃ vā paryantaṃ vodgrahītavyaṃ manyeta. yaḥ prajñāpāramitāyāḥ pramāṇaṃ vā paryantaṃ vodgrahītavyaṃ manyeta. tat kasya hetoḥ? apramāṇā hy ānanda prajñāpāramitā. na mayā ānanda prajñāpāramitāyāḥ pramāṇam ākhyātaṃ, nāmakāyapadakāyavyañjanakāyā hy ānanda pramāṇabaddhā na prajñāpāramitā pramāṇabaddhā. ānanda āha: kena kāraṇena bhagavaṃ prajñāpāramitā apramāṇabaddhā? bhagavān āha: akṣayatvād ānanda (AdSPG I 83) prajñāpāramitā apramāṇabaddhā, viviktatvād ānanda prajñāpārāmitā apramāṇabaddhā. ye 'pi te ānanda abhūvann atīte 'dhvani tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhās te 'pi ita eva prajñāpāramitāyāḥ prabhāvitā. na ca prajñāpāramitā kṣayaṃ gatā. ye 'pi te ānanda bhaviṣyanty anāgate 'dhvani tathāgatāḥ arhantaḥ samyaksaṃbuddhās te 'pi ita eva prajñāpāramitāyāḥ prabhāvayiṣyanti. na ca prajñāpāramitā kṣeṣyate. ye pi 'te ānandaitarhi daśasu dikṣu loke tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhās tiṣṭhanti dhṛyante yāpāyanti dharmaṃ ca deśayanti, te 'pi buddha bhagavanta ita eva prajñāpāramitāyāḥ prabhāvyante na ca prajñāpāramitā kṣiyate. tat kasya hetor? ākāśaṃ sa ānanda kṣapayitavyaṃ manyeta yaḥ prajñāpāramitāṃ kṣapayitavyaṃ manyeta. na ca prajñāpāramitā kṣīṇā na kṣīyate na kṣeṣyate. evaṃ na dhyānapāramitā vīryapāramitā kṣāntipāramitā śīlapāramitā dānapāramitā kṣīṇā na kṣīyate na kṣeṣyate. na hy eṣāṃ dharmāṇām utpādo 'sti, yeṣām utpādo nāsti kutas teṣāṃ kṣayaḥ prajñāsyate? atha bhagavān jihvendriyam abhinirmāpayya sarvāntaṃ mukhamaṇḍalaṃ jihvendriyeṇa saṃcchādya āyuṣmantam ānandam āmantrayata: tasmād tarhy ānanda imāṃ prajñāpāramitāṃ catasṛṇāṃ parṣadāṃ vistareṇa cakṣīthā deśayeḥ saṃprakāśayeḥ prajñapayeḥ prasthāpayeḥ vivarer vivarer uttānīkuryād vistareṇa (AdSPG I 84) saṃprakāśayeḥ. iha hy ānanda gaṃbhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ sarvadharmā vistareṇopadiṣṭā yatra śrāvakayānikair vā pratyekabuddhayānikair vā bodhisattsayānikair
vā pudgalaiḥ śikṣitavyaṃ. yatra yathānuśiṣṭā śikṣamāṇā svasu svasu bhūmiṣu sthāsyaṃti. iyaṃ punar ānanda gaṃbhīrā prajñāpāramitā sarvākṣarāṇāṃ praveśaḥ, iyam ānanda gaṃbhīrā prajñāpāramitā sarvadhāraṇīnāṃ mukhaṃ yatra dhāraṇīmukhe bodhisattvena mahāsattvena śikṣitavyaṃ. imān dhāraṇīn dhārayatāṃ bodhisattvānām mahāsattvānāṃ sarvapratibhānapratisaṃvida āmukhībhavanti. iyam ānanda prajñāpāramitā atītānāgatapratyutpannānāṃ buddhānāṃ bhagavatām akṣayaḥ saddharmakośaḥ ukto mayā. tasmāt tarhy ānanda ārocayāmi te prativedayāmi te ya imāṃ gaṃbhīrāṃ prajñāpāramitām udgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati. paryavāpṣyati. so 'tītānāgatapratyutpannānāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ bodhiṃ dhārayiṣyati. [f. 236b] iyaṃ sā ānanda prajñāpāramitā dhāraṇy uktā mayā. yān tvaṃ prajñāpāramitādhāraṇīn dhārayan sarvadharmān dhārayiṣyasi. ((60))
(AdSPG I 85)
parivarta 61.
athāyuṣmataḥ subhūter etad abhūt: gaṃbhirā vateyam tathāgatānāṃ samyakambuddhānāṃ bodhiḥ. yannv ahaṃ tathāgatam arhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ paripṛccheyaṃ. athāyuṣmāṃ subhūtir bhagavantam etad avocat: akṣayā hi bhagavaṃ prajñāpāramitā. bhagavān āha: ākāśa akṣayatvāt subhūte akṣayā prajñāpāramitā. āha: kathaṃ bhagavaṃ prajñāpāramitā abhinirhartavyā? bhagavān āha: rūpa akṣayatvāt subhūte prajñāpāramitā abhinirhartavyā. vedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānākṣayatvāt subhūte prajñāpāramitā abhinirhartavyā. dānapāramitā akṣayatvāt subhūte prajñāpāramitā abhinirhartavyā. yāvat sarvākārajñatā akṣayatvāt subhūte prajñāpāramitā abhinirhartavyā. punar aparaṃ subhūte rūpākāśākṣayatvena bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitā abhinirhartavyā. vedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānākāśākṣayatvena subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitā abhinirhartavyā. dānapāramitā ākāśākṣayatvena prajñāpāramitā abhinirhartavyā. śīlapāramitā ākāśāakṣayatvena prajñāpāramitā abhinirhartavyā. kṣāntipāramitā ākāśākṣayatvena prajñāpāramitā abhinirhartavyā. vīryapāramitā ākāśākṣayatvena prajñāpāramitā abhinirhartavyā. dhyānapāramitā ākāśākṣayatvena prajñāpāramitā abhinirhartavyā. yāvat sarvākārajñatākāśākṣayatvena prajñāpāramitā abhinirhartavyā. punar aparaṃ subhūte avidyākāśākṣayatvena bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitā abhinirhartavyā. saṃskārākāśāakṣayatvena subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitā (AdSPG I 86) abhinirhartavyā. vijñānākaśākṣayatvena subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitā abhinirhartavyā. nāmarūpākāśākṣayatvena subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajnāpāramitā abhinirhartavyā. ṣaḍāyatanākāśākṣayatvena subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitā abhinirhartavyā. sparśākāśākṣayatvena subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitā abhinirhartavyā. vedanākāśākṣayatvena subhūte bodhisattvena prajñāpāramitā abhinirhartavyā. tṛṣṇākāśākṣayatvena subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitā abhinirhartavyā. upādānākāśāakṣayatvena subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitā abhinirhartavyā. bhavākāśākṣayatvena subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitā abhinirhartavyā. jātyākāśākṣayatvena subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitā abhinirhartavyā. jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsākāśākṣayatvena sūbhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñapāramitā [f. 237a] abhinirhartavyā. evaṃ khalu subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitā abhinirhartavyā. iyaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya pratītyasamutpādavyavalokanatāntavivarjanatā. āveṇiko 'yaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya dharmo bodhimaṇḍaniṣaṇnasya yadevaṃ pratītyasamutpādaṃ vyavalokayati. evaṃ vyavalokayaṃ pratītyasamutpādaṃ sarvajñatājñānaṃ pratilabhate. ya kaścit subhūte anena ākāśākṣayābhinirhāreṇa prajñāpāramitāyāṃ caraṃ pratītyasamutpādaṃ vyavalokayati. sa na śrāvakabhūmau vā pratyekabuddhabhūmau (AdSPG I 87) vā sthāsyati. sthāsyati so 'nuttarasyāṃ samyaksaṃbodhau. ye 'pi kecit subhūte bodhisattvayānikā pudgalā vivartante, sarve te imāṃ prajñāpāramitāmanasikārān anāgamya vivartante. na ca jānaṃti kathaṃ prajñāpāramitāyāṃ caratā bodhisattvena mahāsattvenākāśākṣayābhinirhāreṇa pratītyasamutpādo vyavalokitavyaḥ. ye 'pi kecit subhūte bodhisattvayānikā pudgalā vivartante sarve te idam upāyakauśalam anāgamya vivartaṃte 'nuttarasyāḥ samyaksaṃbodhe. ye 'pi kecit subhūte bodhisattvā mahāsattvā na vivartaṃte 'nuttarasyā samyaksaṃbodheḥ sarve te imāṃ prajñāpāramitām āgamya na vivartante 'nuttarasyāḥ samyaksaṃbodhe. upāyakauśalena caivaṃ prajñāpāramitāyāṃ caratā bodhisattvena mahāsattvenākāśākṣayābhinirhāreṇa prajñāpāramitā vyavalokitavyā abhinirhartavyā. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ pratītyasamutpādaṃ vyavalokayan na kaṃcid dharmaṃ paśyaty ahetukam utpadyamānam na kaṃcid dharmaṃ nityaṃ samanupaśyati na nirudhyamānaṃ. na kaṃcid dharmam ātmataḥ samanupaśyati. na sattvato na jīvato na jaṃtuto na manujato na mānavato na poṣato na pudgalato na kārakato na kārāpakato na utthāpakato na samutthāpakato na vedakato na vedayitrīkato na jānakato na paśyakataḥ, na nityataḥ samanupaśyati na anityato na sukhato na duḥkhato na ātmato na anātmato na śāntato na aśāntataḥ. evaṃ khalu subhūte bodhisattvena mahāsattvena pratītyasamutpādo vyavalokayitavyaḥ prajñāpāramitāyāṃ caratā. yasmiṃ subhūte samaye bodhisattvo mahāsattva (AdSPG I 88) prajñāpāramitāyāṃ carati, tasmiṃ samaye na rūpaṃ samanupaśyati, nityaṃ vā anityaṃ vā sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā ātmānaṃ vā anātmānaṃ vā śāntaṃ vā aśāntaṃ vā yāvat sarvākārajñatām na samanupaśyati nityaṃ vā anityaṃ vā sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā, ātmānaṃ vā anātmānaṃ vā, śāntaṃ vā aśāntaṃ vā. yasmiṃ subhūte samaye bodhisattvo mahāsattva prajñāpāramitāyāṃ carati, tasmim [f. 237b] samaye prajñāpāramitāyāṃ caraṃ prajñāpāramitāṃ na samanupaśyati. tam api dharmaṃ na samanupaśyati. yena prajñāpāramitāṃ samanupaśyet. evaṃ dhyānapāramitāṃ na samanupaśyati. vīryapāramitāṃ na samanupaśyati. kṣāntipāramitāṃ na samanupaśyati. śīlapāramitāṃ na samanupaśyati. dānapāramitāṃ na samanupaśyati. yāvad bodhiṃ na samanupaśyati. tam api dharmaṃ na samanupaśyati. yena dharmeṇa bodhiṃ samanupaśyet. yena ca dharmeṇa sarvavāsanānusandhiprahāṇaṃ kuryāt tam api na samanupaśyati. evaṃ khalu subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caritavyaṃ. sarvadharma anupalaṃbhayogena. yasmiṃ subhūte samaye bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvadharma anupalabhamānaḥ prajñāpāramitāyāñ carati
tasmin samaye māraḥ pāpīyāṃ chokaśalyasamarpito bhavati. tadyathāpi nāma subhūte puruṣo mātāpitroḥ kālagatayo śokaśalyasamarpito bhavati. parameṇa śokaśalyena samanvāgataḥ, evam eva subhūte māraḥ pāpīyān bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carataḥ sarvadharma anupalabhamānasya śokaśalyasamarpito bhavati. parameṇa śokaśalyena samanvāgataḥ. subhūtir āha: kim eka eva bhagavaṃ māraḥ pāpīyāṃ parameṇa śokaśalyena samarpito bhavati. utāho ye trisāhasramahāsāhasre lokadhātu mārā pāpiyāṃsas (AdSPG I 89) te sarve parameṇa śokaśalyena samarpitā bhavaṃti? bhagavān āha: ye 'pi te subhūte trisāhasramahāsāhasre lokadhātau mārāḥ pāpīyāṃsas te sarve parameṇa śokaśalyena samanvāgatā bhavaṃti. svakasvakeṣu ca āsaneṣu na ramante. yadā bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāvihāreṇa avirahito bhavati. evaṃ viharato bodhisattvasya mahāsattvasya sadevamānuṣāsuro loko 'vatāraṃ na labhate gādhaṃ na labhate. yatra gṛhītvā vivartayet. tasmāt tarhi subhūte bodhisattvena mahāsattvena kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃboddhukāmena prajñāpāramitāvihāreṇa vihartavyaṃ. prajñāpāramitāvihāreṇa viharato bodhisattvasya mahāsattvasya dānapāramitā bhāvanāparipūriṃ gacchati. evaṃ śīlapāramitā kṣāntipāramitā. vīryapāramitā dhyānapāramitā prajñāpāramitā bhāvanāparipūriṃ gacchati. prajñāpāramitāvihāreṇa viharato bodhisattvasya mahāsattvasya sarvapāramitā bhāvanāparipūriṃ gacchaṃti. athāyuṣmāṃ subhūtir bhagavaṃtam etad avocat: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato dānapāramitā bhāvanāparipūriṃ gacchati, evaṃ śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā. prajñāpāramitā kathaṃ bhāvanāparipūriṃ gacchati? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ dānaṃ dadan sarvākārajñatāyāṃ pariṇāmayaṃs tad dānaṃ dadāti. evaṃ khalu subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya dānapāramitā bhāvanāparipūriṃ gacchati. kathaṃ ca subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya śīlapāramitā [f. 238a] bhāvanāparipūriṃ gacchati? iha subhūte bodhisattvo mahāsattva śīlaṃ rakṣan sarvākārajñatāyāṃ pariṇāmayaṃs tac chīlaṃ rakṣati. evaṃ (AdSPG I 90) khalu subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya śīlapramitā bhāvanāparipūriṃ gacchati. kathaṃ ca subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kṣāntipāramitā bhāvanāparipūriṃ gacchati? iha subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣāṃtyā saṃpādayaṃ. sarvākārajñatāyāṃ. pariṇāmayaṃs tāṃ kṣāntiṃ bhāvayati. evaṃ khalu subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kṣāntipāramitā bhāvanāparipūriṃ gacchati. kathaṃ ca subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya vīryapāramitā bhāvanāparipūriṃ gacchati? iha subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ vīryam ārabhamāṇaḥ sarvākārajñatāyāṃ pariṇāmayaṃs tad vīryam ārabhate. evaṃ khalu subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya vīryapāramitā bhāvanāparipūriṃ gacchati. kathaṃ ca subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya dhyānapāramitā bhāvanāparipūriṃ gacchati? iha subhūte bodhisattvo mahāsattvo dhyānāni samāpadyamānaḥ sarvākārajñatāyāṃ pariṇāmayaṃs tāni dhyānāni samāpadyate. evaṃ khalu subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya dhyānapāramitā bhāvanāparipūriṃ gacchati. kathaṃ ca subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitā bhāvanāparipūriṃ gacchati? iha subhūte bodhisattvo mahāsattva prajñāṃ bhāvayan sarvākārajñatāyāṃ pariṇāmayaṃs tāṃ prajñāṃ bhāvayati. evaṃ khalu subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitā bhāvanāparipūriṃ gacchati. athāyuṣmāñc subhūtir bhagavantam etad avocat: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvo dānapāramitāyāṃ sthitaḥ śīlapāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya dānan dadataḥ sarvākārajñatāyāṃ pariṇāmayataḥ sarvasattveṣu maitraṃ kāyakarma maitraṃ vākkarma maitraṃ (AdSPG I 91) manaskarma pratyupasthitaṃ bhavati. śīlapāramitāṃ tasmiṃ samaye bodhisattvo mahāsattva parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvo dānapāramitāyāṃ sthitaḥ kṣāntipāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya dānaṃ dadataḥ yan te parigrāhakā ākrośaṃti vā paribhāṣanti vā asahyābhir vā paruṣābhir vāgbhiḥ samudācaraṃti sa na teṣām antike cittam āghātayati. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvo dānapāramitāyāṃ sthitaḥ kṣāntipāramitāṃ parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvo dānapāramitāyaṃ sthito vīryapāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya dānaṃ dadataḥ yan te parigrāhakā akrośanti vā paribhāṣante vā asahyābhir vā paruṣābhir vāgbhiḥ samudācaraṃti tasyākruśyamānasya vā paribhāṣyamānasya vā asahyābhir vā paruṣābhir vāgbhiḥ samudācaryamāṇasya vā dānabuddhir eva bhavati parityāgabuddhir eva bhavati. dātavyam eva mayā
dānaṃ na mayā dānaṃ na dātavyaṃ, sa kāyikaṃ caitasikaṃ ca vīryaṃ saṃjanayati. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvo dānapāramitāyāṃ sthito vīryapāramitāṃ [f. 238b] parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvo dānapāramitāyāṃ sthito dhyānapāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān aha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattvo dānaṃ dadan na śrāvakabhūmau vā pratyekabuddhabhūmau vā pariṇāmayaty, anyatra sarvākārajñātāyām eva asya cittaṃ na pravartate. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvo (AdSPG I 92) dānapāramitāyāṃ sthito dhyānapāramitāṃ parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvo upāyakauśalena dānan dadan prajñāpāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya dānaṃ dadato dānaṃ parityajato māyābuddhir sadā dāne pratyupasthitā bhavati. tena ca dānena na kasyacid sattvasya upakāraṃ vā apakaraṃ vā paśyati. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvo dānapāramitāyāṃ sthita. upāyakauśalena prajñāparamitāṃ parigṛhṇāti. ((6))
(AdSPG I 93)
parivarta 62.
athāyuṣman subhūtir bhagavantam etad avocat: kathaṃ bhagavān bodhisattvo mahāsattva śīlapāramitāyāṃ sthito dānapāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ śīlapāramitāyāṃ sthito yaḥ kāyiko vā vāciko vā caitasiko vā saṃcaras tena saṃcareṇa śrāvakabhūmiṃ. vā pratyekabuddhabhūmiṃ vā na parāmṛśati. sa tatra ca śīlapāramitāyāṃ sthito na sattvān jīvitād vyavaropayati nādattam ādadāti. na kāmeṣu mithyācarati na mṛṣāvācaṃ bhāṣate. na piśunāṃ vācāṃ bhāṣate. na paruṣāṃ vācāṃ bhāṣate. na saṃbhinnapralāpī bhavati, na abhidhyālur bhavati na vyāpannacitto bhavati. na mithyādṛṣṭiko bhavati. sa tatra śīlapāramitāyāṃ sthito yad dānaṃ dadāty annam annārthakebhyaḥ pānaṃ pānārthakebhyo yānaṃ yānārthakebhyo vastraṃ vastrārthakebhyaḥ puṣpāṇi puṣpārthakebhyo mālyaṃ mālyārthakebhyo gandhān gandhārthakebhyo vilepanāṃ vilepanārthakebhyaḥ śayanāsanaṃ śayanāsanārthakebhyaḥ upāśrayam upāśrayārthakebhyaḥ prājīvikaṃ prājīvikārthakebhyaḥ upakaraṇam upakaranārthakebhyaḥ yāvad anyatarānyatarān mānuṣyakān pariṣkārān dadāti. tac ca dānaṃ sarvasattvai sārdhaṃ sādhāraṇaṃ kṛtvā anuttarasyāṃ samyaksaṃbodhau pariṇāmayati. tathā ca pariṇāmayati. yathā pariṇāmo na śrāvakabhūmau vā pratyekabuddhabhūmau vā pariṇāmayati. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ (AdSPG I 94) śīlapāramitāyāṃ sthito dānapāramitāṃ parigṛhṇati. aha: kathaṃ bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ śīlapāramitāyāṃ sthitaḥ kṣāntipāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya śīlapāramitāyāṃ sthitasya sacet sarvasattvāgamyāṃgapratyaṅgāni cchittvā cchittvā gaccheyus tatra bodhisattvasya mahāsattvasya ekacittotpādo 'pi na kṣubhyati na vyāpadyate anyatrāsyaivaṃ bhavati, sulabdhā me lābhā yatra hi nāma mama sarvasattvā aṅgapratyaṅgāni cchittvā cchittvā gacchanti. anena ca ahaṃ kāyaparityāgena. divyaṃ vajramayaṃ tathāgatakāyaṃ pratilapsye. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ śīlapāramitāyāṃ sthitaḥ kṣāntipāramitāṃ [f. 239a] parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvaḥ śīlapāramitāyāṃ sthito vīryapāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattva kāyena ca cittena ca vīryaṃ na sraṃsayati. sarvasattvā mayā uttārayitavyā saṃsārād amṛte dhātau pratiṣṭhāpayitavyā. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ śīlapāramitāyāṃ sthito vīryapāramitāṃ parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattva śīlapāramitāyāṃ sthito dhyānapāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: yadā subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prathamaṃ dhyānaṃ samāpadyate. dvitīyaṃ tṛtīyaṃ caturthaṃ yāvan nirodhaṃ samāpadyate. na ca śrāvakabhūmiṃ vā pratyekabuddhabhūmim adhyālambate. anyatrāsyaivaṃ bhavati. iha mayā samādhipāramitāyāṃ (AdSPG I 95) sthitvā sarvasattvā saṃsārāt parimocayitavyā iti. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ śīlapāramitāyāṃ sthito dhyānapāramitāṃ parigṛhṇāti, āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvaḥ śīlapāramitāyāṃ sthitaḥ prajñāpāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ śīlāpāramitāyāṃ sthito na kaṃcid dharmaṃ saṃskṛtaṃ paśyati na asaṃskṛtaṃ paśyati. na bhāvaṃ saṃskṛtaṃ paśyati. na abhāvam asaṃskṛtaṃ paśyati. na nimittaṃ saṃskṛtaṃ paśyati. na animittam asaṃskṛtaṃ paśyati. na kasyacid dharmasya astitāṃ vā nāstitāṃ vā samanupaśyati. anyatra sarvadharmatathatāṃ na vyativartaṃte. tayā ca prajñāpāramitayā upāyakauśalena ca na śrāvakabhūmau vā pratyekabuddhabhūmau vā patati. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ śīlapāramitāyāṃ sthita prajñāpāramitāṃ parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣāntipāramitāyāṃ sthito dānapāramitāṃ parigṛhṇātī? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prathamacittotpādam upādāya dānan dadato yāvad bodhimaṇḍaniṣaṇṇasya sarvasattvā ākrośeyuḥ paribhāṣerann aṅgapratyaṅgāni vā cchintyuś tasya bodhisattvasya mahāsattvasya kṣāntipāramitāyāṃ sthitasyaivaṃ bhavati: dātavyam eva mayaitebhya sattvebhya na mayā dānaṃ na dātavyaṃ. sa teṣāṃ sattvānām annam annārthikebhyo dadāti. pānaṃ pānārthikebhyo dadāti. yāvad anyatarānyatarān mānuṣyakāṃ pariṣkārāṃ dadāti. sa tāni kuśalamūlāni sarvasattvaiḥ sārdhaṃ sādhāraṇāṃ kṛtvā sarvākārajñatāyāṃ pariṇāmayati. yathā pariṇāmayatas triṣu buddhiṣu (AdSPG I 96) na pravartate. kaḥ pariṇāmayati kiṃ vā pariṇāmayati. kva vā pariṇāmayati. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣāntipāramitāyāṃ sthito dānapāramitāṃ parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣāntipāramitāyāṃ sthitaḥ śīlapāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha
subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prathamacittotpādam upādāya yāvad bodhimaṇḍaniṣaṇṇa na kaṃcit sattvaṃ jīvitād vyavaropayati. nādattam ādadāti na kāmeṣu mithyācarati na mṛṣāvadati na paiśunyaṃ [f. 239b] vadati. na pāruṣyaṃ vadati. na saṃbhinnapralāpī bhavati. na abhidhyālur bhavati na vyāpannacitto bhavati na mithyādṛṣṭiko bhavati. na ca asya śrāvakabhūmau vā. pratyekabuddhabhūmau vā cittaṃ krāmati. tāni ca kuśalamūlāni sarvasattvaiḥ sārdhaṃ sādhāraṇāni kṛtvā anuttarasyāṃ samyaksaṃbodhau pariṇāmayati. tathā ca pariṇāmayati. yathā trividhā buddhir na pravartate. kaḥ pariṇāmayati kiṃ vā pariṇāmayati. kva vā pariṇāmayati. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣāntipāramitāyāṃ sthitaḥ śīlapāramitāṃ parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣāntipāramitāyāṃ sthito vīryapāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattva kṣāntipāramitāyāṃ sthito evaṃ vīryaṃ saṃjanayati. gatvāhaṃ yojanaśataṃ vā gatvā yāvad yojanasahasraṃ vā yāvad yojanaśatasahasraṃ vā gatvā yāval lokadhātuṃ vā gatvā lokadhātukoṭīśatasahasraṃ vā gatvā tatra antataḥ ekasattvam api śaraṇagamane śikṣāpadeṣu vā pratiṣṭhāpayeyaṃ (AdSPG I 97) kṣāntau vā śrotaāpattiphale vā yāvad arhattve vā pratyekabodhau vā yāvad anuttarasyāṃ samyaksaṃbodhau pratiṣṭhāpayeyam iti vīryam ārabdhavyaṃ tāni ca kuśalamūlāni sarvasattvaiḥ sārdhaṃ sādhāraṇāni kṛtvānuttarasyāṃ samyaksaṃbodhau pariṇāmayati. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattva kṣāntipāramitāyāṃ sthito vīryapāramitāṃ parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣāntipāramitāyāṃ sthito dhyānapāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣāntipāramitāyāṃ sthito viviktam eva kāmair viviktaṃ pāpakair akuśalaiḥ dharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati. yāvac caturthaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati, yāvan nirodhaṃ samāpadya viharati. utpanno 'nutpannāṃś ca cittacaitasikān dharmān kuśalopasaṃhitān sarvākārajñatāyāṃ pariṇāmayati. tathā ca pariṇāmayati. yathā dhyānāni ca dhyānāṅgāni ca tasmiṃ samaye nopalabhate. nevaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣāntipāramitāyāṃ sthito dhyānapāramitāṃ parigṛhṇāti, āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣāntipāramitāyāṃ sthito prajñāpāramitāṃ parigṛḥṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣantipāramitāyāṃ sthito yasmiṃ samaye dharmeṣu dharmānupaśyī viharati, viviktākāreṇa vā śāntākāreṇa vā akṣayākāreṇa vā, na ca tān dharmatāṃ sākṣātkaroti, yāvan na bodhimaṇḍaniṣaṇṇo bhavati. tatra ca niṣadya. sarvākārajñatām anuprāpnoti. utthāya ca dharmacakraṃ pravartayati. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo (AdSPG I 98) mahāsattvaḥ kṣāntipāramitāyāṃ sthitaḥ prajñāpāramitāṃ parigṛhṇāti. tathā ca parigṛhṇāti yathā notsṛjati. na parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvo. vīryapāramitāyāṃ sthito dānapāramitāṃ [f. 240a] parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattvo vīryapāramitāyāṃ sthitaḥ kāyena ca cittena ca dhuraṃ na nikṣipati, avaśyam eva mayā anuttarā samyaksaṃbodhir abhisaṃboddhavyā. na mayā na abhisaṃboddhavyā anuttarā samyaksaṃbodhiḥ. sa sattvānāṃ kṛte yojanaṃ vā yāvad yojanaśataṃ vā yojanasahasraṃ vā yojanaśatasahasraṃ vā. lokadhātuṃ vā yāval lokadhātukoṭiṃ vā lokadhātukoṭīśataṃ vā lokadhātukoṭīśatasahasraṃ vā gatvā vīryapāramitāyāṃ sthito 'ntaśa ekasattvam api bodhau pratiṣṭhāpayati. saced bodhisattvayānikaṃ pudgalaṃ na labheta tatra śravakayānikaṃ pudgalaṃ śrāvakatve pratiṣṭhāpayati. pratyekabuddhayānikaṃ pudgalaṃ pratyekabuddhatve pratiṣṭhāpayati. antaśa ekasattvam api daśasu kuśaleṣu karmapatheṣu pratiṣṭhāpayati. sa tad dharmadānaṃ dattvā āmiṣadānena sattvān saṃtarpayati. tac ca kuśalamūlaṃ na śrāvakabhūmau vā pratyekabuddhabhūmau vā pariṇāmayati. anyatra sarvasattvaiḥ sārdhaṃ sādhāraṇaṃ kṛtvā anuttarasyāṃ samyaksaṃbodhau pariṇāmayati. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvo. vīryapāramitāyāṃ sthito dānapāramitāṃ parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvo vīryapāramitāyāṃ sthitaḥ śīlapāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prathamacittotpādam upādāya yāvad bodhimaṇḍaniṣaṇṇa ātmanā ca prāṇātipātāt prativirato bhavati. paraṃ ca prāṇātipātavairamaṇyāṃ samādāpayati. prāṇātipātavairamaṇyasya ca varṇaṃ bhāṣate ye ca anye prāṇātipātāt prativiratā bhavanti
teṣām api ca varṇavādī bhavati samanujñaḥ. yāvad ātmanā ea mithyādṛṣṭeḥ (AdSPG I 99) prativirato bhavati paraṃ ca mithyādṛṣṭivairamaṇyāṃ samādāpayati. mithyādṛṣṭivairamaṇyasya ca varṇaṃ bhāṣate. ye ca anye mithyādṛṣṭeḥ prativiratās teṣām api varṇavādī bhavati. samanujñaḥ. sa tayā śīlapāramitayā na kāmadhātau pratitiṣṭhati. na rūpadhātau na arūpyadhātau pratitiṣṭhati. na śrāvakabhūmau na pratyekabuddhabhūmau pratitiṣṭhati. nānyatra tāni kuśalamūlāni sarvasattvai sārdhaṃ sādhāraṇāni kṛtvānuttarasyāṃ samyaksaṃbodhau pariṇāmayati. tathā ca pariṇāmayati. yathā asya trividhā buddhir na pravartate. kaḥ pariṇāmayati kiṃ vā pariṇāmayati. kva vā pariṇāmayati. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvo vīryapāramitāyāṃ sthitaḥ śīlapāramitāṃ parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvo vīryapāramitāyāṃ sthitaḥ kṣāntipāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prathamacittotpādam upādāya yāvad bodhimaṇḍaniṣaṇṇasya sacet manuṣyabhūto vā amanuṣyabhūto vā cittavikṣepaṃ kuryāt aṅgapratyaṅgāni vā chittvā cchitvā ādāya gacchet tatra bodhisattvasya mahāsattvasya vīryapāramitāyaṃ sthitasya naivaṃ bhavati, kaścit me chinnatti vā bhinnatti vā harati vā. api tv asyaivaṃ bhavati, sulabdhā [f. 240b] me lābhā yeṣām eva kṛte kāyaṃ pariharāmi. ta evāgamya mamāṅgapratyaṅgāni chittvā chittvā ādāya gacchanti. dharmāṇāṃ vā tena prakṛtiḥ sumanasikṛtā bhavati. tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakabhūmau vā pratyekabuddhabhūmau vā pariṇāmayaty anyatra sarvasattvaiḥ sārdhaṃ sādharaṇāni kṛtvānuttarasyāṃ samyaksaṃbodhau pariṇāmayati. evaṃ khalu subhūte (AdSPG I 100) bodhisattvo mahāsattvo vīryapāramitāyāṃ sthita kṣāntipāramitāṃ parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvo vīryapāramitāyāṃ sthito dhyānapāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattvo viviktam eva kāmair viviktaṃ pāpakair akuśalair dharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pritisukhaṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati. yāvac caturthaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati. sa maitrīsahagatena cittena yāvat sarvāvantaṃ lokaṃ spharitvā upasaṃpadya viharati. evaṃ karuṇāsahagatena muditāsahagatena upekṣāsahagatena cittena yāvat sarvāvantaṃ lokaṃ spharitvā upasaṃpadya viharati. yāvan naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasamāpattim upasaṃpadya viharati. sa teṣāṃ dhyānānāṃ ca apramāṇānāṃ ca ārūpyasamāpattīnāṃ. vipākaṃ na parigṛhṇāti. anyatra yatra sarvasattvānām arthaḥ kartavyas tatropapadyate. sa tān sattvān ṣaṭsu pāramitāsu paripācayati. dānapāramitāyāṃ śīlapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ dhyānapāramitāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ, buddhakṣetrād buddhakṣetraṃ saṃkrāmati buddhān bhagavataḥ paryupāsīnaḥ kuśalamūlānām avaropanatāyai. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvo vīryapāramitāyāṃ sthito dhyānapāramitāṃ parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvo vīryapāramitāyāṃ sthitaḥ prajñāpāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattvo vīryapāramitāyāṃ sthito dānapāramitāṃ na dravyataḥ samanupaśyati. na bhāvato na nimittataḥ. śīlapāramitāṃ na dravyataḥ samanupaśyati. na bhāvato na nimittataḥ, kṣāntipāramitāṃ na dravyataḥ samanupaśyati na bhāvato na nimittataḥ, vīryapāramitāṃ na dravyataḥ samanupaśyati (AdSPG I 101) na bhāvato na nimittataḥ, dhyānapāramitāṃ na dravyataḥ samanupaśyati na bhāvato na nimittataḥ. evaṃ yāvat smṛtyupasthānāni yāvat sarvākārajñatāṃ na dravyataḥ samanupaśyati. na bhāvato na nimittataḥ. sa sarvadharmān adravyataḥ samanupaśyann abhāvataḥ animittataḥ samanupaśyan, na kaścid dharme niketaṃ karoti. sa yathāvādi tathākārī bhavati. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvo vīryapāramitāyāṃ sthitaḥ prajñāpāramitāṃ parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvo dhyānāpāramitāyāṃ sthito dānapāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattvo viviktam eva kāmair viviktaṃ pāpakair akusalair dharmai savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamadhyānam upasaṃpadya viharati. yāvan naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasamāpattim upasaṃpadya viharati. sa tatra dhyānapāramitāyāṃ sthita avikṣiptamanas [f.
241a] tebhya sattvebhya āmiṣadānaṃ ca dharmadānaṃ ca dadāti. sa ātmanā ca āmiṣadānaṃ ca dharmadānaṃ ca dadāti. parāṃś ca āmiṣadānena ca dharmadānena ca samādāpayati. āmiṣadānadharmadānasya ca varṇaṃ bhāṣate. ye ca anye sattvā āmiṣadānaṃ ca dharmadānaṃ ca dadanti teṣām api varṇavādī bhavati samanujñaḥ. tāni ca kuśalamūlāni na śrāvākabhūmau vā pratyekabuddhabhūmau vā pariṇāmayaty anyatra sarvasattvai sārdhaṃ sādhāraṇāni kṛtvā anuttarasyāṃ samyaksaṃbodhau pariṇāmayati. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvo dhyānapāramitāyāṃ sthito dānapāramitāṃ parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavan bodhisattvo mahāsattvo dhyānapāramitāyāṃ sthita śīlapāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya dhyānapāramitāyāṃ sthitasya na rāgasahagataṃ cittam utpadyate na doṣasahagataṃ na mohasahagataṃ, na vihiṃsā sahagataṃ cittam utpadyate. (AdSPG I 102) na? anyatra sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair viharati, tāni ca kuśalamūlaṃ na śrāvakabhūmau vā pratyekabuddhabhūmau vā pariṇāmayaty anyatra sarvasattvaiḥ sārdhaṃ sādhāraṇaṃ kṛtvā anuttarasyāṃ samyaksaṃbodhau pariṇāmayati. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvo dhyānapāramitāyāṃ sthitaḥ śīlapāramitāṃ parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvo dhyānapāramitāyāṃ sthitaḥ kṣāntipāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattvo dhyānapāramitāyāṃ sthitaḥ phenapiṇḍopamaṃ rūpaṃ pratyavekṣate. budbudopamāṃ vedanām marīcyupamāṃ saṃjñāṃ kadalyupamāṃ saṃskārān māyopamaṃ vijñānaṃ pratyavekṣate. tasyaivaṃ pratyavekṣamāṇasya pañcasu upādānaskandheṣv asārakasaṃjña pratyupasthitā bhavati. tasyaivaṃ pratyavekṣamāṇasyaivam bhavati. cchidyamāneṣv aṅgapratyaṅgeṣu ko 'tra chinnanti kiṃ veha cchidyate. kasya vā kāyaḥ kasya vā vedanā kasyeyaṃ saṃjñā kasya vā saṃskārā kasya vā vijñānaṃ? tasyaivaṃ pratyevekṣamāṇasyaivaṃ bhavati. ko 'trākruśyate vā paribhāṣyate vā yatra ākruśyamānasya vā paribhāṣyamāṇasya vā vyāpāda utpadyate? evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvo dhyānapāramitāyāṃ sthitaḥ kṣāntipāramitāṃ parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvo dhyānapāramitāyāṃ sthito vīryapāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattvo dhyānapāramitāyāṃ sthitvā viviktam eva kāmair viviktaṃ pāpakair akuśalaiḥ dharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamadhyānam (AdSPG I 103) upasaṃpadya viharati. yāvac caturthaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati. sa dhyānānāṃ dhyānāṅgānāṃ ca nimittam udgṛhya anekavidham ṛddhividhiṃ pratyanubhavati. yāvad vistareṇa kartavyaṃ, yāvad divyena śrotradhātunā ubhayāṃc chabdāṃc chṛṇoti. divyāṃś ca mānuṣāṃś ca, parasattvānāṃ parapudgalānāṃ cetasaiva cittaṃ yathābhūtaṃ prajānāti. yāvad anuttaraṃ cittam anuttaraṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti. so 'nekavidhaṃ pūrve nivāsam anusmarati. yāvad vistareṇa kartavyaṃ. yāvat sa divyena cakṣuṣā atikrāntamānuṣeṇa yāvad, yathākarmopagān sattvān paśyati. sa imāḥ [f. 241b] pañcābhijñā. pratiṣṭhāya buddhakṣetrād buddhakṣetraṃ saṃkrāmati. buddhān bhagavataḥ paryupāsīnaḥ kuśalamūlāny avaropayan sattvān paripāvayan buddhakṣetraṃ pariśodhayaṃs. tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakabhūmau vā pratyekabuddhabhūmau vā pariṇāmayaty anyatra sarvasattvaiḥ sārdhaṃ sādharaṇaṃ kṛtvā anuttarasyāṃ samyaksaṃbodhau pariṇāmayati. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvo dhyānapāramitāyāṃ sthito vīryapāramitāṃ parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvo dhyānapāramitāyāṃ sthitaḥ prajñāpāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattvo dhyānapāramitāyāṃ sthito rūpaṃ nopalabhate. vedanāsaṃjñāsaṃskārāvijñānaṃ nopalabhate. dānapāramitāṃ nopalabhate śīlapāramitāṃ kṣāntipāramitāṃ vīryapāramitāṃ dhyānapāramitāṃ prajñāpāramitāṃ nopalabhate. smṛtyupasthānāni nopalabhate samyakprahāṇāni nopalabhate. ṛddhipādāṃ nopalabhate indriyāṇi nopalabhate balāni nopalabhate. bodhyaṃgāni nopalabhate. āryāṣṭāṅgaṃ mārgaṃ (AdSPG I 104) nopalabhate, yāvat sarvākārajñatāṃ nopalabhate. saṃskṛtadhātuṃ nopalabhate asaṃskṛtadhātuṃ nopalabhate. anupalabhamāno na abhisaṃskaroti. anabhisaṃskurvan notpādayati. na nirodhayati. tat kasya hetos? tathā hi subhūte utpādād vā tathāgatānām anutpādād vā tathāgatānāṃ sthitaivaiṣāṃ dharmāṇāṃ dharmasthititā sthita eva dharmadhātu sa naivotpadyate na nirudhyate. so 'vikṣiptacitta sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair avirahito bhavati. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvo dhyānapāramitāyāṃ sthitaḥ prajñāpāramitāṃ parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvāḥ prajñāpāramitāyāṃ sthito dānapāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñapāramitāyāṃ caraṃ sarvadharmāṃc chūnyā iti
samanupaśyati. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran sarvadharmāṃc chūnyā iti samanupaśyati? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann adhyātmaśūnyatāyāṃ carann adhyātmaśūnyatām adhyātmaśūnyateti nopalabhate. bahirddhāśūnyatāṃ bahirddhāsūnyateti nopalabhate. adhyātmabahirddhāśūnyatām adhyātmabahirddhāśūnyateti nopalabhate. śūnyatāśūnyatāṃ śūnyatāśūnyateti nopalabhate. mahāśūnyatāṃ mahāśūnyateti nopalabhate. paramārthaśūnyatāṃ paramārthaśūnyateti nopalabhate. saṃskṛtaśūnyatāṃ saṃskṛtaśūnyateti nopalabhate. asaṃskṛtaśūnyatām asaṃskṛtaśūnyateti nopalabhate. atyaṃśūnyatām atyantaśūnyateti nopalabhate. anavarāgraśūnyatām anavarāgraśūnyateti nopalabhate. avakāraśūnyatām avakāraśūnyateti nopalabhate. prakṛtiśūnyatāṃ prakṛtiśūnyateti nopalabhate sarvadharmaśūnyatāṃ sarvadharmaśūnyateti nopalabhate, svalakṣaṇaśūnyatāṃ svalaksaṇaśūnyateti (AdSPG I 105) nopalabhate. sa iha caturdaśasu śūnyatāsu sthitvā bodhisattvo mahāsattvo rūpaṃ nopalabhate [f. 242a] śūnyam iti vā aśūnyam iti vā. vedanāṃ saṃjñāṃ saṃskārān vijñānaṃ nopalabhate. śūnyam iti vā aśūnyam iti vā. smṛtyupasthānāni nopalabhate śūnyam iti vā aśūnyam iti vā. yāvad aṣṭādaśāveṇikāṃ buddhadharmāṃ nopalabhate śūnyā iti vā aśūnyā iti vā. yāvad bodhim api nopalabhate śūnyeti vā aśūnyeti vā. saṃskṛtadhātuṃ nopalabhate śūnya iti vā aśūnya iti vā. asaṃskṛtadhātuṃ nopalabhate śūnya iti vā aśūnya iti vā. sa iha prajñāpāramitāyāṃ caraṃ bodhisattvo mahāsattvo yad yad eva dānaṃ dadāty annaṃ vā pānaṃ vā yāvad anyatarānyatarān mānuṣyakāṃ pariṣkarāṃs tad dānaṃ śūnyam iti na samanupaśyati. yo vā dadāti. yasmai vā dadāti tam api śūnyam iti na samanupaśyati. tasya mātsaryacittasya vā āgrahacittasya vā avakāśo na bhavati. tat kasya heto? sarva ete prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvasya mahāsattvasya vikalpāna bhavaṃti. prathamacittotpādam upādāya. yāvad bodhimaṇḍaniṣaṇṇasya. yathaiva tathāgatasya arhata samyaksaṃbuddhasya anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhasya na mātsaryacittaṃ vā āgrahacittaṃ vā utpadyate, tathaiva bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato na mātsaryacittaṃ vā āgrahacittaṃ vā utpadyate. eṣa eva bodhisattvasya mahāsattvasya śāstā yaduta prajñāpāramitā. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ sthito dānapāramitāṃ parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ sthitaḥ śīlapāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ sthitaḥ (AdSPG I 106) śrāvakapratyekabuddhacittānām avakāśaṃ na dadāti. tat kasya hetoḥ? tathā hi sa śrāvākapratyekabuddhabhūmīṃ nopalabhate. tac ca cittaṃ nopalabhate. yac chrāvakabhūmau vā pratyekabuddhabhūmau vā pariṇāmayet. sa prathamacittotpādam upādaya. yāvad bodhimaṇḍaṃ prāṇātipātaṃ prahāṇāya dharman deśayati. ātmanā ca prāṇātipātāt prativirato bhavati. paraṃ ca prāṇātipātavairamaṇyāṃ samādāpayati. prāṇātipātavairamaṇyasya ca varṇaṃ bhāṣate. ye ca anye prāṇātipātāt prativiratā bhavaṃti teṣām api varṇavādī bhavati. samanujñaḥ. yāvad ātmanā ca mithyādṛṣṭeḥ prativirato bhavati. paraṃ ca mityādṛṣṭivairamaṇye samādāpayati mithyādṛṣṭivairamaṇyasya ca varṇaṃ bhāṣate. ye ca anye mithyādṛṣṭiviratās teṣām api varṇavādī bhavati samanujñaḥ. tena ca śīlena na kaṃcid dharmaṃ parāmṛśati. śrāvakatvaṃ vā pratyekabuddhatvaṃ vā buddhatvaṃ vā prāg eva anye kecit. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ sthitaḥ śīlapāramitāni parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ sthitaḥ kṣāntipāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ sthitasya ānulomikī kṣāntir utpadyate. tasyaivaṃ bhavati. neha kaścid dharma utpadyate vā nirudhyate vā. jāyate vā jīryate vā mṛyate vā, ākrośyate vā paribhāṣyate vā, cchidyate vā bhidyate vā. [f. 242b] hanyate vā. tasya prathamacittopādam upādāya yāvad bodhimaṇḍam atrāntarāt sacet sarvasattvā āgamya ākrośeyu paribhāṣeral loṣṭadaṇḍa muṣṭiśastraprahārān dadyuś cchindyur bhidyur vā tatrāsyaivaṃ bhavati. aho dharmāṇāṃ dharmatā (AdSPG I 107) na ca nāmeha kaścid dharma ākrośyate vā paribhāṣyate vā cchidyate vā bhidyate vā hanyate vā badhyate vā. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ sthitaḥ kṣāntipāramitāṃ parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavaṃ bodhisattvo mahāsattva prajñāpāramitāyāṃ sthito vīryapāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyām sthitaḥ caturṣu ṛddhipādeṣu
sthita upāyakauśalena samanvāgataḥ kāyikaṃ caitasikaṃ ca vīryaṃ saṃjanayya lokadhātum api gatvā lokadhātuśatam api gatvā lokadhātusahasram api gatvā yāval lokadhātukoṭīniyutaśatasahasraṃ api gatvā sattvānāṃ dharman deśayati. dānapāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayati śīlapāramitāyāṃ vā kṣāntipāramitāyāṃ vā vīryapāramitāyāṃ vā dhyānapāramitāyāṃ vā prajñāpāramitāyāṃ vā. pratiṣṭhāpayati. sa bodhipakṣyeṣu dharmeṣu pratiṣṭhāpayati. śrotaāpattiphale pratiṣṭhāpayati. sakṛdāgāmīphale anāgāmīphale arhattve pratyekabodhau yāvad anuttarasyāṃ samyaksaṃbodhau pratiṣṭhāpayati. tathā ca pratiṣṭhāpayati. yathā na saṃskṛte dhātau pratiṣṭhāpayati. na asaṃskṛte dhātau pratiṣṭhāpayati. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ sthito vīryapāramitāṃ parigṛhṇāti. āha: kathaṃ bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ sthito dhyānapāramitāṃ parigṛhṇāti? bhagavān āha: iha subhūte hodhisattvo mahāsattvāḥ prajñāpāramitāyāṃ sthitas tathāgatasamādhiṃ sthāpayitvā yāvantaḥ kecit samādhayaḥ śrāvakasamādhayo vā pratyekabuddhasamādhayo vā bodhisattvasamādhayo vā tān sarvān samāpadyate. tatra samādhiṣu sthitvā aṣṭau vimokṣān anulomapratilomaṃ samāpadyate ca vyutthiṣṭhate ca. katamān aṣṭau? iha subhūte bodhisattvo mahāsattvo rūpī rūpāṇi paśyaty, ayaṃ prathamo vimokṣaḥ. adhyātmarūpasaṃjñī bahirddhārūpāṇi paśyaty, ayaṃ (AdSPG I 108) dvitīyo vimokṣaḥ. śubhaṃ cādhimukto bhavaty, ayaṃ tritīyo vimokṣaḥ. sa sarvaśo rūpasaṃjñānāṃ samatikramāt pratighasaṃjñānām astaṃgamān nānātvasaṃjñānām amanasikārād anantam ākāśam ity ākāśānāntyāyatanam upasaṃpadya viharaty, ayaṃ caturtho vimokṣaḥ. sa sarvaśa ākāśānāntyāyatana samatikramād anantaṃ vijñānam iti vijñānanantyāyatanam upasaṃpadya viharaty, ayaṃ paṃcamo vimokṣaḥ. sa sarvaśo vijñānānantyāyatanasamatikramān nāsti kiṃcid ity ākiṃcanyāyatanam upasaṃpadya viharaty, ayaṃ ṣaṣṭho vimokṣaḥ. sa sarvaśa ākiṃcanyāyatanasamatikramān naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam upasaṃpadya viharaty, ayaṃ saptamo vimokṣaḥ. sa sarvaśo naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasamatikramāt saṃjñāvedayitanirodham [f. 243a] upasaṃpadya viharaty, ayam aṣṭamo vimokṣaḥ. imān aṣṭau vimokṣān anulomapratilomaṃ samāpadyate ca vyutthiṣṭhate ca. nava ca anupūrvasamāpattīr anulomapratilomaṃ samāpadyate ca vyutthiṣṭhate ca. katamā nava? iha subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ viviktam eva kāmair viviktaṃ pāpakair akuśalair dharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati. yāvac cathurthaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati. yāvat naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasamatikramāt saṃjñāvedayitanirodham upasaṃpadya viharati. iha nava anupūrvasamāpattīr anulomapratilomaṃ samāpadyate ca vyutthiṣṭhate ca. sa eṣām aṣṭānāṃ vimokṣāṇām āsāṃ ca navānām anupūrvasamāpattīnāṃ vibhaṅgaṃ kṛtvā imaṃ siṃhavijṛṃbhitaṃ samādhiṃ samāpadyate. katamaś ca subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya (AdSPG I 109) siṃhavijṛṃbhitaḥ samādhiḥ? iha subhūte bodhisattvo mahāsattvo viviktam eva kāmair viviktaṃ pāpakair akuśalair dharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati. yāvan naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanād vyutthāya nirodhaṃ samāpadyate. nirodhasamāpatter vyutthāya naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanaṃ samāpadyate. naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanād vyutthāya prathamadhyānaṃ samāpadyate. sa imaṃ siṃhavijṛṃbhitaṃ samādhiṃ vipākīkṛtya viṣkandakasamādhiṃ samāpadyate. katamaś ca subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya viṣkandakasamādhi? iha subhūte bodhisattvo mahāsattvo viviktam eva kāmair viviktaṃ pāpakair akuśalair dharmai savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamadhyānam upasaṃpadya viharati. prathamadhyānād vyutthāya yāvan naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam upasaṃpadya viharati. naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanād vyutthāya nirodhasamāpattiṃ samāpadyate. nirodhasamāpatter vyutthāya dvitīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati. dvitīyād dhyānād vyutthāya nirodhasamāpattiṃ samāpadyate. nirodhasamāpatter vyutthāya tritīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati. tṛtīyād dhyānād vyutthāya nirodhasamāpattiṃ samāpadyate. nirodhasamāpatter vyutthāya caturthaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati. caturthād dhyānād vyutthāya nirodhasamāpattiṃ samāpadyate. nirodhasamāpatter vyutthāya ākāśānantyāyatanaṃ samāpadyate. ākāśanantyāyatanād vyutthāya nirodhasamāpattiṃ samāpadyate. nirodhasamāpatter vyutthāya vijñānanantyāyatanaṃ samāpadyate. vijñānānantyāyatanād vyutthāya nirodhasamāpattiṃ samāpadyate. nirodhasamāpatter vyu
Kinh Bát-nhã Mười tám ngàn bài tụng, Phẩm 55-70 (Aṣṭādaśasāhasrikā Prajñāpāramitā, Parivarta 55-70) | Tra cứu Kinh điển | Tàng Kinh Việt