Tương Ưng Uẩn (Khandha Saṃyutta)

ādāya, viññāṇaṁ abhinivissa: 
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassati. 
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave, 
rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti? 
“Aniccaṁ, bhante” …pe… 
vipariṇāmadhammaṁ, api nu taṁ anupādāya etaṁ mama, esohamasmi, eso me attāti samanupasseyyāti? 
“No hetaṁ, bhante”. 
“Vedanā … 
saññā … 
saṅkhārā … 
viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti? 
“Aniccaṁ, bhante” …pe… 
vipariṇāmadhammaṁ, api nu taṁ anupādāya etaṁ mama, esohamasmi, eso me attāti samanupasseyyāti? 
“No hetaṁ, bhante”. 
“Evaṁ passaṁ …pe… 
nāparaṁ itthattāyāti pajānātī”ti. 
Dutiyaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.152 
15. Diṭṭhivagga 
Soattāsutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Kismiṁ nu kho, bhikkhave, sati, kiṁ upādāya, kiṁ abhinivissa evaṁ diṭṭhi uppajjati: 
‘so attā, so loko, so pecca bhavissāmi nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo’”ti? 
Bhagavaṁmūlakā no, bhante, dhammā …pe…. 
“Rūpe kho, bhikkhave, sati, rūpaṁ upādāya, rūpaṁ abhinivissa evaṁ diṭṭhi uppajjati: 
‘so attā, so loko, so pecca bhavissāmi nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo’ti. 
Vedanāya …pe… 
saññāya … 
saṅkhāresu …pe… 
viññāṇe sati, viññāṇaṁ upādāya, viññāṇaṁ abhinivissa evaṁ diṭṭhi uppajjati: 
‘so attā, so loko, so pecca bhavissāmi nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo’ti. 
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave, 
rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti? 
“Aniccaṁ, bhante”. 
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti? 
“Dukkhaṁ, bhante”. 
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, api nu taṁ anupādāya evaṁ diṭṭhi uppajjeyya: 
‘so attā, so loko, so pecca bhavissāmi nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo’”ti? 
“No hetaṁ, bhante”. 
“Vedanā … 
saññā … 
saṅkhārā … 
viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti? 
“Aniccaṁ, bhante”. 
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti? 
“Dukkhaṁ, bhante”. 
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, api nu taṁ anupādāya evaṁ diṭṭhi uppajjeyya: 
‘so attā so loko, so pecca bhavissāmi nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo’”ti? 
“No hetaṁ, bhante”. 
“Evaṁ passaṁ …pe… 
nāparaṁ itthattāyāti pajānātī”ti. 
Tatiyaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.153 
15. Diṭṭhivagga 
Nocamesiyāsutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Kismiṁ nu kho, bhikkhave, sati, kiṁ upādāya, kiṁ abhinivissa evaṁ diṭṭhi uppajjati: 
‘no cassaṁ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’”ti? 
Bhagavaṁmūlakā no, bhante, dhammā …pe… 
“rūpe kho, bhikkhave, sati, rūpaṁ upādāya, rūpaṁ abhinivissa evaṁ diṭṭhi uppajjati: 
‘no cassaṁ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’ti. 
Vedanāya sati … 
saññāya sati … 
saṅkhāresu sati … 
viññāṇe sati, viññāṇaṁ upādāya, viññāṇaṁ abhinivissa, evaṁ diṭṭhi uppajjati: 
‘no cassaṁ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’ti. 
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave, 
rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti? 
“Aniccaṁ, bhante”. 
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti? 
“Dukkhaṁ, bhante”. 
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, api nu taṁ anupādāya evaṁ diṭṭhi uppajjeyya: 
‘no cassaṁ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’”ti? 
“No hetaṁ, bhante”. 
“Vedanā … 
saññā … 
saṅkhārā … 
viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti? 
“Aniccaṁ, bhante”. 
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti? 
“Dukkhaṁ, bhante”. 
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, api nu taṁ anupādāya evaṁ diṭṭhi uppajjeyya: 
‘no cassaṁ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’”ti? 
“No hetaṁ, bhante”. 
“Evaṁ passaṁ …pe… 
nāparaṁ itthattāyāti pajānātī”ti. 
Catutthaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.154 
15. Diṭṭhivagga 
Micchādiṭṭhisutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Kismiṁ nu kho, bhikkhave, sati, kiṁ upādāya, kiṁ abhinivissa micchādiṭṭhi uppajjatī”ti? 
Bhagavaṁmūlakā no, bhante, dhammā …pe… 
“rūpe kho, bhikkhave, sati, rūpaṁ upādāya, rūpaṁ abhinivissa micchādiṭṭhi uppajjati. 
Vedanāya sati … 
saññāya sati … 
saṅkhāresu sati … 
viññāṇe sati, viññāṇaṁ upādāya, viññāṇaṁ abhinivissa micchādiṭṭhi uppajjati. 
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave, 
rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti? 
“Aniccaṁ, bhante”. 
“Yaṁ panāniccaṁ …pe… 
api nu taṁ anupādāya micchādiṭṭhi uppajjeyyā”ti? 
“No hetaṁ, bhante”. 
“Vedanā … 
saññā … 
saṅkhārā … 
viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti? 
“Aniccaṁ, bhante”. 
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti? 
“Dukkhaṁ, bhante”. 
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, api nu taṁ anupādāya micchādiṭṭhi uppajjeyyā”ti? 
“No hetaṁ, bhante”. 
“Evaṁ passaṁ …pe… 
nāparaṁ itthattāyāti pajānātī”ti. 
Pañcamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.155 
15. Diṭṭhivagga 
Sakkāyadiṭṭhisutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Kismiṁ nu kho, bhikkhave, sati, kiṁ upādāya, kiṁ abhinivissa sakkāyadiṭṭhi uppajjatī”ti? 
Bhagavaṁmūlakā no, bhante, dhammā …pe… 
“rūpe kho, bhikkhave, sati, rūpaṁ upādāya, rūpaṁ abhinivissa sakkāyadiṭṭhi uppajjati. 
Vedanāya sati … 
saññāya sati … 
saṅkhāresu sati … 
viññāṇe sati, viññāṇaṁ upādāya, viññāṇaṁ abhinivissa sakkāyadiṭṭhi uppajjati. 
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave, 
rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti? 
“Aniccaṁ, bhante”. 
“Yaṁ panāniccaṁ …pe… 
api nu taṁ anupādāya sakkāyadiṭṭhi uppajjeyyā”ti? 
“No hetaṁ, bhante”. 
“Vedanā … 
saññā … 
saṅkhārā … 
viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti? 
“Aniccaṁ, bhante”. 
“Yaṁ panāniccaṁ …pe… 
api nu taṁ anupādāya sakkāyadiṭṭhi uppajjeyyā”ti? 
“No hetaṁ, bhante”. 
“Evaṁ passaṁ …pe… 
nāparaṁ itthattāyāti pajānātī”ti. 
Chaṭṭhaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.156 
15. Diṭṭhivagga 
Attānudiṭṭhisutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Kismiṁ nu kho, bhikkhave, sati, kiṁ upādāya, kiṁ abhinivissa attānudiṭṭhi uppajjatī”ti? 
Bhagavaṁmūlakā no, bhante, dhammā …pe… 
“rūpe kho, bhikkhave, sati, rūpaṁ upādāya, rūpaṁ abhinivissa attānudiṭṭhi uppajjati. 
Vedanāya sati … 
saññāya sati … 
saṅkhāresu sati … 
viññāṇe sati, viññāṇaṁ upādāya, viññāṇaṁ abhinivissa attānudiṭṭhi uppajjati. 
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave, 
rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti? 
“Aniccaṁ, bhante”. 
“Yaṁ panāniccaṁ …pe… 
api nu taṁ anupādāya attānudiṭṭhi uppajjeyyā”ti? 
“No hetaṁ, bhante”. 
“Vedanā … 
saññā … 
saṅkhārā … 
viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti? 
“Aniccaṁ, bhante”. 
“Yaṁ panāniccaṁ …pe… 
api nu taṁ anupādāya attānudiṭṭhi uppajjeyyā”ti? 
“No hetaṁ, bhante”. 
“Evaṁ passaṁ …pe… 
nāparaṁ itthattāyāti pajānātī”ti. 
Sattamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.157 
15. Diṭṭhivagga 
Abhinivesasutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Kismiṁ nu kho, bhikkhave, sati, kiṁ upādāya, kiṁ abhinivissa uppajjanti saṁyojanābhinivesavinibandhā”ti? 
Bhagavaṁmūlakā no, bhante, dhammā …pe… 
“rūpe kho, bhikkhave, sati, rūpaṁ upādāya, rūpaṁ abhinivissa uppajjanti saṁyojanābhinivesavinibandhā. 
Vedanāya sati … 
saññāya sati … 
saṅkhāresu sati … 
viññāṇe sati, viññāṇaṁ upādāya, viññāṇaṁ abhinivissa uppajjanti saṁyojanābhinivesavinibandhā. 
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave, 
rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti? 
“Aniccaṁ, bhante”. 
“Yaṁ panāniccaṁ …pe… 
api nu taṁ anupādāya uppajjeyyuṁ saṁyojanābhinivesavinibandhā”ti? 
“No hetaṁ, bhante” …pe… 
“evaṁ passaṁ …pe… 
nāparaṁ itthattāyāti pajānātī”ti. 
Aṭṭhamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.158 
15. Diṭṭhivagga 
Dutiyaabhinivesasutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Kismiṁ nu kho, bhikkhave, sati, kiṁ upādāya, kiṁ abhinivissa uppajjanti saṁyojanābhinivesavinibandhājjhosānā”ti? 
Bhagavaṁmūlakā no, bhante, dhammā …pe… 
“rūpe kho, bhikkhave, sati, rūpaṁ upādāya, rūpaṁ abhinivissa uppajjanti saṁyojanābhinivesavinibandhājjhosānā. 
Vedanāya sati … 
saññāya sati … 
saṅkhāresu sati … 
viññāṇe sati, viññāṇaṁ upādāya, viññāṇaṁ abhinivissa uppajjanti saṁyojanābhinivesavinibandhājjhosānā. 
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave, 
rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti? 
“Aniccaṁ, bhante”. 
“Yaṁ panāniccaṁ …pe… 
api nu taṁ anupādāya uppajjeyyuṁ saṁyojanābhinivesavinibandhājjhosānā”ti? 
“No hetaṁ, bhante”. 
“Evaṁ passaṁ …pe… 
nāparaṁ itthattāyāti pajānātī”ti. 
Navamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.159 
15. Diṭṭhivagga 
Ānandasutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā …pe… bhagavantaṁ etadavoca: 
“sādhu me, bhante, bhagavā saṅkhittena dhammaṁ desetu, yamahaṁ bhagavato dhammaṁ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyyan”ti. 
“Taṁ kiṁ maññasi, ānanda, 
rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti? 
“Aniccaṁ, bhante”. 
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti? 
“Dukkhaṁ, bhante”. 
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ: 
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti? 
“No hetaṁ, bhante”. 
“Vedanā … 
saññā … 
saṅkhārā … 
viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti? 
“Aniccaṁ, bhante”. 
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti? 
“Dukkhaṁ, bhante”. 
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ: 
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti? 
“No hetaṁ, bhante”. 
“Evaṁ passaṁ …pe… 
nāparaṁ itthattāyāti pajānātī”ti. 
Dasamaṁ. 
Diṭṭhivaggo pañcamo. 
Tassuddānaṁ 
Ajjhattikaṁ etaṁmama, 
Soattā nocamesiyā; 
Micchāsakkāyattānu dve, 
Abhinivesā ānandenāti. 
Uparipaṇṇāsako samatto. 
Tassa uparipaṇṇāsakassa vagguddānaṁ 
Anto dhammakathikā vijjā, 
kukkuḷaṁ diṭṭhipañcamaṁ; 
Tatiyo paṇṇāsako vutto, 
nipātoti pavuccatīti. 
Khandhasaṁyuttaṁ samattaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.15 
2. Aniccavagga 
Yadaniccasutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Rūpaṁ, bhikkhave, aniccaṁ. 
Yadaniccaṁ taṁ dukkhaṁ; 
yaṁ dukkhaṁ tadanattā; 
yadanattā taṁ ‘netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ. 
Vedanā aniccā. 
Yadaniccaṁ taṁ dukkhaṁ; 
yaṁ dukkhaṁ tadanattā; 
yadanattā taṁ ‘netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ. 
Saññā aniccā …pe… 
saṅkhārā aniccā … 
viññāṇaṁ aniccaṁ. 
Yadaniccaṁ taṁ dukkhaṁ; 
yaṁ dukkhaṁ tadanattā; 
yadanattā taṁ ‘netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ. 
Evaṁ passaṁ …pe… 
nāparaṁ itthattāyā’ti pajānātī”ti. 
Catutthaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.16 
2. Aniccavagga 
Yaṁdukkhasutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Rūpaṁ, bhikkhave, dukkhaṁ. 
Yaṁ dukkhaṁ tadanattā; 
yadanattā taṁ ‘netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ. 
Vedanā dukkhā … 
saññā dukkhā … 
saṅkhārā dukkhā … 
viññāṇaṁ dukkhaṁ. 
Yaṁ dukkhaṁ tadanattā; 
yadanattā taṁ ‘netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ. 
Evaṁ passaṁ …pe… 
nāparaṁ itthattāyā’ti pajānātī”ti. 
Pañcamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.17 
2. Aniccavagga 
Yadanattāsutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Rūpaṁ, bhikkhave, anattā. 
Yadanattā taṁ ‘netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ. 
Vedanā anattā … 
saññā anattā … 
saṅkhārā anattā … 
viññāṇaṁ anattā. 
Yadanattā taṁ ‘netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ. 
Evaṁ passaṁ, bhikkhave …pe… 
nāparaṁ itthattāyā’ti pajānātī”ti. 
Chaṭṭhaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.18 
2. Aniccavagga 
Sahetuaniccasutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Rūpaṁ, bhikkhave, aniccaṁ. 
Yopi hetu, yopi paccayo rūpassa uppādāya, sopi anicco. 
Aniccasambhūtaṁ, bhikkhave, rūpaṁ kuto niccaṁ bhavissati. 
Vedanā aniccā. 
Yopi hetu, yopi paccayo vedanāya uppādāya, sopi anicco. 
Aniccasambhūtā, bhikkhave, vedanā kuto niccā bhavissati. 
Saññā aniccā … 
saṅkhārā aniccā. 
Yopi hetu yopi paccayo saṅkhārānaṁ uppādāya, sopi anicco. 
Aniccasambhūtā, bhikkhave, saṅkhārā kuto niccā bhavissanti. 
Viññāṇaṁ aniccaṁ. 
Yopi hetu yopi paccayo viññāṇassa uppādāya, sopi anicco. 
Aniccasambhūtaṁ, bhikkhave, viññāṇaṁ kuto niccaṁ bhavissati. 
Evaṁ passaṁ …pe… 
nāparaṁ itthattāyā’ti pajānātī”ti. 
Sattamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.19 
2. Aniccavagga 
Sahetudukkhasutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Rūpaṁ, bhikkhave, dukkhaṁ. 
Yopi hetu yopi paccayo rūpassa uppādāya, sopi dukkho. 
Dukkhasambhūtaṁ, bhikkhave, rūpaṁ kuto sukhaṁ bhavissati. 
Vedanā dukkhā … 
saññā dukkhā … 
saṅkhārā dukkhā … 
viññāṇaṁ dukkhaṁ. 
Yopi hetu yopi paccayo viññāṇassa uppādāya, sopi dukkho. 
Dukkhasambhūtaṁ, bhikkhave, viññāṇaṁ kuto sukhaṁ bhavissati. 
Evaṁ passaṁ …pe… 
nāparaṁ itthattāyā’ti pajānātī”ti. 
Aṭṭhamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.1 
1. Nakulapituvagga 
Nakulapitusutta 
Evaṁ me sutaṁ—
ekaṁ samayaṁ bhagavā bhaggesu viharati susumāragire bhesakaḷāvane migadāye. 
Atha kho nakulapitā gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho nakulapitā gahapati bhagavantaṁ etadavoca: 
“Ahamasmi, bhante, jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto āturakāyo abhikkhaṇātaṅko. 
Aniccadassāvī kho panāhaṁ, bhante, bhagavato manobhāvanīyānañca bhikkhūnaṁ. 
Ovadatu maṁ, bhante, bhagavā; 
anusāsatu maṁ, bhante, bhagavā; 
yaṁ mamassa dīgharattaṁ hitāya sukhāyā”ti. 
“Evametaṁ, gahapati, evametaṁ, gahapati. 
Āturo hāyaṁ, gahapati, kāyo aṇḍabhūto pariyonaddho. 
Yo hi, gahapati, imaṁ kāyaṁ pariharanto muhuttampi ārogyaṁ paṭijāneyya, kimaññatra bālyā? 
Tasmātiha te, gahapati, evaṁ sikkhitabbaṁ: 
‘āturakāyassa me sato cittaṁ anāturaṁ bhavissatī’ti. 
Evañhi te, gahapati, sikkhitabban”ti. 
Atha kho nakulapitā gahapati bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ sāriputtaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho nakulapitaraṁ gahapatiṁ āyasmā sāriputto etadavoca: 
“vippasannāni kho te, gahapati, indriyāni; 
parisuddho mukhavaṇṇo pariyodāto. 
Alattha no ajja bhagavato sammukhā dhammiṁ kathaṁ savanāyā”ti? 
“Kathañhi no siyā, bhante. 
Idānāhaṁ, bhante, bhagavatā dhammiyā kathāya amatena abhisitto”ti. 
“Yathā kathaṁ pana tvaṁ, gahapati, bhagavatā dhammiyā kathāya amatena abhisitto”ti? 
“Idhāhaṁ, bhante, yena bhagavā tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁ. Ekamantaṁ nisinno khvāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ etadavocaṁ: 
‘ahamasmi, bhante, jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto āturakāyo abhikkhaṇātaṅko. 
Aniccadassāvī kho panāhaṁ, bhante, bhagavato manobhāvanīyānañca bhikkhūnaṁ. 
Ovadatu maṁ, bhante, bhagavā; 
anusāsatu maṁ, bhante, bhagavā; 
yaṁ mamassa dīgharattaṁ hitāya sukhāyā’ti. 
Evaṁ vutte, maṁ, bhante, bhagavā etadavoca: 
‘evametaṁ, gahapati, evametaṁ, gahapati. 
Āturo hāyaṁ, gahapati, kāyo aṇḍabhūto pariyonaddho. 
Yo hi, gahapati, imaṁ kāyaṁ pariharanto muhuttampi ārogyaṁ paṭijāneyya, kimaññatra bālyā? 
Tasmātiha te, gahapati, evaṁ sikkhitabbaṁ—
āturakāyassa me sato cittaṁ anāturaṁ bhavissatīti. 
Evañhi te, gahapati, sikkhitabban’ti. 
Evaṁ khvāhaṁ, bhante, bhagavatā dhammiyā kathāya amatena abhisitto”ti. 
“Na hi pana taṁ, gahapati, paṭibhāsi bhagavantaṁ uttariṁ paṭipucchituṁ: 
‘kittāvatā nu kho, bhante, āturakāyo ceva hoti āturacitto ca, kittāvatā ca pana āturakāyo hi kho hoti no ca āturacitto’”ti? 
“Dūratopi kho mayaṁ, bhante, āgaccheyyāma āyasmato sāriputtassa santike etassa bhāsitassa atthamaññātuṁ. 
Sādhu vatāyasmantaṁyeva sāriputtaṁ paṭibhātu etassa bhāsitassa attho”ti. 
“Tena hi, gahapati, suṇāhi, sādhukaṁ manasi karohi; bhāsissāmī”ti. 
“Evaṁ, bhante”ti kho nakulapitā gahapati āyasmato sāriputtassa paccassosi. 
Āyasmā sāriputto etadavoca: 
“Kathañca, gahapati, āturakāyo ceva hoti, āturacitto ca? 
Idha, gahapati, assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto 
rūpaṁ attato samanupassati, rūpavantaṁ vā attānaṁ; attani vā rūpaṁ, rūpasmiṁ vā attānaṁ. 
‘Ahaṁ rūpaṁ, mama rūpan’ti pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. 
Tassa ‘ahaṁ rūpaṁ, mama rūpan’ti pariyuṭṭhaṭṭhāyino taṁ rūpaṁ vipariṇamati aññathā hoti. 
Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. 
Vedanaṁ attato samanupassati, vedanāvantaṁ vā attānaṁ; attani vā vedanaṁ, vedanāya vā attānaṁ. 
‘Ahaṁ vedanā, mama vedanā’ti pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. 
Tassa ‘ahaṁ vedanā, mama vedanā’ti pariyuṭṭhaṭṭhāyino, sā vedanā vipariṇamati aññathā hoti. 
Tassa vedanāvipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. 
Saññaṁ attato samanupassati, saññāvantaṁ vā attānaṁ; attani vā saññaṁ, saññāya vā attānaṁ. 
‘Ahaṁ saññā, mama saññā’ti pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. 
Tassa ‘ahaṁ saññā, mama saññā’ti pariyuṭṭhaṭṭhāyino, sā saññā vipariṇamati aññathā hoti. 
Tassa saññāvipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. 
Saṅkhāre attato samanupassati, saṅkhāravantaṁ vā attānaṁ; attani vā saṅkhāre, saṅkhāresu vā attānaṁ. 
‘Ahaṁ saṅkhārā, mama saṅkhārā’ti pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. 
Tassa ‘ahaṁ saṅkhārā, mama saṅkhārā’ti pariyuṭṭhaṭṭhāyino, te saṅkhārā vipariṇamanti aññathā honti. 
Tassa saṅkhāravipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. 
Viññāṇaṁ attato samanupassati, viññāṇavantaṁ vā attānaṁ; attani vā viññāṇaṁ, viññāṇasmiṁ vā attānaṁ. 
‘Ahaṁ viññāṇaṁ, mama viññāṇan’ti pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. 
Tassa ‘ahaṁ viññāṇaṁ, mama viññāṇan’ti pariyuṭṭhaṭṭhāyino, taṁ viññāṇaṁ vipariṇamati aññathā hoti. 
Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. 
Evaṁ kho, gahapati, āturakāyo ceva hoti āturacitto ca. 
Kathañca, gahapati, āturakāyo hi kho hoti no ca āturacitto? 
Idha, gahapati, sutavā ariyasāvako ariyānaṁ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto sappurisānaṁ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto 
na rūpaṁ attato samanupassati, na rūpavantaṁ vā attānaṁ; na attani vā rūpaṁ, na rūpasmiṁ vā attānaṁ. 
‘Ahaṁ rūpaṁ, mama rūpan’ti na pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. 
Tassa ‘ahaṁ rūpaṁ, mama rūpan’ti apariyuṭṭhaṭṭhāyino, taṁ rūpaṁ vipariṇamati aññathā hoti. 
Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. 
Na vedanaṁ attato samanupassati, na vedanāvantaṁ vā attānaṁ; na attani vā vedanaṁ, na vedanāya vā attānaṁ. 
‘Ahaṁ vedanā, mama vedanā’ti na pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. 
Tassa ‘ahaṁ vedanā, mama vedanā’ti apariyuṭṭhaṭṭhāyino, sā vedanā vipariṇamati aññathā hoti. 
Tassa vedanāvipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. 
Na saññaṁ attato samanupassati, na saññāvantaṁ vā attānaṁ; na attani vā saññaṁ, na saññāya vā attānaṁ. 
‘Ahaṁ saññā, mama saññā’ti na pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. 
Tassa ‘ahaṁ saññā, mama saññā’ti apariyuṭṭhaṭṭhāyino, sā saññā vipariṇamati aññathā hoti. 
Tassa saññāvipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. 
Na saṅkhāre attato samanupassati, na saṅkhāravantaṁ vā attānaṁ; na attani vā saṅkhāre, na saṅkhāresu vā attānaṁ. 
‘Ahaṁ saṅkhārā, mama saṅkhārā’ti na pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. 
Tassa ‘ahaṁ saṅkhārā, mama saṅkhārā’ti apariyuṭṭhaṭṭhāyino, te saṅkhārā vipariṇamanti aññathā honti. 
Tassa saṅkhāravipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. 
Na viññāṇaṁ attato samanupassati, na viññāṇavantaṁ vā attānaṁ; na attani vā viññāṇaṁ, na viññāṇasmiṁ vā attānaṁ. 
‘Ahaṁ viññāṇaṁ, mama viññāṇan’ti na pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. 
Tassa ‘ahaṁ viññāṇaṁ, mama viññāṇan’ti apariyuṭṭhaṭṭhāyino, taṁ viññāṇaṁ vipariṇamati aññathā hoti. 
Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. 
Evaṁ kho, gahapati, āturakāyo hoti no ca āturacitto”ti. 
Idamavoca āyasmā sāriputto. 
Attamano nakulapitā gahapati āyasmato sāriputtassa bhāsitaṁ abhinandīti. 
Paṭhamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.20 
2. Aniccavagga 
Sahetuanattasutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Rūpaṁ, bhikkhave, anattā. 
Yopi hetu yopi paccayo rūpassa uppādāya, sopi anattā. 
Anattasambhūtaṁ, bhikkhave, rūpaṁ kuto attā bhavissati. 
Vedanā anattā … 
saññā anattā … 
saṅkhārā anattā … 
viññāṇaṁ anattā. 
Yopi hetu yopi paccayo viññāṇassa uppādāya, sopi anattā. 
Anattasambhūtaṁ, bhikkhave, viññāṇaṁ kuto attā bhavissati. 
Evaṁ passaṁ …pe… 
nāparaṁ itthattāyā’ti pajānātī”ti. 
Navamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.21 
2. Aniccavagga 
Ānandasutta 
Sāvatthiyaṁ … ārāme. 
Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca: 
“‘nirodho nirodho’ti, bhante, vuccati. 
Katamesānaṁ kho, bhante, dhammānaṁ nirodho ‘nirodho’ti vuccatī”ti? 
“Rūpaṁ kho, ānanda, aniccaṁ saṅkhataṁ paṭiccasamuppannaṁ khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ nirodhadhammaṁ. 
Tassa nirodho ‘nirodho’ti vuccati. 
Vedanā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā. 
Tassā nirodho ‘nirodho’ti vuccati. 
Saññā … 
saṅkhārā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā. 
Tesaṁ nirodho ‘nirodho’ti vuccati. 
Viññāṇaṁ aniccaṁ saṅkhataṁ paṭiccasamuppannaṁ khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ nirodhadhammaṁ. 
Tassa nirodho ‘nirodho’ti vuccati. 
Imesaṁ kho, ānanda, dhammānaṁ nirodho ‘nirodho’ti vuccatī”ti. 
Dasamaṁ. 
Aniccavaggo dutiyo. 
Tassuddānaṁ 
Aniccaṁ dukkhaṁ anattā, 
yadaniccāpare tayo; 
Hetunāpi tayo vuttā, 
ānandena ca te dasāti. 

Saṁyutta Nikāya 22.22 
3. Bhāravagga 
Bhārasutta 
Sāvatthiyaṁ … tatra kho … 
“bhārañca vo, bhikkhave, desessāmi bhārahārañca bhārādānañca bhāranikkhepanañca. 
Taṁ suṇātha. 
Katamo ca, bhikkhave, bhāro? 
Pañcupādānakkhandhā tissa vacanīyaṁ. 
Katame pañca? 
Rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho; 
ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhāro. 
Katamo ca, bhikkhave, bhārahāro? 
Puggalo tissa vacanīyaṁ. 
Yvāyaṁ āyasmā evaṁnāmo evaṅgotto; 
ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhārahāro. 
Katamañca, bhikkhave, bhārādānaṁ? 
Yāyaṁ taṇhā ponobhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī, seyyathidaṁ—
kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā. 
Idaṁ vuccati, bhikkhave, bhārādānaṁ. 
Katamañca, bhikkhave, bhāranikkhepanaṁ? 
Yo tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo. 
Idaṁ vuccati, bhikkhave, bhāranikkhepanan”ti. 
Idamavoca bhagavā. 
Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā: 
“Bhārā have pañcakkhandhā, 
bhārahāro ca puggalo; 
Bhārādānaṁ dukhaṁ loke, 
bhāranikkhepanaṁ sukhaṁ. 
Nikkhipitvā garuṁ bhāraṁ, 
aññaṁ bhāraṁ anādiya; 
Samūlaṁ taṇhamabbuyha, 
nicchāto parinibbuto”ti. 
Paṭhamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.23 
3. Bhāravagga 
Pariññasutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Pariññeyye ca, bhikkhave, dhamme desessāmi pariññañca. 
Taṁ suṇātha. 
Katame ca, bhikkhave, pariññeyyā dhammā? 
Rūpaṁ, bhikkhave, pariññeyyo dhammo, vedanā pariññeyyo dhammo, saññā pariññeyyo dhammo, saṅkhārā pariññeyyo dhammo, viññāṇaṁ pariññeyyo dhammo. 
Ime vuccanti, bhikkhave, pariññeyyā dhammā. 
Katamā ca, bhikkhave, pariññā? 
Yo, bhikkhave, rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo. 
Ayaṁ vuccati, bhikkhave, pariññā”ti. 
Dutiyaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.24 
3. Bhāravagga 
Abhijānasutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Rūpaṁ, bhikkhave, anabhijānaṁ aparijānaṁ avirājayaṁ appajahaṁ abhabbo dukkhakkhayāya; 
vedanaṁ anabhijānaṁ aparijānaṁ avirājayaṁ appajahaṁ abhabbo dukkhakkhayāya; 
saññaṁ anabhijānaṁ … 
saṅkhāre anabhijānaṁ aparijānaṁ avirājayaṁ appajahaṁ abhabbo dukkhakkhayāya; 
viññāṇaṁ anabhijānaṁ aparijānaṁ avirājayaṁ appajahaṁ abhabbo dukkhakkhayāya. 
Rūpañca kho, bhikkhave, abhijānaṁ parijānaṁ virājayaṁ pajahaṁ bhabbo dukkhakkhayāya; 
vedanaṁ abhijānaṁ … 
saññaṁ … 
saṅkhāre … 
viññāṇaṁ abhijānaṁ parijānaṁ virājayaṁ pajahaṁ bhabbo dukkhakkhayāyā”ti. 
Tatiyaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.25 
3. Bhāravagga 
Chandarāgasutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Yo, bhikkhave, rūpasmiṁ chandarāgo taṁ pajahatha. 
Evaṁ taṁ rūpaṁ pahīnaṁ bhavissati ucchinnamūlaṁ tālāvatthukataṁ anabhāvaṅkataṁ āyatiṁ anuppādadhammaṁ. 
Yo vedanāya chandarāgo taṁ pajahatha. 
Evaṁ sā vedanā pahīnā bhavissati ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā. 
Yo saññāya chandarāgo taṁ pajahatha. 
Evaṁ sā saññā pahīnā bhavissati ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā. 
Yo saṅkhāresu chandarāgo taṁ pajahatha. 
Evaṁ te saṅkhārā pahīnā bhavissanti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā. 
Yo viññāṇasmiṁ chandarāgo taṁ pajahatha. 
Evaṁ taṁ viññāṇaṁ pahīnaṁ bhavissati ucchinnamūlaṁ tālāvatthukataṁ anabhāvaṅkataṁ āyatiṁ anuppādadhamman”ti. 
Catutthaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.26 
3. Bhāravagga 
Assādasutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Pubbeva me, bhikkhave, sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi: 
‘ko nu kho rūpassa assādo, ko ādīnavo, kiṁ nissaraṇaṁ? 
Ko vedanāya assādo, ko ādīnavo, kiṁ nissaraṇaṁ? 
Ko saññāya assādo, ko ādīnavo, kiṁ nissaraṇaṁ? 
Ko saṅkhārānaṁ assādo, ko ādīnavo, kiṁ nissaraṇaṁ? 
Ko viññāṇassa assādo, ko ādīnavo, kiṁ nissaraṇan’ti? 
Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: 
‘yaṁ kho rūpaṁ paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ, ayaṁ rūpassa assādo. 
Yaṁ rūpaṁ aniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, ayaṁ rūpassa ādīnavo. 
Yo rūpasmiṁ chandarāgavinayo chandarāgappahānaṁ, idaṁ rūpassa nissaraṇaṁ. 
Yaṁ vedanaṁ paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ, ayaṁ vedanāya assādo. 
Yaṁ vedanā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā, ayaṁ vedanāya ādīnavo. 
Yo vedanāya chandarāgavinayo chandarāgappahānaṁ, idaṁ vedanāya nissaraṇaṁ. 
Yaṁ saññaṁ paṭicca uppajjati …pe… 
yaṁ saṅkhāre paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ, ayaṁ saṅkhārānaṁ assādo. 
Yaṁ saṅkhārā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā, ayaṁ saṅkhārānaṁ ādīnavo. 
Yo saṅkhāresu chandarāgavinayo chandarāgappahānaṁ, idaṁ saṅkhārānaṁ nissaraṇaṁ. 
Yaṁ viññāṇaṁ paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ, ayaṁ viññāṇassa assādo. 
Yaṁ viññāṇaṁ aniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, ayaṁ viññāṇassa ādīnavo. 
Yo viññāṇasmiṁ chandarāgavinayo chandarāgappahānaṁ, idaṁ viññāṇassa nissaraṇaṁ’. 
Yāvakīvañcāhaṁ, bhikkhave, imesaṁ pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ evaṁ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṁ nābbhaññāsiṁ, neva tāvāhaṁ, bhikkhave, ‘sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’ti paccaññāsiṁ. 
Yato ca khvāhaṁ, bhikkhave, imesaṁ pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ evaṁ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ; 
athāhaṁ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti paccaññāsiṁ. 
Ñāṇañca pana me dassanaṁ udapādi: 
‘akuppā me vimutti; ayamantimā jāti; natthi dāni punabbhavo’”ti. 
Pañcamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.27 
3. Bhāravagga 
Dutiyaassādasutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Rūpassāhaṁ, bhikkhave, assādapariyesanaṁ acariṁ. 
Yo rūpassa assādo tadajjhagamaṁ. 
Yāvatā rūpassa assādo paññāya me so sudiṭṭho. 
Rūpassāhaṁ, bhikkhave, ādīnavapariyesanaṁ acariṁ. 
Yo rūpassa ādīnavo tadajjhagamaṁ. 
Yāvatā rūpassa ādīnavo paññāya me so sudiṭṭho. 
Rūpassāhaṁ, bhikkhave, nissaraṇapariyesanaṁ acariṁ. 
Yaṁ rūpassa nissaraṇaṁ tadajjhagamaṁ. 
Yāvatā rūpassa nissaraṇaṁ paññāya me taṁ sudiṭṭhaṁ. 
Vedanāyāhaṁ, bhikkhave … 
saññāyāhaṁ, bhikkhave … 
saṅkhārānāhaṁ, bhikkhave … 
viññāṇassāhaṁ, bhikkhave, assādapariyesanaṁ acariṁ. 
Yo viññāṇassa assādo tadajjhagamaṁ. 
Yāvatā viññāṇassa assādo paññāya me so sudiṭṭho. 
Viññāṇassāhaṁ, bhikkhave, ādīnavapariyesanaṁ acariṁ. 
Yo viññāṇassa ādīnavo tadajjhagamaṁ. 
Yāvatā viññāṇassa ādīnavo paññāya me so sudiṭṭho. 
Viññāṇassāhaṁ, bhikkhave, nissaraṇapariyesanaṁ acariṁ. 
Yaṁ viññāṇassa nissaraṇaṁ tadajjhagamaṁ. 
Yāvatā viññāṇassa nissaraṇaṁ paññāya me taṁ sudiṭṭhaṁ. 
Yāvakīvañcāhaṁ, bhikkhave, imesaṁ pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṁ nābbhaññāsiṁ …pe… 
abbhaññāsiṁ. 
Ñāṇañca pana me dassanaṁ udapādi: 
‘akuppā me vimutti; ayamantimā jāti; natthi dāni punabbhavo’”ti. 
Chaṭṭhaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.28 
3. Bhāravagga 
Tatiyaassādasutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“No cedaṁ, bhikkhave, rūpassa assādo abhavissa nayidaṁ sattā rūpasmiṁ sārajjeyyuṁ. 
Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi rūpassa assādo, tasmā sattā rūpasmiṁ sārajjanti. 
No cedaṁ, bhikkhave, rūpassa ādīnavo abhavissa nayidaṁ sattā rūpasmiṁ nibbindeyyuṁ. 
Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi rūpassa ādīnavo, tasmā sattā rūpasmiṁ nibbindanti. 
No cedaṁ, bhikkhave, rūpassa nissaraṇaṁ abhavissa nayidaṁ sattā rūpasmā nissareyyuṁ. 
Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi rūpassa nissaraṇaṁ, tasmā sattā rūpasmā nissaranti. 
No cedaṁ, bhikkhave, vedanāya …pe… 
no cedaṁ, bhikkhave, saññāya … 
no cedaṁ, bhikkhave, saṅkhārānaṁ nissaraṇaṁ abhavissa, nayidaṁ sattā saṅkhārehi nissareyyuṁ. 
Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi saṅkhārānaṁ nissaraṇaṁ, tasmā sattā saṅkhārehi nissaranti. 
No cedaṁ, bhikkhave, viññāṇassa assādo abhavissa, nayidaṁ sattā viññāṇasmiṁ sārajjeyyuṁ. 
Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi viññāṇassa assādo, tasmā sattā viññāṇasmiṁ sārajjanti. 
No cedaṁ, bhikkhave, viññāṇassa ādīnavo abhavissa, nayidaṁ sattā viññāṇasmiṁ nibbindeyyuṁ. 
Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi viññāṇassa ādīnavo, tasmā sattā viññāṇasmiṁ nibbindanti. 
No cedaṁ, bhikkhave, viññāṇassa nissaraṇaṁ abhavissa, nayidaṁ sattā viññāṇasmā nissareyyuṁ. 
Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi viññāṇassa nissaraṇaṁ, tasmā sattā viññāṇasmā nissaranti. 
Yāvakīvañca, bhikkhave, sattā imesaṁ pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṁ nābbhaññaṁsu; 
neva tāva, bhikkhave, sattā sadevakā lokā samārakā sabrahmakā sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya nissaṭā visaṁyuttā vippamuttā vimariyādīkatena cetasā vihariṁsu. 
Yato ca kho, bhikkhave, sattā imesaṁ pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṁ abbhaññaṁsu; 
atha, bhikkhave, sattā sadevakā lokā samārakā sabrahmakā sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya nissaṭā visaṁyuttā vippamuttā vimariyādīkatena cetasā viharanti”. 
Sattamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.29 
3. Bhāravagga 
Abhinandanasutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Yo, bhikkhave, rūpaṁ abhinandati, dukkhaṁ so abhinandati. 
Yo dukkhaṁ abhinandati, ‘aparimutto so dukkhasmā’ti vadāmi. 
Yo vedanaṁ abhinandati … 
yo saññaṁ abhinandati … 
yo saṅkhāre abhinandati … 
yo viññāṇaṁ abhinandati, dukkhaṁ so abhinandati. 
Yo dukkhaṁ abhinandati, ‘aparimutto so dukkhasmā’ti vadāmi. 
Yo ca kho, bhikkhave, rūpaṁ nābhinandati, dukkhaṁ so nābhinandati. 
Yo dukkhaṁ nābhinandati, ‘parimutto so dukkhasmā’ti vadāmi. 
Yo vedanaṁ nābhinandati … 
yo saññaṁ nābhinandati … 
yo saṅkhāre nābhinandati … 
yo viññāṇaṁ nābhinandati, dukkhaṁ so nābhinandati. 
Yo dukkhaṁ nābhinandati, ‘parimutto so dukkhasmā’ti vadāmī”ti. 
Aṭṭhamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.2 
1. Nakulapituvagga 
Devadahasutta 
Evaṁ me sutaṁ—
ekaṁ samayaṁ bhagavā sakkesu viharati devadahaṁ nāma sakyānaṁ nigamo. 
Atha kho sambahulā pacchābhūmagamikā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ: 
“icchāma mayaṁ, bhante, pacchābhūmaṁ janapadaṁ gantuṁ, pacchābhūme janapade nivāsaṁ kappetun”ti. 
“Apalokito pana vo, bhikkhave, sāriputto”ti? 
“Na kho no, bhante, apalokito āyasmā sāriputto”ti. 
“Apaloketha, bhikkhave, sāriputtaṁ. 
Sāriputto, bhikkhave, paṇḍito, bhikkhūnaṁ anuggāhako sabrahmacārīnan”ti. 
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. 
Tena kho pana samayena āyasmā sāriputto bhagavato avidūre aññatarasmiṁ eḷagalāgumbe nisinno hoti. 
Atha kho te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṁ sammodiṁsu. 
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū āyasmantaṁ sāriputtaṁ etadavocuṁ: 
“icchāma mayaṁ, āvuso sāriputta, pacchābhūmaṁ janapadaṁ gantuṁ, pacchābhūme janapade nivāsaṁ kappetuṁ. 
Apalokito no satthā”ti. 
“Santi hāvuso, nānāverajjagataṁ bhikkhuṁ pañhaṁ pucchitāro—
khattiyapaṇḍitāpi brāhmaṇapaṇḍitāpi gahapatipaṇḍitāpi samaṇapaṇḍitāpi. 
Paṇḍitā hāvuso, manussā vīmaṁsakā: 
‘kiṁvādī panāyasmantānaṁ satthā kimakkhāyī’ti, kacci vo āyasmantānaṁ dhammā sussutā suggahitā sumanasikatā sūpadhāritā suppaṭividdhā paññāya, yathā byākaramānā āyasmanto vuttavādino ceva bhagavato assatha, na ca bhagavantaṁ abhūtena abbhācikkheyyātha, dhammassa cānudhammaṁ byākareyyātha, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṁ ṭhānaṁ āgaccheyyā”ti? 
“Dūratopi kho mayaṁ, āvuso, āgaccheyyāma āyasmato sāriputtassa santike etassa bhāsitassa atthamaññātuṁ. 
Sādhu vatāyasmantaṁyeva sāriputtaṁ paṭibhātu etassa bhāsitassa attho”ti. 
“Tena hāvuso, suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti. 
“Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṁ. 
Āyasmā sāriputto etadavoca: 
“Santi hāvuso, nānāverajjagataṁ bhikkhuṁ pañhaṁ pucchitāro—
khattiyapaṇḍitāpi …pe… samaṇapaṇḍitāpi. 
Paṇḍitā hāvuso, manussā vīmaṁsakā: 
‘kiṁvādī panāyasmantānaṁ satthā kimakkhāyī’ti? 
Evaṁ puṭṭhā tumhe, āvuso, evaṁ byākareyyātha: 
‘chandarāgavinayakkhāyī kho no, āvuso, satthā’ti. 
Evaṁ byākatepi kho, āvuso, assuyeva uttariṁ pañhaṁ pucchitāro—
khattiyapaṇḍitāpi …pe… samaṇapaṇḍitāpi. 
Paṇḍitā hāvuso, manussā vīmaṁsakā: 
‘kismiṁ panāyasmantānaṁ chandarāgavinayakkhāyī satthā’ti? 
Evaṁ puṭṭhā tumhe, āvuso, evaṁ byākareyyātha: 
‘rūpe kho, āvuso, chandarāgavinayakkhāyī satthā, 
vedanāya … 
saññāya … 
saṅkhāresu … 
viññāṇe chandarāgavinayakkhāyī satthā’ti. 
Evaṁ byākatepi kho, āvuso, assuyeva uttariṁ pañhaṁ pucchitāro—
khattiyapaṇḍitāpi …pe… samaṇapaṇḍitāpi. 
Paṇḍitā hāvuso, manussā vīmaṁsakā: 
‘kiṁ panāyasmantānaṁ ādīnavaṁ disvā rūpe chandarāgavinayakkhāyī satthā, 
vedanāya … 
saññāya … 
saṅkhāresu … 
viññāṇe chandarāgavinayakkhāyī satthā’ti? 
Evaṁ puṭṭhā tumhe, āvuso, evaṁ byākareyyātha: 
‘rūpe kho, āvuso, avigatarāgassa avigatacchandassa avigatapemassa avigatapipāsassa avigatapariḷāhassa avigatataṇhassa tassa rūpassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. 
Vedanāya … 
saññāya … 
saṅkhāresu avigatarāgassa …pe… 
avigatataṇhassa tesaṁ saṅkhārānaṁ vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. 
Viññāṇe avigatarāgassa avigatacchandassa avigatapemassa avigatapipāsassa avigatapariḷāhassa avigatataṇhassa tassa viññāṇassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. 
Idaṁ kho no, āvuso, ādīnavaṁ disvā rūpe chandarāgavinayakkhāyī satthā, 
vedanāya … 
saññāya … 
saṅkhāresu … 
viññāṇe chandarāgavinayakkhāyī satthā’ti. 
Evaṁ byākatepi kho, āvuso, assuyeva uttariṁ pañhaṁ pucchitāro—
khattiyapaṇḍitāpi brāhmaṇapaṇḍitāpi gahapatipaṇḍitāpi samaṇapaṇḍitāpi. 
Paṇḍitā hāvuso, manussā vīmaṁsakā: 
‘kiṁ panāyasmantānaṁ ānisaṁsaṁ disvā rūpe chandarāgavinayakkhāyī satthā, 
vedanāya … 
saññāya … 
saṅkhāresu … 
viññāṇe chandarāgavinayakkhāyī satthā’ti? 
Evaṁ puṭṭhā tumhe, āvuso, evaṁ byākareyyātha: 
‘rūpe kho, āvuso, vigatarāgassa vigatacchandassa vigatapemassa vigatapipāsassa vigatapariḷāhassa vigatataṇhassa tassa rūpassa vipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. 
Vedanāya … 
saññāya … 
saṅkhāresu vigatarāgassa vigatacchandassa vigatapemassa vigatapipāsassa vigatapariḷāhassa vigatataṇhassa tesaṁ saṅkhārānaṁ vipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. 
Viññāṇe vigatarāgassa vigatacchandassa vigatapemassa vigatapipāsassa vigatapariḷāhassa vigatataṇhassa tassa viññāṇassa vipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. 
Idaṁ kho no, āvuso, ānisaṁsaṁ disvā rūpe chandarāgavinayakkhāyī satthā, vedanāya … 
saññāya … 
saṅkhāresu … 
viññāṇe chandarāgavinayakkhāyī satthā’ti. 
Akusale cāvuso, dhamme upasampajja viharato diṭṭhe ceva dhamme sukho vihāro abhavissa avighāto anupāyāso apariḷāho, kāyassa ca bhedā paraṁ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā, nayidaṁ bhagavā akusalānaṁ dhammānaṁ pahānaṁ vaṇṇeyya. 
Yasmā ca kho, āvuso, akusale dhamme upasampajja viharato diṭṭhe ceva dhamme dukkho vihāro savighāto saupāyāso sapariḷāho, kāyassa ca bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā, tasmā bhagavā akusalānaṁ dhammānaṁ pahānaṁ vaṇṇeti. 
Kusale cāvuso, dhamme upasampajja viharato diṭṭhe ceva dhamme dukkho vihāro abhavissa savighāto saupāyāso sapariḷāho, kāyassa ca bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā, nayidaṁ bhagavā kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadaṁ vaṇṇeyya. 
Yasmā ca kho, āvuso, kusale dhamme upasampajja viharato diṭṭhe ceva dhamme sukho vihāro avighāto anupāyāso apariḷāho, kāyassa ca bhedā paraṁ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā, tasmā bhagavā kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadaṁ vaṇṇetī”ti. 
Idamavocāyasmā sāriputto. 
Attamanā te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṁ abhinandunti. 
Dutiyaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.30 
3. Bhāravagga 
Uppādasutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Yo, bhikkhave, rūpassa uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo rogānaṁ ṭhiti jarāmaraṇassa pātubhāvo. 
Yo vedanāya …pe… 
yo saññāya …pe… 
yo saṅkhārānaṁ …pe… 
yo viññāṇassa uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo rogānaṁ ṭhiti jarāmaraṇassa pātubhāvo. 
Yo ca kho, bhikkhave, rūpassa nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho rogānaṁ vūpasamo jarāmaraṇassa atthaṅgamo. 
Yo vedanāya …pe… 
yo saññāya … 
yo saṅkhārānaṁ … 
yo viññāṇassa nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho rogānaṁ vūpasamo jarāmaraṇassa atthaṅgamo”ti. 
Navamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.31 
3. Bhāravagga 
Aghamūlasutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Aghañca, bhikkhave, desessāmi aghamūlañca. 
Taṁ suṇātha. 
Katamañca, bhikkhave, aghaṁ? 
Rūpaṁ, bhikkhave, aghaṁ, vedanā aghaṁ, saññā aghaṁ, saṅkhārā aghaṁ, viññāṇaṁ aghaṁ. 
Idaṁ vuccati, bhikkhave, aghaṁ. 
Katamañca, bhikkhave, aghamūlaṁ? 
Yāyaṁ taṇhā ponobhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī; 
Seyyathidaṁ—kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā. 
Idaṁ vuccati, bhikkhave, aghamūlan”ti. 
Dasamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.32 
3. Bhāravagga 
Pabhaṅgusutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Pabhaṅguñca, bhikkhave, desessāmi appabhaṅguñca. 
Taṁ suṇātha. 
Kiñca, bhikkhave, pabhaṅgu, kiṁ appabhaṅgu? 
Rūpaṁ, bhikkhave, pabhaṅgu. 
Yo tassa nirodho vūpasamo atthaṅgamo, idaṁ appabhaṅgu. 
Vedanā pabhaṅgu. 
Yo tassā nirodho vūpasamo atthaṅgamo, idaṁ appabhaṅgu. 
Saññā pabhaṅgu … 
saṅkhārā pabhaṅgu. 
Yo tesaṁ nirodho vūpasamo atthaṅgamo, idaṁ appabhaṅgu. 
Viññāṇaṁ pabhaṅgu. 
Yo tassa nirodho vūpasamo atthaṅgamo, idaṁ appabhaṅgū”ti. 
Ekādasamaṁ. 
Bhāravaggo tatiyo. 
Tassuddānaṁ 
Bhāraṁ pariññaṁ abhijānaṁ, 
chandarāgaṁ catutthakaṁ; 
Assādā ca tayo vuttā, 
abhinandanamaṭṭhamaṁ; 
Uppādaṁ aghamūlañca, 
ekādasamo pabhaṅgūti. 

Saṁyutta Nikāya 22.33 
4. Natumhākavagga 
Natumhākasutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Yaṁ, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahatha. 
Taṁ vo pahīnaṁ hitāya sukhāya bhavissati. 
Kiñca, bhikkhave, na tumhākaṁ? 
Rūpaṁ, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahatha. 
Taṁ vo pahīnaṁ hitāya sukhāya bhavissati. 
Vedanā na tumhākaṁ, taṁ pajahatha. 
Sā vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissati. 
Saññā na tumhākaṁ … 
saṅkhārā na tumhākaṁ, te pajahatha. 
Te vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissanti. 
Viññāṇaṁ na tumhākaṁ, taṁ pajahatha. 
Taṁ vo pahīnaṁ hitāya sukhāya bhavissati. 
Seyyathāpi, bhikkhave, yaṁ imasmiṁ jetavane tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṁ taṁ jano hareyya vā ḍaheyya vā yathāpaccayaṁ vā kareyya. 
Api nu tumhākaṁ evamassa: 
‘amhe jano harati vā ḍahati vā yathāpaccayaṁ vā karotī’”ti? 
“No hetaṁ, bhante”. 
“Taṁ kissa hetu”? 
“Na hi no etaṁ, bhante, attā vā attaniyaṁ vā”ti. 
“Evameva kho, bhikkhave, rūpaṁ na tumhākaṁ, taṁ pajahatha. 
Taṁ vo pahīnaṁ hitāya sukhāya bhavissati. 
Vedanā na tumhākaṁ, taṁ pajahatha. 
Sā vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissati. 
Saññā na tumhākaṁ … 
saṅkhārā na tumhākaṁ … 
viññāṇaṁ na tumhākaṁ, taṁ pajahatha. 
Taṁ vo pahīnaṁ hitāya sukhāya bhavissatī”ti. 
Paṭhamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.34 
4. Natumhākavagga 
Dutiyanatumhākasutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Yaṁ, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahatha. 
Taṁ vo pahīnaṁ hitāya sukhāya bhavissati. 
Kiñca, bhikkhave, na tumhākaṁ? 
Rūpaṁ, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahatha. 
Taṁ vo pahīnaṁ hitāya sukhāya bhavissati. 
Vedanā na tumhākaṁ … 
saññā na tumhākaṁ … 
saṅkhārā na tumhākaṁ … 
viññāṇaṁ na tumhākaṁ, taṁ pajahatha. 
Taṁ vo pahīnaṁ hitāya sukhāya bhavissati. 
Yaṁ, bhikkhave, na tumhākaṁ taṁ pajahatha. 
Taṁ vo pahīnaṁ hitāya sukhāya bhavissatī”ti. 
Dutiyaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.35 
4. Natumhākavagga 
Aññatarabhikkhusutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca: 
“sādhu me, bhante, bhagavā saṅkhittena dhammaṁ desetu; 
yamahaṁ bhagavato dhammaṁ sutvā eko vūpakaṭṭho, appamatto ātāpī pahitatto vihareyyan”ti. 
“Yaṁ kho, bhikkhu, anuseti, tena saṅkhaṁ gacchati; 
yaṁ nānuseti, na tena saṅkhaṁ gacchatī”ti. 
“Aññātaṁ, bhagavā, aññātaṁ, sugatā”ti. 
“Yathā kathaṁ pana tvaṁ, bhikkhu, mayā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṁ ājānāsī”ti? 
“Rūpañce, bhante, anuseti tena saṅkhaṁ gacchati. 
Vedanañce anuseti tena saṅkhaṁ gacchati. 
Saññañce anuseti tena saṅkhaṁ gacchati. 
Saṅkhāre ce anuseti tena saṅkhaṁ gacchati. 
Viññāṇañce anuseti tena saṅkhaṁ gacchati. 
Rūpañce, bhante, nānuseti na tena saṅkhaṁ gacchati. 
Vedanañce … 
saññañce … 
saṅkhāre ce … 
viññāṇañce nānuseti na tena saṅkhaṁ gacchati. 
Imassa khvāhaṁ, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmī”ti. 
“Sādhu sādhu, bhikkhu. 
Sādhu kho tvaṁ, bhikkhu, mayā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṁ ājānāsi. 
Rūpañce, bhikkhu, anuseti tena saṅkhaṁ gacchati. 
Vedanañce … 
saññañce … 
saṅkhāre ce … 
viññāṇañce anuseti tena saṅkhaṁ gacchati. 
Rūpañce, bhikkhu, nānuseti na tena saṅkhaṁ gacchati. 
Vedanañce … 
saññañce … 
saṅkhāre ce … 
viññāṇañce nānuseti na tena saṅkhaṁ gacchati. 
Imassa kho, bhikkhu, mayā saṅkhittena, bhāsitassa evaṁ vitthārena attho daṭṭhabbo”ti. 
Atha kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi. 
Atha kho so bhikkhu eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. 
“Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti abbhaññāsi. 
Aññataro ca pana so bhikkhu arahataṁ ahosīti. 
Tatiyaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.36 
4. Natumhākavagga 
Dutiyaaññatarabhikkhusutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā …pe… ekamantaṁ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca: 
“sādhu me, bhante, bhagavā saṅkhittena dhammaṁ desetu yamahaṁ bhagavato dhammaṁ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyyan”ti. 
“Yaṁ kho, bhikkhu, anuseti taṁ anumīyati; 
yaṁ anumīyati tena saṅkhaṁ gacchati. 
Yaṁ nānuseti na taṁ anumīyati; 
yaṁ nānumīyati na tena saṅkhaṁ gacchatī”ti. 
“Aññātaṁ, bhagavā, aññātaṁ, sugatā”ti. 
“Yathā kathaṁ pana tvaṁ, bhikkhu, mayā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṁ ājānāsī”ti? 
“Rūpañce, bhante, anuseti taṁ anumīyati; 
yaṁ anumīyati tena saṅkhaṁ gacchati. 
Vedanañce anuseti … 
saññañce anuseti … 
saṅkhāre ce anuseti … 
viññāṇañce anuseti taṁ anumīyati; 
yaṁ anumīyati tena saṅkhaṁ gacchati. 
Rūpañce, bhante, nānuseti na taṁ anumīyati; 
yaṁ nānumīyati na tena saṅkhaṁ gacchati. 
Vedanañce nānuseti … 
saññañce nānuseti … 
saṅkhāre ce nānuseti … 
viññāṇañce nānuseti na taṁ anumīyati; 
yaṁ nānumīyati na tena saṅkhaṁ gacchati. 
Imassa khvāhaṁ, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmī”ti. 
“Sādhu sādhu, bhikkhu. 
Sādhu kho tvaṁ, bhikkhu, mayā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṁ ājānāsi. 
Rūpañce, bhikkhu, anuseti taṁ anumīyati; 
yaṁ anumīyati tena saṅkhaṁ gacchati. 
Vedanañce, bhikkhu … 
saññañce, bhikkhu … 
saṅkhāre ce, bhikkhu … 
viññāṇañce, bhikkhu, anuseti taṁ anumīyati; 
yaṁ anumīyati tena saṅkhaṁ gacchati. 
Rūpañce, bhikkhu, nānuseti na taṁ anumīyati; 
yaṁ nānumīyati na tena saṅkhaṁ gacchati. 
Vedanañce nānuseti … 
saññañce nānuseti … 
saṅkhāre ce nānuseti … 
viññāṇañce nānuseti na taṁ anumīyati; 
yaṁ nānumīyati na tena saṅkhaṁ gacchati. 
Imassa kho, bhikkhu, mayā saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena attho daṭṭhabbo”ti …pe… 
aññataro ca pana so bhikkhu arahataṁ ahosīti. 
Catutthaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.37 
4. Natumhākavagga 
Ānandasutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
Atha kho āyasmā ānando …pe… 
ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ ānandaṁ bhagavā etadavoca: 
“Sace taṁ, ānanda, evaṁ puccheyyuṁ: 
‘katamesaṁ, āvuso ānanda, dhammānaṁ uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyatī’ti? 
Evaṁ puṭṭho tvaṁ, ānanda, kinti byākareyyāsī”ti? 
“Sace maṁ, bhante, evaṁ puccheyyuṁ: 
‘katamesaṁ, āvuso ānanda, dhammānaṁ uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyatī’ti? 
Evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyaṁ: 
‘rūpassa kho, āvuso, uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyati. 
Vedanāya … 
saññāya … 
saṅkhārānaṁ … 
viññāṇassa uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyati. 
Imesaṁ kho, āvuso, dhammānaṁ uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyatī’ti. 
Evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyan”ti. 
“Sādhu sādhu, ānanda. 
Rūpassa kho, ānanda, uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyati. 
Vedanāya … 
saññāya … 
saṅkhārānaṁ … 
viññāṇassa uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyati. 
Imesaṁ kho, ānanda, dhammānaṁ uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyatīti. 
Evaṁ puṭṭho tvaṁ, ānanda, evaṁ byākareyyāsī”ti. 
Pañcamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.38 
4. Natumhākavagga 
Dutiyaānandasutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ ānandaṁ bhagavā etadavoca: 
“Sace taṁ, ānanda, evaṁ puccheyyuṁ: 
‘katamesaṁ, āvuso ānanda, dhammānaṁ uppādo paññāyittha, vayo paññāyittha, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyittha? 
Katamesaṁ dhammānaṁ uppādo paññāyissati, vayo paññāyissati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyissati? 
Katamesaṁ dhammānaṁ uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyatī’ti? 
Evaṁ puṭṭho tvaṁ, ānanda, kinti byākareyyāsī”ti? 
“Sace maṁ, bhante, evaṁ puccheyyuṁ: 
‘katamesaṁ, āvuso ānanda, dhammānaṁ uppādo paññāyittha, vayo paññāyittha, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyittha? 
Katamesaṁ dhammānaṁ uppādo paññāyissati, vayo paññāyissati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyissati? 
Katamesaṁ dhammānaṁ uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyatī’ti? 
Evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyaṁ: 
‘yaṁ kho, āvuso, rūpaṁ atītaṁ niruddhaṁ vipariṇataṁ; 
tassa uppādo paññāyittha, vayo paññāyittha, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyittha. 
Yā vedanā atītā niruddhā vipariṇatā; 
tassā uppādo paññāyittha, vayo paññāyittha, ṭhitāya aññathattaṁ paññāyittha. 
Yā saññā … 
ye saṅkhārā atītā niruddhā vipariṇatā; 
tesaṁ uppādo paññāyittha, vayo paññāyittha, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyittha. 
Yaṁ viññāṇaṁ atītaṁ niruddhaṁ vipariṇataṁ; 
tassa uppādo paññāyittha, vayo paññāyittha, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyittha. 
Imesaṁ kho, āvuso, dhammānaṁ uppādo paññāyittha, vayo paññāyittha, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyittha. 
Yaṁ kho, āvuso, rūpaṁ ajātaṁ apātubhūtaṁ; 
tassa uppādo paññāyissati, vayo paññāyissati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyissati. 
Yā vedanā ajātā apātubhūtā; 
tassā uppādo paññāyissati, vayo paññāyissati, ṭhitāya aññathattaṁ paññāyissati. 
Yā saññā …pe… 
ye saṅkhārā ajātā apātubhūtā; 
tesaṁ uppādo paññāyissati, vayo paññāyissati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyissati. 
Yaṁ viññāṇaṁ ajātaṁ apātubhūtaṁ; 
tassa uppādo paññāyissati, vayo paññāyissati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyissati. 
Imesaṁ kho, āvuso, dhammānaṁ uppādo paññāyissati, vayo paññāyissati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyissati. 
Yaṁ kho, āvuso, rūpaṁ jātaṁ pātubhūtaṁ; 
tassa uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyati. 
Yā vedanā jātā pātubhūtā …pe… 
yā saññā … 
ye saṅkhārā jātā pātubhūtā; 
tesaṁ uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyati. 
Yaṁ viññāṇaṁ jātaṁ pātubhūtaṁ tassa uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyati. 
Imesaṁ kho, āvuso, dhammānaṁ uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyatī’ti. 
Evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyan”ti. 
“Sādhu sādhu, ānanda. 
Yaṁ kho, ānanda, rūpaṁ atītaṁ niruddhaṁ vipariṇataṁ; 
tassa uppādo paññāyittha, vayo paññāyittha, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyittha. 
Yā vedanā … 
yā saññā … 
ye saṅkhārā … 
yaṁ viññāṇaṁ atītaṁ niruddhaṁ vipariṇataṁ; 
tassa uppādo paññāyittha, vayo paññāyittha, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyittha. 
Imesaṁ kho, ānanda, dhammānaṁ uppādo paññāyittha, vayo paññāyittha, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyittha. 
Yaṁ kho, ānanda, rūpaṁ ajātaṁ apātubhūtaṁ; 
tassa uppādo paññāyissati, vayo paññāyissati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyissati. 
Yā vedanā … 
yā saññā … 
ye saṅkhārā … 
yaṁ viññāṇaṁ ajātaṁ apātubhūtaṁ; 
tassa uppādo paññāyissati, vayo paññāyissati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyissati. 
Imesaṁ kho, ānanda, dhammānaṁ uppādo paññāyissati, vayo paññāyissati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyissati. 
Yaṁ kho, ānanda, rūpaṁ jātaṁ pātubhūtaṁ; 
tassa uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyati. 
Yā vedanā jātā pātubhūtā … 
yā saññā … 
ye saṅkhārā … 
yaṁ viññāṇaṁ jātaṁ pātubhūtaṁ; 
tassa uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyati. 
Imesaṁ kho, ānanda, dhammānaṁ uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyatīti. 
Evaṁ puṭṭho tvaṁ, ānanda, evaṁ byākareyyāsī”ti. 
Chaṭṭhaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.39 
4. Natumhākavagga 
Anudhammasutta 
Sāvatthinidānaṁ. 
“Dhammānudhammappaṭipannassa, bhikkhave, bhikkhuno ayamanudhammo hoti 
yaṁ rūpe nibbidābahulo vihareyya, vedanāya nibbidābahulo vihareyya, saññāya nibbidābahulo vihareyya, saṅkhāresu nibbidābahulo vihareyya, viññāṇe nibbidābahulo vihareyya. 
Yo rūpe nibbidābahulo viharanto, vedanāya … saññāya … saṅkhāresu nibbidābahulo viharanto, viññāṇe nibbidābahulo viharanto rūpaṁ parijānāti, vedanaṁ … saññaṁ … saṅkhāre … viññāṇaṁ parijānāti, 
so rūpaṁ parijānaṁ, vedanaṁ … saññaṁ … saṅkhāre … viññāṇaṁ parijānaṁ parimuccati rūpamhā, parimuccati vedanāya, parimuccati saññāya, parimuccati saṅkhārehi, parimuccati viññāṇamhā, 
parimuccati jātiyā jarāmaraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, ‘parimuccati dukkhasmā’ti vadāmī”ti. 
Sattamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 22.3 
1. Nakulapituvagga 
Hāliddikānisutta 
Evaṁ me sutaṁ—
ekaṁ samayaṁ āyasmā mahākaccāno avantīsu viharati kuraraghare papāte pabbate. 
Atha kho hāliddikāni gahapati yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākaccānaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho hāliddikāni gahapati āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etadavoca: 
“vuttamidaṁ, bhante, bhagavatā aṭṭhakavaggiye māgaṇḍiyapañhe: 
‘Okaṁ pahāya aniketasārī, 
Gāme akubbaṁ muni santhavāni; 
Kāmehi ritto apurakkharāno, 
Kathaṁ na viggayha janena kayirā’ti. 
Imassa nu kho, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa kathaṁ vitthārena attho daṭṭhabbo”ti? 
“Rūpadhātu kho, gahapati, viññāṇassa oko. 
Rūpadhāturāgavinibandhañca pana viññāṇaṁ ‘okasārī’ti vuccati. 
Vedanādhātu kho, gahapati, viññāṇassa oko. 
Vedanādhāturāgavinibandhañca pana viññāṇaṁ ‘okasārī’ti vuccati. 
Saññādhātu kho, gahapati, viññāṇassa oko. 
Saññādhāturāgavinibandhañca pana viññāṇaṁ ‘okasārī’ti vuccati. 
Saṅkhāradhātu kho, gahapati, viññāṇassa oko. 
Saṅkhāradhāturāgavinibandhañca pana viññāṇaṁ ‘okasārī’ti vuccati. 
Evaṁ kho, gahapati, okasārī hoti. 
Kathañca, gahapati, anokasārī hoti? 
Rūpadhātuyā kho, gahapati, yo chando yo rāgo yā nandī yā taṇhā