Tạng Thuyết (Peṭakopadesa)

haṇo hāro. 
Tattha katamo catubyūho hāro? 
Imamhi sutte bhagavato ko adhippāyo? 
Ye sattā ye nābhiramissanti, te diṭṭhippahānāya vāyamissanti. 
Ayamettha bhagavato adhippāyo. 
Ayaṁ catubyūho hāro. 
Tattha katamo āvaṭṭo hāro? 
Yānimāni mudūni pañcindriyāni tāni orambhāgiyāni pañcindriyāni. 
Sabbena sabbaṁ samūhananti abhijjhābyāpādo ca bhāvanākārena sekkhāya vimuttiyā balaṁ saddhā, uddhambhāgiyāni diṭṭhivasena balaṁ saddhā, vīriyindriyaṁ ārabhitattā satindriyaṁ paggahitattā accantaṁ niṭṭhaṁ gacchanti. 
Tattha yāni indriyāni, ayaṁ maggo saṅkilesappahānaṁ. 
Ayaṁ nirodho āyatiṁ anuppādadhammo, idaṁ dukkhaṁ. 
Ayaṁ āvaṭṭo hāro. 
Tattha katamo vibhatti hāro? 
“Ayamahamasmī”ti yo samanupassati, so ca kho adhimattena lokikā yaṁ bhūmiyaṁ na tu ariyena payogena so sakkāyadiṭṭhi pajahati. 
Yaṁ vuccati tajjāya bhūmiyā adhimattāya. 
Tattha tajjāya bhūmiyaṁ pañcahi ākārehi adhimattataṁ paṭilabhati sīlena vatena bāhusaccena samādhinā nekkhammasukhena. 
Tattha appatte pattasaññī adhimānaṁ gaṇhāti. 
Etasmiṁyeva vatthuppattiyaṁ bhagavā idaṁ suttaṁ bhāsati. 
Sīlavā vatamattenāti. 
Tattha yo appatte pattasaññī tassa yo samādhi, so sāmiso kāpurisasevito pana so kāpurisā vuccanti puthujjanā. 
Āmisaṁ yañca ariyamaggamāgamma lokikā anariyaṁ tena samādhi hoti anariyo kāpurisasevito. 
Yo pana ariyākārena yathābhūtaṁ na jānāti na passati, so adhigamanaṁ pajahati yo ariyena samādhinā akāpurisasevitena nirāmisena nīyati, tattha akāpurisā vuccanti ariyapuggalā. 
Yo tehi sevito samādhi, so akāpurisasevito. 
Tasmā ekaṁ vibhajjabyākaraṇīyaṁ “ayamahamasmī”ti asamanupassanto tathā pāteti. 
Tattha katamā parivattanā? 
Imāya dassanabhūmiyā kilesā pahātabbā, tehi pahīyanti aniddiṭṭhāpi bhagavatā niddisitabbā yo. 
Tattha katamaṁ vevacanaṁ? 
Yā sakkāyadiṭṭhiyā attadiṭṭhiyā. 
Ayaṁ bhūmi. 
Ye kilesā pahātabbā. 
Te appahīyanti aniddiṭṭhāpi bhagavatā sassatadiṭṭhi ca ucchedadiṭṭhi ca, sā pariyantadiṭṭhi ca. 
Yā apariyantadiṭṭhi ca, sā sassatadiṭṭhi ca. 
Yā ucchedadiṭṭhi, sā natthikā diṭṭhi. 
Yā sassatadiṭṭhi, sā akiriyadiṭṭhi. 
Idaṁ vevacanaṁ. 
Tattha katamā paññatti? 
Taṇhā saṁyojanapaññattiyā paññattā. 
Maggo paṭilābhapaññattiyā paññatto. 
Indriyā paṭilābhapaññattiyā paññattāti. 
Tattha katamo otaraṇo? 
Sakkāyo dukkhaṁ dassanappahātabbo. 
Samudayo maggo. 
Indriyāni tāni ca niddiṭṭhāni khandhadhātuāyatanesu. 
Tattha katamo sodhano hāro? 
Yañhi ārabbha bhagavatā idaṁ suttaṁ bhāsitaṁ, so ārabbha niddiṭṭho. 
Tattha katamo parikkhāro? 
Nāmarūpassa hetupaccayopi viññāṇaṁ hetu bījaṁ. 
Tena avijjā ca saṅkhārā ca paccayo. 
Nivattinayo na aparo pariyāyo sabbabhavo, ye ca sabbabhavassa hetu parabhaṇḍapaccayo iti sammādiṭṭhi parato ca ghoso yoniso ca manasikāro paccayo. 
Yā paññā uppādeti, esā hetu sammādiṭṭhiyā sammāsaṅkappo bhavati, yā sammāsamādhi, ayaṁ parikkhāro. 
Tattha katamo samāropano? 
“Ayamahamasmī”ti asamanupassī dukkhato rogato …pe… 
pannarasa padāni. 
Sīlāni bhagavā kimatthiyāni kimānisaṁsāni. 
Sīlāni, ānanda, avippaṭisāratthāni yāva vimutti. 
Tattha duvidho attho—
purisattho ca vacanattho ca. 
Tattha katamo purisattho? 
Yāyaṁ na pacchānutāpitā ayaṁ avippaṭisāro, ayaṁ purisattho. 
Yathā koci brūhayati imatthamāsevati so bhaṇeyya, kiñci mamettha adhīnaṁ tassatthāya idaṁ kiriyaṁ ārabhāmīti. 
Ayaṁ purisattho. 
Tattha katamo vacanattho? 
Sīlāni kāyikaṁ vā vācasikaṁ vā sucaritaṁ avippaṭisāroti. 
Tattha sīlassa vatassa ca bhāsoyeva. 
Anaññā sugatakammatā sucaritaṁ ayaṁ avippaṭisāro. 
Evaṁ yāva vimuttīti ekamekasmiṁ pade dve atthā—
purisattho ca vacanattho ca, yathā imamhi sutte evaṁ sabbesu suttesu dve dve atthā. 
Ayaṁ hi paramattho uttamattho ca. 
Yaṁ nibbānasacchikaṁ nissāya yaṁ sakaṁ sacchikātabbaṁ bhavati, so vuccati katassa katthoti. 
Ayaṁ puna vevacanaṁ sampajānāti. 
Iminā niyuttatthamabhilabbhanti vacanattho. 
Tattha yaṁ atthaṁ sāvako abhikaṅkhati. 
Tassa yo paṭilābho, ayaṁ purisattho. 
Yaṁ yaṁ bhagavā dhammaṁ deseti, tassa tassa dhammassa yā atthaviññatti. 
Ayaṁ attho, tattha sīlānaṁ avippaṭisāro atthopi ānisaṁsopi. 
Eso ca ānisaṁso yaṁ duggatiṁ na gacchati. 
Yathā taṁ bhagavatā esānisaṁso dhamme suciṇṇe na duggatiṁ gacchati dhammacārī, ayaṁ attho. 
Yaṁ puriso bhāvanābhūmiyaṁ sīlāni ārabbha sīlena saṁyutto hoti evaṁ yāva vimutti tathā sīlakkhandho. 
Tattha yo ca avippaṭisāro anusayavasena niddiṭṭho, tañca sīlaṁ ayaṁ sīlakkhandho. 
Pāmojjapītipassaddhīti ca samādhindriyena, ayaṁ samādhikkhandho. 
Yaṁ samāhito yathābhūtaṁ pajānāti, ayaṁ paññākkhandho. 
Ime tayo khandhā sīlaṁ samādhi paññā ca tathā sīlaṁ paripūreti yaṁ vīriyindriyaṁ tena kāraṇena so sīlaṁ paripūreti, anuppannassa ca akusalassa anuppādāya vāyamati, uppannassa ca pahānāya anuppannassa ca kusalassa uppādāya, uppannassa ca kusalassa bhiyyobhāvāya iti vīriyindriyaṁ niddiṭṭhaṁ. 
Tattha yo samādhikkhandho, idaṁ samādhindriyaṁ. 
Paññākkhandho paññindriyaṁ, taṁ catūsu sammappadhānesu daṭṭhabbaṁ. 
Tathā yo anuppannassa ca akusalassa anuppādāya vāyamati, idaṁ paṭhamaṁ sammappadhānaṁ. 
Yaṁ uppannassa, idaṁ dutiyaṁ. 
Cattāri sammappadhānāni catūsu jhānesu passitabbāni. 
Tathā sīlakkhandhena nekkhammadhātu ca adhikā, tayo ca vitakkā nekkhammavitakko abyāpādavitakko avihiṁsāvitakko ca. 
Sādhāraṇabhūtā. 
Yā piyāyamānassa pāmojjena idaṁ kāyikaṁ sukhaṁ ānitaṁ aniyamītipemena, idaṁ dukkhaṁ. 
Yo tattha avikkhepo, ayaṁ samādhi. 
Idaṁ pañcaṅgikaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ. 
Yā cetasikā passaddhi savitakkaṁ savicāraṁ virodhanaṁ, yo kileso ca paridāho, so paṭhame jhāne niruddho. 
Tathā yā ca kilesapassaddhi yā ca vitakkavicārānaṁ passaddhi, ubhayepi ete dhamme passaddhāyaṁ. 
Tattha kāyassa cittassa ca sukhaṁ sukhāyanā, idaṁ pītisukhino passaddhi. 
Yopi ekodibhāvo cittassa, tena ekodibhāvena yaṁ cittassa ajjhattaṁ sampasādanaṁ, idaṁ catutthaṁ jhānaṅgaṁ. 
Iti ajjhattañca sampasādo cetaso ca ekodibhāvo pīti ca sukhañca, idaṁ dutiyaṁ jhānaṁ caturaṅgikaṁ. 
Yo passaddhakāyo sukhaṁ vedeti, tena adhimattena sukhena pharitvā sukhaṁ cetasikaṁ yaṁ, so pītivītarāgo evaṁ tassa pītivītarāgatāya upekkhaṁ paṭilabhati. 
So pītiyā ca virāgā upekkhaṁ paṭilabhati. 
Sukhañca paṭisaṁvedeti. 
Sati ca sammā paññāya paṭilabhati. 
Sace sati ekaggatā idaṁ pañcaṅgikaṁ tatiyaṁ jhānaṁ. 
Yaṁ sukhino cittaṁ samādhiyati, ayaṁ ekaggatāya parāvidhānabhāgiyā, paṭhame jhāne atthi cittekaggatā no cakkhussa vedanā sabbaṁ pāripūriṁ gacchati. 
Yathā catutthe jhāne, tathā yā upekkhā passambhayaṁ satisampajaññaṁ cittekaggatā ca, idaṁ catutthaṁ jhānaṁ. 
Yathā samādhi dassayitabbaṁ, tathā paññindriyaṁ taṁ catūsu ariyasaccesu passitabbaṁ. 
Yaṁ samāhito yathābhūtaṁ pajānāti, sā pajānanā catubbidhā asubhato dukkhato anattato ca, yadārammaṇaṁ taṁ dukkhaṁ ariyasaccaṁ, yaṁ pajānanto nibbindati vimuccati tathā yaṁ kāmāsavassa pahānaṁ bhavāsavassa diṭṭhāsavassa avijjāsavassa, ayaṁ nirodho appahīnabhūmiyaṁ āsavasamudayo. 
Imāni cattāri ariyasaccāni yathā paññindriyaṁ passitabbaṁ. 
Yathāyaṁ samāhito yathābhūtaṁ pajānāti, ayaṁ dassanabhūmi. 
Sotāpattiphalañca yathābhūtaṁ pajānanto nibbindatīti, idaṁ tanukañca. 
Kāmarāgabyāpādaṁ sakadāgāmiphalañca yaṁ nibbindati virajjati, ayaṁ paṭhamajjhānabhāvanābhūmi ca rāgavirāgā cetovimutti anāgāmiphalañca. 
Yaṁ vimutti vimuccati, ayaṁ avijjāvirāgā paññāvimutti arahattañca. 
Ime avippaṭisārā ca vīriyindriyañca cattāro sammappadhānā avippaṭisārā tañca upari yāva samādhi, evaṁ te cattāri jhānāni samādhindriyañca yaṁ samāhito yathābhūtaṁ pajānāti. 
Ime cattāro satipaṭṭhānā sīlapāripūrimupādāya cāgasaṁhitena ca nibbedhikānañca nimittānaṁ anāvilamanā, idaṁ satindriyaṁ cattāro satipaṭṭhānā. 
Yaṁ puna imāya dhammadesanāya tīsu ṭhānesu diṭṭhogamanakindriyaṁ kilesapahānena ca sekkhasīlaṁ, idaṁ saddhindriyaṁ. 
Cattāri ca sotāpattiyaṅgāni phalāni. 
Samādhindriyāni sopaniyāhārīni sabbasuttesu niddisitabbāni. 
Yaṁ jhānaṁ paṭilabhanaṁ vīriyagahitaṁyeva ñāṇaṁ paṭissarato, ayaṁ sutamayī paññā. 
Yo samādhi pubbāparanimittābhāso anomagatitāya yathākāmo, ayaṁ cintāmayī paññā, yaṁ tathāsamāhito yathābhūtaṁ pajānāti, ayaṁ bhāvanāmayī paññā. 
Ayaṁ suttaniddeso. 
Imaṁ suttaṁ nibbedhabhāgiyaṁ bujjhakāradhikaṁ bujjhitabbaṁ. 
Yehi aṅgehi samannāgataṁ taṁ bujjhissanti tassa aṅgāni bujjhissanti, tena bojjhaṅgā. 
Tathā ādito yāva sīlaṁ vataṁ cetanā karaṇīyā, kissa sīlāni pāripūreti. 
Anuppannassa ca akusalassa anuppādāya uppannassa ca akusalassa pahānāya anuppannassa kusalassa uppādāya uppannassa ca kusalassa bhiyyobhāvāya, idaṁ vīriyaṁ tassa tassa bujjhitassa aṅganti. 
Ayaṁ vīriyasambojjhaṅgo. 
Iminā vīriyena dve dhammā ādito avippaṭisāro pāmojjañca yā puna pīti avippaṭisārapaccayā pāmojjapaccayā, ayaṁ pītisambojjhaṅgo. 
Yaṁ pītimanassa kāyo passambhati. 
Ayaṁ passaddhisambojjhaṅgo. 
Tena kāyikasukhamānitaṁ yaṁ sukhino cittaṁ samādhiyati, ayaṁ samādhisambojjhaṅgo. 
Yaṁ samāhito yathābhūtaṁ pajānāti, ayaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo. 
Yā sīlamupādāya pañcannaṁ bojjhaṅgānaṁ upādāyānulomatā nimittāyanā pītibhāgiyānañca visesabhāgiyānañca apilāpanatā sahagatā hoti anavamaggo, ayaṁ satisambojjhaṅgo. 
Yaṁ yathābhūtaṁ pajānāti, accāraddhavīriyaṁ karoti. 
Uddhaccabhūmīti katā abhipatthitaṁ peseti. 
Kosajjabhūmīti garahito rahitehi aṅgehi bujjhati yaṁ cakkhusamathapathaṁ, sā upekkhāti. 
Tena sā upekkhā tassa bojjhaṅgassa aṅganti karitvā upekkhāsambojjhaṅgoti vuccate. 
Eso suttaniddeso. 
Tattha katamā desanā? 
Asmiṁ sutte cattāri ariyasaccāni desitāni. 
Tattha katamo vicayo? 
Sīlavato avippaṭisāro yāva vimutti imissāya pucchāya minikimatthassamīti dve padāni pucchā dve padāni visajjanāni dvīhi padehi dve abhiññaṁ dvīhi ceva padehi visajjanā kiṁ pucchati nibbādhikaṁ kāyabhūmiṁ kammassa tathā hi patiṭṭhā ca asekkhe dhamme uppādeti. 
Tattha katamā yutti? 
Sīlavato avippaṭisāro bhavati kiṁ nicchandassa ca virāgo atthi esā yutti. 
Tattha katamaṁ padaṭṭhānaṁ? 
Vīriyaṁ vīriyindriyassa padaṭṭhānaṁ. 
Samādhi samādhindriyassa padaṭṭhānaṁ. 
Paññā paññindriyassa padaṭṭhānaṁ. 
Vīriyaṁ adosassa padaṭṭhānaṁ. 
Samādhi alobhassa padaṭṭhānaṁ. 
Paññā amohassa padaṭṭhānaṁ. 
Vīriyindriyaṁ tiṇṇaṁ maggaṅgānaṁ padaṭṭhānaṁ, sammāvācāya sammākammantassa sammāājīvassa. 
Samādhindriyaṁ tiṇṇaṁ maggaṅgānaṁ padaṭṭhānaṁ, sammāsaṅkappassa sammāvācāya sammāsamādhino. 
Paññindriyaṁ dvinnaṁ maggaṅgānaṁ padaṭṭhānaṁ, sammāsatiyā sammādiṭṭhiyā ca. 
Tattha katamo lakkhaṇo? 
Sīlakkhandhe vutte sabbe tayo khandhā vuttā bhavanti, sīlameva hi selopamatā yathā selo sabbapaccatthikehi akaraṇīyo evaṁ taṁ cittaṁ sabbakilesehi na kampatīti, ayaṁ amoho. 
Virattaṁ rajanīyesūti ayaṁ alobho. 
Kopaneyye na kuppatīti ayaṁ adoso. 
Tattha paññā amoho kusalamūlaṁ, alobho alobhoyeva, adoso adosoyeva. 
Imehi tīhi kusalamūlehi sekkhabhūmiyaṁ ṭhito asekkhamaggaṁ uppādeti. 
Sekkhabhūmi sampattikammadhamme uppādeti, sā ca sammāvimutti, yañca vimuttirasañāṇadassanaṁ ime dasa asekkhānaṁ arahattaṁ dhammā. 
Tattha aṭṭhaṅgikena maggena catubbidhā bhāvanāpi labbhati. 
Sīlabhāvanā kāyabhāvanā cittabhāvanā paññābhāvanā ca. 
Tattha sammākammantena sammāājīvena ca kāyo bhāvito. 
Sammāvācāya sammāvāyāmena ca sīlaṁ bhāvitaṁ. 
Sammāsaṅkappena sammāsamādhinā ca cittaṁ bhāvitaṁ. 
Sammādiṭṭhiyā sammāsatiyā ca paññā bhāvitā. 
Imāya catubbidhāya bhāvanāya dve dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti cittaṁ paññañca. 
Cittaṁ bhāvanāya samatho, paññā bhāvanāya vipassanā. 
Tattha paññā avijjāpahānena cittaṁ upakkilesehi amissīkatanti. 
Paññā bhāvanāya cittabhāvanaṁyeva paripūreti. 
Evaṁ yassa subhāvitaṁ cittaṁ kuto taṁ dukkhamessatīti. 
Api ca kho pana tassa āyasmato abyāpādadhātu adhimuttā, na so petaṁ samāpanno tassa saṅkhāpahāraṁ deti, saṅkhāvitakkite sarīre dukkhaṁ na vediyati, ayaṁ suttattho. 
Tattha katamā desanā? 
Imamhi sutte dasa asekkhā arahattadhammā desitā appamāṇā ca sammā vibhāvanā. 
Tattha katamo vicayo? 
Selopamatā ye ye dhammā vedanīyasukhadukkhopagatā, te sabbe nirūpaṁ vānupassantānaṁ vūpagatā kāyato vedayitaparikkhāro appavattito dukkhaṁ na vediyati. 
Tattha katamā yutti, yassevaṁ bhāvitaṁ cittaṁ kuto taṁ dukkhamessatīti. 
Tīsu bhāvanāsu dukkhaṁ nakkhamati cittaṁ cittabhāvanāya ca. 
Nirodhabhāvanāya ca ānantarikā samādhibhāvanāya ca. 
Iti yassevaṁ bhāvitaṁ cittanti samādhi phalassa padaṭṭhānaṁ. 
Tattha katamo lakkhaṇo? 
Yassevaṁ bhāvitaṁ cittanti cittāni bhāvitāni yathā paṭhamaṁ niddiṭṭhāni paññā sīlaṁ kāyo cittaṁ, sīlampi subhāvitaṁ kāyikacetasikañca ṭhitattā nānupakampatīti vedanāpi tathā saññāpi saṅkhārāpi. 
Kuto taṁ dukkhamessatīti sukhampi nānugacchati, adukkhamasukhampi nāgatanti. 
Tattha katamo catubyūho hāro? 
Idha bhagavato ko adhippāyo? 
Ye dukkhena adhikā bhavissanti, te evarūpāhi samāpattīhi virahissanti. 
Ayamettha bhagavato adhippāyo. 
Ye ca appasannā, te hi bhavissanti, pasannānañca pītipāmojjaṁ bhavissati, ayaṁ tattha bhagavato adhippāyo. 
Āvaṭṭoti natthi āvaṭṭanassa bhūmi. 
Vibhattīti yassevaṁ bhāvitaṁ cittaṁ kuto taṁ dukkhamessatīti duvidho niddeso—
dukkhahetuniddeso ca paṭipakkhaniddeso ca. 
Ko so dukkhahetu? 
Yato dukkhaṁ āgacchati paṭipakkhe vutte sesadhammānaṁ sīlaṁ hetu ca paccayo ca, te sabbe dhammā vuttā honti. 
Ekabodhipakkhiye dhamme vutte sabbe bodhagamanīyā dhammā vuttā bhavanti. 
Tattha katamo catubyūho hāro? 
Imamhi sutte bhagavato ko adhippāyo? 
Ye avippaṭisārena chandikā, te sīlapāripūrī bhavanti pāmojjachandikā avippaṭisārīpāripūrī, ayamettha bhagavato adhippāyo …pe… 
ayaṁ catubyūho hāro. 
Tattha katamo āvaṭṭo? 
Idaṁ suttaṁ nibbedhabhāgiyaṁ. 
Yo nibbedho, ayaṁ nirodho. 
Yena nibbijjhati, so maggo. 
Yaṁ nibbijjhati, taṁ dukkhaṁ. 
Yaṁ nibbedhagāminā maggena pahīyati, samudayoyaṁ vutto. 
Tattha katamā vibhatti? 
Sīlavato avippaṭisāroti vibhajjabyākaraṇīyaṁ, parāmasantassa natthi avippaṭisāro yāva dosakataṁ kāyena vā vācāya vā akusalaṁ ārabhati. 
Kiñcipissa evaṁ hoti “sukatametaṁ sucaritametaṁ no cassa tena avippaṭisārena pāmojjaṁ jāyati yāva vimutti, tassa sīlavato avippaṭisāro”ti vibhajjabyākaraṇīyaṁ, ayaṁ vibhattihāro. 
Tattha katamā parivattanā? 
Imehi sattahi upanisāsampattīhi ekādasa upanisā vibhattiyaṁ pajahānaṁ pajahanti, ayaṁ parivattanā. 
Tattha katamā vevacanā? 
Imesaṁ ariyadhammānaṁ balabojjhaṅgavimokkhasamādhisamāpattīnaṁ imāni vevacanāni. 
Tattha katamā paññatti? 
Sīlavato avippaṭisāroti sīlakkhandhe nekkhammapaññattiyā paññattaṁ, nisajjapaññatti ca evaṁ dasa aṅgāni dvīhi dvīhi aṅgehi paññattāni. 
Tattha katamo otaraṇo? 
Idaṁ nibbedhabhāgiyasuttaṁ pañcasu otiṇṇaṁ yathā yaṁ paṭhamaṁ niddiṭṭhaṁ evamindriyādikhandhadhātuāyatanesu niddisitabbāni. 
Tattha katamo sodhano hāro? 
Sīlavato avippaṭisāroti na tāva suddho ārambho avippaṭisārino pāmojjanti na tāva suddho ārambho yāni ekādasa padāni desitāni yadā tadā suddho ārambho, ayaṁ sodhano. 
Tattha katamo adhiṭṭhāno? 
Sīlavemattatāya paññattaṁ evaṁ dasa padāni sabbāni sīlakkhandhassa ānisaṁso, te ca patirūpadesavāso ca paccayo attasammāpaṇidhānañca hetu, samādhikkhandhassa sukhaṁ hetu passaddhi paccayo, yena jhānasahajāti ca ṭhānanti jhānaṅgā aparo pariyāyo kāmesu ādīnavānupassanā samādhino paccayo nekkhamme ānisaṁsadassāvitā hetu. 
Tattha katamā samāropanā? 
Yaṁ vīriyindriyaṁ, so sīlakkhandho. 
Yaṁ sīlaṁ, te cattāro dhammā padhānā. 
Yaṁ dhammānudhammapaṭipatti, so pātimokkhasaṁvaro. 
Yassa selopamaṁ cittanti gāthā, selopamanti upamā yathā selo vātena na kampati na uṇhena na sītena saṅkampati. 
Yathā anekā acetanā, te uṇhena milāyanti, sītena avasussanti, vātena bhajanti. 
Na evaṁ selo (…) virattaṁ rajanīyesu dosanīye na dussatīti kāraṇaṁ dosanīye domanassantaṁ, na duṭṭhena vā kampati uṇhena vā, so milāyati sītena vā avasussati, evaṁ cittaṁ rāgena nānussati sītena kampatīti. 
Kiṅkāraṇaṁ? 
Virattaṁ rajanīyesu dosanīye na dussati. 
Kiṅkāraṇaṁ? 
Dosanīye panassanti na dussati, aduṭṭhaṁ taṁ na kosissanti, tena kuppanīye na kuppati, yassevaṁ bhāvitaṁ cittaṁ kuto taṁ dukkhaniddeso ca kuto evarūpassa dukkhaṁ āgamissatīti niddiṭṭhaṁ. 
Parivattanāti kuto taṁ dukkhamessatīti yaṁ cetasikaṁ sukhaṁ anupādisesā ayaṁ natthi sopādisesā ayaṁ atthi. 
Puna evamāhaṁsu taṁ khaṇaṁ taṁ muhuttaṁ ubhayameva avedayitaṁ sopādisesaṁ yañca anupādisesaṁ yañca taṁ khaṇaṁ taṁ muhuttaṁ anupādisesaṁ yañca sopādisesaṁ ca avedayitaṁ. 
Sukhamāpannassa anāvattikanti ayamettha viseso parivattanā. 
Tattha katamo vevacano? 
Yassevaṁ bhāvitaṁ cittaṁ vā bhāvitaṁ subhāvitaṁ anuṭṭhitaṁ vatthukataṁ susamāraddhaṁ. 
Cittanti mano viññāṇaṁ manindriyaṁ manoviññāṇadhātu. 
Tattha katamā paññatti? 
Cittaṁ mano saṅkhārā vūpasamapaññattiyā paññattaṁ. 
Samādhi asekkhapaññattiyā paññatto. 
Dukkhaṁ ucchinnapaññattiyā paññattaṁ. 
Tattha katamo otaraṇo? 
Citte niddiṭṭhe pañcakkhandhā niddiṭṭhā honti, ayaṁ khandhesu otaraṇo, manoviññāṇadhātuyā niddiṭṭhāya aṭṭhārasa dhātuyo niddiṭṭhā honti, ayaṁ dhātūsu otaraṇo. 
Manāyatane niddiṭṭhe sabbāni āyatanāni niddiṭṭhāni honti. 
Tattha manāyatanaṁ nāmarūpassa padaṭṭhānaṁ. 
Nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ. 
Tathā paṭiccasamuppāde. 
Ayaṁ otaraṇo. 
Tattha katamo sodhano suddhoyeva ārambho. 
Tattha katamo adhiṭṭhāno? 
Chaḷindriyaṁ bhāvanā ekattāyaṁ paññatti chaṭṭhitena kāyo ekattāya paññatto. 
Tattha katamo parikkhāro? 
Cittassa pubbahetu samuppādāya manasikāro ca tappoṇatā ca yaṁ asamāhitabhūmiyaṁ ca visesadhammānaṁ abhāvitattā cittasatataṁ gacchati, sace samādhino sukhaṁ hetu avippaṭisāro paccayo, ayaṁ hetu ayaṁ paccayo parikkhāro. 
Tattha katamā samāropanā? 
Yassevaṁ bhāvitanti tassa dhammā samāropayitabbā. 
Kāyo sīlaṁ paññā bhāvitacittanti anabhirataṁ anapaṇataṁ anekaṁ anutaṁ anāpajjāsattaṁ ayaṁ samaññāyatanā na tassa sekkhassa sammāsamādhi sabbe asekkhā dasa arahantadhammā niddiṭṭhā honti. 
Asekkhabhāgiyāni suttāni. 
Yassa nūna, bhante, kāyagatāsati abhāvitā, ayaṁ so aññataraṁ sabrahmacāriṁ āsajja samāpajja appaṭinissajja janapadacārikaṁ pakkameyya, so āyasmā imasmiṁ vippaṭijānāti dve pajāni paṭijānāti cittabhāvanāyañca diṭṭhiyā pahānaṁ, kāyabhāvanāyañca diṭṭhippahānaṁ, kāyabhāvanāyañca taṇhāpahānaṁ, yaṁ paṭhamaṁ upamaṁ karoti. 
Asucināpi sucināpi pathavī neva aṭṭiyati na jigucchati na pītipāmojjaṁ paṭilabhati, evameva hi pathavīsamena so cetasā anvayena appakena averena abyāpajjena viharāmīti. 
Iti so āyasmā kiṁ paṭijānāti, kāyabhāvanāya sukhindriyapahānaṁ paṭijānāti, cittabhāvanāya somanassindriyapahānaṁ paṭijānāti. 
Kāyikā vedanā rāgānusayamanugatānaṁ sukhindriyaṁ paṭikkhipati. 
Na hi vedanākkhandhaṁ yā cetasikā sukhavedanā tattha ayaṁ paṭilābhapaccayā uppajjati sukhaṁ somanassaṁ. 
Sotaṁ paṭikkhipati, na hi manosamphassajaṁ vedanaṁ. 
Tattha catūsu mahābhūtesu rūpakkhandhassa anusayapaṭighapahānaṁ bhaṇati. 
Kāme rūpañca tañca asekkhabhūmiyaṁ. 
Kāye kāyānupassanā diṭṭhadhammasukhavihārañca. 
Balena ca ussāhena ca sabbaṁ manasi katattānaṁ pahānaṁ medaṁ katālikāya ca purisena ca maṇḍanakajātikena ca, etehi imassa mātāpitusambhūtaṁ paccavekkhaṇaṁ, so kāyena ca kāyānupassanāya ca cittena ca cittānupassanāya ca dve dhamme dhāreti. 
Kāyakilesavatthuṁ cittena ca cittasannissaye cittena subhāvitena sattannaṁ ca samāpattīnaṁ viharituṁ paṭijānāti. 
Gahapatiputtopamatāya ca yathā gahapatiputtassa nānāraṅgānaṁ vatthakaraṇḍako puṇṇo bhaveyya, so yaṁ yadeva vatthayugaṁ pubbaṇhasamaye ākaṅkhati, pubbaṇhasamaye nibbāpeti, evaṁ majjhanhikasamaye, sāyanhasamaye, evameva so āyasmā cittassa subhāvitattā yathārūpena vihārena ākaṅkhati pubbaṇhasamayaṁ viharituṁ, tathārūpena pubbaṇhasamayaṁ viharati, majjhanhikasamaye, sāyanhasamaye. 
Tena vesa āyasmatā upamāya me āsitāya pathavī vā anuttarā indriyabhāvanā bhāvitacittena. 
Tena so āyasmā idaṁ aṭṭhavidhaṁ bhāvanaṁ paṭijānāti catūsu mahābhūtesu, kāyabhāvanaṁ upakacaṇḍālaṁ purisametakaṁ bhavatalākāsu cittabhāvanaṁ, imāhi bhāvanāhi tāya bhāvanāya ca samathā pāripūrimantehi. 
Imehi catūhi paññāpāripūrimantehi. 
Kathaṁ upakacaṇḍālaṁ paṭikūlesu dhammesu appaṭikūlasaññī viharati? 
Kāyo pakatiyā appaṭikūlaṁ kāye uddhumātakasaññā saṅkhittena nava saññā ime paṭikūlā dhammā ceso āyasmā paṭikūlato ajigucchito kāyagatāsatiyā bhāvanānuyogamanuyutto viharati, na hi tassa jigucchappahāya cittaṁ paṭikūlati. 
Kathaṁ appaṭikūlesu dhammesu paṭikūlasaññī viharatīti? 
Kāyo sabbalokassa appaṭikūlo taṁ so āyasmā asubhasaññāya viharati. 
Evaṁ appaṭikūlesu dhammesu paṭikūlasaññī viharati. 
Kathaṁ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca appaṭikūlasaññī viharatīti api sabboyaṁ lokassa yamidaṁ muṇḍo pattapāṇī kulesu piṇḍāya vicarati, tena ca so āyasmā suvaṇṇadubbaṇṇena appaṭikūlasaññī cittena ca kāyena nibbidāsahagatena appaṭikūlasaññī, evaṁ paṭikūlesu appaṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlasaññī viharati. 
Kathaṁ paṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlasaññī viharati? 
Paṭikūlesu ca dhammesu subhasaññino itthirūpe paṭikūlesu ca jigucchino vinīlakavipubbake tattha so āyasmā paṭikūlasaññī viharati. 
Kathaṁ paṭikūlesu dhammesu tadubhayaṁ abhinivajjayitvā upekkhako viharati sato ca sampajāno ca? 
Appaṭikūlesu ca dhammesu subhasaññino itthirūpe paṭikūlesu ca jigucchino vinīlakavipubbake tadubhayaṁ abhinivajjayitvā “netaṁ mama, nesohamasmi, neso me attā”ti viharati. 
Evaṁ tadubhayaṁ abhinivajjayitvā upekkhako viharati sato sampajāno. 
Aparo pariyāyo. 
Tedhātuko lokasannivāso sabbabālaputhujjanānaṁ appaṭikūlasaññā. 
Tattha ca āyasmā sāriputto appaṭikūlasaññī viharati. 
Evaṁ appaṭikūlesu dhammesu paṭikūlasaññī viharati. 
Kathaṁ paṭikūlesu dhammesu appaṭikūlasaññī viharati? 
Paṭikūlasaññino sabbasekkhā idha kā tedhātuke sabbaloke. 
Tattha katamo bhūmippatto samādhiphale sacchikato appaṭikūlasaññī viharati? 
Kiṅkāraṇaṁ? 
Na hi taṁ atthi yassa lokassa pahānāya paṭikūlasaññī uppādeyya. 
Kathaṁ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca dhammesu paṭikūlasaññī viharati? 
Tedhātuke lokasannivāse yāva kāmalokabhūmatā hi rāgānaṁ vītarāgānaṁ paṭikūlasamatā rūpārūpadhātuṁ appaṭikūlasamatā. 
Tattha ca āyasmā sāriputto paṭikūlasaññī viharati. 
Evaṁ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca dhammesu paṭikūlasaññī viharati. 
Kathaṁ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlasaññī viharati? 
Yaṁ kiñci parato duruttānaṁ durāgatānaṁ vacanapathānaṁ taṁ vacanaṁ appaṭikūlaṁ yāvatā vācaso appatirūpā tathā janassa appaṭikūlasaññā. 
Tattha āyasmā sāriputto abhiññāya sacchikato appaṭikūlasaññī viharati, evaṁ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlasaññī viharati. 
Kathaṁ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca dhammesu tadubhayaṁ abhinivajjayitvā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno? 
Yañca nesaṁ samanupassati ye dhammā duccaritā, te dhammā appaṭikūlā. 
Tattha āyasmā sāriputto iti paṭisañcikkhati ye dhammā duccaritā, te dhammā aniṭṭhavipākā. 
Ye dhammā sucaritā, te ācayagāmino. 
So ca sucaritaṁ ācayagāminiṁ karitvā duccaritaṁ aniṭṭhavipākaṁ karitvā tadubhayaṁ abhinivajjayitvā upekkhako viharati. 
Atha paṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlesu ca paṭikūlasaññī viharati. 
Taṇhā paṭikūladhammā kiṅkāraṇaṁ? 
Taṇhāvasena hi sattā dvīhi dhammehi sattā, kabaḷīkāre āhāre rasataṇhāya sattā, phasse sukhasaññāya sattā. 
Tatthāyasmā sāriputto kabaḷīkāre ca āhāre paṭikūlasaññī viharati, phasse ca dukkhasaññī viharati. 
Evaṁ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca paṭikūlasaññī viharati. 
Kathaṁ paṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlasaññī viharati? 
Taṇhākkhayaṁ anuttaraṁ nibbānaṁ tathā bālaputhujjanānaṁ paṭikūlasaññā pahatasaññā ca. 
Tatthāyasmato sāriputtassa appaṭikūlasaññā abyāpādasaññā ca sāmaṁ paññāya passitvā evaṁ paṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlasaññī viharati. 
Kathaṁ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlasaññī viharati? 
Tatiye ca nibbāne paṭikūlasaññino yasena ca kittini ca appaṭikūlasaññino. 
Tatthāyasmā sāriputto assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ sammāpaññāya paṭijānanto paṭikūlañca appaṭikūlañca dhammaṁ tadubhayaṁ abhinivajjayitvā appaṭikūlasaññī viharati. 
Kathaṁ paṭikūlaṁ appaṭikūlañca dhammaṁ tadubhayaṁ abhinivajjayitvā upekkhako viharati? 
Sato ca sampajāno ca, yañca samanupassati anunayo appaṭikūlo dhammo paṭigho ca paṭikūlo dhammo, tatthāyasmā sāriputto anunayassa paṭighappahīnattā upekkhako viharati sato sampajāno ca. 
Yañcassa samanupassati ayaṁ pañcavidhā anuttarā indriyabhāvanā. 
Ayaṁ suttaniddeso. 
Tattha katamo desanāhāro? 
Imamhi sutte kiṁ desitabbaṁ? 
Tattha vuccate, imamhi sutte diṭṭhadhammasukhavihāro desito, tathā vimuttaṁ cittaṁ paccavekkhaṇā ca adhipaññādhammaṁ desitaṁ. 
Tattha katamo vicayo? 
Ye kāye kāyānupassino viharanti, tesaṁ cittaṁ anunayappaṭighena na viharati anunayappaṭighena cābhiramamānassa cittaṁ samaggataṁ bhavissatīti bhāvanāya balametaṁ, ayaṁ vicayo hāro. 
Tattha katamo yuttihāro? 
Kāyabhāvanāya ca cittabhāvanāya ca na kiñci sabrahmacārī atimaññissatīti. 
Atthi esā yutti, ayaṁ yuttihāro. 
Tattha katamo padaṭṭhāno hāro? 
Kāyabhāvanāya paṭhamassa sati upaṭṭhānassa padaṭṭhānaṁ. 
Yā pathavīsamacittatā, sā aniccānupassanāya padaṭṭhānaṁ. 
Tattha katamo lakkhaṇo? 
Yaṁ pathavīsamena cetasā viharati attānupassī pathavīsamena gihī viharati. 
Ko attho pathavīsamenāti? 
Yathā ye ca selopamatāya akammayuttā evameva pathavīsamo ayaṁ hiriyatāya. 
Ayaṁ lakkhaṇo. 
Tattha katamo catubyūho hāro? 
Imamhi byākaraṇe ko tassa āyasmato adhippāyo? 
Ye keci arahantā indriyabhāvanaṁ ākaṅkhiyanti, te pathavīsamataṁ uppādayissantīti. 
Ayaṁ adhippāyo. 
Tattha katamo āvaṭṭoti? 
Natthi āvaṭṭassa bhūmi. 
Tattha katamo vibhatti? 
Yo kāyānupassī viharati, so pathavīsamacittataṁ paṭilabhissatīti na ekaṁsena. 
Kiṅkāraṇaṁ? 
Ye khaṇḍakādichinnakādino, na te pathavīsamacittataṁ paṭilabhanti. 
Sabbā kāyagatāsati sekkhabhāvanāya nibbānaṁ phalaṁ, ayaṁ vibhatti. 
Tattha katamo parivattano hāro? 
Ye kāyānupassino viharissanti, tesaṁyeva kāyapaccayā uppajjeyya āsavā vighātapariḷāhā, ayaṁ parivattano hāro. 
Tattha katamo otaraṇo? 
Pañcakkhandhā avitiṇṇā bāvīsatindriyāni, tathā yaṁ manindriyaṁ, taṁ manodhātu manāyatanañca. 
Yaṁ samādhindriyaṁ, taṁ dhammadhātu dhammāyatanañca. 
Ayaṁ otaraṇo hāro. 
Tattha katamo sodhano hāro? 
Ye ca manasā cattāro bhāvetabbā, te sabbe bhāvitā yaṁ taṁ manena pahīne pattabbataṁ sabbattha etassa ca atthāya ārambho, so attho suddho. 
Ayaṁ sodhano hāro. 
Tattha katamo adhiṭṭhāno? 
Ayaṁ samādhi ekattatāya paññatto, cha kāyā ekattatāya paññattā. 
Pañcindriyāni rūpīni rūpakāyo. 
Cha vedanākāyā vedanākāyo. 
Cha saññākāyā saññākāyo. 
Cha cetanākāyā cetanākāyo. 
Cha viññāṇakāyā viññāṇakāyo. 
Sabbepi ete dhammā dhammakāyotiyeva saṅkhaṁ gacchanti. 
Ayaṁ adhiṭṭhāno. 
Parikkhāroti samāpattikosallañca vīthikosallañca hetu. 
Yañca gocarakosallaṁ yañca kallaṁ taṁ kosallaṁ paccayo. 
Vodānakosallaṁ hetu, kallaṁ paccayo. 
Sukhaṁ hetu, abyāpajjaṁ paccayo. 
Ayaṁ parikkhāro. 
Tattha katamo samāropanoti? 
Yathā pathavī sucimpi nikkhīpante asucimpi nikkhitte tādiseyeva evaṁ kāyo manāpikehipi phassehi amanāpikehipi phassehi tādisoyeva paṭighasamphassena vā sukhāya vedanāya tādisaṁ yo cittaṁ. 
Idaṁ suttaṁ vibhattaṁ saopammaṁ ugghaṭitaññussa puggalassa vibhāgena. 
Tattha samāropanāya avakāso natthi. 
Tattha katamaṁ suttaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ? 
Yato ca kusalehi dhammehi na virodhati, na vaḍḍhati, imaṁ ādīnavaṁ bhagavā deseti, tasmā channaṁ vivareyya, vivaṭaṁ nātivassati, tato ādīnavato vivareyyāti taṁ tīhi dhammehi nābhidhaṁsitāti asubhasaññāya rāgena nābhidhaṁsiyati. 
Mettāya dosena nābhidhaṁsiyati. 
Vipassanāya mohena nābhidhaṁsiyati. 
Evañcassa yo yo dhammo paṭipakkho tamhi tamhi dhamme paripūrissati. 
Yo tassa dhammassa akusalo dhammo paṭipakkho, tena nādhivāsiyati. 
Aparo pariyāyo. 
Ye ime dhammā attanā na sakkoti vuṭṭhānaṁ, te ete dhammā desitā. 
Channamativassatīti tehi vitakkaṁ yena ca sakkā puna desitaṁ cittaṁ vibhāvetuṁ pariyodāpetuṁ vivekaninnassa vivekapoṇassa vivekapabbhārassa vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullataṁ āpajjati kusalesu dhammesu, seyyathāpi nāma uppalaṁ vā kumudaṁ vā padumaṁ vā udake sukkapakkhe cando yāvaratti yāvadivaso āgacchati, tassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhitabbā, na parihāni, evaṁvidhaṁ taṁ cittaṁ nābhidhaṁsiyati. 
Aparopettha yo akūṭo asaṭho amāyāvī uju puriso yathābhūtaṁ attānaṁ āvikaroti. 
Tattha yo chādeti tassa akusalā dhammā cittaṁ anudhāvanti. 
Channamativassatīti yo pana hoti asaṭho akūṭo amāyāvī uju puriso yathābhūtaṁ attānaṁ āvikaroti. 
Tassa cittaṁ akusalehi dhammehi na viddhaṁsiyati, ayaṁ suttattho. 
Tattha katamā desanā? 
Idha desitā dasa akusalakammapathā adhivassanatāya dasa kusalakammapathā anadhivassanatāya akusalehi na visujjhati. 
Yathā vuttaṁ bhagavatā “cittasaṅkilesā, bhikkhave, sattā saṅkilissantī”ti. 
Tattha katamo vicayo? 
Yassevaṁ cittaṁ adhivāsiyati, tassa bujjhitassa yaṁ bhaveyya kūṭeyya, taṁ ānantariyenapi satthari vā guṇānukampanatāya, ayaṁ vicayo. 
Tattha katamā yuttīti? 
Evaṁ anadhivasiyantaṁ cittaṁ vuṭṭhāti. 
Vuṭṭhitaṁ patiṭṭhahati kusalesu dhammesūti atthi esā yutti. 
Padaṭṭhānanti channamativassatīti channaṁ asaṁvarānaṁ padaṭṭhānaṁ, vivaṭaṁ nātivassatīti achannaṁ saṁvaraṇānaṁ. 
Tasmā channaṁ vivareyya vivaṭaṁ nātivassatīti desanāya padaṭṭhānaṁ. 
Lakkhaṇoti channamativassatīti ye keci vicittena channena ekalakkhaṇā dhammā sabbe te aviddhaṁsiyanti. 
Tasmā channaṁ vivareyya. 
Vivaṭaṁ nātivassatīti ye keci tena acchannena ekalakkhaṇā dhammā sabbe te nātivassantīti lakkhaṇo hāro. 
Tattha katamo catubyūho hāro? 
Imamhi sutte bhagavato ko adhippāyo? 
Yesaṁ kesañci cittaṁ akusalā dhammā adhipaṭidesitā te yathādhammaṁ paṭikarissantīti ayaṁ tattha bhagavato adhippāyo. 
Ayaṁ catubyūho hāro. 
Āvaṭṭoti yaṁ channaṁ taṁ duvidhaṁ kampamānaṁ samucchitabbo. 
Ānantariyasamādhīnaṁ. 
Tattha passaddhiyañca māno āsave vaḍḍheti, assaddhiyena ca pamādaṁ gacchati, pamādena onamati, unnaḷabhāvaṁ gacchati. 
Vuttañcetaṁ bhagavatā “unnaḷānaṁ pamattānaṁ tesaṁ vaḍḍhanti āsavā”ti cattāri tāni upādānāni, yāni cattāri upādānāni, te pañcupādānakkhandhā bhavanti. 
Imāni saccāni dukkhañca samudayo ca. 
Tasmā channaṁ vivareyyāti yena hetunā, te āsavā vaḍḍhanti. 
Tesaṁ pahīnattā āsavā pahīyante. 
Tattha appamādena assaddhiyaṁ pahīyati uddhaccakukkuccappahānena oḷārikatā tassa dve dhammā na samatho ca bhāvanā ca pāripūriṁ gacchanti. 
Yo tesaṁ āsavānaṁ khayo, ayaṁ nirodho. 
Imāni cattāri saccāni, ayaṁ āvaṭṭo. 
Tattha katamo vibhatti hāro? 
Channamativassatīti na ekaṁso. 
Kiṅkāraṇaṁ? 
Yassa assā nivattanā yathāpi sekkhānaṁ. 
Yathāvuttaṁ bhagavatā—
“Kiñcāpi sekkho pakareyya pāpaṁ, 
Kāyena vācāya uda cetasā vā; 
Abhabbo hi tassa pariguhanāya, 
Abhabbatā diṭṭhapadassa hotī”ti. 
Kiñcāpi tesaṁ nivāraṇaṁ cittaṁ hoti. 
Api tu appaccayā samāye ca te niddisitabbā, ayaṁ vibhattihāro. 
Tattha katamo parivattano hāro. 
Channamativassatīti yassa ye dhammā sabbaṁ anavivaṭaṁ ativassiyati, vivaṭaṁ nātivassati, avaguṇantaṁ nātivassati. 
Ayaṁ parivattano hāro. 
Tattha katamo vevacano hāro. 
Channanti āvutaṁ nivutaṁ pihitaṁ paṭikujjitaṁ sañchannaṁ parodhaṁ, vivaṭaṁ nātivassatīti yassa te dhammā pabbajjitā vinodaṁ nādhivassitā vantikatāti, ayaṁ vevacano hāro. 
Tattha katamo paññatti hāro. 
Channamativassatīti kilesabhāgiyapaññattaṁ vivaṭaṁ nātivassatīti sadhammakiccaṁ yaṁ paṭipadā paññattiyā paññattaṁ, tasmā hi channaṁ vivareyyāti anusāsanapaññattiyā paññattaṁ, vivaṭaṁ nātivassatīti niddhānapaññattiyā paññattaṁ, ayaṁ paññatti hāro. 
Tattha katamo otaraṇo hāro? 
Channamativassatīti tayo kilesā rāgo doso moho, te khandhesu saṅkhārakkhandho …pe… 
te purā yathā niddiṭṭhaṁ khandhadhātuāyatanesu, ayaṁ otaraṇo hāro. 
Tattha katamo sodhano hāro? 
Yenārambhena idaṁ suttaṁ bhāsati so ārambho niyutto. 
Adhiṭṭhānoti channamativassatīti ekattatāya paññattaṁ. 
Kiṅkāraṇaṁ? 
Idaṁ hi ativassatīti imassa ca ativassati evañca ativassatīti ayaṁ vemattatāya yā suṇasādhāraṇehi lakkhaṇehi paññāpiyati, sā ekattapaññatti. 
Tattha katamo parikkhāro? 
Yañca taṁ ativassiyanti, tassa dve hetū dve paccayā akusalapasuteva vācakattābhirati ca. 
Ime dve ayonisomanasikāro ca kusalā dhammā vopasaggā ca, ime dve paccayā. 
Tattha katamo samāropano? 
Channamativassatīti vemati passatīti channaṁ yaṁ pariggahituṁ yaṁ adesituṁ appassutaṁ yaṁ kathaṅkathā vibhūtena akusalamūlena yaṁ taṇhāya ca te vaḍḍhati dosāti sannitvā te appasakkhayena saṅkhārā. 
Saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ yāva jarāmaraṇaṁ, ayaṁ samāropano. 
Yaṁ puna tathā desanā, tasseva akusalā dhammā vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullatamāpajjati tassa saṅkhārā nirodhā, ayaṁ samāropano. 
Cattāro puggalā tamo tamaparāyanoti …pe… 
tattha katamo vuccate tamo nāma? 
Yo tamo andhakāro, yathā vuttaṁ bhagavatā “yathā andhakāre tasmiṁ bhayānake sakampidhātupuriso na passati, evameva aññāṇato tamopanandhakāro pāpakasakammasavipākaṁ na saddho hoti”. 
Iti evaṁ lakkhaṇatā aññāṇaṁ tamo avijjā moho, yena sattā yathābhūtaṁ nappajānanti, iti vuccati tamoti. 
So tiṇṇaṁ cakkhūnaṁ tamo maṁsacakkhuno dibbacakkhuno paññācakkhuno, imesaṁ cakkhūnaṁ idha tamo niddisiyati aññāṇanti. 
Tattha katamaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ? 
Atha nissaye yaṁ pubbante aññāṇaṁ aparante aññāṇaṁ pubbantāparante aññāṇaṁ hetumhi aññāṇaṁ paccayamhi aññāṇaṁ tassa aññāṇino samādhibhūtassa eso nissando. 
Yaṁ na jānāti idaṁ sevitabbaṁ idaṁ na manasikātabbanti. 
So tena tamena niddisiyati tamopi yathā vuccati. 
Mūḷhoti evaṁ cetanā. 
Tena tamena so puggalo vuccati. 
Tamoti so tena tamena asamūhatena asamucchinnena tapparamo bhavati tapparāyano, ayaṁ vuccati puggalo tamo tamaparāyanoti. 
Parāyanoyeva dhammo manasikātabbo so tamo dahati aññacittaṁ upaṭṭhapeti. 
Te cassa dhammā nijjhānakkhamanti. 
So sutamayāya paññāya samanupassati. 
Tattha katamo tamo jotiparāyano? 
So tena paññāvasena iriyati evaṁ tasseva iriyantassa parāyano bhavati. 
Ayaṁ vuccate puggalo tamo jotiparāyano. 
Tattha katamo puggalo joti jotiparāyano? 
Tattha vuccati joti nāma yaṁ tassa ce tamassa paṭipakkhena ye ca dhamme antamaso ñāṇāloko, so suṇadhammo puggalo tamo jotiparāyano, tattha vuccate, yoyaṁ puggalo tamo jotiparāyano, so yadi tathārūpaṁ kalyāṇamittaṁ paṭilabhati, yo naṁ akusalato ca nivāreti bhāvitakusalatāva bhāvī niyojetīti. 
Evañca saddhammaṁ deseti. 
Ime dhammā kusalā, ime dhammā akusalā. 
Ime dhammā sāvajjā, ime dhammā anavajjā. 
Ime dhammā sevitabbā, ime dhammā na sevitabbā. 
Ime dhammā bhajitabbā, ime dhammā na bhajitabbā. 
Ime dhammā upasampajja vihātabbā, ime dhammā na upasampajja vihātabbā. 
Ime dhammā manasikātabbā, ime dhammā na manasikātabbāti. 
Paccate saññāya yathā saññāyati satindriyāni, so evaṁ pajānāti. 
Ime dhammā kusalā, ime dhammā akusalā. 
Ime dhammā sāvajjā, ime dhammā anavajjā. 
Ime dhammā sevitabbā, ime dhammā na sevitabbā. 
Ime dhammā bhāvetabbā, ime dhammā na bhāvetabbā. 
Ime dhammā upasampajja vihātabbā, ime dhammā na upasampajja vihātabbā. 
Ime dhammā manasikātabbā, ime dhammā na manasikātabbāti. 
So te dhamme susuyyati, sotaṁ odahati, aññaṁ cittaṁ upaṭṭhapeti, te cassa dhammā nijjhānakkhamanti, so sutamayāya paññāya samannāgato so tena paccayavasena iriyati evaṁ tasseva iriyanti tapparamo bhavati tapparāyano. 
Ayaṁ vuccate puggalo tamo tamaparāyano. 
Tattha katamo puggalo joti tamaparāyano? 
Joti nāma yā tasseva tamassa paṭipakkhena ye dhammā antamaso ñāṇāloko, so puna dhammo. 
Katamā uccate? 
Paññāyato paṇḍitoti vuccate, so evaṁ pajānāti. 
Ime dhammā kusalā, ime dhammā akusalā. 
Ime dhammā sāvajjā, ime dhammā anavajjā. 
Ime dhammā sevitabbā, ime dhammā na sevitabbā. 
Ime dhammā bhāvitabbā, ime dhammā na bhāvitabbā. 
Ime dhammā upasampajja vihātabbā, ime dhammā na upasampajja vihātabbā. 
Ime dhammā manasikātabbā, ime dhammā na manasikātabbā. 
Idha pana pāpamittasaṁsevano pāpamittavasānugo akusale dhamme abhivaḍḍheti, kusale dhamme pajahati. 
So tena pamādena paccayasaññā amanasikatvā assatiasampajaññaṁ āsevati. 
Tayā yo paṭipakkho tamo, so pavaḍḍheti. 
So tamābhibhūto parāyano tamaparamo ceva bhavati. 
Ayaṁ vuccati puggalo joti tamaparāyano. 
Tattha katamo puggalo joti jotiparāyano? 
Tattha vuccate soyaṁ puggalo kalyāṇamittassa sannissito bhavati sakkā saṁyogī kusalaṁ gavesī, so kalyāṇamitte upasaṅkamitvā paripucchati, paripañhayati—
kiṁ kusalaṁ, kiṁ akusalaṁ? 
Kiṁ sāvajjaṁ, kiṁ anavajjaṁ? 
Kiṁ sevitabbaṁ, kiṁ na sevitabbaṁ? 
Kiṁ bhāvitabbaṁ, kiṁ na bhāvitabbaṁ? 
Kiṁ upasampajja vihātabbaṁ, kiṁ na upasampajja vihātabbaṁ? 
Kiṁ manasikātabbaṁ, kiṁ na manasikātabbaṁ? 
Kathaṁ saṅkileso hoti, kathaṁ vodānaṁ hoti? 
Kathaṁ pavatti hoti, kathaṁ nivatti hoti? 
Kathaṁ bandho hoti, kathaṁ mokkho hoti? 
Kathaṁ sakkāyasamudayo hoti, kathaṁ sakkāyanirodho hoti? 
So ettha desitaṁ yathā upaṭṭhitaṁ tathā sampaṭipajjanto so evaṁ pajānāti. 
Ime dhammā kusalā, ime dhammā akusalā. 
Evaṁ …pe… 
yāva kathaṁ sakkāyasamudayo hoti, kathaṁ sakkāyanirodho hotīti vitthārena kātabbaṁ. 
So te dhamme adhipāṭikaṅkhāti evaṁ lakkhaṇaṁ ñāṇaṁ vijjā ālokaṁ vaḍḍheti. 
So puggalo tapparamo bhavati tapparāyano, ayaṁ vuccate puggalo joti jotiparāyano. 
Tattha katamo puggalo tamo tamaparāyano? 
Yo akusalaṁ dhammaṁ dīpeti. 
Taṁ bhāvanāya hīnāsu gatīsu upapattiṁ dasseti, tapparamo bhavati tapparāyano. 
Ayaṁ vuccate puggalo tamo tamaparāyano. 
Tattha yo puggalo tamo jotiparāyano? 
So tamena akusalassa kammassa vipākaṁ dasseti. 
Tameti yaṁ cakkhu kalyāṇamittassa yena akusale dhamme pajahati, kusale dhamme abhivaḍḍhati. 
Tattha yo ca paṇītāsu gatīsu upapattiṁ dasseti, tapparamo tena vuccate tamo jotiparāyano. 
Tattha yo puggalo joti tamaparāyano? 
Kusalassa kammavipākaṁ dasseti. 
Yaṁ cakkhu pāpamittasaṁsaggena pāpamittupasevena pāpamittavasānugo akusalaṁ dhammaṁ abhivaḍḍhati, taṁ bhāvanāya hīnāsu gatīsu upapattiṁ dasseti. 
Tapparamo tena vuccate joti tamaparāyano. 
Tattha yo puggalo joti jotiparāyano so jotitā pabhātā yāva paṇītāsu gatīsu upapattiṁ dasseti. 
Tapparamo tenāha joti jotiparāyano. 
Jotitamaparāyanena dasa akusalānaṁ kammānaṁ udayaṁ dasseti. 
Tamena puggalena akusalānaṁ kammānaṁ vipākaṁ dasseti. 
Na akusalānaṁ dhammānaṁ vipākaṁ dasseti. 
Tamena aṭṭha micchattāni dasseti. 
Jotinā aṭṭha sammattāni dasseti. 
Jotinā tamaparāyanena dasa akusalakammapathe dasseti. 
Jotinā paṇītattaṁ dasseti. 
Tamena jotiparāyanena atapanīyaṁ dhammaṁ dasseti. 
Jotinā tamaparāyanena tapanīyaṁ dhammaṁ dasseti. 
Ayaṁ suttattho. 
Tattha katamo desanā hāro? 
Imamhi sutte kiṁ desitaṁ? 
Tattha vuccate imamhi sutte kusalākusalā dhammā desitā. 
Kusalākusalānañca dhammānaṁ vipāko desito. 
Hīnappaṇītānañca sattānaṁ gati nānākāraṇaṁ desitaṁ. 
Ayaṁ desanā hāro. 
Tattha katamo vicayo hāro? 
Akusalassa kammassa yo vipākaṁ paccanubhoti. 
Tattha ṭhito akusale dhamme uppādiyati vicayantaṁ yujjati. 
Kusalassa kammassa yo vipākaṁ paccanubhoti. 
Tattha ṭhito kusale dhamme uppādiyati vicayantaṁ yujjati. 
Ayaṁ vicayo yutti ca. 
Tattha katamo padaṭṭhāno hāro? 
Yo puggalo joti, so paccavekkhaṇāya padaṭṭhānaṁ. 
Yo puggalo tamo, so tamādinnaṁ vānupassanāya padaṭṭhānanti dasseti. 
Tamena jotiparāyanena appamādassa padaṭṭhānaṁ dasseti, tamo avijjāya ca diṭṭhiyā ca padaṭṭhānaṁ dasseti. 
Jotinā tamaparāyanena pamādassa ca diṭṭhiyā ca padaṭṭhānaṁ dasseti. 
Ayaṁ padaṭṭhāno. 
Tattha katamo lakkhaṇo hāro? 
Tamena tamaparāyanena tamoti avijjāya niddiṭṭhāya sabbakilesadhammā niddiṭṭhā honti. 
Tamena jotiparāyanena jotivijjāya niddiṭṭhāya sabbe bodhipakkhiyadhammā niddiṭṭhā honti. 
Jotitamaparāyanena pamādo niddiṭṭho hoti. 
Tamena jotiparāyanena appamādo niddiṭṭho hoti. 
Ayaṁ lakkhaṇo hāro. 
Tattha katamo catubyūho hāro? 
Imamhi sutte bhagavato ko adhippāyo? 
Ye sattā nīcakulino, na te imaṁ sutvā kusale dhamme samādāya vattissanti. 
Ye sattā uccakulino, te imaṁ dhammadesanaṁ sutvā bhiyyoso mattāya kusale dhamme samādāya vattissantīti. 
Ayaṁ catubyūho hāro. 
Bhūmiyaṁ upadeso. 
Tattha katamo āvaṭṭo hāro? 
Yā avijjāto pabhūti taṇhā, ayaṁ samudayo. 
Yo tamo tamaparāyano, idaṁ dukkhaṁ. 
Imāni dve saccāni dukkhañca samudayo ca joti yena suttena dhammena paññāpiyati, so dhammo paññindriyassa padaṭṭhānaṁ. 
Tena amohena tīṇi kusalamūlāni pāripūriṁ gacchanti saggassa padaṭṭhānaṁ. 
Tattha katamā vibhatti? 
Tamo tamaparāyanoti na ekaṁsena. 
Kiṅkāraṇaṁ? 
Atthi tamo ca bhavo aparāpariyavedanīyena ca kusalena jotinā puggalena sahopattibhāve. 
Atthi joti ca bhavo aparāpariyavedanīyena ca akusalena tamena puggalena sahopattibhāve parivattanā tamesu paṭipakkhoti jotinā tamaparāyano. 
Tattha katamo vevacano? 
Yo tamo, so evaṁ attabyāpādāya paṭipanno, so assaddhāya bālo akusalo abyatto anādīnavadassī. 
Yo joti, so attahitāya paṭipanno paṇḍito kusalo byatto ādīnavadassī. 
Ayaṁ vevacano. 
Tattha katamā paññatti? 
So puggalo vipākapaññattiyā paññāpiyati, akusale pariyādinnatā paññāpiyati. 
Jotikusaladhammupapattipaññattiyā paññāpiyati kusaladhammavipākapaññattiyā cāti. 
Otaraṇoti ye avijjāpaccayā saṅkhārā yañca jarāmaraṇaṁ yā ca avijjā, taṁ padaṭṭhānaṁ, niddesena vijjuppādo avijjānirodho yo yāva jarāmaraṇanirodho, ime dve dhammā saṅkhārakkhandhapariyāpannā. 
Dhammadhātu dhammāyatanañca padaṭṭhānaṁ niddesena dhātūsu. 
Tattha katamo sodhano? 
Imassa suttassa desitassa ārambho. 
Adhiṭṭhānoti tamoti bhagavā bravīti, na ekaṁ puggalaṁ deseti. 
Yāvatā sattānaṁ gati, tattha ye duccaritadhammena upapannā, te bahulādhivacanena tamo niddisati. 
Yā joti sabbasattesu kusaladhammopapatti sabbaṁ taṁ jotīti abhilapati ayamekatā paccayo yonisomanasikārapaññatti catunnaṁ mahābhūtānaṁ puggalānaṁ. 
Tattha katamo parikkhāro? 
Akusalassa pāpamittatā paccayo, ayoniso manasikāro hetu. 
Kusalassa kalyāṇamittatā paccayo, yoniso manasikāro hetu. 
Tattha katamā samāropanāti? 
Idhekacco nīce kule paccājāto hotīti nīce kule paccājāto rūpesu saddesu gandhesu rasesu phassesu, so upapanno sabbamhi mānussake upabhogaparibhoge. 
Joti paṇītesu kusalesu upapanno sabbamhi mānussake upabhogaparibhoge upapannoti. 
Tattha katamaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ nibbedhabhāgiyaṁ ca suttaṁ? 
Na taṁ daḷhaṁ bandhanamāhu dhīrāti gāthā. 
Kena kāraṇena taṁ bandhanaṁ daḷhaṁ? 
Catūhi kāraṇehi issariyena sakkā mocetuṁ dhanena vā aññena vā yācanāya vā parāyanena vā. 
Yesu ca ayaṁ rāgo maṇikuṇḍalesu puttesu dāresu ca yā apekkhā, idamassa cetasikabandhanaṁ. 
Taṁ na sakkā issariyena vā dhanena vā aññena vā yācanāya vā parāyanena vā mocetuṁ. 
Na ca tattha koci atthi pāṭibhogo. 
Iminā bandhanato mocayitthāti devo vā manusso vā tadidaṁ bandhanaṁ rāgānusayena ca chasu bāhiresu ca āyatanesu bandhati. 
Rūpesu rūpataṇhā bandhati, yāva dhammesu dhammataṇhā. 
Yo idha loke bandho paralokasmiṁ bandho nīyati. 
So bandho jāyati, bandho mīyati. 
Bandho asmā lokā paraṁ lokaṁ gacchati. 
Na sakkā mocetuṁ aññatra ariyamaggena imañca bandhanaṁ. 
Maraṇabhāvañca upapattibhāvañca bhayato viditvā chandarāgaṁ pajahati. 
So imaṁ chandarāgaṁ pajahitvā atikkamati. 
Ayañca loko ito paraṁ dutiyo. 
Tattha yaṁ bandhanāsaṅkhārānaṁ pahānaṁ idaṁ vuccati ubhayesu ṭhānesu vīriyaṁ, gandhaparivāto sumuni nopalimpati. 
Tatheva pariggahesu puttesu dāresu ca avūḷho salloti tasseva taṇhāya pahānaṁ dasseti. 
Ayaṁ taṇhāmūlassa pahānā vare appamattoti kāmo pamādavattati pahānāya nekkhammābhirato appamādavihārī bhavati. 
Tassa āsayaṁ pahānāya neva imaṁ lokaṁ āsīsati na paralokaṁ. 
Na idhalokaṁ nissitaṁ, piyarūpaṁ sātarūpaṁ ākaṅkhati. 
Nāpi paralokaṁ nissitaṁ piyarūpaṁ sātarūpaṁ ākaṅkhati, tena vuccate “nāsīsate lokamimaṁ paraṁ lokañcā”ti. 
Yaṁ tassa pahānaṁ taṁ chedanaṁ aṭṭhakavaggiyesu muni niddiṭṭho. 
So idha virodho aṭṭhakavaggiyesu nāsīsanaṁ idha anāthā. 
Tathāyaṁ taṇhāya tassa pariggahassa vatthukāmassa ekagāthāya ete sabbe kāmā dassitā. 
Tena bhagavā deseti “etampi chetvāna paribbajanti anapekkhino sabbakāme pahāyā”ti. 
Imissā gāthāya dvidhā niddeso saṁsandananiddeso ca samayaniddeso ca, yathā ayaṁ gāthā saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca, evaṁ tāya gāthāya saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca visajjanā. 
Evaṁ gāthā sabbagāthāsu byākaraṇesu vā niddiṭṭhaṁ suttaṁ. 
Tattha katamā desanā? 
Imaṁ suttaṁ kenādhippāyena desitaṁ. 
Ye rāgacaritā sattā, te kāme pajahissantīti ayaṁ tattha bhagavato adhippāyo. 
Tattha katamo vicayo? 
Yassa dasavatthukā kilesā uttiṇṇā vantā viditā. 
Katame dasavidhāti, kilesakāmā ca orambhāgiyauddhambhāgiyā ca saṁyojanā dasavatthukāni āyatanāni, ayaṁ vicayo. 
Tattha katamā yutti? 
Ye sārattā te gāḷhabandhanena bandhanti atthi esā yutti. 
Tattha katamo padaṭṭhāno? 
Sāratto maṇikuṇḍalesu mamaṅkārassa padaṭṭhānaṁ. 
Apekkhāti atītavatthussa sarāgassa padaṭṭhānaṁ. 
Etampi chetvāti bhāvanāya padaṭṭhānaṁ. 
Tattha katamo lakkhaṇo? 
Sārattacitto maṇikuṇḍalesu yo ahaṅkāre visatto mamaṅkāre visatto, yo puttadāre sāratto. 
Khettavatthusmiṁ sāratto. 
Ayaṁ lakkhaṇo hāro. 
Tattha katamo catubyūho hāro? 
Idha sutte bhagavato ko adhippāyo. 
Ye nibbānena chandikā bhavissanti, te puttadāre taṇhaṁ pajahissanti. 
Ayaṁ tattha bhagavato adhippāyo. 
Imāni cattāri saccāni. 
Tattha katamo āvaṭṭo? 
Yā puttadāre taṇhā, ayaṁ samudayo. 
Ye upādinnakkhandhā, te ye ca bāhiresu rūpesu rūpapariggaho, idaṁ dukkhaṁ, yaṁ tattha chedanīyaṁ, ayaṁ nirodho. 
Yena bhijjati, ayaṁ maggo. 
Vibhattīti natthi vibhattiyā bhūmi. 
Parivattanoti paṭipakkho niddiṭṭho. 
Tattha katamo vevacano? 
Niddiṭṭho vevacano. 
Tattha katamo otaraṇo? 
Atthi taṇhā eko satto otiṇṇo tappaccayā viññāṇaṁ yāva jarāmaraṇaṁ. 
Yā tattha vedanā, ayaṁ avijjā vijjuppādā avijjānirodho yāva jarāmaraṇanirodho. 
Tattha katamo sodhano? 
Suddho gāthāya ārambho. 
Tattha katamo adhiṭṭhāno? 
Na taṁ daḷhaṁ bandhanamāhu dhīrāti ekattatāya paññattā, na vemattatāya. 
Cattāro rāgā kāmarāgo rūparāgo bhavarāgo diṭṭhirāgo cāti ekattatāya paññattā. 
Tattha katamo parikkhāro? 
Yesaṁ rāgo maṇikuṇḍalesu tassa subhasaññā hetu, anubyañjanaso ca nimittaggāhitā paccayo. 
Yāya te chinnāni tassa asubhasaññā hetu, nimittaggahaṇaanubyañjanaggahaṇavinodanaṁ paccayo. 
Tattha katamo samāropano? 
Sāratto maṇikuṇḍalesu sammūḷhavidho duṭṭhātipi etampi chetvāna paribbajantīti taṁ pariññātatthaṁ parivajjitatthaṁ pajahitā, ayaṁ samāropano. 
Yaṁ cetasikaṁ yaṁ pakappitaṁ vitthārena paccayo, yaṁ vā cetasikaṁ kāyikaṁ cetasikaṁ kammaṁ. 
Kiṅkāraṇā? 
Cetasikā hi cetanā manokammāti vuccate, sā cetanākammaṁ, yaṁ cetasikaṁ imaṁ kāyikañca vācasikañca imāni tīṇi kammāni niddiṭṭhāni. 
Kāyakammaṁ vacīkammañca tāni kusalāni piyaṁ kāyena ca vācāya ca ārabhati parāmasati, ayaṁ vuccati sīlabbataparāmāso. 
Saṅkappanā te tividhā saṅkhārā puññamayā apuññamayā āneñjamayā, tappaccayā viññāṇaṁ te ārammaṇametaṁ hoti viññāṇassa ṭhitiyā. 
Yā subhasaññā sukhasaññā attasaññā ca. 
Idaṁ cetasikaṁ. 
Yaṁ rūpūpagaṁ viññāṇaṁ tiṭṭhati rūpārammaṇaṁ rūpapatiṭṭhitaṁ nandūpasecanaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullataṁ gacchati, ayaṁ saṅkappanā, iti yaṁ viññāṇaṭṭhitīsu ṭhitaṁ paṭhamābhinibbattiārammaṇavasena upādānaṁ, idaṁ vuccati cetasikanti. 
Tattha ṭhitassa arūpassa yā nikanti ajjhosānaṁ, idampi sakampitaṁ manāpikesu rūpesu piyarūpasātarūpesu ābhogo, idaṁ cetasikaṁ. 
Yaṁ ceteti sattesu manāpikesu abhijjhākāyagantho paṭighānusayesu byāpādakāyagantho sabbe cattāro ganthā, ayaṁ pañcasu kāmaguṇesu paṭhamābhinipāto cittassa yā cetanā yassa tattha assādānupassissa anekā pāpakā akusalā dhammā cittaṁ arūpavatiyo honti. 
Puggalo rāgānubandhibhūto tehi kilesakāmehi yathā kāmakaraṇīyo, ayaṁ vuccate kāmesu pakappanā. 
Evaṁ sabbe cattāro oghā. 
Yaṁ tehi kāmehi saṁyutto viharati bhāvito ajjhosanno, ayaṁ cetanā. 
Yassa tathāyaṁ avītarāgassa adhigatapemassa tassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā dukkhānuparivattitaṁ viññāṇaṁ hoti saritassa vayadhammasamuppādo cittaṁ pariyādiyati, idaṁ vuccati pakappitanti. 
Ekamekassa ceteti ca pakappeti ca viññāṇassa ṭhiti yā hoti, sā ca ṭhiti dvidhā ārammaṇaṭṭhiti ca āhāraṭṭhiti ca. 
Tattha yā ārammaṇaṭṭhiti, ayaṁ nāmarūpassa paccayo. 
Yā āhāraṭṭhiti yā punabbhavābhinibbattikā ṭhiti yā ca ponobhavikā ṭhiti, ayaṁ vuccati ārammaṇaṁ. 
Taṁ hoti viññāṇassa ṭhitiyā tassa viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ yāva jarāmaraṇañca ceteti, atha ca puna patthayate yato na ponobhavikā anāgatavatthumhi, ayaṁ paṭipakkho niddiṭṭho. 
Na ceteti na patthayati atha ca dūsetīti duvidho niddeso. 
Assa pubbe hoti taṁ cetasikaṁ taṁ pakappitaṁ asamūhataṁ tappaccayā, ayaṁ viññāṇassa ṭhiti hoti. 
Atha vā tassa anusayā āvibhavanti tappaccayā tassa punabbhavo nibbattati. 
Atha vā naṁ saṅkiyate appetu āgāre vā, sukhumā vā santi vā na saṅkiyate kāme taṁ evaṁ niccesupi āgāresu jāto hoti. 
Taṁ nayati yaṁ no kappetuṁ evaṁ saṅkhārā cetitā pakappitā ca ārammaṇabhūtā honti, yā ca cetanā yā ca pakappanā yañca vatthu nibbattaṁ, ubhopi ete ārammaṇaṁ viññāṇassa tathā cetanāya ca saṅkappanāya ca patthanāya ca bhūtā sattā ceteti ca saṅkappeti ca. 
Yaṁ gavesanā na ca ceteti na ca saṅkappeti. 
Katame ca sattā bhūtā? 
Ye ca tanujātaaṇḍajāpi aṇḍakā anubhinnā saṁsedajā na ca sambhinnā ime bhūtā. 
Katame sambhavesino gabbhagatā aṇḍagatā saṁsaranto ime na ceteti na pattheti na ca saṅkappeti. 
Anusaye na ca punabbhavo nibbattīti? 
Ye bhūtā sattā ye sambhavesino, te thāvarā. 
Ye vā sato cetenti patthenti ca ye thāvarā. 
Te na ca cetenti, na ca patthenti, na ca saṅkappenti, anusayena ca saṁsaranti. 
Aparo pariyāyo. 
Ye ariyapuggalā sekkhā, tattha te na ca cetenti, na ca saṅkappenti, anusayena puna uppajjanti. 
Aparo pariyāyo. 
Sukhumā pāṇā bhūmigatā udakagatā cakkhuno āpāthaṁ nāgacchanti, te na ca cetenti, na ca saṅkappenti, anusayena ca saṁsaranti. 
Aparo pariyāyo. 
Bāhikā sabbe bhikkhū abhimānikā, te na ca cetenti, na ca patthayanti, anusayena ca saṁsaranti, na ca cetenti, na ca saṅkappenti, na ca anusenti. 
Ārammaṇampetaṁ na hoti viññāṇassa ṭhitiyā. 
Na ca cetetīti pariyuṭṭhānasamugghātaṁ dasseti. 
Na ca anusetīti anusayasamugghātaṁ dasseti. 
Na ca cetetīti oḷārikānaṁ kilesānaṁ pahānaṁ dasseti. 
Na ca anusetīti sukhumānaṁ kilesānaṁ pahānaṁ dasseti. 
Na ca cetetīti yena bhūmi ca na ca patthayantīti sakadāgāmī anāgāmī, na ca anusetīti arahaṁ, na ca cetetīti sīlakkhandhassa paṭipakkhena pahānaṁ dasseti, na ca patthayatīti samādhikkhandhassa paṭipakkhena pahānaṁ dasseti, na ca anusayatīti paññākkhandhassa paṭipakkhena pahānaṁ dasseti, na ca cetetīti apuññamayānaṁ saṅkhārānaṁ pahānaṁ dasseti, na ca patthayatīti puññamayānaṁ saṅkhārānaṁ pahānaṁ dasseti, na ca anusetīti āneñjamayānaṁ saṅkhārānaṁ pahānaṁ dasseti, na ca cetetīti anaññātaññassāmītindriyaṁ, na ca patthayatīti aññindriyaṁ, na ca anusayatīti aññātāvino indriyaṁ. 
Na ca cetetīti mudukā indriyabhāvanā, na ca patthayatīti majjhaindriyabhāvanā, na ca anusetīti adhimattā indriyabhāvanā. 
Ayaṁ suttattho. 
Tattha katamā desanā? 
Idha sutte cattāri saccāni desitāni. 
Yañca cetayitaṁ yañca pakappitaṁ atthi etaṁ ārammaṇaṁ cittaṁ patiṭṭhati vicinati yujjati. 
Na ca cetetīti na ca patthayatīti atthi evaṁ ārammaṇaṁ anusaye viññāṇamiti viciniyati yujjati na ca ceteti na ca patthayati. 
Anusayappahānā viññāṇaṭṭhitiṁ na gavesanti, viciyantaṁ yujjati. 
Ayaṁ yuttivicayo. 
Tattha katamo padaṭṭhāno? 
Cetanā pariyuṭṭhānaṁ cetanāpariyuṭṭhānassa padaṭṭhānaṁ. 
Saṅkappanaṁ upādānassa padaṭṭhānaṁ. 
Anusayo pariyuṭṭhānassa padaṭṭhānaṁ. 
Tesaṁ chandarāgavināsāya bhāvanā bhavarāgassa pahānaṁ. 
Tattha katamo lakkhaṇo? 
Yaṁ cetasikanti vedayitaṁ pakappitaṁ uggahitaṁ viññātaṁ tabbiññāṇaṁ ārammaṇampi paccayopi. 
Tattha katamo catubyūho? 
Idha sutte bhagavato ko adhippāyo? 
Ye punabbhavaṁ na icchanti, te na cetayissanti na ca patthayissantīti, ayaṁ adhippāyo. 
Āvaṭṭoti yā ca cetanā patthanā ca anusayo ca viññāṇaṭṭhitipahānā ca, imāni dve saccāni. 
Vibhattīti natthi vibhattiyā bhūmi. 
Parivattanā pana paṭipakkhaṁ suttaṁ. 
Tattha katamo vevacano? 
Cetanā rūpasañcetanā y