Tạng Thuyết (Peṭakopadesa)

dho vūpasamo, aññassa ca apātubhāvo, ayaṁ anupādisesā nibbānadhātu. 
Imā dve nibbānadhātuyo. 
Iti saccāni vuttāni. 
Saccābhisamayo vutto, kilesavavatthānaṁ vuttaṁ, pahānaṁ vuttaṁ, bhūmiyo vuttā, phalāni vuttāni, nibbānadhātuyo vuttā. 
Evamimesu vuttesu sabbabodhi vuttā bhavati. 
Ettha yogo karaṇīyo. 
Tattha katamāyo <b>nava anupubbasamāpattiyo</b>? 
Cattāri jhānāni catasso ca arūpasamāpattiyo nirodhasamāpatti ca. 
Tattha cattāri jhānāni katamāni? 
Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehīti vitthārena kātabbāni. 
Tattha katamā cattāro arūpasamāpattiyo? 
Virāgino vata vattabbo, yāva nirodhasamāpatti vitthārena kātabbā. 
Imāyo nava anupubbasamāpattiyo. 
Tattha katamaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ? 
Pañcaṅgavippayuttaṁ pañcaṅgasamannāgataṁ. 
Katamehi pañcahi aṅgehi vippayuttaṁ? 
Pañcahi nīvaraṇehi. 
Tattha katamāni pañca nīvaraṇāni? 
Kāmacchandoti vitthāretabbo. 
Tattha katamo kāmacchando? 
Yo pañcasu kāmaguṇesu chandarāgo pemaṁ nikanti ajjhosānaṁ icchā mucchā patthanā apariccāgo anusayo pariyuṭṭhānaṁ, ayaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ. 
Tattha katamaṁ byāpādanīvaraṇaṁ? 
Yo sattesu saṅkhāresu ca āghāto …pe… 
yathā dose tathā nioṭṭhānā, ayaṁ byāpādo nīvaraṇaṁ. 
Tattha katamaṁ middhaṁ? 
Yā cittassa jaḷatā cittassa garuttaṁ cittassa akammaniyatā cittassa nikkhepo niddāyanā pacalikatā pacalāyanā pacalāyanaṁ, idaṁ middhaṁ. 
Tattha katamaṁ thinaṁ? 
Yā kāyassa thinatā jaḷatā kāyassa garuttā kāyassa appassaddhi, idaṁ thinaṁ. 
Iti idañca thinaṁ purimakañca middhaṁ tadubhayaṁ thinamiddhanīvaraṇanti vuccati. 
Tattha katamaṁ uddhaccaṁ? 
Yo avūpasamo cittassa, idaṁ uddhaccaṁ. 
Tattha katamaṁ kukkuccaṁ? 
Yo cetaso vilekho alañcanā vilañcanā hadayalekho vippaṭisāro, idaṁ kukkuccaṁ. 
Iti idañca kukkuccaṁ purimakañca uddhaccaṁ tadubhayaṁ uddhaccakukkuccanīvaraṇanti vuccati. 
Tattha katamaṁ vicikicchānīvaraṇaṁ? 
Yo buddhe vā dhamme vā saṅghe vā …pe… 
ayaṁ vicikicchā. 
Api ca kho pana pañca vicikicchāyo samanantarāyikā desantarāyikā samāpattantarāyikā maggantarāyikā saggantarāyikā, imāyo pañca vicikicchāyo. 
Idha pana samāpattantarāyikā vicikicchā adhippetā. 
Ime pañca nīvaraṇā. 
Tattha nīvaraṇānīti ko vacanattho, kuto nivārayantīti? 
Sabbato kusalapakkhikā nivārayanti. 
Kathaṁ nivārayanti? 
Kāmacchando asubhato nivārayati, byāpādo mettāya nivārayati, thinaṁ passaddhito nivārayati, middhaṁ vīriyārambhato nivārayati, uddhaccaṁ samathato nivārayati, kukkuccaṁ avippaṭisārato nivārayati, vicikicchā paññāto paṭiccasamuppādato nivārayati. 
Aparo pariyāyo. 
Kāmacchando alobhato kusalamūlato nivārayati, byāpādo adosato nivārayati, thinamiddhaṁ samādhito nivārayati, uddhaccakukkuccaṁ satipaṭṭhānehi nivārayati, vicikicchā amohato kusalamūlato nivārayati. 
Aparo pariyāyo. 
Tayo vihārā dibbavihāro brahmavihāro ariyavihāro. 
Dibbavihāro cattāri jhānāni, brahmavihāro cattāri appamāṇāni, ariyavihāro sattatiṁsa bodhipakkhiyā dhammā. 
Tattha kāmacchando uddhaccaṁ kukkuccañca dibbavihāraṁ nivārayati, byāpādo brahmavihāraṁ nivārayati, thinamiddhaṁ vicikicchā ca ariyavihāraṁ nivārayati. 
Aparo pariyāyo. 
Kāmacchando byāpādo uddhaccakukkuccañca samathaṁ nivārayanti, thinamiddhaṁ vicikicchā ca vipassanaṁ nivārayanti, ato nīvaraṇanti vuccante. 
Imehi pañcahi aṅgehi vippayuttaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ. 
Katamehi pañcahi aṅgehi sampayuttaṁ <b>paṭhamaṁ jhānaṁ</b>? 
Vitakkavicārehi pītiyā sukhena ca cittekaggatāya ca. 
Imesaṁ pañcannaṁ aṅgānaṁ uppādapaṭilābhasamannāgamo sacchikiriyaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ paṭiladdhanti vuccati. 
Imāni pañca aṅgāni uppādetvā viharatīti, tena vuccate paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharatīti dibbena vihārena. 
Tattha <b>dutiyaṁ jhānaṁ</b> caturaṅgasamannāgataṁ pītisukhena cittekaggatāya ajjhattaṁ sampasādanena imāni cattāri aṅgāni uppādetvā sampādetvā viharati, tena vuccati dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharatīti. 
Tattha pañcaṅgasamannāgataṁ <b>tatiyaṁ jhānaṁ</b> satiyā sampajaññena sukhena cittekaggatāya upekkhāya imāni pañcaṅgāni uppādetvā sampādetvā viharati, tena vuccati tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharatīti. 
Tattha <b>catutthaṁ jhānaṁ</b> caturaṅgasamannāgataṁ upekkhāya satipārisuddhiyā adukkhamasukhāya vedanāya cittekaggatā ca, imehi catūhaṅgehi samannāgataṁ catutthaṁ jhānaṁ. 
Iti imesaṁ catunnaṁ aṅgānaṁ uppādo paṭilābho samannāgamo sacchikiriyā catutthaṁ jhānaṁ paṭiladdhanti vuccati. 
Imāni cattāri jhānāni uppādetvā sampādetvā upasampajja viharati, tena vuccati dibbena vihārena viharatīti. 
Tattha katamo aniccaṭṭho? 
Pīḷanaṭṭho aniccaṭṭho pabhaṅgaṭṭho sampāpanaṭṭho vivekaṭṭho aniccaṭṭho, ayaṁ aniccaṭṭho. 
Tattha katamo dukkhaṭṭho? 
Pīḷanaṭṭho dukkhaṭṭho sampīḷanaṭṭho saṁvegaṭṭho byādhinaṭṭho, ayaṁ dukkhaṭṭho. 
Tattha katamo suññaṭṭho? 
Anupalitto suññaṭṭho, asambhajanaṭṭho gatapaṭṭho vivaṭṭaṭṭho, ayaṁ suññaṭṭho. 
Tattha katamo anattaṭṭho? 
Anissariyaṭṭho anattaṭṭho, avasavattanaṭṭho, akāmakāriṭṭho parividaṭṭho, ayaṁ anattaṭṭhoti. 
Suttatthasamuccayo nāma saṁvattisantikā peṭakabhūmi samattā. 

Peṭakopadesa 
Pakiṇṇakaniddesa 
Jhānaṁ virāgo. 
Cattāri jhānāni vitthārena kātabbāni. 
Tāni duvidhāni; 
bojjhaṅgavippayuttāni ca bojjhaṅgasampayuttāni ca. 
Tattha bojjhaṅgavippayuttāni bāhirakāni, bojjhaṅgasampayuttāni ariyapuggalāni. 
Tattha yena cha puggalamūlāni tesaṁ nikkhipetvā rāgacarito, dosacarito, mohacarito, rāgadosacarito, rāgamohacarito, dosamohacarito, samabhāgacarito, iti imesaṁ puggalānaṁ jhānaṁ samāpajjitānaṁ pañca nīvaraṇāni paṭipakkho tesaṁ paṭighātāya yathā asamattho tīṇi akusalamūlāni niggaṇhāti. 
Lobhena akusalamūlena abhijjhā ca uddhaccañca uppilavataṁ alobhena kusalamūlena niggaṇhāti, kukkuccañca vicikicchā ca mohapakkho, taṁ amohena niggaṇhāti. 
Doso ca thinamiddhañca dosapakkho, taṁ adosena niggaṇhāti. 
Tattha alobhassa pāripūriyā nekkhammavitakkaṁ vitakketi. 
Tattha adosassa pāripūriyā abyāpādavitakkaṁ vitakketi. 
Tattha amohassa pāripūriyā avihiṁsāvitakkaṁ vitakketi. 
Tattha alobhassa pāripūriyā vivitto hoti kāmehi. 
Tattha adosassa pāripūriyā amohassa pāripūriyā ca vivitto hoti pāpakehi akusalehi dhammehi, savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. 
Vitakkāti tayo vitakkā—
nekkhammavitakko abyāpādavitakko avihiṁsāvitakko. 
Tattha paṭhamābhinipāto vitakko, paṭiladdhassa vicaraṇaṁ vicāro. 
Yathā puriso dūrato purisaṁ passati āgacchantaṁ, na ca tāva jānāti eso itthīti vā purisoti vā yadā tu paṭilabhati itthīti vā purisoti vā evaṁ vaṇṇoti vā evaṁ saṇṭhānoti vā ime vitakkayanto uttari upaparikkhanti kiṁ nu kho ayaṁ sīlavā udāhu dussīlo aḍḍho vā duggatoti vā. 
Evaṁ vicāro vitakke appeti, vicāro cariyati ca anuvattati ca. 
Yathā pakkhī pubbaṁ āyūhati pacchā nāyūhati yathā āyūhanā evaṁ vitakko, yathā pakkhānaṁ pasāraṇaṁ evaṁ vicāro anupālati vitakketi vicarati vicāreti. 
Vitakkayati vitakketi, anuvicarati vicāreti. 
Kāmasaññāya paṭipakkho vitakko, byāpādasaññāya vihiṁsasaññāya ca paṭipakkho vicāro. 
Vitakkānaṁ kammaṁ akusalassa amanasikāro, vicārānaṁ kammaṁ jeṭṭhānaṁ saṁvāraṇā. 
Yathā paliko tuṇhiko sajjhāyaṁ karoti evaṁ vitakko, yathā taṁyeva anupassati evaṁ vicāro. 
Yathā apariññā evaṁ vitakko. 
Yathā pariññā evaṁ vicāro. 
Niruttipaṭisambhidāyañca paṭibhānapaṭisambhidāyañca vitakko, dhammapaṭisambhidāyañca atthapaṭisambhidāyañca vicāro. 
Kallitā kosallattaṁ cittassa vitakko, abhinīhārakosallaṁ cittassa vicāro. 
Idaṁ kusalaṁ idaṁ akusalaṁ idaṁ bhāvetabbaṁ idaṁ pahātabbaṁ idaṁ sacchikātabbanti vitakko, yathā pahānañca bhāvanā ca sacchikiriyā ca evaṁ vicāro. 
Imesu vitakkavicāresu ṭhitassa duvidhaṁ dukkhaṁ na uppajjati kāyikañca cetasikañca; 
duvidhaṁ sukhaṁ uppajjati kāyikañca cetasikañca. 
Iti vitakkajanitaṁ cetasikaṁ sukhaṁ pīti kāyikaṁ sukhaṁ kāyikoyeva. 
Yā tattha cittassa ekaggatā, ayaṁ samādhi. 
Iti paṭhamaṁ jhānaṁ pañcaṅgavippahīnaṁ pañcaṅgasamannāgataṁ. 
Tesaṁyeva vitakkavicārānaṁ abhikkhaṇaṁ āsevanāya tassa tappoṇamānasaṁ hoti. 
Tassa vitakkavicārā oḷārikā khāyanti. 
Yañca pītisukhañca nekkhammañca oḷārikaṁ bhavati. 
Api ca samādhijā pīti rati ca jāyati. 
Tassa vicārārammaṇaṁ. 
Tesaṁ vūpasamā ajjhattaṁ ceto sampasīdati. 
Ye vitakkavicārā dve dhammānussaritabbā. 
Paccuppannā daraṇitabbaṁ. 
Tesaṁ vūpasamā ekodibhāvaṁ cittekaggataṁ hoti. 
Tassa ekodibhāvena pīti pāripūriṁ gacchati. 
Yā pīti, taṁ somanassindriyaṁ, yaṁ sukhaṁ, taṁ sukhindriyaṁ. 
Yā cittekaggatā, ayaṁ samādhi. 
Taṁ dutiyaṁ jhānaṁ caturaṅgasamannāgataṁ. 
So pītiyā virāgā yāti ojahi jallasahagataṁ. 
Tattha somanassacittamupādānanti ca so taṁ vicinanto upekkhameva manasikaroti. 
So pītiyā virāgā upekkhako viharati. 
Yathā ca pītiyā sukhamānitaṁ, taṁ kāyena paṭisaṁvedeti sampajāno viharati. 
Yena satisampajaññena upekkhāpāripūriṁ gacchati. 
Idaṁ tatiyaṁ jhānaṁ caturaṅgasamannāgataṁ. 
Tathā kāyikassa sukhassa pahānāya paṭhame jhāne somanassindriyaṁ nirujjhati. 
Dutiye jhāne dukkhindriyaṁ nirujjhati. 
So sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. 
Tattha catūhi indriyehi upekkhā pasādā hoti, dukkhindriyena domanassindriyena sukhindriyena somanassindriyena ca. 
Tesaṁ nirodhā upekkhāsampajaññaṁ hoti, tattha sukhindriyena somanassindriyena ca asati hoti, tesaṁ nirodhā satimā hoti, dukkhindriyena domanassindriyena ca asampajaññaṁ, tesaṁ nirodhā sampajaññaṁ hoti, iti upekkhāya ca saññā, sato sampajāno cittekaggatā ca idaṁ vuccate ca catutthaṁ jhānaṁ. 
Tattha yo rāgacarito puggalo tassa sukhindriyañca somanassindriyañca; 
yo dosacarito puggalo tassa dukkhindriyañca domanassindriyañca; 
yo mohacarito puggalo tassa asati ca asampajaññañca. 
Tattha rāgacaritassa puggalassa tatiye jhāne catutthe ca anunayo nirujjhati, dosacaritassa paṭhame jhāne dutiye ca paṭighaṁ nirujjhati, mohacaritassa puggalassa paṭhame jhāne dutiye ca asampajaññaṁ nirujjhati. 
Tatiye jhāne catutthe ca asati nirujjhati, evameva tesaṁ tiṇṇaṁ puggalānaṁ cattāri jhānāni vodānaṁ gamissanti. 
Tattha rāgadosacaritassa puggalassa asampajaññañca anunayo ca paṭighañca, tena hānabhāgiyaṁ jhānaṁ hoti. 
Tattha rāgamohacaritassa puggalassa anunayattaṁ ca ādīnavaṁ dassitā, taṁ tassa hānabhāgiyaṁ jhānaṁ hoti. 
Tattha dosamohacaritassa puggalassa paṭigho ca asati ca asampajaññañca ādīnavaṁ dassitā tena tassa hānabhāgiyaṁ jhānaṁ hoti. 
Tattha rāgadosamohasamabhāgacaritassa puggalassa visesabhāgiyaṁ jhānaṁ hoti, imāni cattāri jhānāni sattasu puggalesu niddisitabbāni. 
Catūsu ca samādhīsu chandasamādhinā paṭhamaṁ jhānaṁ, vīriyasamādhinā dutiyaṁ jhānaṁ, cittasamādhinā tatiyaṁ jhānaṁ, vīmaṁsāsamādhinā catutthaṁ jhānaṁ. 
Appaṇihitena paṭhamaṁ jhānaṁ, suññatāya dutiyaṁ jhānaṁ, animittena tatiyaṁ jhānaṁ, ānāpānassatiyā catutthaṁ jhānaṁ. 
Kāmavitakkabyāpādānañca taṁ taṁ vūpasamena paṭhamaṁ jhānaṁ hoti, vitakkavicārānaṁ vūpasamena dutiyaṁ jhānaṁ, sukhindriyasomanassindriyānaṁ vūpasamena tatiyaṁ jhānaṁ, kāyasaṅkhārānaṁ vūpasamena catutthaṁ jhānañca. 
Cāgādhiṭṭhānena paṭhamaṁ jhānaṁ, saccādhiṭṭhānena dutiyaṁ jhānaṁ, paññādhiṭṭhānena tatiyaṁ jhānaṁ, upasamādhiṭṭhānena catutthaṁ jhānaṁ. 
Imāni cattāri jhānāni saṅkhepaniddesena niddiṭṭhāni, tattha samādhindriyaṁ pāripūriṁ gacchati. 
Anuvattanakāni cattāri, tattha yo paṭhamaṁ jhānaṁ nissāya āsavakkhayaṁ pāpuṇāti, so sukhāya paṭipadāya dandhābhiññāya domanassindriyapaṭipakkhena. 
Yo dutiyaṁ jhānaṁ nissāya āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti, so sukhāya paṭipadāya khippābhiññāya dukkhindriyapaṭipakkhena. 
Yo tatiyaṁ jhānaṁ nissāya āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti, so sukhāya paṭipadāya dandhābhiññāya somanassindriyapaṭipakkhena. 
Yo catutthaṁ jhānaṁ nissāya āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti, so sukhāya paṭipadāya khippābhiññāya sukhindriyapaṭipakkhena gato. 
Pakiṇṇakaniddeso. 

Peṭakopadesa 
Hārasampātabhūmi 
Yāni cattāri jhānāni, tesaṁ jhānānaṁ imāni aṅgāni, tesaṁ aṅgānaṁ samūho assa aṅgā, ayaṁ jhānabhūmi ko visesoti assa viseso. 
Ime sambhārā tehi ayaṁ samudāgamo, tassa samudāgamassa ayaṁ upanisā, tāya upanisāya ayaṁ bhāvanā. 
Tassā bhāvanāya ayaṁ ādīnavo. 
Tena ayaṁ parihāni. 
Kassa parihānīti tadupagajjhāyino. 
Taṁ yathā bhaṇitaṁ paccavekkhanto ayaṁ viseso. 
Tena visesena ayaṁ assādo, so kassa assādo ajhāniyā jhāyino, tassā ajhāniyā jhāyino, idaṁ kallitā kosalle ṭhitajjhānaṁ anomaddiyataṁ gacchati jhānabalaṁ, jhānabale ṭhitassa ayaṁ pāramippattassa imāni jhānaṅgāni anāvilasaṅkappo paṭhame jhāne jhānaṅgāni bhāvī. 
So pīti tadanusārittāva paṭhame jhāne jhānaṅgaṁ tassaṅguno ca dhammā tadabhisannitāya ca. 
Pīti dutiye jhāne jhānaṅgadhammatā kho pana tathā pavattassa sahagataṁ jhānaṅgadhammaṁ sasukhatāya ajjhattaṁ sampasādo dutiye jhāne jhānaṅgaṁ manosampasādanatāya tadabhisannitāya ca. 
Pīti dutiye jhāne jhānaṅgaṁ ajjhattaṁ sampasādanaṁ samādhitā pīti dutiye jhāne jhānaṅgaṁ, cetaso ekodibhāvo dutiye jhāne jhānaṅgaṁ, upekkhā phassatā tatiye jhāne jhānaṅgaṁ, sukhaṁ tassa aṅganti ca. 
Cetaso ekodibhāvo catutthe jhāne jhānaṅgaṁ, upekkhā adukkhamasukhā catutthe jhāne jhānaṅgaṁ, abhinisābhūmi upekkhāsatipārisuddhi catutthe jhāne jhānaṅgaṁ. 
Satipārisuddhi ca anekajjhānabhūmīsu jhānaṅgasamāyuttā pīti cetaso ekodibhāvo catutthe jhāne jhānaṅgaṁ. 
Tattha katamā jhānabhūmi? 
Savitakke savicāre vivekā anugatā paṭhame jhāne jhānabhūmi. 
Avitakke avicāre ajjhattaṁ sampasādanaṁ janitaṁ pītimanugatā dutiye jhāne jhānabhūmi. 
Sukhasātasamohitā sappītikā tatiye jhāne jhānabhūmi. 
Tassa sukhadukkhasahagatā abhinīhārasahagatā catutthe jhāne jhānabhūmi. 
Appamāṇasahagatā sattārammaṇā paṭhame jhāne jhānabhūmi. 
Abhibhūmiāyatanasahagatā rūpasaññīsu dutiye jhāne jhānabhūmi. 
Vimokkhasahagatānaṁ vimokkhesu tatiye jhāne jhānabhūmi. 
Anupassanāsahagatā kāyasaṅkhārā sammā catutthassa jhānassa bhūmi. 
Tattha katame jhānavisesā? 
Vivicceva kāmehi vivicca pāpakehi akusalehi dhammehi cittacetasikasahagatā kāmadhātusamatikkamanatāpi, ayaṁ jhānaviseso. 
Avitakkā ceva avicārā ca sappītikāya satisahagatāya pītisahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. 
Ayaṁ jhānaviseso. 
Avitakkāya bhūmiyā avicāreyeva sati anugatā upekkhāsahagatā manasikārā samudācaranti. 
Tadanudhammatāya ca sati saṇḍahati. 
Tañca bhūmiṁ upasampajja viharati, ayaṁ jhānaviseso. 
Satipārisuddhisahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, tañca bhūmiṁ upasampajja viharati, ayaṁ jhānaviseso. 
Viññāṇañcāyatanasahagatāya bhūmiyaṁ ākiñcaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, tañca bhūmiṁ upasampajja viharati, ayaṁ jhānaviseso. 
Jhānasambhārā nekkhammavitakko sambhāro kāmavitakkavinodanādhippāyatā. 
Abyāpādavitakko sambhāro byāpādavitakkapaṭivinodanādhippāyatā. 
Avihiṁsāvitakko sambhāro vihiṁsāvitakkapaṭivinodanādhippāyatā. 
Indriyesu guttadvāratā appicchatā sambhāro parisuddhājīvo catunnaṁ samāpattīnaṁ sambhāro akammassa vihāritā. 
Maggasambhāro samāpattipajjanatā. 
Phalasambhāro jhānanibbattitāya jhānasamudāgamo. 
Kusalahetu yaṁ jhānaṁ samudayaṁ gacchanti ko ca na kutoci nekkhammappattā samudāgacchanti. 
Ālambanirodhasamādhi santo samudāgacchanti. 
Avītikkantā samudāgacchanti. 
Sukhindriyaṁ somanassindriyaṁ pahānāya te ca abyāpajjatāya samudāgacchanti. 
Taṁ pana sandhāya samudāgacchanti. 
Aparidāhanāya samudāgacchanti. 
Ayaṁ ñāṇasamudāgamo. 
Tattha katamā upanisā? 
Kalyāṇamittatā jhānassa upanisā. 
Kalyāṇasampavaṅkatā jhānassa upanisā. 
Indriyesu guttadvāratā jhānassa upanisā. 
Asantuṭṭhitā kusalesu dhammesu jhānassa upanisā. 
Saddhammassavanaṁ jhānassa upanisā. 
Saṁvejaniye ṭhāne saṁviggassa yoniso padhānaṁ. 
Ayaṁ jhānopanisā. 
Tattha katamā bhāvanā? 
Mettāsevanā abyāpādavitakkabhāvanā. 
Karuṇāsevanā avihiṁsāvitakkabhāvanā. 
Muditābhāvanā pītisukhasampajaññā kāritā. 
Upekkhābhāvanā passavatā upekkhābhāvanā apassavatā upekkhā ca ajjhupekkhā ca, asubhasaññābhāvanā dukkhāpaṭipadā dandhābhiññā bhavasandhābhiññā bhavasandhānaṁ, sā chabbidhā bhāvanā bhāvitā bahulīkatā anuṭṭhitā vatthukatā yānīkatā paricitā susamāraddhā. 
Ayaṁ bhāvanā. 
Evaṁ bhāvayantassa ayaṁ ādīnavo. 
Paṭhame jhāne saṅkhārasamannāgato eso dhammo assuto sāsavo. 
Sace esa dhammo ayaṁ sīlo āsannapaṭipakkho ca esa dhammo kāmo paticāro pativicāro samāpattīnaṁ ca sabboḷāriko esa dhammo vitakkavicāro ca. 
Tattha cittaṁ khobhenti, kāyo cettha kilamati, kāyamhi cettha kilante cittaṁ vihaññati. 
Anabhinīhārakkhamova abhiññānaṁ ime ādīnavā paṭhame jhāne. 
Dutiye jhāne ime ādīnavā pītipharaṇasahagato ca eso dhammo, na samudācārasseti cittaṁ. 
Asodhayaṁ upagamo cesa dhammo upagamiparissayo domanassapaccatthiko cesa dhammo. 
Tattha tattha yuttīnaṁ pīti parajjato cesa dhammo dukkaraṁ hoti, avattasantāsabhūmiparivajjayanto catūsu dukkhatāsu esa dhammo anuviddhāpanasaddhāya dukkhatāya ca na palibodhadukkhatāya ca abhiññādukkhatāya ca rogadukkhatāya ca, ime ādīnavā dutiye jhāne. 
Tattha katame ādīnavā tatiye jhāne? 
Upekkhāsukhasahagatāya tattha sātāvīnaṁ pañcannaṁ upekkhāsukhaṁ parivattito esa dhammo tena niccasaññitānañca yaṁ hoti. 
Dukkhopaniyaṁ sukhaṁ cittassa saṅkhobhataṁ upādāya sukhadukkhāya gato savati. 
Sukhadukkhānukatañca upādāya anabhihārakkhamaṁ cittaṁ hoti. 
Abhiññāya sacchikiriyāsu sabbepi cete dhammā tīsu jhānasamāpattīsu catūhi ca dukkhatāhi anuviddhānaṁ sā bhayā dukkhatāya palibodhadukkhatāya ca abhiññāya dukkhatāya ca ime ādīnavā tatiye jhāne. 
Tattha katame ādīnavā catutthe jhāne? 
Ākiñcaññāsamāpattikā te dhammānusamāpattikā etissā ca bhūmiyaṁ sātānaṁ bālaputhujjanānaṁ anekavidhāni diṭṭhigatāni uppajjanti. 
Oḷārikā sukhumehi ca rūpasaññāhi anuvidhāni etāni jhānāni sadā anudayamettājhānakalānudanukalāya sādhāraṇā, dukkarā ca sabbe cattāro mahāsambhārā samudāgatāni ca etāni jhānāni aññamaññaṁ nissāya samudāgacchanti. 
Ettha samudāgatā ca ete dhammā na samattā honti. 
Asamuggahitanimittā ca ete dhammā parihāyanti. 
Nirujjhanti ca ete dhammā na upādiyanti nirujjhaṅgāni ca, etesaṁ dhammānaṁ jhānāni nimittāni na jhānanimittasaññā vokirati. 
Appaṭiladdhapubbā ca jhāyīvasena ca bhavati. 
Imehi ādīnavehi ayaṁ jhānaparihāni. 
Nirodhasamāpattiyā apaṭisaṅkhāya avasesasaññino ākiñcaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, so nirodhasamāpattito parihāyati. 
Āneñjasaññino asaññāyatanaṁ samāpannassa ākiñcaññāyatanasahagatā manasikārā samudācaranti, tañca bhūmiṁ na pajānāti, so tato parihāyati. 
Ākiñcaññāyatanaṁ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññā manasikārā samudācaranti, tañca bhūmiṁ na pajānāti, so tato parihāyati. 
Viññāṇañcāyatanaṁ samāpannassa rūpasaññāsahagatā. 
Vitthārena …pe… 
yāva paṭhame jhāne kāmasaññāsahagatā kātabbā. 
Sakassa parihāyati, kalaṅkajjhāne kalaṅkaṁ jhāyati, parisamantato jhāyati, bhindanto jhāyati, na sajjhāyati, āyūhanto jhāyati, kiñci ca niparicito jhāyati. 
Atividhāvanto jhāyati, atimaññanto jhāyati, kāyasaṅkhāre appaṭisambhāre jhāyati, pariyuṭṭhānassa nissaraṇaṁ ajānanto jhāyati, nīvaraṇābhibhūto jhāyati, assāpattimanasikaronto jhānassa assādo kāmarāgapariyuṭṭhānaṁ pahānaṁ jhānassa assādo kāmarāgahetūnaṁ dhammānaṁ udayanti, nirujjhaṅgāni etesaṁ dhammānaṁ jhānāni uparimā sukhupekkhā kāmakammakilesānaṁ pahānaṁ assādo, evaṁ kho puna jhānassa assādo mahāsaṁvāsamappīḷite lokasannivāse asambodhokāsā vigamessamidaṁ jhānappahānā. 
Ayaṁ palirodhamappalirodhalokasannivāse esanidhamidaṁ jhānaṁ anamataggasaṁsārasamāpannānaṁ sattānaṁ saṁsārappahānanā ānisaṁso, yamidaṁ jhānassa assādo kāyassa ajhāniyajhāyino bhavati. 
Ajhāniyajhāniyajhāyīhi aparāmasanto ajhāniyajhāyitaṁ jhāyati, yāni kalaṅkajjhāyino padāni, tāni anudhitāni paṭipakkhe. 
Tattha katamaṁ jhānakosallaṁ? 
Samāpattikosallaṁ jhānakosallaṁ, jhānavisesakosallaṁ jhānakosallaṁ, jhānantarikakosallaṁ jhānakosallaṁ, samāpattivuṭṭhānakosallaṁ jhānakosallaṁ, jhāne sabhāvakosallaṁ jhānakosallaṁ, jhāne ādīnavakosallaṁ jhānakosallaṁ, jhāne nissaraṇakosallaṁ jhānakosallaṁ, jhānaphalena upādāya kosallaṁ, jhānaphalena paṭisaṅkhānaphale aparihānadhammatā nibbattijhāne ca kīḷitāpi visesabhāgiyaṁ jhānaṁ paṭilabbhati. 
Idaṁ panassāti bhavahāritā ca ārammaṇānimittaggāho anabhinīhārabalaṁ, cittekaggatā nimittāsu gatisahitā samathabalena asaṁsīdanañca jhāne maggaphalaṁ samathaṁ pavatte samādhino upekkhāpalipubbāparanimittāsayo paggāhino satibalaṁ taṁ pavattitānañca vipassanānaṁ samaññābale. 
Tattha katamā jhānapāramitā? 
Supāramitā mettā kāmesu sattā kāmasaṅgasattāti yamhi sutte desanāya vohārena dve saccāni niddiṭṭhāni, dukkhañca samudayo ca, vicayena hārena ye saṁyojanīyesu dhammesu vajjaṁ na passanti, te oghaṁ tarissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. 
Na tarissantīti atthi esā yutti ca vicayo ca idaṁ nu kissa padaṭṭhānaṁ, kāmesu sattāti pañca kāmaguṇā, taṁ kāmataṇhāya padaṭṭhānaṁ. 
Saṁyojane vajjamapassamānāti avijjāya padaṭṭhānaṁ, na hi jātu saṁyojanasaṅgasattā oghaṁ tareyyuṁ vipulaṁ mahantanti upādānassa padaṭṭhānaṁ. 
Kāmesu sattāti kāmā dvidhā—
vatthukāmā ca kilesakāmā ca, tattha kilesakāmā kāmataṇhā kāmataṇhāya yuttā bhavanti rūpataṇhā bhavataṇhā lakkhaṇena hārena, saṁyojane vajjamapassamānāti saṁyojanassa. 
Yo tattha chandarāgo tassa kiṁ padaṭṭhānaṁ? 
Sukhā vedanā dve ca indriyāni—
sukhindriyañca somanassindriyañca. 
Iti sukhāya vedanāya gahitāya tayopi vedanā gahitā honti. 
Vedanākkhandhe gahite sabbe pañcakkhandhā gahitā honti. 
Rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbā gahitā, vatthukāmesu gahitesu sabbāni cha bāhirāni āyatanāni gahitāni honti. 
Ajjhattikabāhiresu āyatanesu yo sato, ayaṁ vuccate lakkhaṇo hāro, tattha yo oḷārikamhi kilese ajjhāvasito sabbakilesesu yo na tato sukhumataresu na vītarāgo bhavati. 
Tattha bāhirasaṁyojanaṁ mamanti ajjhattasaṁyojanaṁ ahanti. 
Tattha bhagavato ko adhippāyo? 
Ye oghaṁ taritukāmā te saṁyojanīyesu dhammesu ādīnavānupassino viharissantīti ayamettha bhagavato adhippāyo. 
Kāmesu sattāti yesu ca sattā yena ca sattā yesañca sattā ayaṁ catubbidho ākāro sabbesaṁ hārabhāgiyo. 
Tattha katamāni tīṇi vipallāsāni padaṭṭhānāni ca? 
Cittavipallāsassa diṭṭhivipallāsassa saññāvipallāsassa tayo vipallāsā tīṇi akusalamūlāni padaṭṭhānaṁ. 
Tīṇi akusalamūlāni hīnappaṇītakāriyakammassa padaṭṭhānaṁ. 
Catunnañca upādānānaṁ doso akusalamūlaṁ dissati. 
Hīnappaṇītakāriyakammassa padaṭṭhānaṁ. 
Yathā mātuyā vā pituno vā aññatarassa vā puna uḷārassa bhikkhuno abhayaṁ deti. 
Tattha añño micchā paṭipajjeyya kāyena vā vācāya vā. 
Tattha so byāpādamupādāya tesaṁ uḷārānaṁ rakkhāvaraṇaguttiyā anupālayanto yo uḷārānaṁ abhayaṁ deti. 
Tesaṁ abhaye dinne yo tattha micchā paṭipajjeyya. 
Tattha so byāpādaṁ upādāyanto dosajaṁ kammaṁ karoti. 
Yo tattha asādhu indriyā nīvaraṇaṁ yaṁ tesaṁ abhayaṁ dakkhiṇato saññaṁ idaṁ paṇītaṁ kāraṇaṁ mayā puna tattha micchāpaṭipatti ayaṁ byāpādo hīnagamivakammaṁ lobho moho ca imāni nīvaraṇāni vacanāni tāni cattāri upādānāni tehi catūhi upādānehi yo so upādāno itthī vā puriso vā tesaṁ pañcakkhandhānaṁ teyeva upādāno samudayo idaṁ dukkhañca samudayo ca soyeva desanāhāro. 
Tattha kāmesu ye na pajjanti, te ādīnavānupassanāya pajjanti. 
Itissā kāmadhātuyā nikkhamitukāmatā, ayaṁ vuccati nekkhammacchando. 
Yo tattha anabhisaṅkhārānaṁ kiñci visodheti tassa dhāvarā vā, ayaṁ abyāpādacchando. 
Kiñci vihiṁsati, ayaṁ vihiṁsāchando. 
Iti nekkhammābhinīhatā tayo chandā—
nekkhammacchando abyāpādacchando avihiṁsāchando. 
Tattha nekkhammacchando alobho; 
abyāpādacchando adoso; 
avihiṁsāchando amoho. 
Imāni tīṇi kusalamūlāni aṭṭhasu sampattesu parahitāni, tesaṁyeva catunnaṁ upādānānaṁ nirodhāya saṁvattanti. 
Sace vā puna kammaṁ kareyya kaṇhaṁ vā sukkaṁ vā tassa vipākahānāya saṁvattanti. 
Idaṁ kammaṁ akaṇhaṁ asukkaṁ kammakkhayāya saṁvattati. 
Tattha yo tiṇṇaṁ akusalamūlānaṁ nirodho, ayaṁ nirodho. 
Soyeva maggo tattha paṭipadāni imāni dve saccāni imāni cattāri saccāni āvaṭṭo hāro. 
Kāmesu sattāti ye sekkhā, te ekenevākārena sattā. 
Ye puthujjanā, te dvīhākārehi sattā, tassāyaṁ pañho vibhajjabyākaraṇīyo vattabbo. 
Kiñcāpi sotāpanno paṭisevanāya, no ca kho abhinivese satto yo hi apacayāya padahati, na upacayāya. 
Sekkho hi kilesavasena kāme paṭisevati. 
Puthujjano pana kilesasamuṭṭhānāya kāme paṭisevati. 
Tattha kāmesu sattānaṁ catuoghaṁ tarissatīti vibhajjabyākaraṇīyo, ayaṁ vibhatti. 
Parivattanoti kāme ye neva sajjanti na ca saṁyojanehi saṁyuttā, te oghaṁ tarissanti vipulaṁ mahantanti. 
Ayaṁ suttassa paṭipakkho. 
Vevacananti yo kāmesu satto yo ca tattha kāmānaṁ guṇo, tattha viso satto. 
Yepi kāmānaṁ āhārā dhammā, tattha viso satto. 
Tatthimaṁ kāmānaṁ vevacanaṁ pāko rajo sallaṁ gaṇḍo īti upaddavoti. 
Yāni vā pana aññāni vevacanāni tattha viso sattoti vevacanaṁ. 
Satto bandho mucchito gadhito ajjhosito kāme ajjhāpannā parimutto tabbahulavihārīti. 
Yāni vā pana aññāni vevacanāni, ayaṁ vevacano nāma. 
Kāmappacārapaññattiyā kilesagocarapaññattiyā paññattā cittanti vevacanaṁ. 
Satto tabbahulavihārīti yāni vā pana aññāni. 
Ime kāmappacārapaññattiyā kilesagocarapaññattiyā paññattā, bījapaññattiyā paññattā, saṅkhārā saṁyojanapaññattiyā paññattā, upādānaṁ hetupaññattiyā paññattaṁ, puggalo puthupaññattiyā paññatto. 
Otaraṇoti imāya paṭiccasamuppādo dukkhañca samudayo ca. 
Ye kilesā ye saṅkhārā saṁyojanāni ca pañcasu khandhesu saṅkhārakkhandho dhammāyatanesu akusalā dhammāyatanāni indriyesu sukhindriyañca, somanassindriyañca, ayaṁ indriyotaraṇo. 
Sodhanoti ettako. 
Eseva ārambho niddisitabbo suttattho. 
Adhiṭṭhānoti ime dhammā atthi ekattatāya paññattā atthi vemattatāya. 
Ye saññā bāhiro kāme, te vemattatāya paññattā. 
Pañcasu kāmaguṇesu sattāti pariyuṭṭhānavipallāsā vemattatāya paññattā oghaṁ tareyyuṁ. 
Vipulaṁ mahantanti avijjā ekattatāya paññattā. 
Parikkhāroti tassa ko hetu ko paccayo? 
Ārammaṇapaccayatāya paccayo. 
Ayoniso ca manasikāro sannissayassa paccayatāya paccayo. 
Avijjā samanantarapaccayatāya paccayo. 
Rāgānusayo hetupaccayatāya paccayo. 
Ayaṁ hetu, ayaṁ paccayo. 
Samāropano paccayoti ye kāmesu sattā sugatā surūpāti ayaṁ kāmadhātuyā chando rāgo te apuññamayā saṅkhārā. 
Te kiṁ paccayā? 
Avijjā paccayā. 
Te kissa paccayā? 
Viññāṇassa paccayā. 
Iti avijjāpaccayā saṅkhārā. 
Saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ yāva jarāmaraṇaṁ evametassa kevalassa mahato dukkhakkhandhassa samudayo hoti ekaṁ suttaṁ gataṁ. 
Pañcanīvaraṇikaṁ suttaṁ kātabbaṁ. 
Tattha katamo desanāhāro nāma? 
Yā ca abhijjhā yo ca byāpādo yañca uddhaccaṁ, ayaṁ taṇhā. 
Yañca thinamiddhaṁ, yañca kukkuccaṁ yā ca vicikicchā, ayaṁ diṭṭhi. 
Yā pana kāyassa akammaniyatā kiñcāpi taṁ middhaṁ no tu sabhāvakilesatāya kileso, iti yā ca cittasallīyanā yā ca kāyākammaniyatā, ayaṁ pakkhopakileso na tu sabhāvakileso. 
Tattha attasaññānupacittaṁ kilamatho kukkuccānupacittaṁ thinaṁ yā cittassa līyanā, iti ime pañca nīvaraṇā cattāri nīvaraṇāni sabhāvakilesā thinamiddhaṁ nīvaraṇapakkhopakileso. 
Yathā cattāro āsavā sabhāvaāsavatāya āsavā no tu cittasāsavatāya āsavā. 
Sabhāvatāya āsavā. 
Pakkhe āsavatāya āsavā. 
Atha panāha suttantaṁ yena te sampayuttā vā vippayuttā vā āsavā, teyeva ete vattabbā sāsavā vā anāsavā vā. 
Tattha katamo vicayo. 
Abhijjhā kāmataṇhā rūpataṇhā bhavataṇhā. 
Yaṁ vā pana kiñci ajjhosānagataṁ sāsavā abhijjhitassa mettānupassiya yo anatthaṁ carati. 
Tattha yo byāpādaṁ uppādeti, acari carissatīti. 
Evaṁ nava āghātavatthūni kattabbāni, tassevaṁ byāpādānupassissa kileso yo paridāho kāyakilamatho akammaniyatā middhaṁ. 
Cittānupassissa paṭighātena khiyanā, idaṁ thinamiddhaṁ. 
Tattha adhikaraṇaavūpasamo, idaṁ uddhaccaṁ. 
Yaṁ kiṁ kasathamīti idaṁ kukkuccaṁ. 
Yaṁ yathā idaṁ santīraṇaṁ, ayaṁ vicikicchā. 
Tattha avijjā ca taṇhā ca atthi, idaṁ pariyuṭṭhānaṁ. 
Āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ chadanaṁ upakkileso ca atthi, idaṁ kāmacchando kāmarāgapariyuṭṭhānassa padaṭṭhānaṁ. 
Byāpādo byāpādapariyuṭṭhānassa padaṭṭhānaṁ. 
Thinamiddhaṁ thinamiddhapariyuṭṭhānassa padaṭṭhānaṁ. 
Uddhaccakukkuccaṁ avijjāpariyuṭṭhānassa padaṭṭhānaṁ. 
Vicikicchā vicikicchāpariyuṭṭhānassa padaṭṭhānaṁ. 
Kāmarāgapariyuṭṭhānaṁ anusayasaṁyojanassa padaṭṭhānaṁ. 
Byāpādapariyuṭṭhānaṁ paṭighasaṁyojanassa padaṭṭhānaṁ. 
Thinamiddhapariyuṭṭhānaṁ mānasaṁyojanassa padaṭṭhānaṁ. 
Avijjāpariyuṭṭhānañca vicikicchāpariyuṭṭhānañca diṭṭhisaṁyojanassa padaṭṭhānaṁ. 
Tattha katamo lakkhaṇo hāro? 
Kāmarāgapariyuṭṭhāne vutte sabbāni pariyuṭṭhānāni vuttāni hontīti. 
Saṁyojanesu vuttesu sabbasaṁyojanāni vuttāni honti. 
Ayaṁ lakkhaṇo hāro. 
Tattha katamo catubyūho hāro? 
Ye ime pañca nīvaraṇā jhānapaṭipakkho so dukkhasamudayo. 
Yaṁ phalaṁ, idaṁ dukkhaṁ. 
Tattha kāmacchandassa nekkhammavitakko paṭipakkho; 
byāpādassa abyāpādavitakko paṭipakkho; 
tiṇṇaṁ nīvaraṇānaṁ avihiṁsāvitakko paṭipakkho. 
Iti ime tayo vitakkā. 
Nekkhammavitakko samādhikkhandhaṁ bhajati. 
Abyāpādavitakko sīlakkhandhaṁ bhajati. 
Avihiṁsāvitakko paññākkhandhaṁ bhajati. 
Ime tayo khandhā. 
Ariyo aṭṭhaṅgiko maggo nīvaraṇappahānāya saṁvattati. 
Yaṁ nīvaraṇappahānaṁ, ayaṁ nirodho. 
Imāni cattāri saccāni. 
Ayaṁ catubyūho hāro. 
Tattha katamo āvaṭṭo hāro? 
Pañca nīvaraṇāni dasa bhavanti. 
Yadapi ajjhattaṁ sārajjati, tadapi nīvaraṇaṁ. 
Yadapi bahiddhā sārajjati, tadapi nīvaraṇaṁ, evaṁ yāva vicikicchā ime dasa nīvaraṇā. 
Ajjhattabahiddhā kilesā imāni dve saṁyojanāni ajjhattasaṁyojanañca bahiddhāsaṁyojanañca. 
Tattha ahanti ajjhattaṁ, mamanti bahiddhā. 
Sakkāyadiṭṭhi ajjhattaṁ, ekasaṭṭhi diṭṭhigatāni bahiddhā. 
Yo ajjhattaṁ chandarāgo rūpesu avītarāgo bhavati avītacchando. 
Evaṁ yāva viññāṇe, ayaṁ ajjhattā taṇhā. 
Yaṁ chasu bāhiresu āyatanesu tīsu ca bhavesu ajjhosānaṁ, ayaṁ bahiddhā taṇhā. 
Imāni dve saccāni saṁyojanāni saṁyojanīyā ca dhammā. 
Tattha saṁyojanesu dhammesu yā nibbidānupassanā ca, ayaṁ maggo. 
Yaṁ saṁyojanappahānaṁ, ayaṁ nirodho. 
Ayaṁ āvaṭṭo hāro. 
Tattha katamo vibhattihāro? 
Saṁyojananti na etaṁ ekaṁsena. 
Mānasaṁyojanaṁ diṭṭhibhāgiyanti na taṁ ekaṁsena adiṭṭhamānaṁ nissāyamānaṁ na pajahati. 
Yo pañca uddhambhāgiyo māno kiñcāpi so diṭṭhipakkhe siyā. 
Na tu orambhāgiyaṁ saṁyojanaṁ tassa pahānāya saṁvattatīti. 
Yo ca ahaṅkāro na paviddhoyaṁ panassa evaṁ hoti. 
Kadāsu nāmāhaṁ taṁ santaṁ āyatanaṁ sacchikatvā upasampajja viharissāmi, yaṁ ariyā santaṁ āyatanaṁ upasampajja viharissantīti, ayaṁ abhijjhā na ca taṁ nīvaraṇaṁ. 
Atthi pana arahato kāyakilesamiddhañca okkamati na ca taṁ nīvaraṇaṁ tassa thinamiddhaṁ nīvaraṇanti. 
Na ekaṁsena. 
Ayaṁ vibhattihāro. 
Parivattanoti pañca nīvaraṇā pañcaṅgikena jhānena pahānaṁ gacchanti. 
Ayaṁ tesaṁ paṭipakkho nīvaraṇo asukassa pahīnāti na aññānuminitabbaṁ, paramatthamajjhattaṁ, ayaṁ parivattanā. 
Tattha katamo vevacano? 
Kāmacchando chandarāgo pemaṁ nikantīti vevacanaṁ. 
Nīvaraṇaṁ chadanaṁ upakkileso pariyuṭṭhānanti vevacanaṁ. 
Paññattīti avijjāpaccayā kiccapaññattiyā paññatti, byāpādo vikkhepapaññattiyā paññatti, thinamiddhaṁ asamugghātapaññattiyā paññatti. 
Evaṁ sabbepi ete pañca nīvaraṇā imamhi sutte vikkhepapaññattiyā paññatti. 
Tattha katamo otaraṇo? 
Ime pañca nīvaraṇā avijjā ca taṇhā ca tattha avijjāmūlā nīvaraṇā. 
Yā taṇhā ime saṅkhārā, te avijjāpaccayā ime dve dhammā pañcasu khandhesu saṅkhārakkhandhapariyāpannā, āyatanesu dhammāyatanaṁ, dhātūsu dhammadhātu, indriyesu imesaṁ dhammānaṁ padaṭṭhānaṁ sukhindriyassa ca somanassindriyassa ca itthindriyassa ca purisindriyassa ca. 
Tattha katamo sodhano hāro? 
Idaṁ suttaṁ yathā ārabbha nikkhittaṁ so attho bhāsito imehi pañcahi padehi. 
Tattha kāmacchando ca byāpādo ca vicikicchā ca na ekattatāya paññattā, kāmāti na ekattatāya paññattā, atha khalu vemattatāya paññattā. 
Ayaṁ adhiṭṭhāno hāro. 
Tattha katamo parikkhāro? 
Kāmacchandassa ayoniso manasikāro subhārammaṇapaccayo; 
subhanimittañca hetu. 
Byāpādassa ayoniso manasikāro āghātavatthūni ca paccayo; 
paṭighānusayo hetu. 
Thinamiddhassa paṭisaṁhāro paccayo; 
pavattiyā kilamathā calanā tañca hetu. 
Uddhaccakukkuccassa rajanīyaṁ ārammaṇiyaṁ assādiyākindriyaṁ tāva aparipuṇṇañca ñāṇaṁ paccayo; 
kāmasaññā ca diṭṭhianusayo ca hetu. 
Vicikicchāya nava mānavidhā ārammaṇaṁ mānānusayo, sova paccayo; 
vicikicchānusayo hetu. 
Ete pañca dhammā sahetu sappaccayā uppajjanti. 
Tattha katamo samāropano hāro? 
Ime pañca nīvaraṇā cattāropi ete āsavā gaṇḍāpi ete sallāpi ete upādānāni ete. 
Tesu eva bāhiresu dhammesu saṅkilesabhāgiyaṁ suttanti paññattiṁ gacchati. 
Ayaṁ samāropano hāro. 
Niddiṭṭhaṁ saṅkilesikabhāgiyaṁ suttaṁ. 
Manopubbaṅgamā dhammāti gāthā. 
Tattha katamo desanā hāro? 
Imamhi sutte ko attho khandhavavatthānena viññāṇakkhandhaṁ deseti, dhātuvavatthānena manoviññāṇadhātuṁ, āyatanavavatthānena manāyatanaṁ, indriyavavatthānena manindriyaṁ. 
Tassa kiṁ pubbaṅgamā dhammā? 
Saṅkhittena cha dhammā pubbaṅgamā dhammā kusalamūlāni ca akusalamūlāni ca animittaṁ imamhi sutte kusalamūlaṁ desitaṁ. 
Tattha katamā manopubbaṅgamā dhammā? 
Mano tesaṁ pubbaṅgamaṁ, yathāpi balassa rājā pubbaṅgamo, evameva dhammānaṁ manopubbaṅgamā. 
Tattha tividhānaṁ pubbaṅgamānaṁ nekkhammacchandena abyāpādacchandena avihiṁsāchandena. 
Alobhassa nekkhammacchandena pubbaṅgamā. 
Adosassa abyāpādacchandena pubbaṅgamā. 
Amohassa avihiṁsāchandena pubbaṅgamā. 
Tattha <b>manoseṭṭhā</b>ti manasā ime dhammā ussaṭā manena vā nimmitā. 
Manova imesaṁ dhammānaṁ seṭṭhoti manova imesaṁ dhammānaṁ seṭṭhajeṭṭhoti manova imesaṁ dhammānaṁ ādhipaccaṁ karotīti manoseṭṭhā. 
<b>Manojavā</b>ti yattha mano gacchati. 
Tattha ime dhammā gacchantīti manojavā. 
Yathā vāto sīghaṁ gacchati añño vā koci sīghaṁ gāmako vuccate vātajavoti pakkhigāmikoti, evameva ime dhammā manena sampajāyamānā gacchanti, tattha ime dhammā gacchantīti manojavāti. 
Te tividhā chandasamudānitā anāvilatā ca saṅkappo. 
Sattavidhā ca kāyikaṁ sucaritaṁ vācasikaṁ sucaritaṁ, te dasa kusalakammapathā. 
Tattha <b>manasā ce pasannenā</b>ti manokammaṁ. 
<b>Bhāsati vā</b>ti vacīkammaṁ. 
<b>Karoti vā</b>ti kāyakammaṁ. 
Imehi imasmiṁ sutte dasa kusalakammapathā paramāpi santā sīlavatā paramā. 
So bhavati vivattiyaṁ na lokaniyyānāya vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ bhavati. 
Ayaṁ desanā. 
Tattha katamo vicayo hāro? 
Manopubbaṅgamā dhammāti kusalamūlāni ca aṭṭhaṅgasammattāni. 
Idaṁ suttaṁ. 
Yuttīti dasannaṁ kusalakammapathānaṁ yo vipāko, so sukhavedanīyo abyāpādassaṅgamāno. 
<b>Chāyāva anapāyinī</b>ti anugacchati atthi esā yutti. 
Padaṭṭhānanti aṭṭhārasannaṁ manopavicārānaṁ padaṭṭhānaṁ. 
Manopubbaṅgamā dhammāti sabbakusalapakkhassa ime dhammā padaṭṭhānaṁ. 
<b>Manasā ce pasannenā</b>ti yo cetaso pasādo, idaṁ saddhindriyassa padaṭṭhānaṁ. 
<b>Bhāsati vā</b>ti sammāvācāya. 
<b>Karoti vā</b>ti sammākammantassa ca sammāvāyāmassa ca padaṭṭhānaṁ. 
Lakkhaṇoti iti pubbaṅgamā dhammāti vedanāpubbaṅgamāpi ete, saññāpubbaṅgamāpi ete, saṅkhārapubbaṅgamāpi ete. 
Ye keci dhammā sahajātā sabbe pubbaṅgamā etesaṁ dhammānaṁ. 
<b>Tato naṁ sukhamanvetī</b>ti somanassamapi naṁ anveti yaṁ susukhacchāyā tadāpi naṁ sukhaṁ tadapi anveti. 
Tattha katamo catubyūho hāro? 
Manopubbaṅgamāti na idaṁ ekādivacanaṁ. 
Kiṁ kāraṇā? 
Sabbeyeva ime chaviññāṇakāyā, imamhi bhagavato ko adhippāyo? 
Ye sukhena atthikā, te manaṁ pasādentīti ayaṁ imamhi sutte bhagavato adhippāyo. 
Attho pubbeyeva niddiṭṭho. 
Yāni hi kusalamūlāni, tāni aṭṭhānisaṁsamattā hetu, ayaṁ aṭṭhaṅgiko maggo. 
Dasa ṭhānāni desanāhetūni desanāpaccayā niddesanā ca. 
Tattha yaṁ maññe dukkhena saha nāmarūpaṁ viññāṇasaccanti aṅgena kusalamūlaṁ pahīyati, ayaṁ appahīnabhūmiyaṁ samudayo. 
Yaṁ tesaṁ pahānā, ayaṁ nirodho. 
Imāni cattāri saccāni. 
Ayaṁ āvaṭṭo hāro. 
Vibhattīti—
“Manopubbaṅgamā dhammā, 
Manoseṭṭhā manojavā; 
Manasā ce pasannena, 
Bhāsati vā karoti vā; 
Tato naṁ sukhamanveti, 
Chāyāva anapāyinī”ti. 
Taṁ na ekaṁsena samaṇassa vā brāhmaṇassa vā pana hoti. 
Tassa vā micchādiṭṭhikassa sakasatthe cittaṁ pasādeti, tena ca pasannena cittena bhāsati byākaroti na taṁ sukhamanveti na chāyāva anugāminī, dukkhameva taṁ anveti. 
Yathā vahantaṁ cakkaṁ padamanveti, idaṁ taṁ vibhajjabyākaraṇīyaṁ. 
Manasā ce pasannena kāyakammaṁ vacīkammaṁ sukhavedanīyanti samaggate sukhavedanīyaṁ micchaggate dukkhavedanīyaṁ, ayaṁ vibhatti. 
Tattha katamo parivattano hāro? 
Manopubbaṅgamā dhammāti yaṁ manasā paduṭṭhena bhāsati vā karoti vā dukkhamassānugāminī, etāniyeva dve suttāni bhāsitāni esa eva ca paṭipakkho. 
Vevacananti yadidaṁ mano cittaṁ viññāṇaṁ manindriyaṁ manoviññāṇadhātu. 
Paññattīti manopubbaṅgamā dhammāti ayaṁ mano kiñci paññattiyā paññattaṁ. 
Dhammāti kusalakammapathapaññattiyā paññattaṁ. 
Manoseṭṭhāti visiṭṭhapaññattiyā paññattaṁ. 
Manojavāti sahapaññattiyā paññattaṁ. 
Cittanti nekkhammapaññattiyā paññattaṁ. 
Manasā ce pasannenāti saddhindriyapaññattiyā paññattaṁ. 
Manasā ce pasannenāti anāvilasaṅkappadutiyajjhānapaññattiyā paññattaṁ. 
Manasā ce pasannenāti assaddhānaṁ paṭipakkhapaññattiyā paññattaṁ. 
Bhāsati vāti sammāvācāpaññattiyā paññattaṁ. 
Karoti vāti sammākammantapaññattiyā paññattaṁ. 
Tato naṁ sukhamanvetīti jhānasamādhānaṁ. 
Indriyesu manindriyaṁ. 
Paṭiccasamuppāde viññāṇaṁ. 
Manopubbaṅgamā dhammāti mettā ca mudutā ca jhānesu dutiyaṁ jhānaṁ tatiyañca. 
Khandhesu saṅkhārakkhandhapariyāpanno. 
Dhātūsu dhammadhātu, āyatanesu dhammāyatanaṁ. 
Yaṁ kusalaṁ indriyesu sukhindriyañca somanassindriyañca padaṭṭhānaṁ. 
Imesaṁ dhammānaṁ paṭiccasamuppannānaṁ phassapaccayā sukhavedanīyo phasso sukhavedanā manopavicāresu somanassavicāro chattiṁsesu paṭhamapadesu cha somanassanekkhammassitā. 
Iti ayaṁ otaraṇo hāro. 
Tattha katamo sodhano hāro? 
Yaṁ atthaṁ ārabbha idaṁ suttaṁ bhāsitaṁ. 
So attho niyutto etamatthaṁ ārabbha suttaṁ. 
Ayaṁ sodhano hāro. 
Tattha katamo adhiṭṭhāno hāro? 
Manopubbaṅgamā dhammāti vevacanapaññatti, na ekattapaññatti. 
Dhammāti ekato na vevacanapaññatti. 
Manasā ce pasannenāti so pasādo dvidho ajjhattañca abyāpādāvikkhambhanabahiddhā ca okappanato. 
So ajjhattapasādo dvidho. 
Samugghātapasādo ca vikkhambhanapasādo ca byāpādapariyuṭṭhānaṁ. 
Vighāto na mūlapasādo jātamūlampi vā. 
Pasādo sabyāpādaṁ vighātena. 
Tato naṁ sukhamanvetīti sukhaṁ kāyikañca cetasikañca appiyavippayogopi piyasampayogopi nekkhammasukhampi puthujjanasukhampi pītisambojjhaṅgampi cetasikaṁ sukhaṁ. 
Yampi passaddhakāyo sukhaṁ vedeti, tampi kāyikaṁ sukhaṁ bojjhaṅgā ca cetasikaṁ sukhaṁ. 
Yampi passaddhakāyo sukhaṁ vedesi, tampi tañca sukhapadaṭṭhānaṁ paññattiyā yathāvuttaṁ taṁ aparāmaṭṭhaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ. 
Anvetīti appanā sandissati na cāyaṁ vā pattabhūto anveti. 
Tadidaṁ suttaṁ dvīhi ākārehi adhiṭṭhātabbaṁ. 
Hetunā ca yo pasannamānaso vipākena ca yo dukkhavedanīyo. 
Parikkhāroti bhagavā pañcasatena bhikkhusaṅghena nagaraṁ pavisati rājagahaṁ. 
Tattha manusso puggalo bhagavantaṁ parivisati, tassa pasādo uppanno kusalamūlapubbayogāvacaropi. 
So aññesañca akkhāti, idaṁ vācaṁ bhāsati lābhā tesaṁ, yesaṁ nivesanaṁ bhagavā pavisati, amhākampi yadi bhaveyya mayampi bhagavato sampasādaṁ lacchamhāti. 
Yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā “namo bhagavato namo bhagavato”ti abyāpādamāno ekamante aṭṭhāsi. 
Tadanantare bhagavā imaṁ suttaṁ abhāsittha “manopubbaṅgamā dhammā”ti. 
Sabbaṁ suttaṁ tathā yaṁ paresaṁ bhāsati idaṁ vācākammaṁ. 
Yaṁ añjaliṁ paṇāmeti, idaṁ kāyakammaṁ. 
Yo manopasādo, idaṁ manokammaṁ. 
Tattha yaṁ paresaṁ pakāseti bhāsati vaṇṇaṁ. 
Yesaṁ bhagavā nivesanaṁ gacchatīti. 
Sabbaṁ tassa alobho kusalamūlaṁ. 
Yaṁ bhagavati mettacitto, tassa adoso kusalamūlaṁ. 
Yaṁ añjaliṁ paṇāmeti mānañca niggaṇhāti, tatthassa amoho kusalamūlaṁ pātubhavati. 
Yaṁ uḷārapaññaṁ paṭilabhati, idamassa diṭṭhivipallāsappahānaṁ. 
Yaṁ tathāyeva saṁvaro hoti, idamassa saññāvipallāsappahānaṁ. 
Yaṁ manassa pasādanaṁ, idamassa cittavipallāsappahānanti akusalavipallāsānaṁ vikkhambhanaṁ pahānaṁ paccayo. 
Tīṇi kusalamūlāni yo anāvilacittasaṅkappo, so tassa manasikāroti vuccati. 
Yaṁ kilesehi vikkhambhanaṁ iti vipallāsā ca ārammaṇā sappaccayatāya paccayo kusalamūlāni ca sandissayatāya paccayo, so ca manasikāro hetunā iminā paccayena cittaṁ uppannaṁ. 
Tattha yaṁ sasatthārammaṇaṁ cittaṁ pavattaṁ ayaṁ buddhānussati. 
Yampi bhagavato guṇe manasi karoti, ayamassa dhammānussati. 
Tattha satisampajaññaṁ hetu, ayañca paccayo. 
Vācā paññā hetu vitakkavicārā paccayo. 
Kāyasaṅkhārā kammassa abhisaṅkhāro nāma hetu vā appaccayo sukhavedanīyassa kammassa upacayo hetukā kammassa paccayo. 
Tattha katamo samāropano hāro? 
Manasāyeva pasannena satoyevettha pasanno api ca cittavodānā sattā vimuccantīti tena sattā cittapubbaṅgamā cittena pasannena cetanāpi tattha cittabhūtā bhavantīti paṭighā ayaṁ cetanānaṁ pasādena kāyo cassa pasādo, so ca ārabhati pasādena pasanno saññānanti cassa aviparītā, so pañcavidho vikkhambhanā, kāyapassambhanāyeva pasādo cittasito cittaṁ pana pubbaṁyeva pasannaṁ. 
Ayaṁ samāropanā. 
Evaṁ pañcannampi pasādo. 
Tato naṁ sukhamanvetīti katamaṁ bhagavā niddisati? 
Na hi attasaccaṁ tassa kammassa vipāko anveti. 
Tassa upāyo anugacchati yadā sitapaccayā uppajjate somanassaṁ avippaṭisāropi anveti. 
Ayaṁ samāropano hāro. 
Mahānāmasakkassa suttaṁ. 
Tasmiñce samaye assato asampajāno kālaṁ kareyya kāme bhavati. 
Assato abhisamāhāro yo mā bhāyi, mahānāma, yaṁ taṁ cittaṁ dīgharattaṁ saddhāparibhāvitaṁ sīlaparibhāvitaṁ sutacāgaparibhāvitanti vitthārena kātabbaṁ. 
Cāgena ca paññāya ca kiṁ dasseti? 
Yā saddhā, sā cetaso pasādo. 
Yā anāvilasaṅkappitā, sā saddhā. 
Kiṁ kāraṇā? 
Anāvilalakkhaṇā. 
Anāvilalakkhaṇā hi saddhā. 
Apare āhu guṇaparisuddhiniṭṭhāgamanalakkhaṇā, yañca apare vā vacanapaṭiggahalakkhaṇā saddhā. 
Aparo pariyāyo attānaṁ yadi evaṁ okappeti “nāhaṁ kiñci jānāmīti esā ahaṁ tattha anuññattā anaññatā”ti. 
Ayaṁ saddhāti. 
Aparo pariyāyo ekasaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṁ ādīnavānupassanā aniccaṁ dukkhamanattāti. 
Tena ca padiṭṭhaṁ bhavati yathā gambhīre udapāne udakaṁ cakkhunā passati na ca kāyena abhisambhunāti. 
Evamassa ariyā nijjhānakkhantiyā diṭṭhi bhavati, na ca sacchikatā. 
Ayaṁ vuccati saddhā. 
Sā ca lokikā. 
Aparo pariyāyo khamati puthujjanabhūtassa vīsati cāti ko sakkāyādhīnā na niveso. 
Na etaṁ ekanti nayasaññā yathābhūtaṁ diṭṭhiyā tu khalu mudūhi pañcahi indriyehi dassanamaggena pahīnā bhavanti. 
Diṭṭhekaṭṭhā ca kilesā, ayaṁ saddhā. 
Sotāpattaṅgamadukkhāyaṁ bhūmiyaṁ paripuṇṇā vuccati. 
Tasmiṁyeva bhūmiyaṁ sekkhasīlaṁ ariyā dhāranti vuccati. 
Tasmiṁyeva bhūmiyaṁ mudupaññā paññindriyanti vuccati. 
Tasmiṁyeva bhūmiyaṁ khandhehi anatthikatā, ayaṁ cāgo. 
Tasmā saddhā cāgādhiṭṭhānena niddisitabbā. 
Yatikena bhiyyo manena sā hissa viparītā diṭṭhikā assaddhā, sā nayanaupadhīsu pamattā samādinnā. 
Tattha saddhindriyaṁ yo kāmaṁ parivissanti iti santapāpapaṭinissaggā na cāgādhiṭṭhānaṁ paññindriyena paññādhiṭṭhānaṁ, sīlena upasamādhiṭṭhānaṁ. 
Ime cattāro dhammā sīlaṁ paribhāvayanti saddhā sīlaṁ cāgo ca paññāti. 
Tattha saddhāya oghaṁ tarati. 
Yaṁ sīlaṁ, ayaṁ appamādo. 
Yo cāgo, idaṁ paññāya kammaṁ. 
Yā paññā, idaṁ paññindriyaṁ, tattha yaṁ saddhindriyaṁ. 
Taṁ tīsu aveccappasādesu. 
Yaṁ sīlaṁ, taṁ saddhindriyesu. 
Yo cāgo, so catūsu jhānesu. 
Yā paññā, sā saccesu, sati sabbatthagāminī. 
Tassa sekkhassa bhaddikā bhati, bhaddiko abhisamparāyo. 
Tassa sammuṭṭhassatikassa sīlaṁ karontassa na kāyasammuṭṭhassatitāya tāni vā indriyāni taṁ vā kusalamūlaṁ kammavipākaṁ bhavati. 
Tassa tikassa atthaniddeso. 
Tattha saddhā sīlaṁ cāgo paññā cattāro dhammā. 
Yā saddhā yā ca paññā, idaṁ manosucaritaṁ. 
Yaṁ sīlaṁ, idaṁ kāyikaṁ vācasikaṁ sucaritaṁ. 
Yo cāgo, idaṁ cetasikaṁ alobho sucaritaṁ. 
Iti citte gahite pañcakkhandhā gahitā bhavanti. 
Imehi dhammehi sucaritaṁ idaṁ dukkhañca ariyasaccaṁ padaṭṭhānaṁ maggassa. 
Tattha katamo vicayo hāro? 
Yā ca saddhā yañca sīlaṁ. 
Taṁ kissa karoti? 
Yā saddhā tāya bhagavantaṁ anussarati mattenapi hatthinā samāgatā, assa bho kukkurā sabbaṁ sīlena nappaṭipajjati kāyena vā vācāya vā ṭhānaṁ visārado bhavatīti avippaṭisārī paññā yassa paññattaṁ upaṭṭhapeti. 
Tassa akhaṇḍassa sīlaṁ yaṁ na pacchi tassaṁ mohassa akusalacittaṁ uppajjati micchādiṭṭhisahagataṁ vā, ayaṁ vicayo hāro. 
Dhammavādino bhaddikārāti bhavissati atthi esā yutti. 
Tattha katamo padaṭṭhāno hāro? 
Yamidaṁ cittaṁ dīgharattaṁ paribhāvitaṁ saddhāya sīlena cāgena paññāya samādhinā paṭhamajjhānassa padaṭṭhānaṁ. 
Yā saddhā assa anāvilasaṅkappo, taṁ dutiyajjhānassa padaṭṭhānaṁ. 
Tīṇi ca aveccappasādā yaṁ sīlaṁ, taṁ ariyakantaṁ, taṁ sīlakkhandhassa padaṭṭhānaṁ. 
Yā paññā, sā paññākkhandhassa padaṭṭhānaṁ. 
Ime ca dhammā idañca cittaṁ ekodibhūtasamādhissa padaṭṭhānaṁ. 
Saddhā saddhindriyassa padaṭṭhānaṁ. 
Cāgo samādhindriyassa padaṭṭhānaṁ. 
Paññā paññindriyassa padaṭṭhānaṁ. 
Saddhā ca paññā ca vipassanāya padaṭṭhānaṁ. 
Sīlañca cāgo ca samathassa padaṭṭhānaṁ. 
Saddhā ca paññā ca avijjā virāgāya paññāvimuttiyā padaṭṭhānaṁ. 
Sīlañca cāgo ca rāgavirāgāya cetovimuttiyā padaṭṭhānaṁ. 
Tattha katamo lakkhaṇo hāro? 
Viññāṇe vutte saddhāsatibhāvite sabbe pañcakkhandhā vuttā bhavanti. 
Saddhāya bhaṇitāya sabbāni satta dhanāni bhaṇitāni honti saddhādhanaṁ …pe… 
sīlakkhandhe vutte samādhikkhandho ca paññākkhandho ca vuttā bhavanti. 
Yaṁ taṁ cittaṁ dīgharattaṁ paribhāvitaṁ pacchimake kāle na tadanuparivatti bhavissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. 
Tattha saññāpi tadanuparivattinī bhavati. 
Yepi tajjātikā dhammā, tepi tadanuparivattino bhavanti. 
Rūpasaññā rūpasañcetanānupassanamanasikāro evaṁ channaṁ āyatanānaṁ viññāṇakāye, ayaṁ lakkhaṇo hāro. 
Tattha katamo catubyūho hāro? 
Idha sutte bhagavato ko adhippāyo? 
Ye bhaddikaṁ bhatiṁ ākaṅkheyya bhaddikañca abhisamparāyaṁ, te saddhaṁ sīlaṁ cāgaṁ paññañca manasi karissanti, ayaṁ adhippāyo. 
Ye caññepi sattā tathāgatassa sammukhaṁ na paṭiyujjhante, imaṁ dhammaṁ sotā avippaṭisārato kālaṁ karissantīti, ayaṁ adhippāyo. 
Tattha katamo āvaṭṭo hāro? 
Idampi cattāro dhammā saddhā ca paññā ca assaddhiyañca avijjañca hananti. 
Sīlañca cāgo ca taṇhā ca dosañca hananti. 
Tassa dve mūlāni pahīyanti. 
Dukkhaṁ nivatteti appahīnabhūmiyañca dvimūlāni pañcakkhandhā. 
Dve ariyasaccāni samatho ca vipassanā ca. 
Dvinnaṁ mūlānaṁ pahānaṁ. 
Imāni dve saccāni nirodho ca maggo ca. 
Ayaṁ āvaṭṭo hāro. 
Tattha katamo vibhatti? 
Yaṁ taṁ cittaṁ saddhāparibhāvitaṁ …pe… 
sace puthujjanassa tassapi bhaddikā bhati bhavissatīti na ekaṁsena tassa kammaṁ diṭṭheyeva dhamme vipākanti paccessati, aparamhi vā pariyāye bhavissati. 
Yaṁ vā atītaṁ vipākāya paccupaṭṭhitaṁ, tappaccayāni cetāni, ye yathā mahākammavibhaṅge “tenāyaṁ vibhajjabyākaraṇiyo niddeso dhammacārino yā bhaddikā bhatī”ti. 
Tattha katamā parivattanā? 
Assaddhiyaṁ dussīlyaṁ yaṁ maccheraṁ duppaññaṁ ca yañca paṭipakkhena pahīnā bhavanti, ayaṁ parivattanā. 
Tattha katamaṁ vevacanaṁ? 
Yaṁ taṁ cittaṁ dīgharattaṁ paribhāvitaṁ cittaṁ manoviññāṇaṁ …pe… 
yaṁ saddhābalaṁ saddhindriyaṁ, yaṁ sīlaṁ taṁ sucaritaṁ, saṁyamo niyamo damo khandhatā imāni tassa vevacanāni. 
Yo cāgo so paṭinissaggo alobho vosaggo cāgoyiṭṭhānaṁ. 
Yā paññā sā paññattā paññappabhā paññindriyaṁ paññābalaṁ. 
Tattha katamā paññatti? 
Yaṁ taṁ cittaṁ bījaṁ paññattiyā paññattaṁ. 
Paribhāvanā vāsanā paññattiyā paññatti. 
Saddhā pasādapaññattiyā paññattā. 
Sīlaṁ sucaritapaññattiyā paññattaṁ. 
Cāgo puññakiriyapaññattiyā paññatto. 
Paññā vīmaṁsapaññattiyā paññattā. 
Ime tayo dhammā saddhā sīlaṁ cāgo paññavato pārisuddhiṁ gacchanti. 
Tattha katamo otaraṇo? 
Yaṁ cittaṁ, taṁ khandhesu viññāṇakkhandho, dhātūsu manoviññāṇadhātu, āyatanesu manāyatanaṁ. 
Ye cattāro dhammā, te khandhesu saṅkhārakkhandhe pariyāpannā …pe… 
dhātūsu āyatanesu. 
Tattha katamo sodhano hāro? 
Idaṁ bhagavato bhāsitaṁ mahānāmena sakkena pucchitena sabbaṁ taṁ niyuttaṁ. 
Tattha katamo adhiṭṭhāno? 
Idaṁ cittaṁ vemattatāya paññattaṁ akusalehi cittehi aparibhāvitehi paribhāvitanti yāni puna paribhāvitāni aññesampi tattha upādāya paññattaṁ sabbepime cattāro dhammā ekattatāya paññattā. 
Bhaddikā bhatīti kāmabhogino teva rūpadhātu arūpadhātu manussāti sabbā bhaddikā bhati tadeva kathāya paññattaṁ, ayaṁ paññatti. 
Tattha katamo parikkhāro? 
Cittassa indriyāni paccayo ādhipateyyapaccayatāya manasikāro. 
Hetupaccayatāya paccayo. 
Saddhāya lokikā paññā hetupaccayatāya paccayo. 
Yoniso ca manasikāro paccayo. 
Sīlassa patirūpadesavāso paccayo. 
Attasammāpaṇidhānañca hetu. 
Cāgassa alobho hetu. 
Avippaṭisāro ca hetupaccayo. 
Paññā parato ca ghoso ajjhattañca yoniso manasikāro hetupaccayo ca. 
Tattha katamo samāropano? 
Yaṁ taṁ cittaṁ dīgharattaṁ paribhāvitanti cetasikāpi. 
Ettha sabbe dhammā paribhāvitā bhaddikā te bhati bhavissati, bhaddikā upapattiko abhisamparāyo. 
Iti ye keci manussakā upabhogaparibhogā sabbe bhaddikā bhatiyeva, ayaṁ samāropano. 
Uddhaṁ adho sabbadhi vītarāgoti gāthā. 
Tattha kiṁ uddhaṁ nāma? 
Yaṁ ito uddhaṁ bhavissati anāgāmī, idaṁ uddhaṁ. 
Adho nāma yamatikkantamatītaṁ, idamavoca apadānatanti uddhaṁ. 
Tattha atītena sassatadiṭṭhi pubbantākappikānaṁ aparantadiṭṭhi kesañci, ucchedadiṭṭhiṁ yaṁ vuttakappikānaṁ imā ceva diṭṭhiyo ucchedadiṭṭhi ca sassatadiṭṭhi ca. 
Tatthāyaṁ sassatadiṭṭhi imāni pannarasa padāni sakkāyadiṭṭhi sassataṁ bhajanti. 
Rūpavantaṁ me attā, attani me rūpaṁ, rūpaṁ me attāti yaduccate paññaṁ paridahanti. 
Yā ucchedadiṭṭhi sā pañcasatāni ucchedaṁ bhajanti. 
Te “taṁ jīvaṁ taṁ sarīran”ti passanti, rūpaṁ me attāti tathārūpā catubbidhā sakkāyadiṭṭhi ucchedena ca sassatena ca. 
Evaṁ pañcasu khandhesu vīsativatthukāya diṭṭhiyā pannarasa padāni pubbantaṁ bhajanti. 
Sassatadiṭṭhiyā pañca padāni aparantaṁ bhajanti ucchedadiṭṭhiyā. 
Tattha “ayamahamasmī”ti passantā rūpaṁ attato samanupassati, so ucchedavādī rūpavantañca attānaṁ, attani ca rūpaṁ, rūpasmiṁ vā attāti so passati cāti iti ucchedadiṭṭhi ca, attato paṭissarati sassatadiṭṭhi pubbantato ca paṭissarati. 
“Ayamahamasmī”ti na samanupassati. 
Tassa diṭṭhāsavā pahānaṁ gacchanti. 
Yo tīsu addhāsu pubbante ca aparante ca tena tena niddiṭṭhānena uddhaṁ adho sabbadhi vītarāgo “ahamasmī”ti na anupassatīti iminā dvārena iminā payogena iminā upāyena idaṁ dassanabhūmi ca sotāpattiphalañca so ariyo payogo anabhāvaṅgatena saṁsārena apunabbhavāti yo koci ariyo payogo punabbhavāya mudūni vā pañcindriyāni majjhāni adhimattāni vā sabbaṁ apunabbhavappahānāya saṁvattanti. 
Ahanti diṭṭhogho kāmogho bhavogho avijjogho ca odhiso. 
Tattha desanāhārena cattāri saccāni pañcahi indriyehi sotāpattiphalena ca dve saccāni maggo ca nirodho ca. 
Sakkāyasamudayena dve saccāni dukkhañca samudayo ca, ayaṁ desanā hāro. 
Tattha katamo vicayo? 
“Ayamahamasmī”ti asamanupassanto tīṇi dassanappahātabbāni saṁyojanāni pajahati. 
Ayaṁ vicayo. 
Tattha katamā yutti? 
Tividhā puggalā koci ugghaṭitaññū koci vipañcitaññū koci neyyo. 
Ugghaṭitaññū tikkhindriyo ca tato vipañcitaññū mudindriyo tato mudindriyehi neyyo. 
Tattha ugghaṭitaññū tikkhindriyatāya dassanabhūmimāgamma sotāpattiphalaṁ pāpuṇāti, ekabījako bhavati. 
Ayaṁ paṭhamo sotāpanno. 
Vipañcitaññū mudūhi indriyehi dassanabhūmimāgamma sotāpattiphalaṁ pāpuṇāti, kolaṅkolo ca hoti. 
Ayaṁ dutiyo sotāpanno. 
Tattha neyyo dassanabhūmimāgamma sotāpattiphalaṁ pāpuṇāti, sattakkhattuparamo ca bhavati. 
Ayaṁ tatiyo sotāpanno. 
Atthi esā yutti mudumajjhādhimattehi indriyehi mudumajjhādhimattaṁ bhūmiṁ sacchikareyya sakkāyadiṭṭhippahānena vā diṭṭhigatāni pajahati. 
Ayaṁ yutti. 
Tattha katamo padaṭṭhāno? 
Tattha sakkāyadiṭṭhi sabbamicchādiṭṭhiyā padaṭṭhānaṁ. 
Sakkāyo nāmarūpassa padaṭṭhānaṁ. 
Nāmarūpaṁ sakkāyadiṭṭhiyā padaṭṭhānaṁ. 
Pañca indriyāni rūpīni rūparāgassa padaṭṭhānaṁ. 
Saḷāyatanaṁ ahaṅkārassa padaṭṭhānaṁ. 
Tattha katamo lakkhaṇo? 
Dvīsu diṭṭhīsu pahīnāsu tattha ekā diṭṭhi diṭṭhigatāni pahānaṁ gacchanti. 
Uddhaṁ ca adho ca vītarāgo sabbarajanīyesu vītarāgo hoti. 
Tajjā parabhūmiyaṁ, idaṁ paccayanti yathābhūtaṁ passati. 
So sabbapaṭiccasamuppādaṁ āmasati. 
Ayaṁ lakk