Phạn tạng (Sanskrit Canon)gopjatmu.htmNguyên tác: Sanskrit
Luận Bổn Sanh Man (Jātakamālā)
Luận (Śāstra) là tác phẩm giải thích, phân tích giáo lý của các luận sư Phật giáo Ấn Độ. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 5 / 5 (50.000 ký tự/trang)
ayatnaramyāṇi mudaṃ jagāma || GoSd_29 || āliṅgitān puṣpabharālasābhiḥ snehād iva prāṇasamāṃl latābhiḥ | mahīruhān bhūripalāśanīlān ālokya reme sa mahīmahendraḥ || GoSd_30 || akarkaśaśyāmakaśerukāṇi bhramaddvirephāhatapuṣkarāṇi | nirīkṣamāṇaḥ sa nṛpo 'bhireme sarāṃsi pāṭhīnakulākulāni || GoSd_31 || vivekajaprītisukhānukūlāṃ nisargaramyāṃ sa vanāntabhūmim | nirīkṣamāṇaḥ kṣitipaḥ praharṣaṃ jagāma saṃśāntamanovikāraḥ || GoSd_32 || udīkṣya saṃsaktaśikhaṇḍikekāmano'bhirāmāṇi sa kānanāni | anekasaṃkleśaviṣopadagdhāṃ nṛpaśriyaṃ bhūmipatir jagarhe || GoSd_33 || kvāsau viparyāsasukhābhimānaprasaṅgajihmā kṣitipālalakṣmīḥ | kva caiva cetovinibandhanāni śāntāny araṇyāśrayiṇāṃ sukhāni || GoSd_34 || anartharāgāśrayadūṣitāya namo 'stu tasmai kṣayiṇe sukhāya | viṣajya yasmin manasaḥ pravṛttiṃ kṛpāspadatvaṃ viduṣāṃ vrajanti || GoSd_35 || avanataśikhair vānīrāṇāṃ drumais taṭarohibhiḥ kṛtaparikaraśrīsaṃbhogāḥ praśāntarayoddhavāḥ | haritapulināḥ śaṣpodbhedair jharaiḥ saritaḥ śivāḥ kṣititalapatiḥ paśyaṃl lebhe ratiṃ sa nirāmiṣām || GoSd_36 || vitathaviṣayakrodhābhyāsaprayogamalīmasaṃ hṛdayam asatāṃ śānte 'raṇye ratiṃ katham eṣyati | sa tu narapatir gotrotkarṣaprabhāvaparigrahād viṣayavimukhaḥ prītiṃ bheje parāṃ vijane vane || GoSd_37 || prakṛticapalā naikāpāyā nirantaradāruṇā na khalu hṛdayaṃ no jñānārthaṃ haranti vibhūtayaḥ | apagatamanaḥsaṃkṣobhāṇāṃ vanāntam upeyuṣāṃ bhavati tu satāṃ pūrvābhyāsān matiḥ praguṇā śubhe || GoSd_38 || hariṇacaraṇakṣuṇṇopāntāḥ saśādvalanirjharāḥ kusumaśabalair viśvākhātais taraṅgitapādapāḥ | muditavihagaśreṇīcitradhvanipratināditā manasi na mudaṃ kasyādadhyuḥ śivā vanarājayaḥ || GoSd_39 || praśamavidhure nityodvegaprade gṛhacārake viṣayamarutā vyādhūtānāṃ hatopaniṣatsukham | uparatajanakṣobhāyāsaprakāmasukhe vane vrajati tu manaḥ sadyaḥ śāntiṃ kukāryasamākulam || GoSd_40 || athānyatamo brāhmaṇo dāridryaduḥkhābhyāhatas tatpratīkāracikīrṣayā mandotsāho 'pi bodhisattvam ekam ārtāyanam avagamya tadviṣayāntam upagacchan mārgaparibhraṃśaparyākulātmā tatas tataḥ paribhraman kṣudduḥkhopaglapitatanur adhvaklamaviklavāvidheyagurutaracaraṇavigrahas tad āśramapadam āsasāda | dṛṣṭvā cainaṃ bodhisattvaś cirābhyāgatasnigdhabāndhavasnehātiriktavātsalyapeśalayā pibann iva dṛṣṭyā pratyudgamyābhivādya ca kṛtapratisaṃmodanam āgamanaprayojanaṃ paryapṛcchat | brāhmaṇo 'bravīt | yaḥ sarvado nāma bhuvi prasiddho yathārthanāmā naralokapālaḥ | kīrtyā samāhūta ivāsmi tasya prāptas tam ārtāyanam īkṣamāṇaḥ || GoSd_41 || trātā sa eva vyasanāturāṇāṃ vanīpakānāṃ sa ca bandhur ekaḥ | tam eva caikaṃ vyapadiśya sādhum anyatra maunavratam eti vāṇī || GoSd_42 || tat tasya vacanaṃ śrutvā sa kṛpāpeśalāśayaḥ | ācakampe mahāsattvas tadduḥkhapavanāhataḥ || GoSd_43 || atha sa mahātmā dīrgham uṣṇaṃ ca niśvasya taṃ brāhmaṇaṃ provāca | upāyaś cintyatām anyo dvija duḥkhopaśāntaye | bhraṣṭaiśvaryaḥ sa bhūpālas tapase vanam āśritaḥ || GoSd_44 || atha sa brāhmaṇaḥ samīhitārthapratyāśāpraṇayabhaṅgadainyākrāntamānasaḥ sahasā pṛthivyāṃ nipapāta paraṃ ca saṃmoham upajagāma | āśāparyastadhairyāṇi hṛdayāni prasaṅginām | dehināṃ moham āyānti hetunā yena kena cit || GoSd_45 || atha bodhisattvas taṃ brāhmaṇaṃ śītābhir adbhiḥ pariṣiñcya pratilabdhasaṃjñaṃ samāśvāsayann abravīt | asty anyo 'pi pratīkāro bhavadāśāsamṛddhaye | ahaṃ sarvaṃdado rājā mā śucas tvam iha dvija || GoSd_46 || sarvaṃdado nāma kathaṃ kadā vā yasya svadehe 'pi manaḥprasaṅgaḥ | yathārthanāmā tv adhunā bhaviṣyāmy ahaṃ tvadabhyāgamanotsavena || GoSd_47 || madrājyapraṇayī rājā māṃ samanveṣate kila | baddhvā māṃ dehy atas tasmai sa tvāṃ samtoṣayiṣyati || GoSd_48 || anekaduḥkhopanipātakātaraś cirasya tāvad bhavadāśrayād ayam | mamopayogaṃ guṇapakṣasiddhaye śarīrasaṃjñaḥ kalir adya yāsyati || GoSd_49 || jarārujāmṛtyukhalūrikām imāṃ tanuṃ samāśritya sa hanta yo 'dya me | manoratho brāhmaṇamukhya pūryatāṃ tava prabhāvād abhivāñchitaś ciram || GoSd_50 || prītir nṛpasya tava cārthaviśeṣasiddhiḥ saṃpatsyate mama ca pāramitāprakarṣaḥ | ekaṃ śarīram atisṛjya vipatparītaṃ paśyotsavātiśayam āpatitaṃ krameṇa || GoSd_51 || evaṃvidhe 'tithijanapraṇayābhidhāne prītyāgame ca mama kāryasamṛddhihetau | dehe kṛtāntamakarāsyapuṭātithau ca naikopasargavihite vidhir asti ko 'nyaḥ || GoSd_52 || kāyād asārād aham adya sāraṃ bhavantam āsādya samujjihīrṣuḥ | manorathaṃ tat saphalaṃ kuruṣva tvam adya me vipra cirānubaddham || GoSd_53 || evam astv iti pāpātmā pratiśuśrāva sa dvijaḥ | atikramyāryamaryādāṃ lobhopahatamānasaḥ || GoSd_54 || koṭarāntargatavyālaviṣād apy atidāruṇaiḥ | viṣayair upataptānāṃ pāpaṃ kiṃ nāma duṣkaram || GoSd_55 || ekaḥ parārthaṃ pradadau svadehaṃ samādade 'nyaḥ param ātmahetoḥ | aho vikṛṣṭaṃ caritaṃ narāṇāṃ guṇeṣu doṣeṣu ca sādarāṇām || GoSd_56 || taṃ bodhisattvaṃ vinibadhya gāḍhaṃ paścādbhujaṃ cauram iva dvijātiḥ | samācakarṣa prakṛtipragalbho nivāryamāṇo vanadevatābhiḥ || GoSd_57 || sākṣād ayaṃ dharma ivāvatīrṇaḥ praśāntavākkāyamanovikāraḥ | dvijādhamenāvinayāvalepakrūreṇa kaṣṭaṃ hriyate maharṣiḥ || GoSd_58 || amī rudantīva vilolapallavāḥ praśastapuṣpāśrumukhā mahīruhāḥ | caladdvirephadhvanidīnanisvanā viyujyamānā muninā sumedhasā || GoSd_59 || sudurlabham darśanam asya sarvathā vilocanaprītikarasya dehinām | vilepur ity udgataśokakātarāḥ pragāḍhaśokā munayo vanaukasaḥ || GoSd_60 || ādāya vipro 'tha tam āryasattvaṃ niḥsādhvasānākuladhīraceṣṭam | praveśayām āsa puraṃ sa yasmin mahīpatis tṣṭhati tatsapatnaḥ || GoSd_61 || yam adrākṣur netraiḥ purayuvatayaḥ snehavikacair gajaskandhārūḍhaṃ patim iva surāṇāṃ narapatim | tam evāpaśyaṃs tāḥ paravaśagataṃ valkaladharaṃ mukhaiḥ śokāyāsastimitagurupakṣmāntanayanaiḥ || GoSd_62 || taṃ mattavāraṇagatiṃ kanakāvadātaṃ prāṃśuṃ sumerum iva lakṣaṇaratnacitram | cīrāmbaraṃ vṛjinadīrghajaṭākalāpaṃ dṛṣṭvā nṛpo ripur adhīratayā cakampe || GoSd_63 || tathābhūtaṃ cainam avekṣya sādhvasākulitamatiś cintayām āsa | ko nv eṣa kāñcanaśilātalacāruvakṣāḥ kṣāmodaro bhujagabhogavilambibāhuḥ | pratyādiśann iva kukāryasamākulaṃ māṃ prāpto yuvāpi vinayapratipattidhīraḥ || GoSd_64 || dharmo 'vatīrṇa iva vigrahavān kuto 'yam ālambavalkaladharo nayanābhirāmaḥ | baddhaś ca nāma ca na dainyaviṣādavaśyas tejonidhiḥ praśamam udgiratīva cāyam || GoSd_65 || atha sa brāhmaṇādhamas taṃ rājānam abravīt | jayatu jayatu mahārājo diṣṭyā vardhase | yo 'sau tava pratyanīko rājā kenāpi prayojanenāraṇyam anupraviśya tāpasanepathyāvacchādito daurātmyaṃ kim apy ārebhe | sa eṣa mayā balātkāraṃ tvatpriyacikīrṣayā baddhvā mīna iva sphurann ānītas tad atra devaḥ pramāṇam iti | atha sa rājā tat tasya pāpakarmaṇaḥ karmāsaṃbhāvayann avocad enam | mā tāvad bhoḥ | jetuṃ sāgaramekhalāṃ vasumatīṃ bāhudvitīyo 'py ayaṃ śaktaḥ śaktimatāṃ varaḥ karikaravyālambibāhudrumaḥ | tvaṃ śakto 'sya parābhavaṃ katham are kartuṃ bṛhadvakṣasaḥ tat tvaṃ brūhi parābhavanti na mṛgāḥ siṃhaṃ sphuratkesaram || GoSd_66 || sa tasmai rājñe yathābhūtam āviścakāra | dhik tvām iti ca nirbhartsitaḥ kopakaluṣayā dṛṣṭyā tena rājñā parāṃ vrīḍām āpannaḥ | svayam eva vimucya bandhanāni kṣitipaḥ so 'tha yathāsukhaṃ nṛparṣim upaveśya tam āsane mahārhe bahumānānatavigraho jagāda | guṇabhaktitayātimānuṣaṃ te nṛpa karmātiśayāvadānam etat | prathayanti surāsurapradhānā bahumānaślatham ānataiḥ śirobhiḥ || GoSd_67 || yadi rañjayituṃ prajāḥ samartho nṛpa rājety abhidhānasaṃniveśaḥ | guṇaratnanidhe tvam eva rājā viguṇo rañjayituṃ jagan na śaktaḥ || GoSd_68 || anuśādhi yathā purā puraṃ svaṃ vayam ājñāpravaṇā bhavadvidhānām | vinayād vyasanaṃ ca naḥ kṣamethāḥ skhalati proṣitalocanaḥ same 'pi || GoSd_69 || jātaprasādam atha taṃ nṛpatiṃ viditvā pātrīkṛtaṃ sucaritasya sa bodhisattvaḥ | śiṣyaṃ vinītam iva gauravabhāranamraṃ provāca nīlajaladastanayitnughoṣaḥ || GoSd_70 || āyur nṛṇām acirakālavināśi tāvat taptopalodaraniṣikta ivāmbubinduḥ | saṅgāḥ priyaiḥ saha sadaiva viyogatiktāḥ saṃpattayo vipariṇāmaviṣāviṣahyāḥ || GoSd_71 || kāmā muhūrtavitathābhiniveśarāmāḥ kiṃpākapādapaphalapratimopabhogāḥ | naikāntarāyavirasaṃ sabhayaṃ savairaṃ rājyaṃ pramādavadhabandhanimittabhūtam || GoSd_72 || tasmād vipākamadhurāṇi kuruṣva nityaṃ karmāṇi sajjanamanovinibandhanāni | śokāśrukātaramukhās tu vipākakāle yeṣāṃ bhavanti puruṣāḥ prajahīhi tāni || GoSd_73 || nārtho rājyasukhaiḥ punar mama calai riktair anāśvāsikair vairāyāsaviṣādadainyakalahadvāraiḥ parapratyayaiḥ | utkaṇṭhāṃ janayanti me kṣitidharāḥ saṃsaktadhārādharāḥ puṣpālambakadambapādapavanaśyāmopakaṇṭhāḥ śivāḥ || GoSd_74 || hariṇakulaviluptasnigdhaśaṣpottarīyā nipatitasitapuṣpā dyaur ivālakṣyatārā | apaharati balān me mānasaṃ kānanāntakṣitir uparatarājyaprārthanāvipralambham || GoSd_75 || sthiravanagamanāśayaṃ viditvā nṛpatir asāv atha taṃ viśuddhasattvam | apahṛtahṛdayo guṇais tadiyair vanagamanābhimukhaḥ kilāvatasthe || GoSd_76 || avagamitamanāś ca bodhisattvaḥ kṣitipatinā vinayānatena tena | uparataviṣayaspṛho 'pi ceto vanagamanād vinivartayāṃ babhūva || GoSd_77 || vana iva bhavane 'pi bodhisattvā viṣayasukhavyasanāparītasattvāḥ | munaya iva vanāntavāsanimnāḥ praśamarasaikavihāriṇo bhavanti || GoSd_78 || bhavana iva vane 'pi sādhavas te jagadudayaikanibandhanaprayogāḥ | svatanum api parārtham utsṛjanti praṇayijanapraṇayaṃ na khaṇḍayanti || GoSd_79 || ata iha bhavanaṃ vanaṃ ca tulyaṃ jagadupajīvyavibhūtivistarāṇām | avikalabhuvanopakārapārapraṇayakṛtavyavasāyamānasānām || GoSd_80 || tena dattaṃ samādāya svarājyaṃ lokasārathiḥ | dhanaṃ rājā sa viprāya vāñchitātyadhikaṃ dadau || GoSd_81 || tasyāścaryam udāradharmasuratiṃ cākarṇya viproditaṃ tyaktvā vairavikāraduḥsahataraṃ krodhābhidhānaṃ viṣam | dhṛtvā maulim ivonnate ⏑ ⏑ ⏑ – – – ⏑ rājā svayaṃ cakre taccaraṇāmbujapraṇayinīm uṣṇīṣamālāṃ kṣaṇāt || GoSd_82 || tasmin gate nijapuraṃ vinayaprapanne saṃprāpya rājyam arihīnam udārapuṇyaḥ | dharmeṇa kīrtidhavalāmbudhiphenamālāvelādukūlalalitāṃ pṛthivīṃ śaśāsa || GoSd_83 || caritam atigatopamānaśobhaṃ na hi vibhavo 'sty anugantum īśvarāṇām | mama kṛpaṇamates tathāpi caitat kṛtam atisāhasam ātmano hitāya || GoSd_84 || kuśalam upacitaṃ kṛpātmakānāṃ caritam idaṃ vinibadhya yan mayādya | bhavatu bhuvanaśāntaye tad āśu jvalatu tathāgataśāsanaṃ tataś ca || GoSd_85 || iti sarvaṃdadajātakam || *************************************************************************** Śvan = GoŚv Ed. Michael Hahn. Cf. Michael Hahn. Der grosse Legendenkranz Mahajjātakamālā. Wiesbaden 195 (Asiatische Forschungen, 88). No. 8: Somajātakāvadāna 16. Śvan (247b6) paraduḥkhakātarā devarājyam apy avadhīrayanti sādhavaḥ || tadyathānuśrūyate bodhisattvabhūtaḥ (248a) kila bhagavān svapuṇyaparipākaviśeṣopanatam amarapurādhipatyam kārayām āsa | naparidyūtahṛdayena sarvalokātiśayināpi mahimnā kevalaṃ puṇyānām avandhyaphalam āviṣkurvann amarapuranivāsināṃ cānugrahāya || jagad dṛṣṭvānantavyasanakuliśāpātavihataṃ na sa svarge reme prakṛtiramaṇīye 'pi bhagavān | tadā hy enaṃ sā dhīr hṛdi tudati niḥsaṅgam aniśaṃ parārthaprāgbhārā paramavidhurā svāduvidhurā || GoŚv_1 || akṛtakuśalavyāpārānāṃ svabhūtinibandhanaṃ kṛpaṇamanasāṃ – – yad vā mano bahu manyate | svacaritapariprāptaiśvaryaṃ jagaddhitakāriṇā na viṣayasukheṣv āsthaṃ ceto mahaty api rakṣyate || GoŚv_2 || sa kadā cij jambūdvīpam avalokayan dadarśa [!] evaṃ lokam aśakyapratīkāravyādhiduḥkhopaplutaṃ viṣamavirasakṛtavaidyasāmarthyaṃ samaraṇam āvarjja(?)vyavasāyaviklavaṃ romanthamānam iva piśitāśanair ihaiva narakaduḥkhāny anubhavantaṃ vismṛtasnehabandhumitrasuhṛcchaucācāraprayojanam || kṛtāntakarmānta iva pravṛttas tadā sa rogāntarakalpatulyaḥ | aśakyarūpapratikārabhīmo mahātyayo vyādhikṛto vikāraḥ || GoŚv_3 || kṣuttṛṣṇācetanaparigatāḥ sānubandhaṃ stananto vikṣiptāṅgāḥ kṣititalarajoguṇṭhitoddhastakeśāḥ | smāraṃ smāraṃ jalakaṇamucāṃ mallikāmālutānāṃ – – – – madhukaragaṇair mārga āsannapātāḥ || GoŚv_4 || śvāsādhmātabṛhatkaṭhorajaṭharavyābhinnanāsāpuṭāḥ sṛkkāntapratibaddhaśuṣkavirasaśleṣmānanā bhīṣaṇāḥ | rūkṣasthūlaśirāpratānajaṭilatvaksnāyuśeṣāśrayāḥ ke cit pūrvakṛtaṃ ninindur aśubhaṃ karmābhisaṃdhisthiram || GoŚv_5 || kvathitapiśitarandhraprodvamatpūyadhārā malinavikṛtadehāḥ ke cid aprekṣaṇīyāḥ | krimikulapariluptaprāyabāhūdaroruśravaṇanayananāsāḥ prārthayante sma kālam || GoŚv_6 || saṃśuṣkādharakaṇṭhatāluvivarās tṛṣṇāgninā dāhinā rūkṣakṣāmavidāritānanapuṭāḥ pretā ivāyāsinaḥ | āmattālikuloddhatotpalavanacchannāmbuviṣyandināṃ vīkṣantaḥ sarasāṃ payāṃsi viviśuḥ ke cit kṛtāntālayam || GoŚv_7 || dūṣīkāpaṭalaniruddhalocanāntā durgandhā bahalamalopaliptagātrāḥ | anye tu klamaśithilāśrayā rujānām ājagmur nilayanatāṃ prabandhinīnām || GoŚv_8 || ke cil lālāsalilavisaraklinnasaṃsaktadīrgha- śmaśruvrātāḥ pathiṣu kṛpaṇāḥ klāntakāyāḥ śayānāḥ | krūrārāvaiḥ purabalibhujāṃ maṇḍalaiḥ saṃpatadbhir vyāvṛttāsyā vipadam avaśāḥ pratyapadyanta tīvrām || GoŚv_9 || tasya tad atidāruṇam ālokya lokavyasanaṃ mahat kāruṇyam udapādi | atha sa mahāsattvas tena sattvopadraveṇa vyathitamanāḥ sutarām abhivardhitānukampākampitaḥ pitevaikaputravyasanam asahamānaś cintām apede || itthaṃ gatānāṃ ka ivābhyupāyaḥ syād āmayocchittisukhaḥ prajānām | apīha lokatrayabāndhavānāṃ tathāgatānām anṛṇo bhaveyam || GoŚv_10 || api nāma bhaven mama pratijñā sakalā lokahitaprayogasiddhyai | api mānuṣajanmaduḥkhabhājo vyasanebhyaḥ parimokṣam aśnuvīran || GoŚv_11 || api nāma na bodhisattvanāmavyapadeśaṃ vitathaṃ samudvaheyam | api sarvavidām agarhaṇīyāṃ dadhad ājñām animittavatsalānām || GoŚv_12 || bhavaduḥkhaśilīmukhakṣatānām api mateva piteva ca prajānām | aham eva parāyaṇaṃ paraṃ syāṃ bhavaduḥkhāmburayapratīrabhūtaḥ || GoŚv_13 || yāvad duḥkhābhibhūtaḥ praviśati na jano rogadaṃṣṭrākarālaṃ kālāher āsyakośaṃ sakalajagadanugrāsasaṃbhogabhīmam | tāvad dvandvānurāgaṃ tridaśapurapatiśrīsukhaṃ projjhya ramyaṃ prāṇatyāgānurāgaṃ praṇayasukhakaraṃ bhūtabhṛtyai karomi || GoŚv_14 || vyavasāyam iti jñātvā tasyātyadbhutakarmaṇaḥ | tadviyogābhiśaṅkārtā vicukruśur athāmarāḥ || GoŚv_15 || kṛpālo duḥkhitān asmān parityajya kva yāsyasi | viṣamasthān iva pitā vatsalo bālaputrakān || GoŚv_16 || saddharmasalilotsekair vardhayan pādapān iva | asmān anāgasas tyaktvā mā yāsīḥ priyadarśana || GoŚv_17 || viṣayāsvādacapalair hṛtān indriyavājibhīḥ | svāmin māsmān parityākṣīḥ prapātāntānucāriṇaḥ || GoŚv_18 || praṇāmalolānatamaulibandhanān pragāḍhaśokopanipātakātarān | athāmarān aśrupariplutekṣaṇān sa sāntvayann ity avadan marutpatiḥ || GoŚv_19 || na me na yuṣmāsv anurāgapeśalaṃ mano na cāyaṃ svahitodayādaraḥ | vikāsinīnāṃ vipadāṃ mukhe sthitaṃ jagat paritrātum ayaṃ tu niścayaḥ || GoŚv_20 || tad apramādaḥ kriyatāṃ sa eva vo dhruvaṃ samārtāyanatām upeṣyati | visaṃvadanty eva samāgamāḥ priyair nipātaramyāḥ pariṇāmadāruṇāḥ || GoŚv_21 || sthitvāpi kālam atulaṃ vividhopabhogasaṃbhogavistarasukhais tridaśādhivāse | karmakṣayād vinipatanti surāḥ smarantaḥ saṃvartakānilahatā iva kalpavṛkṣāḥ || GoŚv_22 || mandākinīm api vigāhya sahāpsarobhir unnidrahemakamalocchuritopakaṇṭhām | kṣārodakāṃ jvalanadarbhakukūlakūlāṃ nighnāḥ punar yadi ca vaitaraṇīṃ bhajante || GoŚv_23 || ko nāma teṣu matimān svamano nidadhyād utkṣepaṇīyakusumāvayavopameṣu | svargopabhogajaniteṣu sukheṣu yeṣām anteṣv apāyavaḍavāmukhasaṃniveśaḥ || GoŚv_24 || kalpadrumopavanabhūmiṣu naikaratnaprodbhāsyamānatatatalpaśilātalāsu | sākaṃ priyābhir anubhūya sukhāni bhūyas tīkṣṇāsipattravanamadhyagatā bhavanti || GoŚv_25 || saṃbhrāntabālahariṇekṣaṇacañcalāni vibhrāntakālapariṇāmakarāṇi buddheḥ | yad dhīndriyārthaparibhogasukhāni tasmād yatnaṃ surāḥ kuruta puṇyaparigrahāya || GoŚv_26 || edhobhir agnaya iva praśamaṃ vrajanti kāmāgnayo na viṣayair viṣapānakalpaiḥ | tasmād upāddhvam anavadyasukhābhirāmāṃ tāthāgatīṃ pratipadaṃ vyasanopaśāntyai || GoŚv_27 || anāthānāṃ dainyaglapitamanasāṃ duḥkhāśīviṣa- gaṇopaghrātānāṃ paraśubhir ivotkṛttavapuṣām | praśāntyai bhūtānāṃ vayam api tiraścām anukṛtiṃ kariṣyāmo muktvā surabhavanasaṃbhogavasitām || GoŚv_28 || avicalapratibandho dīrghakālānuṣaṅgī mama jagadupakāraprārthanāsaṃniveśaḥ | sucaritaparipākasyeti dṛṣṭvā prasiddhiṃ na khalu kuśalavighnaṃ kartum arhanti santaḥ || GoŚv_29 || atimānuṣam apy apāsya citraṃ mahimānaṃ kṛpayā vikṛṣyamāṇaḥ | sa tu duḥkhakaro gatau tiraścāṃ paramāryaḥ pratisaṃdadhe mahātmā || GoŚv_30 || karuṇāmṛtapeśalāśayānāṃ svasukhāsaṅgaviviktamānasānām | prabhavā iva kalpapādapānām udayā lokahitāya sajjanānām || GoŚv_31 || vinayānataratnamauliraśmicchuritās taṃ na marudgaṇapraṇāmāḥ | manujātisukhaṃ samāpatantaṃ sthirasattvaṃ vinivartayāṃ babhūvuḥ || GoŚv_32 || virahavyasanopatāpadīnair nayanair bāṣpataraṅgadhūsarāntaiḥ | dayitāḥ karuṇaṃ tam īkṣamāṇāḥ śucisattvaṃ na nivartayāṃ babhūvuḥ || GoŚv_33 || svajaneṣu na tasya sānukampaṃ na mano dakṣiṇa eva sa prakṛtyā | avagamya garīyasīṃ tathāpi prakṛtiṃ śvā sa tathā cakāra sādhuḥ || GoŚv_34 || sa hitāvahitā rujāturāṇāṃ himavanmerugurur guruḥ prajānām | puruṣātiśayo guṇaprakarṣān niyataṃ dūrataraṃ samutpapāta || GoŚv_35 || tapobhir yāṃ dīrghair yamaniyamasaṃskāragurubhir vyavasyanti prāptuṃ salilaphalamūlānilabhujaḥ | vibhūtiṃ tām aindrīṃ tṛṇam iva parityajya kṛpayā tiraścāṃ sābhāgyaṃ sa jagadupakārārtham agamat || GoŚv_36 || śubhābhyāsād eva kṣapitakukṛtapratyayatayā tathāgatena prāptā bhavagatisamākṣepavaśitā | yathecchaṃ yatrecchaṃ parahitasamādhānaviduṣas tathā hy abhūt janmavyasanaśamanāyaiva jagatām || GoŚv_37 || svakāmakārānuvidhāyinīm śriyam paṭāntalagnām hutabhukśikhām iva | na marṣayanti vyasanāturān janān dṛṣṭvā mahāntaḥ karuṇānibandhanāḥ || GoŚv_38 || tasyopapattisamakālam athoccacāra lokaṃ sphuran dhvanir iti śravaṇopakārī | yaḥ pāpy ayaṃ kuru puro bhajanaṃ ca tasya māṃsāsṛjau samupayujya śivaṃ bhajadhvam || GoŚv_39 || śrutvātha dhvanim atimānuṣaṃ manuṣyāḥ sāṃhatyasvaritam upetya taṃ pradeśam | ālokya kṣitidharapīvarātmabhāvaṃ taṃ sādhuṃ kṣamiṇam abhīyur udviṣāṇāḥ || GoŚv_40 || āghūrṇasphuṭitakhaḍganiśātapāṇīn dṛṣṭvā tān abhipatato javena gatvā | hāheti sphuṭavirasaṃ vilepur uccaiḥ pratyastapraśithilamaulayaḥ suraughāḥ || GoŚv_41 || māṃ dṛṣṭvā ghanavipulāyatātmabhāvaṃ śrutvā vā surapuravāsināṃ pralāpān | na kaś cit pratihatamānaso vasāsṛgmoko 'yaṃ kṣaṇam iti so 'bhavad vikārī || GoŚv_42 || tān paurān suhṛda ivāvalokya tasya prītir yā manasi manasvino jṛmbhate | tām eva kṣitidharasāradhīḥ sa mene paryāptaṃ phalam atiduṣkarasya tasya || GoŚv_43 || lokānām abhilaṣitopakāramyaṃ matvāsāv upacitamāṃsam ātmabhavam | ekāntavyasananipātalakṣyabhūte saṃsāre 'py abhiratim ābabandha sādhuḥ || GoŚv_44 || ye dhvastāḥ parahitasaṃvidhānaśūnyās taddehāḥ kṣaṇabhidurā bhavaprabandhe | tān manye sa parigaṇayya śailatuṅgān cchuddhyaiva svatanum upādadhe mahātmā || GoŚv_45 || taṃ matvā vitatavikāram eva dhairyāt te tīkṣṇais tarum iva cicchiduḥ kuṭhāraiḥ | niḥśaṅkā galitakṛpāśivair manobhiḥ so 'py āsīt tarur iva cāpanītamanyuḥ || GoŚv_46 || tadraktavyatirekapāṭalāgrahastās tam khaḍgair araya ivāpare vicakruḥ | so 'py āsīd abhimatakāryasaṃprasiddhyā prītyaiva sphuṭahṛdayo viśuddhakarmā || GoŚv_47 || susrāva kṣatajam athāsya khaḍgadhārāc chedebhyaḥ sphuṭakaradhīrapuṣpatāmram | saṃprāptaghanasamaye vicitrasānor vindhyādrer jalam iva dhātunirjharebhyaḥ || GoŚv_48 || cakṣāra vraṇamukhakandarebhyo yat tasya kṣatajam iva kṣatāśayasya | tenohur ghanapariṇāhaphenapuñjā viṣṭabdhā vipulasitavīcayaḥ sravantyaḥ || GoŚv_49 || tat tasya praṇidhibalāvalambinīnām āśānāṃ katham api pūraṇāt sucetaḥ | saṃprāpte 'py amrapure śarīrabhedāt prāmodyaṃ niratiśayopamaṃ babhāra || GoŚv_50 || dadhvāna prapatadasṛkkadeharandhre vicchinne paraśutīkṣṇadhārayāsya | pratyantajvalanaśikhāvalīḍhasānoḥ kuñjeṣu drutam iva kāncanaṃ sumeroḥ || GoŚv_51 || tasyograir yugapad itas tataś ca śastrair niḥśaṅkaṃ śakalitakomalāśrayāṅge | vicchinne sahananiviṣṭaśuddhabuddheḥ prītyārdre manasi tirodadhe viṣādaḥ || GoŚv_52 || paricayakṛtamārgās tasya raktapraṇālyo gagaṇaparikhabhūte cchidyamāne śarīre | kṣitidharasaridoghā vistarāṇi pracakrur na ca manasi viṣādo nāpi khedo babhūva || GoŚv_53 || apacitataramāṃsāsṛgvasākardamāsu vyapagatabhayaśaṅkās tasya vistāriṇīṣu | tanuvivaratareṣu vyāḍasaṃghā vicerur na ca manasi viṣādo na ca khedo babhūva || GoŚv_54 || yad apahṛtam anāryais tasya māṃsaṃ śarīrād yadi tad apariśeṣaṃ piṇḍitaṃ syāt kathaṃ cit | girim api sa sumeruṃ laṅghayen māṃsarāśir na ca manasi viṣado na ca khedo babhūva || GoŚv_55 || kṣayam upayayur aṅgeṣv eva śastrāṇi tasya prakṛtimṛduṣu sādhor akṣatādhyāśayasya | abhirucitaparārthaprītisaṃbhogaśānte na ca manasi viṣādo na ca khedo babhūva || GoŚv_56 || ye cāsya raktair vililepur aṅgā te rejire rogaviṣādamuktāḥ | ye cāpi raktāni papuḥ sarogās te sarvalokāḥ pupuṣur virogāḥ || GoŚv_57 || janam apagatarogaṃ vīkṣamāṇasya harṣo manasi bhuvanabandhor labdhagādho babhūva | piśitam anupayogaṃ vīkṣamāṇasya bhūyo 'py abhavad aratidolaṃ cañcalaṃ tasya cetaḥ || GoŚv_58 || utkṛttacarmapaṭalasphuṭatāmramāṃso randhrodvamadrudhiraśeṣaviśeṣatāmraḥ | kāyaḥ sa tasya vikṛtaḥ kṛtaniścayasya reje javākusumarāśir ivābhracumbī || GoŚv_59 || vicchidyamānaḥ suniśātaśastrais tad duḥkham ekāśrayam īkṣamāṇaḥ | sukhena duḥkhaṃ sa nirācakāra labdhvā paratrātmani caikamatyam || GoŚv_60 || pariṇāmakharā batādhamāyā gatir ātmābhiniveśavāsanāyāḥ | upadigdhadhiyo yayā manuṣyāḥ pitṛbhūteṣv api sādhuṣu skhalanti || GoŚv_61 || etasya māṃsaṃ bubhuje kṛpālor yo yaḥ sa sa vyādhim apācakāra | krameṇa kṛcchraṃ jagad uttatāra vipatsamudraṃ tad anena kṛtsnam || GoŚv_62 || atha sarva eva loko vigatanikhilarogopasargas tasmin mahāsattve samupajātapremagauravabahumānaḥ praṇamya śvānaṃ bodhisattvam abravīt || aho kṛpābhyāsaviśeṣabhadratā guṇeṣv aho bhaktir apetakalmaṣā | aho parārthapratipattipeśalaṃ tavārya karmedam atītamānuṣam || GoŚv_63 || aho jagacchreṣṭhamahādayārdratā aho svasaukhyavyavasāyaniḥspṛhā | śubheṣv aho niścayaniścalaṃ mano manasvināṃ bodhipathānupātinām || GoŚv_64 || aho batācintyam upāyakauśalam aho parārthe 'bhirater udāttatā | acintyacaryātiśayāya sādhave namo 'stu tubhyaṃ jagadekabandhave || GoŚv_65 || tvaṃ naḥ pitā yadi pitā tvam ivārthakāmaḥ śāstā tvam eva yadi dharmagurus tvam eva | tvam daivataṃ yadi na taj janavādamātram ārtāyanaṃ tu jagataḥ paramaṃ tvam eva || GoŚv_66 || tasmād ājñābhiṣekeṇa pavitrayitum arhasi | upadigdham imaṃ lokaṃ yuṣmadāyāsacetasā || GoŚv_67 || atha bodhisattvaḥ samupajātaprasādamānasam avagamya tam enam abravīt || pīḍā mameyam iti naivam idaṃ pradhāryaṃ sattvārtham eva gaticakracalasya nityam | pīḍā mamābhavad udīkṣya vipatparītān yuṣmān nirāmayasukhaṃ tv adhunā mano me || GoŚv_68 || kṛtyaṃ na me parahitād aparaṃ garīyaḥ saṃsāracārakanibandhanam etad eva | tasmāt kukāryamalinām atilaṅghya caryāṃ matprītaye satatam ātmahitaṃ kurudhvam || GoŚv_69 || lokān imān svakṛtakarmabhujo viditvā mṛtyor aparvaparuṣasya karodarasthān | pāpāny asahyaparitāpaphalodayāni prāṇātyaye 'pi parivarjayituṃ yatadhvam || GoŚv_70 || svantāny anāśaramaṇīyaphalapradāni janmāṭavīgahanapathyadanopamāni | puṇyāni saṃcinuta matpratikārabuddhyā kalyāṇamitravacanaṃ hi na laṅghanīyam || GoŚv_71 || iti samanuśiṣya prāṇinas tān mahātmā niśitaparaśudhārājarjaraklāntadehaḥ | avasitakaraṇīyaḥ paryudasyātmabhāvaṃ tam ativikṛtarūpaṃ svargam evāruroha || GoŚv_72 || iti jagadupajīvyā uttamaśrīsamudrā vipadaśaninipātavyāhatā vyuṣṭiyogāt | vigatajaladapaṅkavyomaparyantadīrghāḥ śaśina iva mayūkhā lokam uttārayanti || GoŚv_73 || || iti śrījātakamālāyāṃ śvajātakaṃ tricatvāriṃśattamaṃ samāptam ||