Tạng Thuyết (Peṭakopadesa)

āva dhammasañcetanā. 
Yo anusayo, te satta anusayā. 
Paññattīti cetanāpariyuṭṭhānaṁ paññattiyā paññattā. 
Saṅkappanaṁ upādānapaññattiyā paññattaṁ. 
Anusayo hetupaññattiyā paññatto. 
Viññāṇaṭṭhiti upapattihetupaññattiyā paññattā. 
Cetanā saṅkappanā anusayo samucchedo chandarāgavinayapaññattiyā paññatto. 
Paṭhame keci dvīhi parivattakehi paṭiccasamuppādo idappaccayatāya majjhapaññatti. 
Otaraṇoti dvīhi parivattakehi dukkhañca samudayo ca majjhimakehi maggo ca nirodho ca. 
Sodhanoti sutte suttassa ārambho. 
Adhiṭṭhānoti yañcetayitaṁ sabbaṁ adhiṭṭhānena ekattāya paññattaṁ. 
Saṅkappitanti upādānekattāya paññattaṁ. 
Viññāṇaṁ ekattāya paññattaṁ. 
Parikkhāroti subhañca ārammaṇaṁ ayoniso manasikāro cetanā hetupaccayatāya paccayo. 
Viññāṇassa patiṭṭhāno dhammo ārammaṇapaccayatāya paccayo. 
Tassa manasikāro hetupaccayatāya paccayo. 
Tattha katamo samāropano? 
Idaṁ suttaṁ saññitaṁ tattha ceteti visajjanā iti niddisitabbā. 
Tassa diṭṭhiyā viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ yāva jarāmaraṇaṁ, ayaṁ samāropano. 
Ārammaṇametaṁ na hoti viññāṇassa ṭhitiyā, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho, nāmarūpanirodhā yāva jarāmaraṇanirodho. 
Tattha katamaṁ saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṁ? 
Ayaṁ loko santāpajāto yāva ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā bhavena bhavassa vippamokkhamāhaṁsu. 
Saṅkilesabhāgiyaṁ upadhiṁ hi paṭicca dukkhamidaṁ sambhoti, yā tā pana taṇhā pahīyanti, bhavaṁ nābhinandatīti nibbedhassa nibbutassa bhikkhuno anupādāya punabbhavo na hoti. 
Upaccagā sabbabhavāni tādīti asekkhabhāgiyaṁ. 
Tattha santāpajātoti rāgajo santāpo dosajo mohajoti. 
Tesaṁ sattānaṁ ṭhānaṁ dasseti. 
Loko santāpajātoti phasso tividho sukhavedanīyo dukkhavedanīyo adukkhamasukhavedanīyo. 
Tattha sukhavedanīyo phasso rāgasantāpo, dukkhavedanīyo dosasantāpo, adukkhamasukhavedanīyo mohasantāpo. 
Yathā ca bhagavā āha paṭhamakassa valāhakassa gomagge yehi gahapatiputta rāgajehi dosajehi mohajehi santāpehi dukkhaṁ supati, te mama santāpā na santi. 
Rogaṁ vadati attatoti tehi santāpehi santāpito tividhaṁ vipallāsaṁ paṭilabhati saññāvipallāsaṁ cittavipallāsaṁ diṭṭhivipallāsaṁ. 
Tattha asubhe subhanti saññāvipallāso. 
Dukkhe sukhanti cittavipallāso. 
Anicce niccanti anattani attāti diṭṭhivipallāso. 
Yathā cittassa vipallāso saññādiṭṭhite tividhā vitakkā—
cittavitakko vipallāso saññāvitakko vipallāso diṭṭhivitakko vipallāsopi. 
Tattha avijjā vipallāso gocarā gatipateyyabhūmi, yathā hi taṁ sañjānāti yathā vijānāti yathā sañjānāti ca vijānāti ca. 
Yathā khanti ceteti ime cattāro vipallāsā sattā yehi catubbidhaṁ attabhāvavatthuṁ rogabhūtaṁ gaṇḍabhūtaṁ “attā”ti vadanti. 
Rogaṁ vadati attatoti ayaṁ āvaṭṭo. 
Yena yena hi maññati tato taṁ hoti aññathāti subhanti maññati na tathā hoti. 
Evaṁ sukhanti niccaṁ attāti so aññathā bhavameva santaṁ anāgataṁ bhavaṁ patthayati, tena vuccati “bhavarāgo”ti. 
Bhavamevābhinandati, yaṁ abhinandati, taṁ dukkhanti pañcakkhandhe niddisiyati. 
Yañca tappaccayā sokaparidevadukkhaṁ tassa hi bhāvessati. 
Ettāvatā saṅkileso hoti. 
Pahānatthaṁ kho pana brahmacariyaṁ vussati. 
Tiṇṇaṁ santāpānaṁ chandarāgavinayo hoti. 
Upadhiṁ hi paṭicca dukkhamidaṁ bhavatīti ye bhavamevābhinandanti yassa bhāvessati, taṁ dukkhaṁ tassa dukkhassa pahānamāha. 
Sabbaso upādānañca yaṁ natthi dukkhassa sambhavoti cattāro vipallāsā yathā niddiṭṭhaupādānamāha. 
Tassa paṭhamo vipallāso kāmupādānaṁ, dutiyaṁ diṭṭhupādānaṁ, tatiyaṁ sīlabbatupādānaṁ, catutthaṁ attavādupādānaṁ, tesaṁ yo khayo natthi dukkhassa sambhavo upadhi nidānaṁ dukkhanirodhamāha. 
Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya passato vibhavataṇhā na hoti. 
Vibhavaṁ nābhinandatīti dassanabhūmiṁ manteti sabbaso taṇhakkhayaṁ nibbānanti dve vimuttiyo katheti rāgavirāgañca avijjāvirāgañca. 
Tassa bhikkhunoti anupādisesanibbānadhātuṁ manteti. 
Ayaṁ suttassa atthaniddeso. 
Tattha katamo vicayo? 
Yassa yattha pariḷāheti tassa pariḍayhantassa so yathābhūtaṁ natthi nibbindati ca, ayaṁ vicayo ca yutti ca. 
Padaṭṭhāno rāgajo pariḷāho sukhindriyassa domanassindriyassa ca padaṭṭhānaṁ. 
Dosajo pariḷāho sukhindriyassa domanassindriyassa ca padaṭṭhānaṁ. 
Mohajo pariḷāho upekkhindriyassa domanassindriyassa ca padaṭṭhānaṁ. 
Tattha katamo lakkhaṇo hāro? 
Phassapareto vedanāpareto saññāparetopi saṅkhāraparetopi yena yena maññati yadi subhanimittena yadi sukhanimittena yadi niccanimittena yadi attanimittena asubhe subhanti maññati, evaṁ sabbaṁ rāgaje pariḷāhe vutte cattāro pariḷāhā vuttā bhavanti. 
Rāgajo dosajo mohajo diṭṭhijo ca rāgaṁ vadāmīti attato vadati. 
Sabbāni pannarasa padāni aniccaṁ dukkhanti. 
Tattha katamo catubyūho? 
Idha sutte bhagavato ko adhippāyo? 
Ye pariḷāhena na acchanti te bhavaṁ nābhinandanti. 
Ye bhavaṁ nābhinandanti, te parinibbāyissanti. 
Ayaṁ adhippāyo. 
Tattha katamo āvaṭṭo? 
Saṅkilesabhāgiyena dukkhañca samudayañca niddisati. 
Nibbedhabhāgiyena maggañca nirodhañca. 
Tattha katamā vibhatti? 
Santāpajāto rogajāto rogaṁ vadati attato taṁ na ekaṁsena hoti amanasikārā santāpajāto kho na ca rogaṁ attato vadati. 
Tattha katamo parivattano? 
Pakkhapaṭipakkhanidassanatthaṁ bhūmi parivattanāya. 
Tattha katamo vevacano hāro? 
Rogañca attato vadati sallaṁ attato vadati. 
Pannarasa padāni sabbāni vattabbāni. 
Tattha katamā paññatti? 
Santāpajātoti domanassapadaṭṭhānaṁ. 
Sabbe vacanapaññattiyā paññapeti. 
Rogaṁ vadati attato vipallāso saṅkilesapaññattiyā paññapeti. 
Yaṁ nābhinandati, taṁ dukkhanti vipallāsanikkhepapaññattiyā paññattā. 
Te akatasattā lokā majjhena vemattatāya paññattā. 
Tattha katamo otaraṇo? 
Santāpajātoti tīṇi akusalamūlāni, te saṅkhārā saṅkhārakkhandhapariyāpannā, dhātūsu dhammadhātu, āyatanesu dhammāyatanaṁ. 
Indriyesu itthindriyaṁ purisindriyañca padaṭṭhānaṁ. 
Tattha katamo sodhano? 
Suddho suttassa ārambho. 
Tattha katamo adhiṭṭhāno hāro? 
Pariḷāhoti ye sattā lokā ekattapaññattiyā paññattā, te akatasattā lokā majjhena vemattatāya paññattā. 
Tattha katamo parikkhāro? 
Santāpajātoti ayoniso manasikāro hetu, vipallāsañca paccayo. 
Tattha dvīhi dhammehi attā abhiniviṭṭhā cittañca cetasikañca dhamme ubhayāni tassa viparītena parāmasato. 
Aparo pariyāyo, cetasikehi dhammehi attasaññā anattasaññā samugghāteti. 
Aparo pariyāyo. 
Aniccasaññā cetasikesu dhammesu, na tu attasaññā. 
Idaṁ vuccati cittanti vā manoti vā viññāṇanti vā idaṁ dīgharattaṁ abbhuggataṁ etaṁ mama, esohamasmi, eso me attāti. 
Tattha cetasikā dhammānupassanā esāpi dhammasaññā. 
Tassa ko hetu, ko paccayo? 
Ahaṅkāro hetu, mamaṅkāro paccayo. 
Tattha katamo samāropano? 
Ayaṁ loko santāpajātoti akusalaṁ manteti viññāṇaṁ nāmarūpassa paccayo yāva jarāmaraṇanti, ayaṁ samāropano. 
Evametaṁ yathābhūtaṁ, sammappaññāya passati akusalamūlānaṁ pahānaṁ. 
Tattha avijjānirodho avijjānirodhā yāva jarāmaraṇanirodho, ayaṁ samāropano. 
Cattāro puggalā—
anusotagāmī paṭisotagāmī ṭhitatto, tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇoti. 
Tattha yo anusotagāmī ayaṁ kāme sevati. 
Pāpañca kammaṁ karoti yāva kāme paṭisevati. 
Idaṁ lobho akusalamūlaṁ, soyeva taṇhā, so tehi kāmehi vuyhati anusotagāmīti vuccati. 
Yo puggalo tāhi gamito tappaccayā tassa hetu akusalakammaṁ karoti kāyena ca vācāya ca, ayaṁ vuccati pāpakammaṁ karotīti. 
Tassa tīṇi sotāni sakkāyadiṭṭhi vicikicchā sīlabbataparāmāso. 
Imehi tīhi sotehi tividhadhātuyaṁ uppajjati kāmadhātuyaṁ rūpadhātuyaṁ arūpadhātuyaṁ. 
Tena paṭipakkhena yo kāme na paṭisevati. 
Yo sīlavataṁ na parāmasati. 
Yo sakkāyadiṭṭhīnaṁ pahānāya kāmesu yathābhūtaṁ ādīnavaṁ passati. 
Yena ca te dhamme paṭisevati. 
Yañca tappaccayā tiṭṭhati brāhmaṇoti arahaṁ kira. 
Tattha arahaṁ tassa pāraṅgato hoti, pāraṅgatassa thale tiṭṭhati sopādisesā nibbānadhātu. 
Anusotagāminīti dassanappahātabbānaṁ saṁyojanānaṁ appahānamāha. 
Paṭisotagāminīti phale diṭṭhekaṭṭhānañca kilesānaṁ pahānamāha, ṭhitattena pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ pahānamāha. 
Tattha anusotagāminā maggarūpimāha. 
Paṭisotagāminā ṭhitattena ca maggamitimāha. 
Pāraṅgatena sāvakā asekkhā ca sammāsambuddhā ca vuttā. 
Anusotagāminā sakkāyasamudayagāminiṁ paṭipadamāha. 
Paṭisotagāminā ṭhitattena sakkāyanirodhagāminiṁ paṭipadamāha. 
Pāraṅgatena dasa asekkhā arahantā dhammā vuttā. 
Ayaṁ suttattho. 
Tattha katamā desanā? 
Imasmiṁ hi sutte cattāri ariyasaccāni desitāni. 
Tedhātukalokasamatikkamanañca. 
Tattha katamo vicayo hāro? 
Yo kāme paṭisevati pāpaṁ kareyyāti yo ca kāme na paṭisevati so pāpakammaṁ na kareyyāti yo ca imehi dvīhi bhūmīhi uttiṇṇo pāraṅgatoti yā vīmaṁsā ayaṁ vicayo. 
Yuttīti yujjati suttesu, nāyujjatīti yā vīmaṁsāya, ayaṁ yutti. 
Padaṭṭhānoti anusotagāminā sattannaṁ saṁyojanānaṁ padaṭṭhānaṁ. 
Akusalassa kiriyā akusalassa mūlānaṁ padaṭṭhānaṁ. 
Paṭisotagāminā yathābhūtadassanassa padaṭṭhānaṁ. 
Ṭhitattena asaṁhāriyāya padaṭṭhānaṁ. 
Pāraṅgatoti kadāci bhūmiyā padaṭṭhānaṁ. 
Tattha katamo lakkhaṇo hāro? 
Yo anusotaṁ gacchati taṇhāvasena. 
Sabbesampi kilesānaṁ vasena gacchati. 
Yo paṭisotaṁ vāyamati. 
Taṇhāya sabbesampi so kilesānaṁ vāyamati paṭisotaṁ. 
Yo attanā ṭhito kāyenapi so ṭhito vācācittenapi so ṭhito. 
Ayaṁ lakkhaṇo hāro. 
Tattha katamo catubyūho? 
Idha sutte bhagavato ko adhippāyo? 
Ye anusotagāminiyā paṭipadāya nābhiramissanti, te paṭisotaṁ vāyamissantīti yāva kadāci bhūmiyaṁ, ayaṁ adhippāyo. 
Āvaṭṭoti idha sutte cattāri suttāni desitāni. 
Tattha katamo vibhatti hāro? 
Yo kāme paṭisevati pāpañca kammaṁ karoti. 
So anusotagāmīti na ekaṁsena sotāpannopi kāme paṭisevati. 
Taṁ bhāgiyañca pāpakammaṁ karoti. 
Kiñcāpi sekkhopi kareyya pāpaṁ yathā sutte niddiṭṭho na ca so anusotagāmī, idaṁ vibhajjabyākaraṇīyaṁ. 
Na ca kāme paṭisevati na ca pāpakammaṁ karoti paṭisotagāmī na ca ekaṁsena sabbe bāhirako kāmesu vītarāgo na ca kāme paṭisevati, tena ca pāpakammaṁ karoti anusotagāmī paṭisotagāmī, ayaṁ vibhatti. 
Tattha katamo parivattano hāro? 
Niddiṭṭho paṭipakkho. 
Vevacanoti kāmesu vatthukāmāpi kilesakāmāpi rūpasaddagandharasaphassaputtadāradāsakammakaraporisañca pariggahā. 
Paññattīti sabbe puthujjanā ekattāya paññattā. 
Anusotagāmīti kilesasamudācārapaññattiyā paññattā. 
Ye pana sekkhā puggalā, te nibbānapaññattiyā paññattā. 
Ye pana anāgāmī, te asaṁhāriya paññattiyā paññattā, ayaṁ paññatti. 
Otaraṇoti yo anusotagāmī, so dukkhaṁ. 
Ye tassa dhammā, te dukkhassa samudayo. 
Yaṁ rūpaṁ, ayaṁ rūpakkhandho, evaṁ pañcapi khandhā paṭiccasamuppādo, te kilesā saṅkhārakkhandhapariyāpannā dhammāyatanaṁ dhammadhātu indriyesu ca paññattā. 
Sodhanoti yenārambhena idaṁ suttaṁ desitaṁ, so ārambho sabbo suddho. 
Adhiṭṭhānoti paṭisotagāminā sabbe sotāpannā ekattena vā niddiṭṭhā rāgānusayapaṭisotagāmino sekkhāva maggo ca sekkho ca puggalo ṭhitattoti. 
Vītarāgo ekattāya paññatto. 
Pāraṅgatoti sabbe arahanto sabbe paccekabuddhā sammāsambuddhā ca ekattāya paññattā. 
Parikkhāroti anusotagāmino pāpamittapaccayo kāmapariyuṭṭhānaṁ hetu. 
Paṭisotagāmino dve hetū dve paccayā ca yāva sammādiṭṭhiyā uppādāyadiṭṭhi, tassa paṭiladdhamaggo hetu ārambho paccayo kāyiko cetasikassa koṭṭhāso ca. 
Samāropanoti vibhatti idaṁ suttaṁ natthi samāropanāya bhūmi. 
Pañcānisaṁsā sotānugatānaṁ dhammānaṁ yāva diṭṭhiyā suppaṭividdhānaṁ suttaṁ vitthārena kātabbaṁ. 
Yuñjato ghaṭentassa vāyamato gilāno maraṇakāle devabhūto paccekabodhiṁ pāpuṇāti. 
Sotānugatāti saddhammassavanena kataṁ hoti. 
Na ca adhipaññādhammavipassanāya tassa cittaṁ tasitaṁ hoti, na ca anibbiddhattaṁ, idaṁ ca suttaṁ pañcannaṁ puggalānaṁ desitaṁ, saddhānusārino mudindriyassa tikkhindriyassa ca dhammānusārino tikkhindriyassa mudindriyassa ca. 
Yo pana mohacarito puggalo na sakkoti yuñjituṁ ghaṭituṁ vāyamituṁ yathābhūtaṁ yathāsamādhikā vimutti taṁ khaṇaṁ taṁ layaṁ taṁ muhuttaṁ phalaṁ dasseti. 
Sādhu parihāyati paro taṁ duyhati, no tu sukhaavipākinī bhavati. 
Tassa diṭṭheyeva ca dhamme upapajjaaparāpariyavedanīyaṁ. 
Tattha yo puggalo dhammānusārī tassa yadi sotānugatā dhammā honti so yuñjanto pāpuṇāti. 
Yo dhammānusārī mudindriyo, so gilāno pāpuṇāti. 
Yo saddhānusārī tikkhindriyo, so maraṇakālasamaye pāpuṇāti. 
Yo mudindriyo, so devabhūto pāpuṇāti. 
Yadā devabhūto na pāpuṇāti, na so teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā paccekabodhiṁ pāpuṇāti. 
Yo sotānugatesu yuñjati ghaṭeti vāyamati, so pubbāpannena visesaṁ sañjānāti, sañjānanto pāpuṇāti. 
Sace pana gilānassa manasikāro hoti, tattha yuñjanto pāpuṇāti. 
Sace panassa maraṇakāle saṁviggo hoti, tattha yuñjanto pāpuṇāti. 
Sace pana na katthaci saṁvego hoti, tassa devabhūtassa sukhino dhammabhūtā pādā evaṁ avilapati. 
So evaṁ jānāti “ayaṁ so dhammavinayo yattha mayaṁ pubbe manussabhūtā brahmacariyaṁ carimhā”ti. 
Atha devabhūto pāpuṇāti. 
Dibbesu vā pañcasu kāmaguṇesu ajjhosito hoti pamādavihārī, so tena kusalamūlena paccekabodhiṁ pāpuṇāti. 
Yā paratoghosena vacasā suparicitā, ayaṁ sutamayī paññā. 
Ye pana dhammā honti manasā anupekkhitā, ayaṁ cintāmayī paññā. 
Yaṁ diṭṭhiyā suppaṭividdhā, ayaṁ bhāvanāmayī paññā. 
Yaṁ sotānugatā vacasā paricitā honti, so ca diṭṭheyeva dhamme parinibbāyī, ayaṁ arahaṁ puggalo. 
Yo upapajjati devabhūto pāpuṇāti, tattha ca parinibbāyati, ayaṁ anāgāmī. 
Yo tena kusalamūlena paccekabodhiṁ pāpuṇāti, ayaṁ pubbayogasambhārasambhūto puggalo. 
Sotānugatā dhammāti paṭhamaṁ vimuttāyatanaṁ, vacasā paricitāti dutiyaṁ tatiyañca vimuttāyatanaṁ, manasā anupekkhitāti catutthaṁ vimuttāyatanaṁ diṭṭhiyā suppaṭividdhāti pañcamaṁ vimuttāyatanaṁ. 
Sotānugatāya vimuttiyā vacasā yā vācā suppaṭividdhā anupubbadhammassa sotena sutvā sīlakkhandhe paripūreti, manasā anupekkhitā samādhikkhandhaṁ paripūreti, diṭṭhiyā suppaṭividdhā paññākkhandhaṁ paripūreti. 
Sotānugatā dhammā bahussutā hontīti vitthārena kātabbaṁ. 
Idaṁ paṭhamaṁ saddhāpadānaṁ manasā anupekkhitāti paṭisallānabahulo viharati, vitthārena kātabbaṁ. 
Idaṁ dutiyaṁ saddhāpadānaṁ diṭṭhiyā suppaṭividdhāti anāsavā cetovimuttiyā nāparaṁ itthattāyāti pajānātīti. 
Idaṁ tatiyaṁ saddhāpadānaṁ. 
Sotānugatā dhammāti sekkhaṁ satthā dasseti. 
Manasā anupekkhitāti arahattaṁ satthā dasseti. 
Diṭṭhiyā suppaṭividdhāti tathāgataṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ satthā dasseti. 
Sotānugatā dhammāti kāmānaṁ nissaraṇaṁ dasseti. 
Manasā anupekkhitāti rūpadhātuyā nissaraṇaṁ dasseti. 
Diṭṭhiyā suppaṭividdhāti tedhātukānaṁ nissaraṇaṁ dasseti. 
Ayaṁ suttattho. 
Tattha katamo desanāhāro? 
Imamhi sutte tayo esanā desitā sotānugatehi dhammehi vacasā paricitehi kāmesanāya samathamaggo. 
Diṭṭhiyā suppaṭividdhehi brahmacariyesanāya samathamaggo. 
Vicayoti yathā suttaṁ manasikaronto vicinanto sutamayipaññaṁ paṭilabhati. 
Yathā ca so manasikarotīti yathā sutadhammā tadā cintāmayipaññaṁ paṭilabhati. 
Yathā diṭṭheva dhamme manasikaroti tadā bhāvanāmayipaññaṁ paṭilabhati. 
Ayaṁ vicayo. 
Sutena sutamayipaññaṁ paṭilabhati. 
Cintāya cintāmayipaññaṁ bhāvanāya bhāvanāmayipaññaṁ paṭilabhati. 
Atthi esā yutti. 
Padaṭṭhānoti sotānugatā dhammāti dhammassavanassa padaṭṭhānaṁ. 
Vacasā paricitāti yuñjanāya padaṭṭhānaṁ. 
Manasā anupekkhitāti dhammānudhammāya vipassanāya padaṭṭhānaṁ. 
Diṭṭhiyā anupekkhitāti paññāyapi anupekkhitā diṭṭhiyāpi anupekkhitā. 
Catubyūhoti imamhi sutte bhagavato ko adhippāyo? 
Ye imāhi dvīhi paññāhi samannāgatā tehi …. 
Sa nibbutoti maggaphalaṁ anupādisesañca nibbānadhātuṁ manteti, dānena oḷārikānaṁ kilesānaṁ pahānaṁ manteti. 
Sīlena majjhimānaṁ, paññāya sukhumakilesānaṁ manteti, rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti katā ca bhūmi. 
“Dadato puññaṁ pavaḍḍhati, 
Saṁyamato veraṁ na cīyati”. 
Kusalo ca jahāti pāpakanti maggo vutto. 
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti maggaphalamāha. 
Dadato puññaṁ pavaḍḍhati, saṁyamatoti tīhi padehi lokikaṁ kusalamūlaṁ vuttaṁ. 
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti lokuttaraṁ kusalamūlaṁ vuttaṁ. 
Dadato puññaṁ pavaḍḍhati, saṁyamato veraṁ na cīyatīti puthujjanabhūmiṁ manteti. 
Kusalo ca jahāti pāpakanti sekkhabhūmiṁ manteti. 
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti asekkhabhūmi vuttā. 
Dadato puññaṁ pavaḍḍhati, saṁyamato veraṁ na cīyatīti magganiyā paṭipadā vuttā. 
Kusalo ca jahāti pāpakanti sekkhavimutti. 
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti asekkhavimutti. 
Dadato puññaṁ pavaḍḍhati, saṁyamato veraṁ na cīyatīti dānakathaṁ sīlakathaṁ maggakathaṁ lokikānaṁ dhammānaṁ desanamāha. 
Kusalo ca jahāti pāpakanti loke ādīnavānupassanā. 
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti sāmukkaṁsikāya dhammadesanāyapi paṭividdhā. 
Dadato puññaṁ pavaḍḍhatīti pāṇānaṁ abhayadānena pāṇātipātā veramaṇisattānaṁ abhayaṁ deti. 
Evaṁ sabbāni sikkhāpadāni kātabbāni. 
Saṁyamato veraṁ na cīyatīti sīle patiṭṭhāya cittaṁ saṁyameti, tassa saṁyamato pāripūriṁ gacchati. 
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti dve vimuttiyo. 
Ayaṁ suttaniddeso. 
Tattha katamā desanā? 
Imamhi sutte kiṁ desitaṁ? 
Dve sugatiyo devā ca manussā ca, dibbā ca pañcakāmaguṇā, mānussakā ca. 
Dvīhi padehi niddeso. 
Dadato puññaṁ pavaḍḍhati, saṁyamato veraṁ na cīyati, kusalo ca jahāti pāpakanti maggo vutto. 
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti dve nibbānadhātuyo desitā sopādisesā ca anupādisesā ca. 
Ayaṁ desanā. 
Vicayoti dadato puññaṁ pavaḍḍhatīti iminā paṭhamena padena dānamayikapuññakiriyavatthu vuttaṁ. 
Tenassa ānantariyānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ. 
Dutiyena padena … yanti, niyyānikaṁ sāsananti, ayaṁ adhippāyo. 
Assavanena ca amanasikārena ca appaṭivedhena ca sakkāyasamudayagāminī paṭipadā vuttā. 
Savanena ca manasikārena ca paṭivedhena ca sakkāyanirodhagāminī paṭipadā vuttā. 
Ayaṁ āvaṭṭo. 
Vibhattīti ekaṁsabyākaraṇīyo. 
Natthi tattha vibhattiyā bhūmi. 
Parivattanāti ye pañcānisaṁsā, te pañcādinā paṭipakkhena teneva diṭṭheva dhamme pāpuṇāti, taṁ upapajjamānā aparo pariyāyo. 
Vevacananti sotānugatā dhammāti yaṁ suttaṁ diṭṭhampi paññindriyaṁ viññattampi diṭṭhiyā suppaṭividdhampi vibhāvitampi. 
Paññattīti sotānugatādhammāti desanā avijjāpaññattiyā paññattaṁ. 
Manasikāro pāmojjapaññattiyā paññatto, diṭṭhadhammāpi ānisaṁsapaññattiyā paññattā. 
Otaraṇoti tisso paññā vacasā paricitesu sutamayī paññā manasā anupekkhitesu cintāmayī paññā diṭṭhiyā suppaṭividdhāsu bhāvanāmayī paññā. 
Imāni ariyasaccāni indriyāni vijjuppādā avijjānirodho paṭiccasamuppādo indriyesu tīṇi indriyāni, āyatanesu dhammāyatanapariyāpannā dhātūsu dhammadhātupariyāpannāti. 
Sodhanoti yo ārambho suttassa paveso niyutto. 
Adhiṭṭhānoti pañcānisaṁsāti vemattatāya paññattā ānisaṁsā sotā anugatāti vemattatāya ariyavohāro paññatto, dhamme ca savananti ekattatāya paññattaṁ. 
Parikkhāroti dhammassavanassa payirupāsanā paccayo, saddhā hetu. 
Manasā anupekkhitāti atthappaṭisaṁveditā paccayo, dhammappaṭisaṁveditā hetu, diṭṭhiyā suppaṭividdhāti saddhammassavanañca manasikāro ca paccayo, sutamayī cintāmayī paññā hetu. 
Samāropanoti vibhattaṁ suttaṁ aparo pariyāyo nibbatti bale natthi. 
Tattha samāropanāya bhūmi. 
Tattha katamaṁ vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ? 
Dadato puññaṁ pavaḍḍhatīti gāthā. 
Dadatoti dānamayikapuññakiriyavatthu vuttaṁ. 
Saṁyamato veraṁ na cīyatīti sīlamayikapuññakiriyavatthu vuttaṁ. 
Kusalo ca jahāti pāpakanti lobhassa ca mohassa ca byāpādassa ca pahānamāha. 
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti lobhassa ca mohassa ca byāpādassa ca chandarāgavinayamāhāti. 
Dadato puññaṁ pavaḍḍhatīti gāthā alobho kusalamūlaṁ bhavati. 
Saṁyamato veraṁ na cīyatīti adoso kusalamūlaṁ bhavati. 
Saṁyamato veraṁ na cīyatīti averā asapattā abyāpādatāya sadā. 
Kusalo ca jahāti pāpakanti ñāṇuppādā aññāṇanirodho. 
Catutthapadena rāgadosamohakkhayena rāgavirāgā cetovimuttimohakkhayena avijjāvirāgā paññāvimutti, ayaṁ vicayo. 
Yuttīti dāne ṭhito ubhayaṁ hi paripūreti. 
Macchariyañca pajahati. 
Puññañca pavaḍḍhati. 
Atthi esā yutti. 
Padaṭṭhānanti dadato puññaṁ pavaḍḍhatīti cāgādhiṭṭhānassa padaṭṭhānaṁ. 
Saṁyamato veraṁ na cīyatīti paññādhiṭṭhānassa padaṭṭhānaṁ kusalo ca jahāti pāpakanti saccādhiṭṭhānassa padaṭṭhānaṁ. 
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti upasamādhiṭṭhānassa padaṭṭhānaṁ. 
Ayaṁ padaṭṭhāno. 
Tattha katamo lakkhaṇo? 
Dadato puññaṁ pavaḍḍhati saṁyamato veraṁ na cīyati. 
Dadatopi veraṁ na kariyāti kusalo ca jahāti pāpakaṁ rāgadosamohakkhayā sa nibbuto rūpakkhayāpi vedanakkhayāpi, yena rūpena diṭṭhaṁ, tena tathāgato paññapento paññapeyya rūpassa khayā virāganirodhāti evaṁ pañcakkhandhā. 
Catubyūho idha bhagavato ko adhippāyo? 
Ye mahābhogānaṁ patthayissanti? 
Te dānaṁ dassanti parissayapahānāya, ye averābhichandakā, te pañca verāni pajahissanti, ye kusalābhichandakā, te aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāvessanti aṭṭhannaṁ micchattānaṁ pahānāya. 
Ye nibbāyitukāmā, te rāgadosamohaṁ pajahissantīti ayaṁ bhagavato adhippāyo. 
Āvaṭṭoti yañca adadato macchariyaṁ yañca asaṁyamato veraṁ yañca akusalassa pāpassa appahānaṁ, ayaṁ dukkhaniddeso na samudayo. 
Alobhena ca adosena ca amohena ca kusalena imāni tīṇi kusalamūlāni. 
Tesaṁ paccayo aṭṭha sammattāni, ayaṁ maggo. 
Tesaṁ rāgadosamohānaṁ khayā, ayaṁ nirodho. 
Vibhattīti dadato puññaṁ pavaḍḍhatīti na ekaṁsena yo rājadaṇḍabhayena deti, yo ca akappiyassa paribhogena sīlavantesu deti, na tassa puññaṁ pavaḍḍhatīti so cetaṁ dānaṁ akusalena deti, daṇḍadānaṁ satthadānaṁ apuññamayaṁ pavaḍḍhati, na puññaṁ. 
Saṁyamato veraṁ na cīyatīti na ekaṁsena kiṅkāraṇaṁ yañca yo padaṁ diṭṭhadhammikaṁ passati yadi mama rājāno gahetvā hatthaṁ vā chindeyya …pe… 
na tena saṁyamena veraṁ na karoti. 
Yo tu evaṁ samādiyati pāṇātipātassa pāpako vipākoti, diṭṭhe yeva dhamme abhisamparāye ca evaṁ sabbassa akusalassa hetuto ārati. 
Iminā saṁyamena veraṁ na cīyati. 
Parivattanāti dadato puññaṁ pavaḍḍhatīti adadato puññaṁ na pavaḍḍhati. 
Yaṁ dānamayaṁ, taṁ saṁyamato veraṁ na cīyati, asaṁyamato veraṁ karīyati. 
Kusalo ca jahāti pāpakaṁ akusalo na jahāti. 
Rāgadosamohakkhayā sanibbutoti dūtaṁ pesetvā paṇītaṁ pesetvāpi na pakkosāmi, so sayameva pana mahābhikkhusaṅghaparivāro amhākaṁ vasanaṭṭhānaṁ sampatto amhehi ca santhāgārasālā kāritā, ettha mayaṁ dasabalaṁ ānetvā maṅgalaṁ bhaṇāpemāti cintetvā upasaṅkamiṁsu. 
Yena santhāgāraṁ tenupasaṅkamiṁsūti taṁ divasaṁ kira santhāgāre cittakammaṁ niṭṭhāpetvā aṭṭakā muttamattā honti. 
Buddhā nāma araññajjhāsayā araññārāmā antogāme vaseyyuṁ vā no vāti tasmā bhagavato manaṁ jānitvāva paṭijaggissāmāti cintetvā te bhagavantaṁ upasaṅkamiṁsu. 
Idāni pana manaṁ labhitvā paṭijaggitukāmā yena santhāgāraṁ, tenupasaṅkamiṁsu. 
Sabbasantharinti yathā sabbaṁ santhataṁ hoti evaṁ yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsūti. 
Ettha pana te mallarājāno santhāgāraṁ paṭijaggitvā nagaravīthiyopi sammajjāpetvā dhaje ussāpetvā suvaṇṇaghaṭikadaliyo ca ṭhapāpetvā sakalanagaraṁ dīpamālāhi vippakiṇṇatārakaṁ viya katvā khīrapake dārake khīraṁ pāyetha, dahare kumāre lahuṁ lahuṁ bhojāpetvā sayāpetha, uccāsaddaṁ mākari, ajja ekarattiṁ satthā antogāmeva vasissati, buddhā nāma appasaddakāmā hontīti bheriṁ carāpetvā sayaṁ daṇḍakadīpikā ādāya yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu. 
Bhagavantaṁyeva purakkhatvāti bhagavantaṁ purato katvā, tattha bhagavā bhikkhūnañceva upāsakānañca majjhe nisinno ativiya virocati. 
Samantapāsādiko suvaṇṇavaṇṇo abhirūpo dassanīyo puratthimakāyato suvaṇṇavaṇṇā rasmi uṭṭhahitvā gaganatale asītihatthaṁ ṭhānaṁ gaṇhāti. 
Pacchimakāyato dakkhiṇahatthato vāmahatthato suvaṇṇavaṇṇā heṭṭhā pādatalehi pavāḷavaṇṇarasmi uṭṭhahitvā ghanapathaviyaṁ asītihatthaṁ ṭhānaṁ gaṇhāti, evaṁ samantā asītihatthamattaṁ ṭhānaṁ chabbaṇṇabuddharasmiyo vijjotamānā vitaṇḍamānā vidhāvanti, sabbe disābhāgā suvaṇṇacampakapupphehi vikiriyamānā viya suvaṇṇaghaṭato nikkhantasuvaṇṇarasadhārāhi siñcamānā viya pasāritasuvaṇṇapaṭaparikkhittā viya verambhavātasamuṭṭhitakiṁsukakiṁsukārakaṇikārapupphacuṇṇasamokiṇṇā viya vippakasantaṁ asītianubyañjanabyāmappabhā dvattiṁsavaralakkhaṇasamujjalaṁ sarīraṁ samuggatatārakaṁ viya gaganatalaṁ vikasitamiva padumavanaṁ sabbaphāliphullo viya yojanasatiko pāricchattako paṭipāṭiyā ṭhapitānaṁ dvattiṁsacandānaṁ dvattiṁsasūriyānaṁ dvattiṁsacakkavattīnaṁ dvattiṁsadevarājānaṁ dvattiṁsamahābrahmānaṁ nibbuto asekkhassa natthi nibbuti. 
Vevacananti dadato puññaṁ pavaḍḍhati, anumodatopi puññaṁ pavaḍḍhati. 
Cittassa samādahatopi veyyāvaccakiriyāyapi puññaṁ pavaḍḍhatīti. 
Paññattīti dadato puññaṁ pavaḍḍhati, alobhassa paṭinissayaghātapaññattiyā paññattaṁ. 
Saṁyamato veraṁ na cīyatīti adosassa paṭinissayaghātapaññattiyā paññattaṁ kusalo ca jahāti pāpakanti amohassa paṭinissayaghātapaññattiyā paññattaṁ. 
Otaraṇoti pañcasu indriyesu dadato puññaṁ pavaḍḍhati, saṁyamato veraṁ na cīyati saṁyamena sīlakkhandho. 
Otiṇṇo chasu indriyesu saṁvaro, ayaṁ samādhikkhandho, yaṁ kusalo ca jahāti pāpakaṁ, ayaṁ paññākkhandho, rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti vimuttikkhandho. 
Dhātūsu dhammadhātu, āyatanesu manāyatanaṁ. 
Sodhanoti yenārambhena idaṁ suttaṁ desitaṁ so ārambho suddho. 
Adhiṭṭhāno dānanti ekattatāya paññattaṁ. 
Cāgo pariccāgo dhammadānaṁ āmisadānaṁ, aṭṭha dānāni vitthārena kātabbāni, ayaṁ vemattatā. 
Na ca dadato ekattapaññattiyā paññattaṁ. 
Khantī anavajjanti paññattiyā paññattaṁ. 
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti rodhavīriyapaññattiyā paññattā. 
Parikkhāroti dānassa pāmojjaṁ paccayo, alobho hetu. 
Saṁyamato yoniso manasikāro hetu, pariccāgo paccayo. 
Kusalo ca jahāti pāpakanti yathābhūtadassanaṁ paccayo, ñāṇappaṭilābho hetu. 
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti parato ca ghoso ajjhattañca yoniso manasikāro maggo ca hetu ca paccayo ca. 
Samāropanoti dadato puññaṁ pavaḍḍhatīti gāthā tassa sīlampi vaḍḍhati. 
Saṁyamopi vaḍḍhati. 
Saṁyamato veraṁ na cīyatīti. 
Aññepi kilesā na cīyanti yepissa tappaccayā uppajjeyyuṁ āsavā vighātā, tepissa na uppajjanti. 
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti rāgadosassāpi khayā rāgānusayassapi khayā dosassa mohassāpi sa nibbutoti sopādisesā nibbānadhātu anupādisesāpi. 
Ayaṁ samāropano. 
Therassa mahākaccāyanassa peṭakopadese hārassa sampātabhūmi samattā. 

Peṭakopadesa 
Suttavebhaṅgiya 
Pubbā koṭi na paññāyati avijjāya ca bhavataṇhāya ca. 
Tattha avijjānīvaraṇānaṁ taṇhāsaṁyojanānaṁ sattānaṁ pubbakoṭi na paññāyati. 
Tattha ye sattā taṇhāsaṁyojanā, te ajjhosānabahulā mandavipassakā. 
Ye pana ussannadiṭṭhikā sattā, te vipassanābahulā mandajjhosānā. 
Tattha taṇhācaritā sattā sattasaññābhiniviṭṭhā anuppādavayadassino. 
Te pañcasu khandhesu attānaṁ samanupassanti “rūpavantaṁ vā attānaṁ, attani vā rūpaṁ, rūpasmiṁ vā attānan”ti. 
Evaṁ pañcakkhandhā. 
Aññehi khandhehi attānaṁ samanupassanti tassa ussannadiṭṭhikā sattā vipassamānā khandhe ujuṁ attato samanupassanti. 
Te rūpaṁ attako samanupassanti. 
Yaṁ rūpaṁ, so attā. 
Yo ahaṁ, taṁ rūpaṁ. 
So rūpavināsaṁ passati, ayaṁ ucchedavādī. 
Iti pañcannaṁ khandhānaṁ paṭhamābhinipātā sakkāyadiṭṭhiyo pañca ucchedaṁ bhajanti “taṁ jīvaṁ taṁ sarīran”ti. 
Ekamekamhi khandhe tīhi padehi pacchimakehi sassataṁ bhajati “aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīran”ti. 
Ito bahiddhāte pabbajitā taṇhācaritā kāmasukhallikānuyogamanuyuttā viharanti. 
Tena ye ca nissandena diṭṭhicaritā attakilamathānuyogamanuyuttā viharanti. 
Tenayeva diṭṭhisukhena ettāvatā bāhirako payogo. 
Tattha diṭṭhicaritā sattā ye ariyadhammavinayaṁ otaranti, te dhammānusārino honti. 
Ye taṇhācaritā sattā ariyaṁ dhammavinayaṁ otaranti, te saddhānusārino honti. 
Tattha ye diṭṭhicaritā sattā, te kāmesu dosadiṭṭhī, na ca ye kāmesu anusayā samūhatā, te attakilamathānuyogamanuyuttā viharanti. 
Tesaṁ satthā dhammaṁ deseti. 
Añño vā sāvako kāmehi natthi atthoti te ca pubbeyeva kāmehi anatthikā iti kāme appakasirena paṭinissajjanti. 
Te cetasikena dukkhena anajjhositā. 
Tena vuccati “sukhā paṭipadā”ti. 
Ye pana taṇhācaritā sattā, te kāmesu ajjhositā, tesaṁ satthā vā dhammaṁ deseti. 
Aññataro vā bhikkhu kāmehi natthi atthoti, te piyarūpaṁ dukkhena paṭinissajjanti. 
Tena vuccati “dukkhā paṭipadā”ti. 
Iti ime sabbasattā dvīsu paṭipadāsu samosaraṇaṁ gacchanti dukkhāyañca sukhāyañca. 
Tattha ye diṭṭhicaritā sattā, te dvidhā mudindriyā ca tikkhindriyā ca. 
Tattha ye diṭṭhicaritā sattā tikkhindriyā sukhena paṭinissajjanti, khippañca abhisamenti, tena vuccati “khippābhiññā sukhā paṭipadā”ti. 
Tattha ye diṭṭhicaritā sattā mudindriyā paṭhamaṁ tikkhindriyaṁ upādāya dandhataraṁ abhisamenti, te sukhena paṭinissajjanti, dandhañca abhisamenti. 
Tena vuccati “sukhā paṭipadā dandhābhiññā”ti. 
Tattha taṇhācaritā sattā dvidhā tikkhindriyā ca mudindriyā ca. 
Tattha ye taṇhācaritā sattā tikkhindriyā dukkhena paṭinissajjanti, khippañca abhisamenti. 
Tena vuccati “dukkhā paṭipadā khippābhiññā”ti. 
Tattha ye taṇhācaritā sattā mudindriyā paṭhamaṁ tikkhindriyaṁ upādāya dandhataraṁ abhisamenti, te dukkhena paṭinissajjanti, dandhañca abhisamenti. 
Tena vuccati “dukkhā paṭipadā dandhābhiññā”ti. 
Imā catasso paṭipadāyo apañcamā achaṭṭhā. 
Ye hi keci nibbutā nibbāyissanti vā imāhi catūhi paṭipadāhi anaññāhi ayaṁ paṭipadācatukkena kilese niddisati. 
Yā catukkamaggena ariyadhammesu niddisitabbā, ayaṁ vuccati sīhavikkīḷito nāma nayo. 
Tatrime cattāro āhārā. 
Cattāro vipallāsā upādānā yogā ganthā āsavā oghā sallā viññāṇaṭṭhitiyo agatigamanāti, evaṁ imāni sabbāni dasa padāni. 
Ayaṁ suttassa saṁsandanā. 
Cattāro āhārā. 
Tattha yo ca kabaḷīkāro āhāro yo ca phasso āhāro, ime taṇhācaritena pahātabbā. 
Tattha yo ca manosañcetanāhāro yo ca viññāṇāhāro, ime diṭṭhicaritena pahātabbā. 
Paṭhamo āhāro paṭhamo vipallāso, dutiyo āhāro dutiyo vipallāso, tatiyo āhāro tatiyo vipallāso, catuttho āhāro catuttho vipallāso. 
Ime cattāro vipallāsā apañcamā achaṭṭhā. 
Idañca pamāṇā cattāro āhārā. 
Tattha paṭhame vipallāse ṭhito kāme upādiyati, idaṁ kāmupādānaṁ. 
Dutiye vipallāse ṭhito anāgataṁ bhavaṁ upādiyati, idaṁ sīlabbatupādānaṁ. 
Tatiye vipallāse ṭhito viparīto diṭṭhiṁ upādiyati, idaṁ diṭṭhupādānaṁ. 
Catutthe vipallāse ṭhito khandhe attato upādiyati, idaṁ attavādupādānaṁ. 
Tattha kāmupādāne ṭhito kāme abhijjhāyati ganthati, ayaṁ abhijjhākāyagantho. 
Sīlabbatupādāne ṭhito byāpādaṁ ganthati, ayaṁ byāpādakāyagantho. 
Diṭṭhupādāne ṭhito parāmāsaṁ ganthati, ayaṁ parāmāsakāyagantho. 
Attavādupādāne ṭhito papañcanto ganthati, ayaṁ idaṁsaccābhiniveso kāyagantho. 
Tassa ganthitā kilesā āsavanti. 
Kiñci pana vuccati vippaṭisāro. 
Ye vippaṭisārā te anusayā. 
Tattha abhijjhākāyaganthena kāmāsavo, byāpādakāyaganthena bhavāsavo, parāmāsakāyaganthena diṭṭhāsavo, idaṁ saccābhinivesakāyaganthena avijjāsavo. 
Te cattāro āsavā vepullabhāvaṁ gatā oghā honti, tena vuccanti “oghā”ti. 
Tattha kāmāsavo kāmogho, bhavāsavo bhavogho, avijjāsavo avijjogho, diṭṭhāsavo diṭṭhogho. 
Te cattāro oghā āsayamanupaviṭṭhā anusayasahagatā vuccanti. 
Sallāti hadayamāhacca tiṭṭhantā. 
Tattha kāmogho rāgasallaṁ, bhavogho dosasallaṁ, avijjogho mohasallaṁ, diṭṭhogho diṭṭhisallaṁ. 
Imehi catūhi sallehi pariyādinnaṁ viññāṇaṁ catūsu dhammesu tiṭṭhati rūpe vedanāya saññāya saṅkhāresu. 
Imā catasso viññāṇaṭṭhitiyo. 
Tattha rāgasallena nandūpasecanaṁ rūpūpagaṁ viññāṇaṁ tiṭṭhati. 
Dosasallena vedanūpagaṁ mohasallena saññūpagaṁ diṭṭhisallena nandūpasecanaṁ saṅkhārūpagaṁ viññāṇaṁ tiṭṭhati. 
Catūhi viññāṇaṭṭhitīhi catubbidhaṁ agatiṁ gacchanti chandā dosā bhayā mohā. 
Rāgena chandā agatiṁ gacchati, dosena dosā agatiṁ gacchati, mohena mohā agatiṁ gacchati, diṭṭhiyā bhayā agatiṁ gacchati. 
Iti idañca kammaṁ ime ca kilesā. 
Ayaṁ saṁsārassa hetu. 
Tatthimā catasso disā kabaḷīkārāhāro “asubhe subhan”ti vipallāso kāmupādānaṁ kāmayogo abhijjhākāyagantho kāmāsavo kāmogho rāgasallaṁ rūpūpagā viññāṇaṭṭhiti chandā agatigamanaṁ. 
Ayaṁ paṭhamā disā. 
Phasso āhāro “dukkhe sukhan”ti vipallāso sīlabbatupādānaṁ bhavayogobyāpādo kāyagantho bhavāsavo bhavogho dosasallaṁ vedanūpagā viññāṇaṭṭhiti dosā agatigamanaṁ, ayaṁ dutiyā disā. 
Manosañcetanāhāro “anattani attā”ti vipallāso diṭṭhupādānaṁ diṭṭhiyogo parāmāsakāyagantho diṭṭhāsavo diṭṭhogho diṭṭhisallaṁ saññūpagā viññāṇaṭṭhiti bhayā agatigamanaṁ. 
Ayaṁ tatiyā disā. 
Viññāṇāhāro “anicce niccan”ti vipallāso attavādupādānaṁ avijjāyogo idaṁsaccābhiniveso kāyagantho avijjāsavo avijjogho mohasallaṁ saṅkhārūpagā viññāṇaṭṭhiti mohā agatigamanaṁ, ayaṁ catutthī disā. 
Iti imesaṁ dasannaṁ suttānaṁ paṭhamena padena paṭhamāya disāya ālokanaṁ. 
Ayaṁ vuccati disālokanā. 
Catūhi vipallāsehi akusalapakkhe disāvilokanā kilesaṁ saṁyojetvā ayaṁ akusalapakkhe disāvilokanāya bhūmi pañcannaṁ dasannaṁ suttānaṁ yāni paṭhamāni padāni imesaṁ dhammānaṁ ko attho? 
Eko attho, byañjanameva nānaṁ. 
Evaṁ dutiyā evaṁ tatiyā evaṁ catutthī. 
Ayaṁ paṭhamā saṁsandanā. 
Iminā peyyālena sabbe kilesā catūsu padesu pakkhipitabbā. 
Tato kusalapakkhe catasso paṭipadā cattāri jhānāni cattāro satipaṭṭhānā cattāro vihārā dibbo brahmā ariyo āneñjo cattāro sammappadhānā cattāro acchariyā abbhutadhammā cattāro adhiṭṭhānā cattāro samādhayo chandasamādhi vīriyasamādhi cittasamādhi vīmaṁsāsamādhi. 
Cattāro dhammā sukhabhāgiyā nāññatra bojjhaṅgā nāññatra tapasā nāññatindriyasaṁvarā nāññatra sabbanissaggā cattāri appamāṇāni. 
Tattha dukkhā paṭipadā dandhābhiññā bhāviyamānā bahulīkariyamānā paṭhamaṁ jhānaṁ paripūreti, paṭhamaṁ jhānaṁ paripuṇṇaṁ paṭhamaṁ satipaṭṭhānaṁ paripūreti, paṭhamaṁ satipaṭṭhānaṁ paripuṇṇaṁ paṭhamaṁ vihāraṁ paripūreti, paṭhamo vihāro paripuṇṇo paṭhamaṁ sammappadhānaṁ paripūreti, paṭhamaṁ sammappadhānaṁ paripuṇṇaṁ paṭhamaṁ acchariyaṁ abbhutadhammaṁ paripūreti, paṭhamo acchariyo abbhuto dhammo paripuṇṇo paṭhamaṁ adhiṭṭhānaṁ paripūreti, paṭhamaṁ adhiṭṭhānaṁ paripuṇṇaṁ chandasamādhiṁ paripūreti, chandasamādhi paripuṇṇo indriyasaṁvaraṁ paripūreti, indriyasaṁvaro paripuṇṇo paṭhamaṁ mettāappamāṇaṁ paripūreti. 
Evaṁ yāva sabbanissaggo catutthaṁ appamāṇaṁ paripūreti. 
Tattha paṭhamā ca paṭipadā paṭhamañca jhānaṁ paṭhamañca satipaṭṭhānaṁ paṭhamo ca vihāro paṭhamañca sammappadhānaṁ paṭhamo ca acchariyo abbhuto dhammo saccādhiṭṭhānañca chandasamādhi ca indriyasaṁvaro ca mettā ca appamāṇaṁ. 
Ayaṁ paṭhamā disā. 
Dukkhā ca paṭipadā khippābhiññā dutiyaṁ jhānaṁ dutiyañca satipaṭṭhānaṁ dutiyo ca vihāro dutiyañca sammappadhānaṁ dutiyo ca acchariyo abbhuto dhammo cāgādhiṭṭhānaṁ cittasamādhi cattāro iddhipādā karuṇā ca appamāṇaṁ, ayaṁ dutiyā disā. 
Sukhā ca paṭipadā dandhābhiññā tatiyañca jhānaṁ tatiyañca satipaṭṭhānaṁ tatiyo ca vihāro tatiyañca sammappadhānaṁ tatiyo ca acchariyo abbhuto dhammo paññādhiṭṭhānañca vīriyasamādhi ca bojjhaṅgā ca muditā ca appamāṇaṁ. 
Ayaṁ tatiyā disā. 
Sukhā ca paṭipadā khippābhiññā catutthaṁ jhānaṁ catutthañca satipaṭṭhānaṁ catuttho ca vihāro catutthañca sammappadhānaṁ catuttho ca acchariyo abbhuto dhammo upasamādhiṭṭhānañca vīmaṁsāsamādhi ca sabbanissaggo ca upekkhā appamāṇañca. 
Ayaṁ catutthī disā. 
Imāsaṁ catassannaṁ disānaṁ ālokanā. 
Ayaṁ vuccati disālokano nāma nayo. 
Tatthāyaṁ yojanā. 
Cattāro ca āhārā catasso ca paṭipadā, cattāro ca vipallāsā cattāro ca satipaṭṭhānā, cattāri ca upādānāni cattāri ca jhānāni cattāro ca yogā vihārā ca, ganthā ca sammappadhānā ca, āsavā ca acchariyā abbhutadhammā ca, oghā ca adhiṭṭhānāni ca, sallā ca samādhayo, viññāṇaṭṭhitiyo cattāro ca sukhabhāgiyā dhammā, cattāri ca agatigamanāni cattāri ca appamāṇāni iti kusalākusalānaṁ paṭipakkhavasena yojanā, ayaṁ vuccati disālokano nayo. 
Tassa cattāri sāmaññaphalāni pariyosānaṁ, yo ca dhammo kusalākusalaniddese paṭhamo disāniddeso, imassa sotāpattiphalaṁ pariyosānaṁ dutiyaṁ sakadāgāmiphalaṁ, tatiyaṁ anāgāmiphalaṁ, catutthaṁ arahattaphalaṁ. 
Tattha katamo tipukkhalo nayo? 
Ye ca dukkhāya paṭipadāya dandhābhiññāya khippābhiññāya ca niyyanti dve puggalā, ye ca sukhāya paṭipadāya dandhābhiññāya khippābhiññāya ca niyyanti dve puggalā. 
Imesaṁ catunnaṁ puggalānaṁ yo puggalo sukhāya paṭipadāya dandhābhiññāya niyyāti, yo ca puggalo dukkhāya paṭipadāya khippābhiññāya niyyāti. 
Ime dve puggalā bhavanti. 
Tattha yo sukhāya paṭipadāya khippābhiññāya niyyāti, ayaṁ ugghaṭitaññū. 
Yo pacchimo puggalo sādhāraṇo, ayaṁ vipañcitaññū. 
Yo puggalo dandhābhiññāya dukkhāya paṭipadāya niyyāti, ayaṁ neyyo. 
Ime cattāro bhavitvā tīṇi honti, tattha ugghaṭitaññussa samathapubbaṅgamā vipassanā, neyyassa vipassanāpubbaṅgamo samatho, vipañcitaññussa samathavipassanā yuganaddhā. 
Ugghaṭitaññussa mudukā desanā, neyyassa tikkhā desanā, vipañcitaññussa tikkhamudukā desanā. 
Ugghaṭitaññussa adhipaññāsikkhā, neyyassa adhicittasikkhā, vipañcitaññussa adhisīlasikkhā. 
Iti imesaṁ puggalānaṁ catūhi paṭipadāhi niyyānaṁ. 
Tattha ayaṁ saṅkileso, tīṇi akusalamūlāni tayo phassā tisso vedanā tayo upavicārā tayo saṅkilesā tayo vitakkā tayo pariḷāhā tīṇi saṅkhatalakkhaṇāni tisso dukkhatāti. 
Tīṇi akusalamūlānīti lobho akusalamūlaṁ, doso akusalamūlaṁ, moho akusalamūlaṁ. 
Tayo phassāti sukhavedanīyo phasso, dukkhavedanīyo phasso, adukkhamasukhavedanīyo phasso. 
Tisso vedanāti sukhā vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanā. 
Tayo upavicārāti somanassopavicāro domanassopavicāro upekkhopavicāro. 
Tayo saṅkilesāti rāgo doso moho. 
Tayo vitakkāti kāmavitakko byāpādavitakko vihiṁsāvitakko. 
Tayo pariḷāhāti rāgajo dosajo mohajo. 
Tīṇi saṅkhatalakkhaṇānīti uppādo ṭhiti vayo. 
Tisso dukkhatāti dukkhadukkhatā vipariṇāmadukkhatā saṅkhatadukkhatā. 
Tattha lobho akusalamūlaṁ kuto samuṭṭhitaṁ? 
Tividhaṁ ārammaṇaṁ manāpikaṁ amanāpikaṁ upekkhāṭhāniyañca. 
Tattha manāpikena ārammaṇena lobho akusalamūlaṁ samuṭṭhahati. 
Iti manāpikā ārammaṇā sukhavedanīyo phasso, sukhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjate sukhavedanā, sukhavedanaṁ paṭicca uppajjate somanassūpavicāro, somanassūpavicāraṁ paṭicca uppajjate rāgo, rāgaṁ paṭicca uppajjate kāmavitakko, kāmavitakkaṁ paṭicca uppajjate rāgajo pariḷāho rāgajaṁ pariḷāhaṁ paṭicca uppajjate uppādo saṅkhatalakkhaṇo, uppādaṁ saṅkhatalakkhaṇaṁ paṭicca uppajjate vipariṇāmadukkhatā. 
Doso akusalamūlaṁ kuto samuṭṭhitaṁ? 
Amanāpikena ārammaṇena doso akusalamūlaṁ samuṭṭhitaṁ. 
Iti amanāpikā ārammaṇā dukkhavedanīyo phasso, dukkhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjate dukkhavedanā, dukkhavedanaṁ paṭicca uppajjate domanassūpavicāro, domanassūpavicāraṁ paṭicca uppajjate doso, dosaṁ paṭicca uppajjate byāpādavitakko, byāpādavitakkaṁ paṭicca uppajjate dosajo pariḷāho, dosajaṁ pariḷāhaṁ paṭicca uppajjate ṭhitassa aññathattaṁ saṅkhatalakkhaṇaṁ, ṭhitassa aññathattaṁ saṅkhatalakkhaṇaṁ paṭicca uppajjate dukkhadukkhatā vedanā. 
Moho akusalamūlaṁ kuto samuṭṭhitaṁ? 
Upekkhāṭhāniyena ārammaṇena moho akusalamūlaṁ samuṭṭhitaṁ. 
Iti upekkhāṭhāniyā ārammaṇā adukkhamasukhavedanīyo phasso, adukkhamasukhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjate adukkhamasukhā vedanā, adukkhamasukhavedanaṁ paṭicca uppajjate upekkhūpavicāro, upekkhūpavicāraṁ paṭicca uppajjate moho, mohaṁ paṭicca uppajjate vihiṁsāvitakko, vihiṁsāvitakkaṁ paṭicca uppajjate mohajo pariḷāho, mohajaṁ pariḷāhaṁ paṭicca uppajjate vayo saṅkhatalakkhaṇaṁ, vayaṁ saṅkhatalakkhaṇaṁ paṭicca uppajjate saṅkhatadukkhatā, iti ayaṁ tiṇṇaṁ kilesānaṁ niddeso, ayaṁ vuccate kusalapakkhe tipukkhalo nayo. 
Iti tīṇi akusalamūlāni na catutthāni na pañcamāni, tayo phassāti tisso vedanā yāva saṅkhatadukkhatāti, yo koci akusalapakkho, sabbo so tīsu akusalamūlesu samosarati. 
Tattha katamo kusalapakkho? 
Tīṇi kusalamūlāni, tisso paññā sutamayī paññā cintāmayī paññā bhāvanāmayī paññā. 
Tayo samādhī savitakkasavicāro …pe… 
tisso sikkhā adhisīlasikkhā …pe… 
sikkhā. 
Tīṇi nimittāni samathanimittaṁ paggahanimittaṁ upekkhānimittaṁ. 
Tayo vitakkā nekkhammavitakko …pe… 
avihiṁsāvitakko. 
Tīṇi indriyāni anaññātaññassāmītindriyanti vitthāro. 
Tayo upavicārā nekkhammūpavicāro abyāpādūpavicāro avihiṁsūpavicāro. 
Tisso esanā kāmesanā bhavesanā brahmacariyesanā. 
Tayo khandhā sīlakkhandho samādhikkhandho paññākkhandho. 
Tattha yaṁ alobho kusalamūlaṁ, taṁ sutamayipaññaṁ paripūreti, sutamayī paññā paripuṇṇā savitakkaṁ savicāraṁ samādhiṁ paripūreti, savitakko savicāro samādhi paripuṇṇo adhicittasikkhaṁ paripūreti, adhicittasikkhā paripuṇṇā samathanimittaṁ paripūreti, samathanimittaṁ paripuṇṇaṁ nekkhammavitakkaṁ paripūreti, nekkhammavitakko paripuṇṇo anaññātaññassāmītindriyaṁ paripūreti, anaññātaññassāmītindriyaṁ paripuṇṇaṁ nekkhammūpavicāraṁ paripūreti, nekkhammūpavicāro paripuṇṇo kāmesanaṁ pajahati, kāmesanappahānaṁ samādhikkhandhaṁ paripūreti. 
Adoso kusalamūlaṁ cintāmayipaññaṁ paripūreti, cintāmayī paññā paripuṇṇā avitakkavicāramattaṁ samādhiṁ paripūreti. 
Avitakkavicāramatto samādhi paripuṇṇo adhisīlasikkhaṁ paripūreti, adhisīlasikkhā paripuṇṇā upekkhānimittaṁ paripūreti, upekkhānimittaṁ paripuṇṇaṁ abyāpādavitakkaṁ paripūreti, abyāpādavitakko paripuṇṇo aññindriyaṁ paripūreti, aññindriyaṁ paripuṇṇaṁ abyāpādūpavicāraṁ paripūreti, abyāpādūpavicāro paripuṇṇo bhavesanaṁ pajahati, bhavesanappahānaṁ sīlakkhandhaṁ paripūreti. 
Amoho kusalamūlaṁ bhāvanāmayipaññaṁ paripūreti, bhāvanāmayī paññā paripuṇṇā avitakkaavicāraṁ samādhiṁ paripūreti, avitakko avicāro samādhi paripuṇṇo adhipaññāsikkhaṁ paripūreti, adhipaññāsikkhā paripuṇṇā paggahanimittaṁ paripūreti, paggahanimittaṁ paripuṇṇaṁ aññātāvino indriyaṁ paripūreti, aññātāvino indriyaṁ paripuṇṇaṁ avihiṁsūpavicāraṁ paripūreti, avihiṁsūpavicāro paripuṇṇo brahmacariyesanaṁ paripūreti, brahmacariyesanā paripuṇṇā paññākkhandhaṁ paripūreti. 
Iti ime tayo dhammā kusalapakkhikā sabbe kusalā dhammā tīhi tikaniddesehi niddisiyanti tīṇi vimokkhamukhāni tassa pariyosānaṁ. 
Tattha paṭhamena appaṇihitaṁ, dutiyena suññataṁ, tatiyena animittaṁ. 
Ayaṁ vuccati dutiyo tipukkhalo nāma nayo. 
Tattha ye ime tayo puggalā ugghaṭitaññū vipañcitaññū neyyoti. 
Imesaṁ tiṇṇaṁ puggalānaṁ ye ca puggalā sukhāya paṭipadāya khippābhiññāya, sukhāya paṭipadāya dandhābhiññāya ca niyyanti, te dve puggalā. 
Ye ca dve puggalā dukkhāya paṭipadāya khippābhiññāya, dukkhāya paṭipadāya dandhābhiññāya ca niyyanti, ime cattāro tena visesena dve bhavanti diṭṭhicarito ca taṇhācarito ca. 
Ime cattāro bhavitvā tayo bhavanti, tayo bhavitvā dve bhavanti. 
Imesaṁ dvinnaṁ puggalānaṁ ayaṁ saṅkileso, avijjā ca taṇhā ca, ahirikañca anottappañca, assati ca asampajaññañca, nīvaraṇāni ca saṁyojanāni ca, ajjhosānañca abhiniveso ca, ahaṅkāro ca mamaṅkāro ca, assaddhiyañca dovacassañca, kosajjañca ayoniso ca manasikāro, vicikicchā ca abhijjhā ca, asaddhammassavanañca asamāpatti ca. 
Tattha avijjā ca ahirikañca assati ca nīvaraṇāni ca ajjhosānañca ahaṅkāro ca assaddhiyañca kosajjañca vicikicchā ca asaddhammassavanañca, ayaṁ ekā disā. 
Taṇhā ca anottappañca asampajaññañca saṁyojanāni ca abhiniveso ca mamaṅkāro ca dovacassatā ca ayoniso manasikāro ca abhijjhā ca asamāpatti ca, ayaṁ dutiyā disā. 
Dasannaṁ dukānaṁ dasa padāni paṭhamāni kātabbāni. 
Saṅkhittena atthaṁ ñāpenti paṭipakkhe kaṇhapakkhassa sabbesaṁ dukānaṁ dasa padāni dutiyakāni, ayaṁ dutiyā disā. 
Iti akusalānaṁ dhammānaṁ dukkhaniddeso, ayaṁ samudayo. 
Yaṁ taṁ dhammaṁ ajjhāvasati nāmañca rūpañca idaṁ dukkhaṁ iti ayañca samudayo, idañca dukkhaṁ, imāni dve saccāni dukkhañca samudayo ca nandiyāvaṭṭassa nayassa paṭhamaniddeso. 
Tattha katamo kusalapakkho? 
Samatho ca vipassanā ca, vijjā ca caraṇañca, sati ca sampajaññañca, hirī ca ottappañca, ahaṅkārappahānañca mamaṅkārappahānañca, sammāvāyāmo ca yoniso ca manasikāro, sammāsati ca sammāsamādhi ca, paññā ca nibbidā ca, samāpatti ca saddhammassavanañca, somanassañca dhammānudhammappaṭipatti ca. 
Tattha samatho ca vijjā ca sati ca hirī ca ahaṅkārappahānañca sammāvāyāmo ca sammāsati ca paññā ca samāpatti ca somanassañca, ime dhammā ekā disā. 
Vipassanā ca caraṇañca sampajaññañca ottappañca mamaṅkārappahānañca yoniso manasikāro ca sammāsamādhi ca nibbidā ca saddhammassavanañca dhammānudhammappaṭipatti ca, ayaṁ dutiyā disā. 
Iti kusalapakkhe ca akusalapakkhe ca nandiyāvaṭṭassa pana nayassa catasso disā. 
Tāsu yāni akusalapakkhassa paṭhamāni padāni akusalāni kusalehi pahānaṁ gacchanti, tāni kusalapakkhe dutiyehi padehi pahānaṁ gacchanti. 
Tesaṁ pahānā rāgavirāgā cetovimutti yāni akusalapakkhassa dutiyāni akusalapadāni pahānaṁ gacchanti, tāni kusalapakkhassa paṭhamehi padehi pahānaṁ gacchanti. 
Tesaṁ pahānā avijjāvirāgā paññāvimutti pariyosānaṁ. 
Imesaṁ tiṇṇaṁ nayānaṁ paṭhamo nayo sīhavikkīḷito nāma. 
Aṭṭha padāni cattāri ca kusalāni cattāri ca akusalāni imāni aṭṭha padāni mūlapadāni, atthanayena dutiyo tipukkhalo. 
So chahi dhammehi neti kusalamūlāni ca neti akusalamūlāni ca, iti imāni cha padāni purimakāni ca aṭṭha mūlapadāni imāni cuddasa padāni aṭṭhārasannaṁ mūlapadānaṁ. 
Tattha yo pacchimako nayo nandiyāvaṭṭo, so catūhi dhammehi neti. 
Avijjāya ca taṇhāya ca samathena ca vipassanāya ca, ime cattāro dhammā imāni aṭṭhārasa mūlapadāni tīsu nayesu niddiṭṭhāni. 
Tattha yāni nava padāni kusalāni, tattha sabbaṁ kusalaṁ samosarati. 
Tesañca navannaṁ mūlānaṁ cattāri padāni sīhavikkīḷitanaye tīṇi tipukkhale dve nandiyāvaṭṭe, iccete kusalassa pakkhā. 
Tattha yāni nava padāni kusalāni, tattha sabbaṁ kusalaṁ yujjati. 
Tattha sīhavikkīḷite naye cattāri padāni tīṇi tipukkhale dve nandiyāvaṭṭe imāni nava padāni kusalāni niddiṭṭhāni. 
Tattha yāni nandiyāvaṭṭe naye cattāri padāni, tattha aṭṭhārasa mūlapadāni samosaranti. 
Yathā kathaṁ, samatho ca alobho ca adoso ca asubhasaññā ca dukkhasaññā ca imāni kusalapakkhe pañca padāni samathaṁ bhajanti. 
Vipassanā ca amoho ca aniccasaññā ca anattasaññā ca imāni cattāri padāni vipassanaṁ bhajanti. 
Imāni nava padāni kusalāni dvīsu padesu yojitāni, tattha akusalapakkhe navannaṁ akusalamūlapadānaṁ yā ca taṇhā yo ca lobho yo ca doso yā ca subhasaññā yā ca sukhasaññā, imāni pañca padāni taṇhaṁ bhajanti. 
Yā ca avijjā yo ca moho yā ca niccasaññā yā ca attasaññā, imāni cattāri padāni avijjaṁ bhajanti. 
Etāni nava padāni akusalāni susaṅkhittāni. 
Iti tayo nayā ekaṁ nayaṁ na paviṭṭhā. 
Evaṁ aṭṭhārasa mūlapadāni nandiyāvaṭṭanaye niddisitabbāni. 
Kathaṁ aṭṭhārasa mūlapadāni, tipukkhale naye yujjanti? 
Navannaṁ padānaṁ kusalānaṁ, vipassanā ca amoho ca aniccasaññā ca anattasaññā ca, imāni cattāri padāni; 
amoho ca samatho ca alobho ca asubhasaññā ca, imāni cattāri padāni; 
lobho ca doso ca, evaṁ imāni nava padāni tīsu kusalesu yojetabbāni. 
Tattha navannaṁ padānaṁ akusalānaṁ taṇhā ca lobho ca subhasaññā ca sukhasaññā ca, imāni cattāri padāni lobho akusalamūlaṁ; 
avijjā ca moho ca niccasaññā ca attasaññā ca ayaṁ moho ayaṁ doso, ye ca imāni nava padāni tīsu akusalesu yojitāni. 
Evaṁ aṭṭhārasa mūlapadāni kusalamūlesu ca yojetvā tipukkhalena nayena niddisitabbāni. 
Kathaṁ aṭṭhārasa mūlapadāni sīhavikkīḷite naye yujjanti? 
Taṇhā ca subhasaññā ca, ayaṁ paṭhamo vipallāso. 
Lobho ca sukhasaññā ca, ayaṁ dutiyo vipallāso. 
Avijjā ca niccasaññā ca, ayaṁ tatiyo vipallāso. 
Moho ca attasaññā ca, ayaṁ catuttho vipallāso. 
Iti nava padāni akusalamūlāni catūsu padesu yojitāni. 
Tattha navannaṁ mūlapadānaṁ kusalānaṁ samatho ca asubhasaññā ca, idaṁ paṭhamaṁ satipaṭṭhānaṁ. 
Alobho ca dukkhasaññā ca, idaṁ dutiyaṁ satipaṭṭhānaṁ. 
Vipassanā ca aniccasaññā ca, idaṁ tatiyaṁ satipaṭṭhānaṁ. 
Amoho ca anattasaññā ca, idaṁ catutthaṁ satipaṭṭhānaṁ. 
Imāni aṭṭhārasa mūlapadāni sīhavikkīḷitanayaṁ anupaviṭṭhāni. 
Imesaṁ tiṇṇaṁ nayānaṁ yā bhūmi ca yo rāgo ca yo doso ca ekaṁ nayaṁ pavisati. 
Ekassa nayassa akusale vā dhamme kusale vā dhamme viññāte paṭipakkho anvesitabbo, paṭipakkhe anvesitvā so nayo niddisitabbo, tamhi naye niddiṭṭho. 
Yathā ekamhi naye sabbe nayā paviṭṭhā tathā niddisitabbā. 
Ekamhi ca naye aṭṭhārasa mūlapadāni paviṭṭhāni, tamhi dhamme viññāte sabbe dhammā viññātā honti. 
Imesaṁ tiṇṇaṁ nayānaṁ sīhavikkīḷitanayassa cattāri phalāni pariyosānaṁ. 
Paṭhamāya disāya paṭhamaṁ phalaṁ, dutiyāya disāya dutiyaṁ phalaṁ, tatiyāya disāya tatiyaṁ phalaṁ, catutthāya disāya catutthaṁ phalaṁ. 
Tipukkhalassa nayassa tīṇi vimokkhamukhāni pariyosānaṁ. 
Paṭhamāya disāya appaṇihitaṁ, dutiyāya disāya suññataṁ, tatiyāya disāya animittaṁ. 
Nandiyāvaṭṭassa nayassa rāgavirāgā cetovimutti avijjāvirāgā ca paññāvimutti pariyosānaṁ. 
Paṭhamāya disāya rāgavirāgā cetovimutti, dutiyāya disāya avijjāvirāgā paññāvimutti. 
Ime tayo nayā imesaṁ tiṇṇaṁ nayānaṁ aṭṭhārasannaṁ mūlapadānaṁ ālokanā, ayaṁ vuccati disālokano nayo. 
Āloketvāna jānāti “ayaṁ dhammo imaṁ dhammaṁ bhajatī”ti sammā yojanā. 
Kusalapakkhe akusalapakkhe ca ayaṁ nayo aṅkuso nāma. 
Ime pañca nayā. 
Tatthimā uddānagāthā 
Taṇhā ca avijjāpi ca, 
Lobho doso tatheva moho ca; 
Cattāro ca vipallāsā, 
Kilesabhūmī nava padāni. 
Ye ca satipaṭṭhānā, 
Samatho ca vipassanā kusalamūlā; 
Etaṁ sabbaṁ kusalaṁ, 
Indriyabhūmī nava padāni. 
Sabbakusalaṁ navahi padehi yujjati, 
Navahi ceva akusalaṁ; 
Ete te mūlapadā, 
Ubhato aṭṭhārasa padāni. 
Taṇhā ceva avijjā ca, 
Samatho ca vipassanā; 
Yo neti sabbesu yogayutto, 
Ayaṁ nayo nandiyāvaṭṭo. 
Yaṁ kusalamūlehi, 
Nayati kusalaakusalamūlehi; 
Bhūtaṁ tathaṁ avitathaṁ, 
Tipukkhalaṁ taṁ nayaṁ āhu. 
So neti vipallāsehi, 
Kilesaindriyehi ca; 
Dhamme taṁ nayaṁ vinayamāhu, 
Sīhavikkīḷitaṁ nāma. 
Veyyākaraṇe vutte, 
Kusalatāhi akusalatāhi ca; 
Tayo ālokayati, 
Ayaṁ nayo disālocano nāma. 
Oloketvā disālocanena, 
Ukkhipiya yaṁ samāneti; 
Sabbe kusalākusale, 
Ayaṁ nayo aṅkuso nāma. 
Nayasamuṭṭhānaṁ. 
Peṭakopadese mahākaccāyanassa therassa 
suttavibhaṅgassa dassanaṁ samattaṁ. 
Yāni catukkāni akusalāni kusalāni ca sīhavikkīḷite naye niddiṭṭhāni, tikāni kusalāni ca akusalāni ca tipukkhale naye niddiṭṭhāni, dukāni kusalāni ca akusalāni ca nandiyāvaṭṭe naye niddiṭṭhāni. 
Yesu dvīsu dhammesu kusalesu so attho tikesu vibhajjamānassa bhavabhūmi, atha ca sabbo ca attho tīhi byañjanehi niddisati. 
Tattakāni vuccati. 
Yo attho catūhi padehi aṭṭhavīsatibhāgehi natthibhūmi niddisituṁ, avacarantova catūhi padehi niddisati. 
Iti yaṁ yathāniddiṭṭhassa avikosanā idaṁ pamāṇaṁ. 
Yathā sabbe samādhayo tīsu samādhīsu pariyesitabbā, savitakkasavicāre avitakkavicāramatte avitakkaavicāre idaṁ pamāṇaṁ, natthi catuttho samādhi. 
Tathā tisso paññā cintāmayī sutamayī bhāvanāmayī sabbāsu paññāsu niddisati, natthi catutthī paññā na cintāmayī na sutamayī na bhāvanāmayī, paññā nāssa atthi imesaṁ dhammānaṁ yā avikkhepanā, idaṁ vuccati pamāṇanti. 
Therassa mahākaccāyanassa jambuvanavāsino peṭakopadeso samatto. 
Peṭakopadesapakaraṇaṁ niṭṭhitaṁ.