Nghĩa Thích (Niddesa)

Cūḷaniddesa 
Pārāyanavagganiddesa 
Pucchāniddesa 
6. Upasīvamāṇavapucchāniddesa 
<b>Eko ahaṁ sakka mahantamoghaṁ,</b> 
(iccāyasmā upasīvo) 
<b>Anissito no visahāmi tārituṁ;</b> 
<b>Ārammaṇaṁ brūhi samantacakkhu,</b> 
<b>Yaṁ nissito oghamimaṁ tareyyaṁ.</b> 
<b>Eko ahaṁ sakka mahantamoghan</b>ti. 
<b>Eko</b>ti puggalo vā me dutiyo natthi, dhammo vā me dutiyo natthi, yaṁ vā puggalaṁ nissāya dhammaṁ vā nissāya mahantaṁ kāmoghaṁ bhavoghaṁ diṭṭhoghaṁ avijjoghaṁ tareyyaṁ uttareyyaṁ patareyyaṁ samatikkameyyaṁ vītivatteyyanti. 
<b>Sakkā</b>ti sakko. 
Bhagavā sakyakulā pabbajitotipi sakko. 
Atha vā aḍḍho mahaddhano dhanavātipi sakko. 
Tassimāni dhanāni, seyyathidaṁ—
saddhādhanaṁ sīladhanaṁ hiridhanaṁ ottappadhanaṁ sutadhanaṁ cāgadhanaṁ paññādhanaṁ satipaṭṭhānadhanaṁ …pe… 
nibbānadhanaṁ. 
Imehi anekehi dhanaratanehi aḍḍho mahaddhano dhanavātipi sakko. 
Atha vā sakko pahu visavī alamatto sūro vīro vikkanto abhīrū achambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁsotipi sakkoti—
eko ahaṁ sakka mahantamoghaṁ. 
<b>Iccāyasmā upasīvo</b>ti. 
<b>Iccā</b>ti padasandhi …pe…. 
<b>Āyasmā</b>ti piyavacanaṁ …pe…. 
<b>Upasīvo</b>ti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ …pe… abhilāpoti—
iccāyasmā upasīvo. 
<b>Anissito no visahāmi tāritun</b>ti. 
<b>Anissito</b>ti puggalaṁ vā anissito dhammaṁ vā anissito no visahāmi na ussahāmi na sakkomi na paṭibalo mahantaṁ kāmoghaṁ bhavoghaṁ diṭṭhoghaṁ avijjoghaṁ tarituṁ uttarituṁ patarituṁ samatikkamituṁ vītivattitunti—
anissito no visahāmi tārituṁ. 
<b>Ārammaṇaṁ brūhi samantacakkhū</b>ti ārammaṇaṁ ālambaṇaṁ nissayaṁ upanissayaṁ brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehi. 
<b>Samantacakkhū</b>ti samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṁ. 
Bhagavā tena sabbaññutañāṇena upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato. 
Na tassa adiṭṭhamidhatthi kiñci, 
Atho aviññātamajānitabbaṁ; 
Sabbaṁ abhiññāsi yadatthi neyyaṁ, 
Tathāgato tena samantacakkhūti. 
Ārammaṇaṁ brūhi samantacakkhu. 
<b>Yaṁ nissito oghamimaṁ tareyyan</b>ti. 
<b>Yaṁ nissito</b>ti yaṁ puggalaṁ vā nissito dhammaṁ vā nissito mahantaṁ kāmoghaṁ bhavoghaṁ diṭṭhoghaṁ avijjoghaṁ tareyyaṁ uttareyyaṁ patareyyaṁ samatikkameyyaṁ vītivatteyyanti—
yaṁ nissito oghamimaṁ tareyyaṁ. 
Tenāha so brāhmaṇo—
“Eko ahaṁ sakka mahantamoghaṁ, 
(iccāyasmā upasīvo) 
Anissito no visahāmi tārituṁ; 
Ārammaṇaṁ brūhi samantacakkhu, 
Yaṁ nissito oghamimaṁ tareyyan”ti. 
<b>Ākiñcaññaṁ pekkhamāno satimā,</b> 
(upasīvāti bhagavā) 
<b>Natthīti nissāya tarassu oghaṁ;</b> 
<b>Kāme pahāya virato kathāhi,</b> 
<b>Taṇhakkhayaṁ nattamahābhipassa.</b> 
<b>Ākiñcaññaṁ pekkhamāno satimā</b>ti so brāhmaṇo pakatiyā ākiñcaññāyatanasamāpattiṁ lābhīyeva nissayaṁ na jānāti—
“ayaṁ me nissayo”ti. 
Tassa bhagavā nissayañca ācikkhati uttariñca niyyānapathaṁ. 
Ākiñcaññāyatanasamāpattiṁ sato samāpajjitvā tato vuṭṭhahitvā tattha jāte cittacetasike dhamme aniccato pekkhamāno, dukkhato …pe… 
rogato … 
gaṇḍato … 
sallato … 
aghato … 
ābādhato … 
parato … 
palokato … 
ītito … 
upaddavato … 
bhayato … 
upasaggato … 
calato … 
pabhaṅguto … 
addhuvato … 
atāṇato … 
aleṇato … 
asaraṇato … 
asaraṇībhūtato … 
rittato … 
tucchato … 
suññato … 
anattato … 
ādīnavato … 
vipariṇāmadhammato … 
asārakato … 
aghamūlato … 
bhavato … 
vibhavato … 
sāsavato … 
saṅkhatato … 
mārāmisato … 
jātidhammato … 
jarādhammato … 
byādhidhammato … 
maraṇadhammato … 
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammato … 
samudayadhammato … 
atthaṅgamato … 
assādato … 
ādīnavato … 
nissaraṇato pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamāno. 
<b>Satimā</b>ti yā sati anussati paṭissati …pe… sammāsati—
ayaṁ vuccati sati. 
Imāya satiyā upeto hoti …pe… samannāgato, so vuccati satimāti—
ākiñcaññaṁ pekkhamāno satimā. 
<b>Upasīvāti bhagavā</b>ti. 
<b>Upasīvā</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati. 
<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—
upasīvāti bhagavā. 
<b>Natthīti nissāya tarassu oghan</b>ti natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanasamāpatti. 
Kiṅkāraṇā natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanasamāpatti? 
Viññāṇañcāyatanasamāpattiṁ sato samāpajjitvā tato vuṭṭhahitvā taññeva viññāṇaṁ abhāveti, vibhāveti, antaradhāpeti, natthi kiñcīti passati. 
Taṅkāraṇā natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanasamāpattiṁ nissāya upanissāya ālambaṇaṁ karitvā kāmoghaṁ bhavoghaṁ diṭṭhoghaṁ avijjoghaṁ tarassu uttarassu patarassu samatikkamassu vītivattassūti—
natthīti nissāya tarassu oghaṁ. 
<b>Kāme pahāya virato kathāhī</b>ti. 
<b>Kāmā</b>ti uddānato dve kāmā—
vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe… 
ime vuccanti vatthukāmā …pe… 
ime vuccanti kilesakāmā. 
<b>Kāme pahāyā</b>ti vatthukāme parijānitvā kilesakāme pahāya pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti—
kāme pahāya. 
<b>Virato kathāhī</b>ti kathaṅkathā vuccati vicikicchā. 
Dukkhe kaṅkhā …pe… chambhitattaṁ cittassa manovilekho kathaṅkathāya ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
evampi virato kathāhi …pe… 
atha vā dvattiṁsāya tiracchānakathāya ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti evampi virato kathāhīti—
kāme pahāya virato kathāhi. 
<b>Taṇhakkhayaṁ nattamahābhipassā</b>ti. 
<b>Taṇhā</b>ti rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā. 
<b>Nattaṁ</b> vuccati ratti. 
<b>Aho</b>ti divaso. 
Rattiñca divā ca taṇhakkhayaṁ rāgakkhayaṁ dosakkhayaṁ mohakkhayaṁ gatikkhayaṁ upapattikkhayaṁ paṭisandhikkhayaṁ bhavakkhayaṁ saṁsārakkhayaṁ vaṭṭakkhayaṁ passa abhipassa dakkha olokaya nijjhāya upaparikkhāti—
taṇhakkhayaṁ nattamahābhipassa. 
Tenāha bhagavā—
“Ākiñcaññaṁ pekkhamāno satimā, 
(upasīvāti bhagavā) 
Natthīti nissāya tarassu oghaṁ; 
Kāme pahāya virato kathāhi, 
Taṇhakkhayaṁ nattamahābhipassā”ti. 
<b>Sabbesu kāmesu yo vītarāgo,</b> 
(iccāyasmā upasīvo) 
<b>Ākiñcaññaṁ nissito hitvā maññaṁ;</b> 
<b>Saññāvimokkhe paramedhimutto,</b> 
<b>Tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyī.</b> 
<b>Sabbesu kāmesu yo vītarāgo</b>ti. 
<b>Sabbesū</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ sabbesūti. 
<b>Kāmesū</b>ti <b>kāmā</b>ti uddānato dve kāmā—
vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe… 
ime vuccanti vatthukāmā …pe… 
ime vuccanti kilesakāmā. 
Sabbesu kāmesu yo vītarāgoti. 
Sabbesu kāmesu yo vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo vikkhambhanatoti—
sabbesu kāmesu yo vītarāgo. 
<b>Iccāyasmā upasīvo</b>ti. 
<b>Iccā</b>ti padasandhi …pe…. 
<b>Āyasmā</b>ti piyavacanaṁ …pe…. 
<b>Upasīvo</b>ti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ …pe… abhilāpoti—
iccāyasmā upasīvo. 
<b>Ākiñcaññaṁ nissito hitvā maññan</b>ti. 
Heṭṭhimā cha samāpattiyo hitvā cajitvā pariccajitvā atikkamitvā samatikkamitvā vītivattitvā ākiñcaññāyatanasamāpattiṁ nissito allīno upagato samupagato ajjhosito adhimuttoti—
ākiñcaññaṁ nissito hitvā maññaṁ. 
<b>Saññāvimokkhe paramedhimutto</b>ti saññāvimokkhā vuccanti satta saññāsamāpattiyo. 
Tāsaṁ saññāsamāpattīnaṁ ākiñcaññāyatanasamāpattivimokkho aggo ca seṭṭho ca viseṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca, parame agge seṭṭhe viseṭṭhe pāmokkhe uttame pavare adhimuttivimokkhena adhimutto tatrādhimutto tadadhimutto taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyoti—
saññāvimokkhe paramedhimutto. 
<b>Tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyī</b>ti. 
<b>Tiṭṭhe nū</b>ti saṁsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṁsapucchā, “evaṁ nu kho, nanu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti—
tiṭṭhe nu. 
<b>Tatthā</b>ti ākiñcaññāyatane. 
<b>Anānuyāyī</b>ti anānuyāyī aviccamāno avigacchamāno anantaradhāyamāno aparihāyamāno …pe…. 
Atha vā arajjamāno adussamāno amuyhamāno akilissamānoti—
tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyī. 
Tenāha so brāhmaṇo—
“Sabbesu kāmesu yo vītarāgo, 
(iccāyasmā upasīvo) 
Ākiñcaññaṁ nissito hitvā maññaṁ; 
Saññāvimokkhe paramedhimutto, 
Tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyī”ti. 
<b>Sabbesu kāmesu yo vītarāgo,</b> 
(upasīvāti bhagavā) 
<b>Ākiñcaññaṁ nissito hitvā maññaṁ;</b> 
<b>Saññāvimokkhe paramedhimutto,</b> 
<b>Tiṭṭheyya so tattha anānuyāyī.</b> 
<b>Sabbesu kāmesu yo vītarāgo</b>ti. 
<b>Sabbesū</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ sabbesūti. 
<b>Kāmesū</b>ti <b>kāmā</b>ti uddānato dve kāmā—
vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe… 
ime vuccanti vatthukāmā …pe… 
ime vuccanti kilesakāmā. 
<b>Sabbesu kāmesu yo vītarāgo</b>ti sabbesu kāmesu yo vītarāgo …pe… 
paṭinissaṭṭharāgo vikkhambhanatoti—
sabbesu kāmesu yo vītarāgo. 
<b>Upasīvāti bhagavā</b>ti. 
<b>Upasīvā</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati. 
<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—
upasīvāti bhagavā. 
<b>Ākiñcaññaṁ nissito hitvā maññan</b>ti. 
Heṭṭhimā cha samāpattiyo hitvā cajitvā pariccajitvā atikkamitvā samatikkamitvā vītivattitvā ākiñcaññāyatanasamāpattiṁ nissito allīno upagato samupagato ajjhosito adhimuttoti—
ākiñcaññaṁ nissito hitvā maññaṁ. 
<b>Saññāvimokkhe paramedhimutto</b>ti saññāvimokkhā vuccanti satta saññāsamāpattiyo. 
Tāsaṁ saññāsamāpattīnaṁ ākiñcaññāyatanasamāpattivimokkho aggo ca seṭṭho ca viseṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca, parame agge seṭṭhe viseṭṭhe pāmokkhe uttame pavare adhimuttivimokkhena adhimutto tatrādhimutto tadadhimutto …pe… 
tadadhipateyyoti—
saññāvimokkhe paramedhimutto. 
<b>Tiṭṭheyya so tattha anānuyāyī</b>ti. 
<b>Tiṭṭheyyā</b>ti tiṭṭheyya saṭṭhikappasahassāni. 
<b>Tatthā</b>ti ākiñcaññāyatane. 
<b>Anānuyāyī</b>ti anānuyāyī aviccamāno avigacchamāno anantaradhāyamāno aparihāyamāno. 
Atha vā arajjamāno adussamāno amuyhamāno akilissamānoti—
tiṭṭheyya so tattha anānuyāyī. 
Tenāha bhagavā—
“Sabbesu kāmesu yo vītarāgo, 
(upasīvāti bhagavā) 
Ākiñcaññaṁ nissito hitvā maññaṁ; 
Saññāvimokkhe paramedhimutto, 
Tiṭṭheyya so tattha anānuyāyī”ti. 
<b>Tiṭṭhe ce so tattha anānuyāyī,</b> 
<b>Pūgampi vassāni samantacakkhu;</b> 
<b>Tattheva so sītisiyā vimutto,</b> 
<b>Cavetha viññāṇaṁ tathāvidhassa.</b> 
<b>Tiṭṭhe ce so tattha anānuyāyī</b>ti sace so tiṭṭheyya saṭṭhikappasahassāni. 
<b>Tatthā</b>ti ākiñcaññāyatane. 
<b>Anānuyāyī</b>ti anānuyāyī aviccamāno avigacchamāno anantaradhāyamāno aparihāyamāno. 
Atha vā arajjamāno adussamāno amuyhamāno akilissamānoti—
tiṭṭhe ce so tattha anānuyāyī. 
<b>Pūgampi vassāni samantacakkhū</b>ti. 
<b>Pūgampi vassānī</b>ti pūgampi vassāni bahūni vassāni bahūni vassasatāni bahūni vassasahassāni bahūni vassasatasahassāni bahūni kappāni bahūni kappasatāni bahūni kappasahassāni bahūni kappasatasahassāni. 
<b>Samantacakkhū</b>ti samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṁ …pe… 
tathāgato tena samantacakkhūti—
pūgampi vassāni samantacakkhu. 
<b>Tattheva so sītisiyā vimutto, cavetha viññāṇaṁ tathāvidhassā</b>ti tattheva so sītibhāvamanuppatto nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo sassatisamaṁ tatheva tiṭṭheyya. 
Atha vā tassa viññāṇaṁ caveyya ucchijjeyya nasseyya vinasseyya na bhaveyyāti punabbhavapaṭisandhiviññāṇaṁ nibbatteyya kāmadhātuyā vā rūpadhātuyā vā arūpadhātuyā vāti ākiñcaññāyatanaṁ samāpannassa sassatañca ucchedañca pucchati. 
Udāhu tattheva anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyeyya. 
Atha vā tassa viññāṇaṁ caveyya puna paṭisandhiviññāṇaṁ nibbatteyya kāmadhātuyā vā rūpadhātuyā vā arūpadhātuyā vāti, ākiñcaññāyatanaṁ upapannassa parinibbānañca paṭisandhiñca pucchati. 
<b>Tathāvidhassā</b>ti tathāvidhassa tādisassa tassaṇṭhitassa tappakārassa tappaṭibhāgassa ākiñcaññāyatanaṁ upapannassāti—
tattheva so sītisiyā vimutto, cavetha viññāṇaṁ tathāvidhassa. 
Tenāha so brāhmaṇo—
“Tiṭṭhe ce so tattha anānuyāyī, 
Pūgampi vassāni samantacakkhu; 
Tattheva so sītisiyā vimutto, 
Cavetha viññāṇaṁ tathāvidhassā”ti. 
<b>Acci yathā vātavegena khittā,</b> 
(upasīvāti bhagavā) 
<b>Atthaṁ paleti na upeti saṅkhaṁ;</b> 
<b>Evaṁ munī nāmakāyā vimutto,</b> 
<b>Atthaṁ paleti na upeti saṅkhaṁ.</b> 
<b>Acci yathā vātavegena khittā</b>ti acci vuccati jālasikhā. 
<b>Vātā</b>ti puratthimā vātā pacchimā vātā uttarā vātā dakkhiṇā vātā sarajā vātā arajā vātā sītā vātā uṇhā vātā parittā vātā adhimattā vātā verambhavātā pakkhavātā supaṇṇavātā tālapaṇṇavātā vidhūpanavātā. 
<b>Vātavegena khittā</b>ti vātavegena khittā ukkhittā nunnā paṇunnā khambhitā vikkhambhitāti—
acci yathā vātavegena khittā. 
<b>Upasīvāti bhagavā</b>ti. 
<b>Upasīvā</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati. 
<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—
upasīvāti bhagavā. 
<b>Atthaṁ paleti na upeti saṅkhan</b>ti. 
<b>Atthaṁ paletī</b>ti atthaṁ paleti, atthaṁ gameti, atthaṁ gacchati nirujjhati vūpasamati paṭippassambhati. 
<b>Na upeti saṅkhan</b>ti saṅkhaṁ na upeti, uddesaṁ na upeti, gaṇanaṁ na upeti, paṇṇattiṁ na upeti, “puratthimaṁ vā disaṁ gatā, pacchimaṁ vā disaṁ gatā, uttaraṁ vā disaṁ gatā, dakkhiṇaṁ vā disaṁ gatā uddhaṁ vā gatā, adho vā gatā, tiriyaṁ vā gatā, vidisaṁ vā gatā”ti, so hetu natthi, paccayo natthi, kāraṇaṁ natthi, yena saṅkhaṁ gaccheyyāti—
atthaṁ paleti na upeti saṅkhaṁ. 
<b>Evaṁ munī nāmakāyā vimutto</b>ti. 
<b>Evan</b>ti opammasampaṭipādanaṁ. 
<b>Munī</b>ti monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni. 
<b>Nāmakāyā vimutto</b>ti so muni pakatiyā pubbeva rūpakāyā vimutto. 
Tadaṅgaṁ samatikkamā vikkhambhanappahānena pahīno. 
Tassa munino bhavantaṁ āgamma cattāro ariyamaggā paṭiladdhā honti. 
Catunnaṁ ariyamaggānaṁ paṭiladdhattā nāmakāyo ca rūpakāyo ca pariññātā honti. 
Nāmakāyassa ca rūpakāyassa ca pariññātattā nāmakāyā ca rūpakāyā ca mutto vimutto suvimutto accantaanupādāvimokkhenāti—
evaṁ munī nāmakāyā vimutto. 
<b>Atthaṁ paleti na upeti saṅkhan</b>ti. 
<b>Atthaṁ paletī</b>ti anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati. 
<b>Na upeti saṅkhan</b>ti anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbuto saṅkhaṁ na upeti, uddesaṁ na upeti, gaṇanaṁ na upeti, paṇṇattiṁ na upeti—
khattiyoti vā brāhmaṇoti vā vessoti vā suddoti vā gahaṭṭhoti vā pabbajitoti vā devoti vā manussoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā. 
So hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṁ natthi yena saṅkhaṁ gaccheyyāti—
atthaṁ paleti na upeti saṅkhaṁ. 
Tenāha bhagavā—
“Acci yathā vātavegena khittā, 
(upasīvāti bhagavā) 
Atthaṁ paleti na upeti saṅkhaṁ; 
Evaṁ munī nāmakāyā vimutto, 
Atthaṁ paleti na upeti saṅkhan”ti. 
<b>Atthaṅgato so uda vā so natthi,</b> 
<b>Udāhu ve sassatiyā arogo;</b> 
<b>Taṁ me munī sādhu viyākarohi,</b> 
<b>Tathā hi te vidito esa dhammo.</b> 
<b>Atthaṅgato so uda vā so natthī</b>ti so atthaṅgato udāhu natthi so niruddho ucchinno vinaṭṭhoti—
atthaṅgato so uda vā so natthi. 
<b>Udāhu ve sassatiyā arogo</b>ti udāhu nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo sassatisamaṁ tatheva tiṭṭheyyāti—
udāhu ve sassatiyā arogo. 
<b>Taṁ me munī sādhu viyākarohī</b>ti. 
<b>Tan</b>ti yaṁ pucchāmi yaṁ yācāmi yaṁ ajjhesāmi yaṁ pasādemi. 
<b>Munī</b>ti monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni. 
<b>Sādhu viyākarohī</b>ti sādhu ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—
taṁ me munī sādhu viyākarohi. 
<b>Tathā hi te vidito esa dhammo</b>ti tathā hi te vidito tulito tīrito vibhūto vibhāvito esa dhammoti—
tathā hi te vidito esa dhammo. 
Tenāha so brāhmaṇo—
“Atthaṅgato so uda vā so natthi, 
Udāhu ve sassatiyā arogo; 
Taṁ me munī sādhu viyākarohi, 
Tathā hi te vidito esa dhammo”ti. 
<b>Atthaṅgatassa na pamāṇamatthi,</b> 
(upasīvāti bhagavā) 
<b>Yena naṁ vajjuṁ taṁ tassa natthi;</b> 
<b>Sabbesu dhammesu samūhatesu,</b> 
<b>Samūhatā vādapathāpi sabbe.</b> 
<b>Atthaṅgatassa na pamāṇamatthī</b>ti atthaṅgatassa anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbutassa rūpapamāṇaṁ natthi, vedanāpamāṇaṁ natthi, saññāpamāṇaṁ natthi, saṅkhārapamāṇaṁ natthi, viññāṇapamāṇaṁ natthi, na atthi na saṁvijjati nupalabbhati pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭippassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti—
atthaṅgatassa na pamāṇamatthi. 
<b>Upasīvāti bhagavā</b>ti <b>upasīvā</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati. 
<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—
upasīvāti bhagavā. 
<b>Yena naṁ vajjuṁ taṁ tassa natthī</b>ti yena taṁ rāgena vadeyyuṁ, yena dosena vadeyyuṁ, yena mohena vadeyyuṁ, yena mānena vadeyyuṁ, yāya diṭṭhiyā vadeyyuṁ, yena uddhaccena vadeyyuṁ, yāya vicikicchāya vadeyyuṁ, yehi anusayehi vadeyyuṁ—
rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā, te abhisaṅkhārā pahīnā. 
Abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyā yena taṁ vadeyyuṁ—
nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā, so hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṁ natthi yena vadeyyuṁ katheyyuṁ bhaṇeyyuṁ dīpeyyuṁ vohareyyunti—
yena naṁ vajjuṁ taṁ tassa natthi. 
<b>Sabbesu dhammesu samūhatesū</b>ti sabbesu dhammesu sabbesu khandhesu sabbesu āyatanesu sabbāsu dhātūsu sabbāsu gatīsu sabbāsu upapattīsu sabbāsu paṭisandhīsu sabbesu bhavesu sabbesu saṁsāresu sabbesu vaṭṭesu ūhatesu samūhatesu uddhatesu samuddhatesu uppāṭitesu samuppāṭitesu pahīnesu samucchinnesu vūpasantesu paṭippassaddhesu abhabbuppattikesu ñāṇagginā daḍḍhesūti—
sabbesu dhammesu samūhatesu. 
<b>Samūhatā vādapathāpi sabbe</b>ti vādapathā vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca. 
Tassa vādā ca vādapathā ca adhivacanāni ca adhivacanapathā ca nirutti ca niruttipathā ca paññatti ca paññattipathā ca ūhatā samūhatā uddhatā samuddhatā uppāṭitā samuppāṭitā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
samūhatā vādapathāpi sabbe. 
Tenāha bhagavā—
“Atthaṅgatassa na pamāṇamatthi, 
(upasīvāti bhagavā) 
Yena naṁ vajjuṁ taṁ tassa natthi; 
Sabbesu dhammesu samūhatesu, 
Samūhatā vādapathāpi sabbe”ti. 
Saha gāthāpariyosānā ye te brāhmaṇena saddhiṁ …pe… 
pañjaliko namassamāno nisinno hoti—
satthā me, bhante bhagavā, sāvakohamasmīti. 
Upasīvamāṇavapucchāniddeso chaṭṭho. 

Cūḷaniddesa 
Pārāyanavagganiddesa 
Pucchāniddesa 
7. Nandamāṇavapucchāniddesa 
<b>Santi loke munayo,</b> 
(iccāyasmā nando) 
<b>Janā vadanti tayidaṁ kathaṁsu;</b> 
<b>Ñāṇūpapannaṁ muni no vadanti,</b> 
<b>Udāhu ve jīvitenūpapannaṁ. </b> 
<b>Santi loke munayo</b>ti. 
<b>Santī</b>ti santi saṁvijjanti atthi upalabbhanti. 
<b>Loke</b>ti apāyaloke …pe… āyatanaloke. 
<b>Munayo</b>ti munināmakā ājīvakā nigaṇṭhā jaṭilā tāpasā. 
Devā loke munayoti sañjānanti, na ca te munayoti. 
Santi loke munayo. 
<b>Iccāyasmā nando</b>ti. 
<b>Iccā</b>ti padasandhi …pe…. 
<b>Āyasmā</b>ti piyavacanaṁ …pe…. 
<b>Nando</b>ti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ …pe… abhilāpoti—
iccāyasmā nando. 
<b>Janā vadanti tayidaṁ kathaṁsū</b>ti. 
<b>Janā</b>ti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca. 
<b>Vadantī</b>ti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti. 
<b>Tayidaṁ kathaṁsū</b>ti saṁsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṁsapucchā “evaṁ nu kho, na nu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti—
janā vadanti tayidaṁ kathaṁsu. 
<b>Ñāṇūpapannaṁ muni no vadantī</b>ti. 
Aṭṭha samāpattiñāṇena vā pañcābhiññāñāṇena vā upetaṁ samupetaṁ upāgataṁ samupāgataṁ upapannaṁ samupapannaṁ samannāgataṁ muniṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
ñāṇūpapannaṁ muni no vadanti. 
<b>Udāhu ve jīvitenūpapannan</b>ti udāhu anekavividhaatiparamadukkarakārikalūkhajīvitānuyogena upetaṁ samupetaṁ upāgataṁ samupāgataṁ upapannaṁ samupapannaṁ samannāgataṁ muniṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
udāhu ve jīvitenūpapannaṁ. 
Tenāha so brāhmaṇo—
“Santi loke munayo, 
(iccāyasmā nando) 
Janā vadanti tayidaṁ kathaṁsu; 
Ñāṇūpapannaṁ muni no vadanti, 
Udāhu ve jīvitenūpapannan”ti. 
<b>Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena,</b> 
<b>Munīdha nanda kusalā vadanti;</b> 
<b>Visenikatvā anīghā nirāsā,</b> 
<b>Caranti ye te munayoti brūmi. </b> 
<b>Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇenā</b>ti. 
<b>Na diṭṭhiyā</b>ti na diṭṭhasuddhiyā. 
<b>Na sutiyā</b>ti na sutasuddhiyā. 
<b>Na ñāṇenā</b>ti napi aṭṭhasamāpattiñāṇena napi pañcābhiññāñāṇena napi micchāñāṇenāti—
na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena. 
<b>Munīdha nanda kusalā vadantī</b>ti. 
<b>Kusalā</b>ti ye te khandhakusalā dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā sammappadhānakusalā iddhipādakusalā indriyakusalā balakusalā bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā diṭṭhasuddhiyā vā sutasuddhiyā vā aṭṭhasamāpattiñāṇena vā pañcābhiññāñāṇena vā micchāñāṇena vā diṭṭhena vā sutena vā upetaṁ samupetaṁ upāgataṁ samupāgataṁ upapannaṁ samupapannaṁ samannāgataṁ muniṁ na vadanti na kathenti na bhaṇanti na dīpayanti na voharantīti—
munīdha nanda kusalā vadanti. 
<b>Visenikatvā anīghā nirāsā, caranti ye te munayoti brūmī</b>ti 
<b>senā</b> vuccati mārasenā, kāyaduccaritaṁ mārasenā, vacīduccaritaṁ mārasenā, manoduccaritaṁ mārasenā, rāgo mārasenā, doso mārasenā, moho mārasenā, kodho …pe… upanāho … makkho … paḷāso … issā … macchariyaṁ … māyā … sāṭheyyaṁ … thambho … sārambho … māno … atimāno … mado … pamādo … sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā mārasenā. 
Vuttañhetaṁ bhagavatā—
“Kāmā te paṭhamā senā, 
dutiyā arati vuccati; 
Tatiyā khuppipāsā te, 
catutthī taṇhā pavuccati. 
Pañcamaṁ thinamiddhaṁ te, 
Chaṭṭhā bhīrū pavuccati; 
Sattamī vicikicchā te, 
Makkho thambho te aṭṭhamo; 
Lābho siloko sakkāro, 
Micchāladdho ca yo yaso. 
Yo cattānaṁ samukkaṁse, 
pare ca avajānati; 
Esā namuci te senā, 
kaṇhassābhippahārinī; 
Na naṁ asūro jināti, 
jetvā ca labhate sukhan”ti. 
Yato catūhi ariyamaggehi sabbā ca mārasenā sabbe ca paṭisenikarā kilesā jitā ca parājitā ca bhaggā vippaluggā parammukhā, tena vuccanti visenikatvā. 
<b>Anīghā</b>ti rāgo nīgho, doso nīgho, moho nīgho, kodho nīgho, upanāho nīgho …pe… sabbākusalābhisaṅkhārā nīghā. 
Yesaṁ ete nīghā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā te vuccanti anīghā. 
<b>Nirāsā</b>ti āsā vuccati taṇhā. 
Yo rāgo sārāgo …pe… 
avijjā lobho akusalamūlaṁ. 
Yesaṁ esā āsā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, te vuccanti nirāsā arahanto khīṇāsavā. 
<b>Visenikatvā anīghā nirāsā, caranti ye te munayoti brūmī</b>ti ye te visenikatvāva anīghā ca nirāsā ca caranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti, te loke munayoti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—
visenikatvā anīghā nirāsā, caranti ye te munayoti brūmi. 
Tenāha bhagavā—
“Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena, 
Munīdha nanda kusalā vadanti; 
Visenikatvā anīghā nirāsā, 
Caranti ye te munayoti brūmī”ti. 
<b>Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse,</b> 
(iccāyasmā nando) 
<b>Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṁ;</b> 
<b>Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṁ,</b> 
<b>Anekarūpena vadanti suddhiṁ.</b> 
<b>Kaccissu te bhagavā tattha yatā carantā,</b> 
<b>Atāru jātiñca jarañca mārisa;</b> 
<b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ. </b> 
<b>Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse</b>ti. 
<b>Ye kecī</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—
ye kecīti. 
<b>Samaṇā</b>ti ye keci ito bahiddhā pabbajjūpagatā paribbājakasamāpannā. 
<b>Brāhmaṇā</b>ti ye keci bhovādikāti—
ye kecime samaṇabrāhmaṇāse. 
<b>Iccāyasmā nando</b>ti. 
<b>Iccā</b>ti padasandhi …pe…. 
<b>Āyasmā</b>ti piyavacanaṁ …pe…. 
<b>Nando</b>ti. 
Tassa brāhmaṇassa nāmaṁ …pe… abhilāpoti—
iccāyasmā nando. 
<b>Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhin</b>ti diṭṭhenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti; 
sutenapi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti; 
diṭṭhassutenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṁ. 
<b>Sīlabbatenāpi vadanti suddhin</b>ti sīlenapi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti; 
vatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti; 
sīlabbatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
sīlabbatenāpi vadanti suddhiṁ. 
<b>Anekarūpena vadanti suddhin</b>ti anekavidhakotūhalamaṅgalena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
anekarūpena vadanti suddhiṁ. 
<b>Kaccissu te bhagavā tattha yatā carantā</b>ti. 
<b>Kaccissū</b>ti saṁsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṁsapucchā, “evaṁ nu kho, na nu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti—
kaccissu. 
<b>Te</b>ti diṭṭhigatikā. 
<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—
kaccissu te bhagavā. 
<b>Tattha yatā carantā</b>ti. 
<b>Tatthā</b>ti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā. 
<b>Yatā</b>ti yattā paṭiyattā guttā gopitā rakkhitā saṁvutā. 
<b>Carantā</b>ti carantā viharantā iriyantā vattentā pālentā yapentā yāpentāti—
kaccissu te bhagavā tattha yatā carantā. 
<b>Atāru jātiñca jarañca mārisā</b>ti jātijarāmaraṇaṁ atariṁsu uttariṁsu patariṁsu samatikkamiṁsu vītivattiṁsu. 
<b>Mārisā</b>ti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ—
mārisāti—
atāru jātiñca jarañca mārisa. 
<b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan</b>ti. 
<b>Pucchāmi tan</b>ti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ, kathayassu meti pucchāmi taṁ. 
<b>Bhagavā</b>ti …pe… 
sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti. 
<b>Brūhi metan</b>ti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—
pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ. 
Tenāha so brāhmaṇo—
“Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, 
(iccāyasmā nando) 
Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṁ; 
Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṁ, 
Anekarūpena vadanti suddhiṁ. 
Kaccissu te bhagavā tattha yatā carantā, 
Atāru jātiñca jarañca mārisa; 
Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan”ti. 
<b>Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse,</b> 
(nandāti bhagavā) 
<b>Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṁ;</b> 
<b>Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṁ,</b> 
<b>Anekarūpena vadanti suddhiṁ;</b> 
<b>Kiñcāpi te tattha yatā caranti,</b> 
<b>Nātariṁsu jātijaranti brūmi. </b> 
<b>Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse</b>ti. 
<b>Ye kecī</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—
ye kecīti. 
<b>Samaṇā</b>ti ye keci ito bahiddhā pabbajjūpagatā paribbājakasamāpannā. 
<b>Brāhmaṇā</b>ti ye keci bhovādikāti—
ye kecime samaṇabrāhmaṇāse. 
<b>Nandāti bhagavā</b>ti. 
<b>Nandā</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati. 
<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—
nandāti bhagavā. 
<b>Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhin</b>ti diṭṭhenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti; 
sutenapi suddhiṁ …pe… 
diṭṭhassutenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṁ. 
<b>Sīlabbatenāpi vadanti suddhin</b>ti sīlenapi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti; 
vatenāpi suddhiṁ …pe… voharanti; 
sīlabbatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
sīlabbatenāpi vadanti suddhiṁ. 
<b>Anekarūpena vadanti suddhin</b>ti anekavidhakotūhalamaṅgalena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
anekarūpena vadanti suddhiṁ. 
<b>Kiñcāpi te tattha yatā carantī</b>ti. 
<b>Kiñcāpī</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—
kiñcāpīti. 
<b>Te</b>ti diṭṭhigatikā. 
<b>Tatthā</b>ti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā. 
<b>Yatā</b>ti yattā paṭiyattā guttā gopitā rakkhitā saṁvutā. 
<b>Carantī</b>ti caranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpentīti—
kiñcāpi te tattha yatā caranti. 
<b>Nātariṁsu jātijaranti brūmī</b>ti jātijarāmaraṇaṁ na tariṁsu na uttariṁsu na patariṁsu na samatikkamiṁsu na vītivattiṁsu, jātijarāmaraṇā anikkhantā anissaṭā anatikkantā asamatikkantā avītivattā, antojātijarāmaraṇe parivattenti, antosaṁsārapathe parivattenti, jātiyā anugatā, jarāya anusaṭā, byādhinā abhibhūtā, maraṇena abbhāhatā atāṇā aleṇā asaraṇā asaraṇībhūtāti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—
nātariṁsu jātijaranti brūmi. 
Tenāha bhagavā—
“Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, 
(nandāti bhagavā) 
Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṁ; 
Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṁ, 
Anekarūpena vadanti suddhiṁ; 
Kiñcāpi te tattha yatā caranti, 
Nātariṁsu jātijaranti brūmī”ti. 
<b>Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse,</b> 
(iccāyasmā nando) 
<b>Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṁ;</b> 
<b>Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṁ,</b> 
<b>Anekarūpena vadanti suddhiṁ.</b> 
<b>Te ce munī brūsi anoghatiṇṇe,</b> 
<b>Atha ko carahi devamanussaloke;</b> 
<b>Atāri jātiñca jarañca mārisa,</b> 
<b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ. </b> 
<b>Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse</b>ti. 
<b>Ye kecī</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—
ye kecīti. 
<b>Samaṇā</b>ti ye keci ito bahiddhā pabbajjūpagatā paribbājakasamāpannā. 
<b>Brāhmaṇā</b>ti ye keci bhovādikāti—
ye kecime samaṇabrāhmaṇāse. 
<b>Iccāyasmā nando</b>ti. 
<b>Iccā</b>ti padasandhi …pe… 
iccāyasmā nando. 
<b>Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhin</b>ti diṭṭhenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti; 
sutenāpi suddhiṁ …pe… 
diṭṭhassutenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṁ. 
<b>Sīlabbatenāpi vadanti suddhin</b>ti sīlenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti; 
vatenāpi suddhiṁ …pe… voharanti; 
sīlabbatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
sīlabbatenāpi vadanti suddhiṁ. 
<b>Anekarūpena vadanti suddhin</b>ti anekavidhakotūhalamaṅgalena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
anekarūpena vadanti suddhiṁ. 
<b>Te ce munī brūsi anoghatiṇṇe</b>ti. 
<b>Te ce</b>ti diṭṭhigatike. 
<b>Munī</b>ti monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni. 
<b>Brūsi anoghatiṇṇe</b>ti kāmoghaṁ bhavoghaṁ diṭṭhoghaṁ avijjoghaṁ atiṇṇe anatikkante asamatikkante avītivatte antojātijarāmaraṇe parivattente antosaṁsārapathe parivattente jātiyā anugate jarāya anusaṭe byādhinā abhibhūte maraṇena abbhāhate atāṇe aleṇe asaraṇe asaraṇībhūte. 
<b>Brūsī</b>ti brūsi ācikkhasi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivarasi vibhajasi uttānīkarosi pakāsesīti—
te ce munī brūsi anoghatiṇṇe. 
<b>Atha ko carahi devamanussaloke, atāri jātiñca jarañca mārisā</b>ti atha ko eso sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya jātijarāmaraṇaṁ atari uttari patari samatikkami vītivattayi. 
<b>Mārisā</b>ti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ mārisāti—
atha ko carahi devamanussaloke, atāri jātiñca jarañca mārisa. 
<b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan</b>ti. 
<b>Pucchāmi tan</b>ti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ pasādemi taṁ. 
<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti. 
<b>Brūhi metan</b>ti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—
pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ. 
Tenāha so brāhmaṇo—
“Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, 
(iccāyasmā nando) 
Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṁ; 
Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṁ, 
Anekarūpena vadanti suddhiṁ. 
Te ce munī brūsi anoghatiṇṇe, 
Atha ko carahi devamanussaloke; 
Atāri jātiñca jarañca mārisa, 
Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan”ti. 
<b>Nāhaṁ sabbe samaṇabrāhmaṇāse,</b> 
(nandāti bhagavā) 
<b>Jātijarāya nivutāti brūmi;</b> 
<b>Ye sīdha diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā,</b> 
<b>Sīlabbataṁ vāpi pahāya sabbaṁ.</b> 
<b>Anekarūpampi pahāya sabbaṁ,</b> 
<b>Taṇhaṁ pariññāya anāsavāse;</b> 
<b>Te ve narā oghatiṇṇāti brūmi. </b> 
<b>Nāhaṁ sabbe samaṇabrāhmaṇāse, (nandāti bhagavā) jātijarāya nivutāti brūmī</b>ti nāhaṁ, nanda, sabbe samaṇabrāhmaṇā jātijarāya āvutā nivutā ovutā pihitā paṭicchannā paṭikujjitāti vadāmi. 
Atthi te samaṇabrāhmaṇā yesaṁ jāti ca jarāmaraṇañca pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammāti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—
nāhaṁ sabbe samaṇabrāhmaṇāse, (nandāti bhagavā) jātijarāya nivutāti brūmi. 
<b>Ye sīdha diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā, sīlabbataṁ vāpi pahāya sabban</b>ti ye sabbā diṭṭhasuddhiyo pahāya jahitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvā. 
Ye sabbā sutasuddhiyo pahāya …pe… 
ye sabbā mutasuddhiyo pahāya, 
ye sabbā diṭṭhasutamutasuddhiyo pahāya 
ye sabbā sīlasuddhiyo pahāya, 
ye sabbā vatasuddhiyo pahāya, 
ye sabbā sīlabbatasuddhiyo pahāya jahitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti—
ye sīdha diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā, sīlabbataṁ vāpi pahāya sabbaṁ. 
<b>Anekarūpampi pahāya sabban</b>ti anekavidhakotūhalamaṅgalena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ pahāya jahitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti—
anekarūpampi pahāya sabbaṁ. 
<b>Taṇhaṁ pariññāya anāsavā se, te ve narā oghatiṇṇāti brūmī</b>ti. 
<b>Taṇhā</b>ti rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā. 
<b>Taṇhaṁ pariññāyā</b>ti taṇhaṁ tīhi pariññāhi parijānitvā—
ñātapariññāya, tīraṇapariññāya, pahānapariññāya. 
Katamā ñātapariññā? 
Taṇhaṁ jānāti “ayaṁ rūpataṇhā, ayaṁ saddataṇhā, ayaṁ gandhataṇhā, ayaṁ rasataṇhā, ayaṁ phoṭṭhabbataṇhā, ayaṁ dhammataṇhā”ti jānāti passati—
ayaṁ ñātapariññā. 
Katamā tīraṇapariññā? 
Evaṁ ñātaṁ katvā taṇhaṁ tīreti aniccato dukkhato rogato gaṇḍato …pe… 
nissaraṇato tīreti—
ayaṁ tīraṇapariññā. 
Katamā pahānapariññā? 
Evaṁ tīrayitvā taṇhaṁ pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti. 
Vuttañhetaṁ bhagavatā—
“yo, bhikkhave, taṇhāya chandarāgo taṁ pajahatha. 
Evaṁ sā taṇhā pahīnā bhavissati ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā”. 
Ayaṁ pahānapariññā. 
<b>Taṇhaṁ pariññāyā</b>ti taṇhaṁ imāhi tīhi pariññāhi parijānitvā. 
<b>Anāsavā</b>ti cattāro āsavā—
kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo. 
Yesaṁ ime āsavā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, te vuccanti anāsavā arahanto khīṇāsavā—
taṇhaṁ pariññāya anāsavā. 
<b>Te ve narā oghatiṇṇāti brūmī</b>ti ye taṇhaṁ pariññāya anāsavā, te kāmoghaṁ tiṇṇā bhavoghaṁ tiṇṇā diṭṭhoghaṁ tiṇṇā avijjoghaṁ tiṇṇā sabbasaṁsārapathaṁ tiṇṇā uttiṇṇā nitthiṇṇā atikkantā samatikkantā vītivattāti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—
taṇhaṁ pariññāya anāsavāse te ve narā oghatiṇṇāti brūmi. 
Tenāha bhagavā—
“Nāhaṁ sabbe samaṇabrāhmaṇāse, 
(nandāti bhagavā) 
Jātijarāya nivutāti brūmi; 
Ye sīdha diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā, 
Sīlabbataṁ vāpi pahāya sabbaṁ. 
Anekarūpampi pahāya sabbaṁ, 
Taṇhaṁ pariññāya anāsavāse; 
Te ve narā oghatiṇṇāti brūmī”ti. 
<b>Etābhinandāmi vaco mahesino,</b> 
<b>Sukittitaṁ gotamanūpadhīkaṁ;</b> 
<b>Ye sīdha diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā,</b> 
<b>Sīlabbataṁ vāpi pahāya sabbaṁ.</b> 
<b>Anekarūpampi pahāya sabbaṁ,</b> 
<b>Taṇhaṁ pariññāya anāsavāse;</b> 
<b>Ahampi te oghatiṇṇāti brūmi. </b> 
<b>Etābhinandāmi vaco mahesino</b>ti. 
<b>Etan</b>ti tuyhaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusāsanaṁ anusiṭṭhaṁ nandāmi abhinandāmi modāmi anumodāmi icchāmi sādiyāmi patthayāmi pihayāmi abhijappāmi. 
<b>Mahesino</b>ti kiṁ mahesi bhagavā? 
Mahantaṁ sīlakkhandhaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi …pe… 
kahaṁ narāsabhoti mahesīti—
etābhinandāmi vaco mahesino. 
<b>Sukittitaṁ gotamanūpadhīkan</b>ti. 
<b>Sukittitan</b>ti sukittitaṁ suācikkhitaṁ sudesitaṁ supaññapitaṁ supaṭṭhapitaṁ suvivaṭaṁ suvibhattaṁ suuttānīkataṁ supakāsitaṁ. 
<b>Gotamanūpadhīkan</b>ti upadhī vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca. 
Upadhippahānaṁ upadhivūpasamaṁ upadhinissaggaṁ upadhipaṭippassaddhaṁ amataṁ nibbānanti—
sukittitaṁ gotamanūpadhīkaṁ. 
<b>Ye sīdha diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā, sīlabbataṁ vāpi pahāya sabban</b>ti ye sabbā diṭṭhasuddhiyo pahāya jahitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvā. 
Ye sabbā sutasuddhiyo …pe… 
ye sabbā mutasuddhiyo … 
ye sabbā diṭṭhasutamutasuddhiyo … 
ye sabbā sīlasuddhiyo … 
ye sabbā vatasuddhiyo … 
ye sabbā sīlabbatasuddhiyo pahāya jahitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti—
ye sīdha diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā, sīlabbataṁ vāpi pahāya sabbaṁ. 
<b>Anekarūpampi pahāya sabban</b>ti anekavidhakotūhalamaṅgalena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ pahāya jahitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti—
anekarūpampi pahāya sabbaṁ. 
<b>Taṇhaṁ pariññāya anāsavāse, ahampi te oghatiṇṇāti brūmī</b>ti. 
<b>Taṇhā</b>ti rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā. 
<b>Taṇhaṁ pariññāyā</b>ti taṇhaṁ tīhi pariññāhi parijānitvā—
ñātapariññāya, tīraṇapariññāya, pahānapariññāya. 
Katamā ñātapariññā? 
Taṇhaṁ jānāti—
ayaṁ rūpataṇhā, ayaṁ saddataṇhā, ayaṁ gandhataṇhā, ayaṁ rasataṇhā, ayaṁ phoṭṭhabbataṇhā, ayaṁ dhammataṇhāti jānāti passati—
ayaṁ ñātapariññā. 
Katamā tīraṇapariññā? 
Evaṁ ñātaṁ katvā taṇhaṁ tīreti aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato ītito upaddavato bhayato upasaggato calato pabhaṅguto addhuvato atāṇato aleṇato asaraṇato asaraṇībhūtato rittato tucchato suññato anattato ādīnavato vipariṇāmadhammato asārakato aghamūlato vadhakato vibhavato sāsavato saṅkhatato mārāmisato jātidhammato jarādhammato byādhidhammato maraṇadhammato sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammato saṅkilesadhammato samudayato atthaṅgamato assādato ādīnavato nissaraṇato tīreti—
ayaṁ tīraṇapariññā. 
Katamā pahānapariññā? 
Evaṁ tīrayitvā taṇhaṁ pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti—
ayaṁ pahānapariññā. 
<b>Taṇhaṁ pariññāyā</b>ti taṇhaṁ imāhi tīhi pariññāhi parijānitvā. 
<b>Anāsavā</b>ti cattāro āsavā—
kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo. 
Yesaṁ ime āsavā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, te vuccanti anāsavā arahanto khīṇāsavā. 
<b>Taṇhaṁ pariññāya anāsavāse, ahampi te oghatiṇṇā</b>ti. 
<b>Brūmī</b>ti ye taṇhaṁ pariññāya anāsavā, ahampi te kāmoghaṁ tiṇṇā bhavoghaṁ tiṇṇā diṭṭhoghaṁ tiṇṇā avijjoghaṁ tiṇṇā sabbasaṁsārapathaṁ tiṇṇā uttiṇṇā nitthiṇṇā atikkantā samatikkantā vītivattāti brūmi vadāmīti—
taṇhaṁ pariññāya anāsavāse, ahampi te oghatiṇṇāti brūmi. 
Tenāha so brāhmaṇo—
“Etābhinandāmi vaco mahesino, 
Sukittitaṁ gotamanūpadhīkaṁ; 
Ye sīdha diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā, 
Sīlabbataṁ vāpi pahāya sabbaṁ. 
Anekarūpampi pahāya sabbaṁ, 
Taṇhaṁ pariññāya anāsavāse; 
Ahampi te oghatiṇṇāti brūmī”ti. 
Nandamāṇavapucchāniddeso sattamo. 

Cūḷaniddesa 
Pārāyanavagganiddesa 
Pucchāniddesa 
8. Hemakamāṇavapucchāniddesa 
<b>Ye me pubbe viyākaṁsu,</b> 
(iccāyasmā hemako) 
<b>Huraṁ gotamasāsanā;</b> 
<b>Iccāsi iti bhavissati,</b> 
<b>Sabbaṁ taṁ itihītihaṁ;</b> 
<b>Sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanaṁ,</b> 
<b>Nāhaṁ tattha abhiramiṁ. </b> 
<b>Ye me pubbe viyākaṁsū</b>ti yo ca bāvarī brāhmaṇo ye caññe tassa ācariyā, te sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ khantiṁ sakaṁ ruciṁ sakaṁ laddhiṁ sakaṁ ajjhāsayaṁ sakaṁ adhippāyaṁ byākaṁsu ācikkhiṁsu desayiṁsu paññapiṁsu paṭṭhapiṁsu vivariṁsu vibhajiṁsu uttānīakaṁsu pakāsesunti—
ye me pubbe viyākaṁsu. 
<b>Iccāyasmā hemako</b>ti. 
<b>Iccā</b>ti padasandhi …pe… padānupubbatāpetaṁ—
iccāti. 
<b>Āyasmā</b>ti piyavacanaṁ …pe…. 
<b>Hemako</b>ti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ …pe… abhilāpoti—
iccāyasmā hemako. 
<b>Huraṁ gotamasāsanā</b>ti huraṁ gotamasāsanā paraṁ gotamasāsanā pure gotamasāsanā paṭhamataraṁ gotamasāsanā buddhasāsanā jinasāsanā tathāgatasāsanā arahantasāsanāti—
huraṁ gotamasāsanā. 
<b>Iccāsi iti bhavissatī</b>ti evaṁ kira āsi, evaṁ kira bhavissatīti—
iccāsi iti bhavissati. 
<b>Sabbaṁ taṁ itihītihan</b>ti sabbaṁ taṁ itihītihaṁ itikirāya paraṁparāya piṭakasampadāya takkahetu nayahetu ākāraparivitakkena diṭṭhinijjhānakkhantiyā na sāmaṁ sayamabhiññātaṁ na attapaccakkhadhammaṁ kathayiṁsūti—
sabbaṁ taṁ itihītihaṁ. 
<b>Sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanan</b>ti sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanaṁ vitakkavaḍḍhanaṁ saṅkappavaḍḍhanaṁ kāmavitakkavaḍḍhanaṁ byāpādavitakkavaḍḍhanaṁ vihiṁsāvitakkavaḍḍhanaṁ ñātivitakkavaḍḍhanaṁ janapadavitakkavaḍḍhanaṁ amarāvitakkavaḍḍhanaṁ parānudayatāpaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhanaṁ lābhasakkārasilokapaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhanaṁ anavaññattipaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhananti—
sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanaṁ. 
<b>Nāhaṁ tattha abhiramin</b>ti nāhaṁ tattha abhiramiṁ na vindiṁ nādhigacchiṁ na paṭilabhinti—
nāhaṁ tattha abhiramiṁ. 
Tenāha so brāhmaṇo—
“Ye me pubbe viyākaṁsu, 
(iccāyasmā hemako) 
Huraṁ gotamasāsanā; 
Iccāsi iti bhavissati, 
Sabbaṁ taṁ itihītihaṁ; 
Sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanaṁ, 
Nāhaṁ tattha abhiramin”ti. 
<b>Tvañca me dhammamakkhāhi,</b> 
<b>Taṇhānigghātanaṁ muni;</b> 
<b>Yaṁ viditvā sato caraṁ,</b> 
<b>Tare loke visattikaṁ. </b> 
<b>Tvañca me dhammamakkhāhī</b>ti. 
<b>Tvan</b>ti bhagavantaṁ bhaṇati. 
<b>Dhammamakkhāhī</b>ti. 
<b>Dhamman</b>ti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ, cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ akkhāhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—
tvañca me dhammamakkhāhi. 
<b>Taṇhānigghātanaṁ munī</b>ti. 
<b>Taṇhā</b>ti—
rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā. 
Taṇhānigghātanaṁ taṇhāpahānaṁ taṇhāvūpasamaṁ taṇhāpaṭinissaggaṁ taṇhāpaṭippassaddhiṁ amataṁ nibbānaṁ. 
<b>Munī</b>ti monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so munīti—
taṇhānigghātanaṁ muni. 
<b>Yaṁ viditvā sato caran</b>ti yaṁ viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā. 
“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā, 
“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe… 
“sabbe dhammā anattā”ti …pe… 
“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā. 
<b>Sato</b>ti catūhi kāraṇehi sato—
kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato …pe… 
so vuccati sato. 
<b>Caran</b>ti caranto viharanto iriyanto vattento pālento yapento yāpentoti—
yaṁ viditvā sato caraṁ. 
<b>Tare loke visattikan</b>ti visattikā vuccati taṇhā. 
Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. 
<b>Visattikā</b>ti kenaṭṭhena visattikā …pe… visaṭā vitthatāti visattikā. 
<b>Loke</b>ti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloke. 
<b>Tare loke visattikan</b>ti loke vesā visattikā loke vetaṁ visattikaṁ sato tareyyaṁ uttareyyaṁ patareyyaṁ samatikkameyyaṁ vītivatteyyanti—
tare loke visattikaṁ. 
Tenāha so brāhmaṇo—
“Tvañca me dhammamakkhāhi, 
taṇhānigghātanaṁ muni; 
Yaṁ viditvā sato caraṁ, 
tare loke visattikan”ti. 
<b>Idha diṭṭhasutamutaviññātesu,</b> 
<b>Piyarūpesu hemaka;</b> 
<b>Chandarāgavinodanaṁ,</b> 
<b>Nibbānapadamaccutaṁ. </b> 
<b>Idha diṭṭhasutamutaviññātesū</b>ti. 
<b>Diṭṭhan</b>ti cakkhunā diṭṭhaṁ; 
<b>sutan</b>ti sotena sutaṁ; 
<b>mutan</b>ti ghānena ghāyitaṁ jivhāya sāyitaṁ kāyena phuṭṭhaṁ; 
<b>viññātan</b>ti manasā viññātanti—
idha diṭṭhasutamutaviññātesu. 
<b>Piyarūpesu hemakā</b>ti kiñca loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ? 
Cakkhu loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, sotaṁ loke …pe… ghānaṁ loke … jivhā loke … kāyo loke … mano loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ; 
rūpā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, saddā loke … gandhā loke … rasā loke … phoṭṭhabbā loke … dhammā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ; 
cakkhuviññāṇaṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, sotaviññāṇaṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, ghānaviññāṇaṁ loke … jivhāviññāṇaṁ loke … kāyaviññāṇaṁ loke … manoviññāṇaṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, cakkhusamphasso loke … sotasamphasso loke … ghānasamphasso loke … jivhāsamphasso loke … kāyasamphasso loke … manosamphasso loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ; 
cakkhusamphassajā vedanā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ … sotasamphassajā vedanā … ghānasamphassajā vedanā … jivhāsamphassajā vedanā … kāyasamphassajā vedanā … manosamphassajā vedanā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ; 
rūpasaññā loke … saddasaññā loke … gandhasaññā loke … rasasaññā loke … phoṭṭhabbasaññā loke … dhammasaññā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, rūpasañcetanā loke … saddasañcetanā loke … gandhasañcetanā loke … rasasañcetanā loke … phoṭṭhabbasañcetanā loke … dhammasañcetanā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ; 
rūpataṇhā loke … saddataṇhā loke … gandhataṇhā loke … rasataṇhā loke … phoṭṭhabbataṇhā loke … dhammataṇhā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ; 
rūpavitakko loke … saddavitakko loke … gandhavitakko loke … rasavitakko loke … phoṭṭhabbavitakko loke … dhammavitakko loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ; 
rūpavicāro loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, saddavicāro loke … gandhavicāro loke … rasavicāro loke … phoṭṭhabbavicāro loke … dhammavicāro loke piyarūpaṁ sātarūpanti—
piyarūpesu hemaka. 
<b>Chandarāgavinodanan</b>ti. 
<b>Chandarāgo</b>ti yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ. 
<b>Chandarāgavinodanan</b>ti chandarāgappahānaṁ chandarāgavūpasamaṁ chandarāgapaṭinissaggaṁ chandarāgapaṭippassaddhaṁ amataṁ nibbānanti—
chandarāgavinodanaṁ. 
<b>Nibbānapadamaccutan</b>ti nibbānapadaṁ tāṇapadaṁ leṇapadaṁ saraṇapadaṁ abhayapadaṁ. 
<b>Accutan</b>ti niccaṁ dhuvaṁ sassataṁ avipariṇāmadhammanti—
nibbānapadamaccutaṁ. 
Tenāha bhagavā—
“Idha diṭṭhasutamutaviññātesu, 
Piyarūpesu hemaka; 
Chandarāgavinodanaṁ, 
Nibbānapadamaccutan”ti. 
<b>Etadaññāya ye satā,</b> 
<b>diṭṭhadhammābhinibbutā;</b> 
<b>Upasantā ca te sadā,</b> 
<b>tiṇṇā loke visattikaṁ. </b> 
<b>Etadaññāya ye satā</b>ti. 
<b>Etan</b>ti amataṁ nibbānaṁ. 
Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ. 
<b>Aññāyā</b>ti aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā. 
“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā. 
“Sabbe saṅkhārā dukkhā”ti … 
“sabbe dhammā anattā”ti …pe… 
“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā. 
<b>Ye</b>ti arahanto khīṇāsavā. 
<b>Satā</b>ti catūhi kāraṇehi satā—
kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvitattā satā …pe… 
te vuccanti satāti—
etadaññāya ye satā. 
<b>Diṭṭhadhammābhinibbutā</b>ti. 
<b>Diṭṭhadhammā</b>ti diṭṭhadhammā ñātadhammā tulitadhammā tīritadhammā vibhūtadhammā vibhāvitadhammā. 
“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti diṭṭhadhammā …pe… 
“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti diṭṭhadhammā ñātadhammā tulitadhammā tīritadhammā vibhūtadhammā vibhāvitadhammā. 
<b>Abhinibbutā</b>ti rāgassa nibbāpitattā nibbutā, dosassa nibbāpitattā nibbutā, mohassa nibbāpitattā nibbutā, kodhassa …pe… upanāhassa … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā nijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭippassaddhattā santā upasantā vūpasantā nibbutā paṭippassaddhāti—
diṭṭhadhammābhinibbutā. 
<b>Upasantā ca te sadā</b>ti. 
<b>Upasantā</b>ti rāgassa upasamitattā nibbāpitattā upasantā …pe… dosassa … mohassa … kodhassa … upanāhassa …pe… sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā nijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭippassaddhattā santā upasantā vūpasantā nibbutā paṭippassaddhāti upasantā. 
<b>Te</b>ti arahanto khīṇāsavā. 
<b>Sadā</b>ti sadā sabbakālaṁ niccakālaṁ dhuvakālaṁ satataṁ samitaṁ abbokiṇṇaṁ poṅkhānupoṅkhaṁ udakūmikajātaṁ avīcisantatisahitaṁ phassitaṁ purebhattaṁ pacchābhattaṁ purimayāmaṁ majjhimayāmaṁ pacchimayāmaṁ kāḷe juṇhe vasse hemante gimhe purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandheti—
upasantā ca te sadā. 
<b>Tiṇṇā loke visattikan</b>ti visattikā vuccati taṇhā. 
Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. 
<b>Visattikā</b>ti kenaṭṭhena visattikā …pe… visaṭā vitthatāti visattikā. 
<b>Loke</b>ti apāyaloke …pe… āyatanaloke. 
<b>Tiṇṇā loke visattikan</b>ti loke vesā visattikā loke vetaṁ visattikaṁ tiṇṇā uttiṇṇā nitthiṇṇā atikkantā samatikkantā vītivattāti—
tiṇṇā loke visattikaṁ. 
Tenāha bhagavā—
“Etadaññāya ye satā, 
diṭṭhadhammābhinibbutā; 
Upasantā ca te sadā, 
tiṇṇā loke visattikan”ti. 
Saha gāthāpariyosānā …pe… 
satthā me, bhante, bhagavā, sāvakohamasmīti. 
Hemakamāṇavapucchāniddeso aṭṭhamo. 

Cūḷaniddesa 
Pārāyanavagganiddesa 
Pucchāniddesa 
9. Todeyyamāṇavapucchāniddesa 
<b>Yasmiṁ kāmā na vasanti,</b> 
(iccāyasmā todeyyo) 
<b>Taṇhā yassa na vijjati;</b> 
<b>Kathaṅkathā ca yo tiṇṇo,</b> 
<b>Vimokkho tassa kīdiso. </b> 
<b>Yasmiṁ kāmā na vasantī</b>ti yasmiṁ kāmā na vasanti na saṁvasanti na āvasanti na parivasantīti—
yasmiṁ kāmā na vasanti. 
<b>Iccāyasmā todeyyo</b>ti. 
<b>Iccā</b>ti padasandhi …pe… padānupubbatāpetaṁ—
iccāti. 
<b>Āyasmā</b>ti piyavacanaṁ …pe…. 
<b>Todeyyo</b>ti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ …pe… abhilāpoti—
iccāyasmā todeyyo. 
<b>Taṇhā yassa na vijjatī</b>ti taṇhā yassa natthi na atthi na saṁvijjati nupalabbhati ñāṇagginā daḍḍhāti—
taṇhā yassa na vijjati. 
<b>Kathaṅkathā ca yo tiṇṇo</b>ti kathaṅkathā ca yo tiṇṇo uttiṇṇo nitthiṇṇo atikkanto samatikkanto vītivattoti—
kathaṅkathā ca yo tiṇṇo. 
<b>Vimokkho tassa kīdiso</b>ti vimokkho tassa kīdiso kiṁsaṇṭhito kiṁpakāro kiṁpaṭibhāgo icchitabboti vimokkhaṁ pucchatīti—
vimokkho tassa kīdiso. 
Tenāha so brāhmaṇo—
“Yasmiṁ kāmā na vasanti, 
(iccāyasmā todeyyo) 
Taṇhā yassa na vijjati; 
Kathaṅkathā ca yo tiṇṇo, 
Vimokkho tassa kīdiso”ti. 
<b>Yasmiṁ kāmā na vasanti,</b> 
(todeyyāti bhagavā) 
<b>Taṇhā yassa na vijjati;</b> 
<b>Kathaṅkathā ca yo tiṇṇo,</b> 
<b>Vimokkho tassa nāparo. </b> 
<b>Yasmiṁ kāmā na vasantī</b>ti. 
<b>Yasmin</b>ti yasmiṁ puggale arahante khīṇāsave. 
<b>Kāmā</b>ti uddānato dve kāmā—
vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe… 
ime vuccanti vatthukāmā …pe… 
ime vuccanti kilesakāmā. 
<b>Yasmiṁ kāmā na vasantī</b>ti yasmiṁ kāmā na vasanti na saṁvasanti na āvasanti na parivasantīti—
yasmiṁ kāmā na vasanti. 
<b>Todeyyāti bhagavā</b>ti. 
<b>Todeyyā</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati. 
<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—
todeyyāti bhagavā. 
<b>Taṇhā yassa na vijjatī</b>ti. 
<b>Taṇhā</b>ti rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā. 
<b>Yassā</b>ti arahato khīṇāsavassa. 
<b>Taṇhā yassa na vijjatī</b>ti taṇhā yassa natthi na atthi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
taṇhā yassa na vijjati. 
<b>Kathaṅkathā ca yo tiṇṇo</b>ti kathaṅkathā vuccati vicikicchā. 
Dukkhe kaṅkhā …pe… chambhitattaṁ cittassa manovilekho. 
<b>Yo</b>ti yo so arahaṁ khīṇāsavo. 
<b>Kathaṅkathā ca yo tiṇṇo</b>ti kathaṅkathā ca yo tiṇṇo uttiṇṇo nitthiṇṇo atikkanto samatikkanto vītivattoti—
kathaṅkathā ca yo tiṇṇo. 
<b>Vimokkho tassa nāparo</b>ti natthi