Phạn tạng (Sanskrit Canon)gopjatmu.htmNguyên tác: Sanskrit
Luận Bổn Sanh Man (Jātakamālā)
Luận (Śāstra) là tác phẩm giải thích, phân tích giáo lý của các luận sư Phật giáo Ấn Độ. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 4 / 5 (50.000 ký tự/trang)
ṣmalā dṛṣṭayaḥ | kurvanty āvaraṇaṃ lalāṭapaṭalavyāvartamānabhruvāṃ rājñāṃ krodhaviṣāśivasya manasaḥ kiṃ nāma duḥkhaṃ tataḥ || GoṚp_48 || garbhādhāraṇayantraṇām avigaṇayyāpāyikāṃ mātaraṃ satkārātiśayakṣamaṃ ca pitaraṃ snehadravādhyāśayam | yad viśrambhaniratyayāṃś ca suhṛdo ghnanti kṣatādhyāśayāḥ krodhasyaiva vipākadāruṇatarās tā vṛttayaḥ sādhavaḥ || GoṚp_49 || utpadyante paramamatayaḥ śuddhaye ye prajānāṃ duḥśodhānām avikalamalālīḍhagūḍhāśayānām | tān apy āryān parahitasukhaprakriyāmātrahāryān krodhāviṣṭā vacanaviśikhaiḥ saṃmukhaṃ ghnanty anāryāḥ || GoṚp_50 || krodhāghrāto bhavati puruṣo dagdhalāvaṇyavaktro jvālācakrakrakacakalilān krodhano yāty apāyān | tebhyo bhraṣṭo bhavati jagato locanātaṅkabhūtaḥ śrīvidveṣo na ripur aparaḥ krodhatulyo 'sti yasmāt || GoṚp_51 || yasmin rakto bhavati puruṣas tatra kuryāt priyāṇi dviṣṭo yasmai tadadhikatarāṇy apriyāṇy eva dhatte | alpāvadye 'vigatarajasā tena roṣaḥ praviṣṭaḥ krodhaṃ krodhopaśamakuśalā vadyayoniṃ vadanti || GoṚp_52 || trāsotphullamukhīṃ mṛgīm iva vane lajjālasabhrūlatāṃ saṃrambhāpahṛtottarīyavasanāṃ vicchinnakaṇṭheguṇām | cikleśa pracurāṅganām iva satīṃ duḥśāsano draupadīṃ sphīte yat sadasi prakāmacapalāḥ krodhasya tā vipluṣaḥ || GoṚp_53 || śāntātmā vijane vane prativasan nikṣiptadaṇḍo 'pi san lokānām animittapeśalarasaḥ snehārthakārī suhṛt | khaḍgenārdra iva drumaḥ śakalito yat kṣāntivādī munī rājñā durjanavallabhasya nikaṣaṃ krodhasya tat prāhṛtam || GoṚp_54 || anekādīnavamayo vinipātī manojvalaḥ | ity evaṃ sarvaduḥkhānāṃ krodhārir dhuri vartate || GoṚp_55 || mṛgo 'bravīt | samyag vaktum etad bhujagapate krodhavaiśasaṃ tīvram | maraṇabhayād adhikataraṃ duḥkham ahaṃ nāvagacchāmi | kutaḥ maraṇopanipātakātarāṇāṃ kamanīyāny api mārabandhanāni | na mano ramayanti yaj janānāṃ na ⏑ – duḥkham ataḥ paraṃ paraimi || GoṚp_56 || suhṛdāṃ vadanāni vīkṣamāṇo ghanabāṣpāmbutaraṅgadurdināni | labhate vyasanaṃ yad antakāle na tato duḥkham avaimi kaṣṭam anyat || GoṚp_57 || pavanair avidheyaduḥkhaśīlaiḥ karapatrair iva pāṭyamānadehāḥ | paralokamahāprapātaśaṅkāḥ kṛpaṇā duḥkham avāpnuvanti tīvram || GoṚp_58 || paripāṇḍukapolamaṇḍalāni śvasanamlānavipāṭalādharāṇi | dayitāvadanāni nānukampāṃ janayanty antakadantavikṣatānām || GoṚp_59 || jananī malapaṅkadigdhaveṇī sutaviśrambhaniratyayopacārā | upamṛtyum udīkṣya śokapaṅke vinimajjaty aparāyaṇā rudantī || GoṚp_60 || calatāṃ tṛṇaparṇapallavānāṃ dhvanim ākarṇya vane mṛgā vasantaḥ | anapekṣya parasparaṃ dravāmaḥ svasutān apy avadhūya mṛtyubhītāḥ || GoṚp_61 || kaṭhinopalaśarkarākarāleṣv analapluṣṭatṛṇācaladrumeṣu | maraṇāśanisaṃnipātabhītāḥ giridurgeṣv aparāyaṇā vasāmaḥ || GoṚp_62 || rajasāpi virūkṣitātmabhāvāḥ paruṣaiś copahatā gadaprahāraiḥ | mahatīm api yātanāṃ vahante vacanatrāsajaḍā bhavanti mṛtyoḥ || GoṚp_63 || hariṇo hariṇeva bandhumadhyād abhibhūya prasabhaṃ vikṛṣyamāṇaḥ | avikhaṇḍitapauruṣeṇa mṛtyudviṣatā duḥkham ayaṃ paraiti lokaḥ || GoṚp_64 || pariśuṣkagalāntarālanāḍāḥ saritāṃ prāpya taṭāny udanvatīnām | anavāptajalā mṛgāribhītā vayam utplutya diśo diśaṃ vrajāmaḥ || GoṚp_65 || deśe deśe vayam aśaraṇā vyādham udvīkṣya hiṃsraṃ śaṣpodbhedapracayaharitān saṃparityajya dāvān | vindhyāṭavyām ajagaradarīdāruṇāyām anāthāḥ śārdūlānāṃ nakhamukhaśikhālakṣyabhāvaṃ vrajāmaḥ || GoṚp_66 || tṛṇapuruṣakān apy ālokya dravanti manāṃsi no na niśi na divā mṛtyor bhītāḥ sukhāni labhāmahe | vitatadhanuṣaṃ dṛṣṭvā vyādhaṃ kṛtāntam ivāparaṃ na bhavati bhayatrastāṅgānāṃ manāg api bhojanam || GoṚp_67 || tarupallavāharitapāṭalādharāḥ kṣitireṇudhūsaritaromarājikāḥ | hariṇāṅganā na ramayanti no mano maraṇāturaṃ prakṛticañcalekṣaṇāḥ || GoṚp_68 || sthalīvāse tuṣṭā navajalatṛṇāsvādapaṭavaḥ salīlaṃ kāntābhiḥ saha gamanavinyāsacaturāḥ | na lokadveṣṭāro na ca na cakitā nāpi bhayadāḥ prayatnād vadhyante tad api hariṇā raudramatibhiḥ || GoṚp_69 || aṭatām aṭavīṣv avāritānāṃ tṛṇaśaṣpāṅkuramātrabhojanānām | vada kaṃ nu samīkṣya vairibhāvaṃ hariṇānām api vidviṣo bhavanti || GoṚp_70 || ṛjuṣūttānacitteṣu tṛṇatoyopajīviṣu | hariṇeṣu kathaṃ krūrāḥ praharanti mṛgadviṣaḥ || GoṚp_71 || sarvaduḥkhapratikruṣṭaṃ sarvabhūtabhayaṃkaram | avaimi maraṇaṃ tasmād upasargaduruttaram || GoṚp_72 || yataś ca te mahāsattvāḥ svaṃ svaṃ vādam abhiniviṣṭā na kathāparyavasānam āsādayanti tato bodhisattvam upetya nyāyataḥ praṇamyemam artham ūcuḥ | bhagavan kṣudrāgakrodhamaraṇabhayānāṃ kiṃ nu duḥkham | kasya vāsmākaṃ subhāṣitam ity athainān sa munivaryo 'bravīt | subhāṣitaṃ ca sarveṣāṃ sarveṣāṃ ca suniścitam | sarvāṇy etāni duḥkhāni rujanti bhuvanatrayam || GoṚp_73 || api ca bhadramukhā mamāpy abhiprāyaḥ śrūyatām | abhīkṣṇasamudācāro dharme yo yasya bādhate | āśramaṃ manaso duḥkham ity avaimi bravīmi ca || GoṚp_74 || spardhamānā ivānyonyam upaghnanti vidāhinaḥ | lokān eva nirālokāñ janmasaṃbandhino malāḥ || GoṚp_75 || kṣudduḥkhopahatātmānaḥ kiṃ na kuryuḥ śarīriṇaḥ | apāyaphalasaṃdhānadāruṇaṃ karmavaiśasam || GoṚp_76 || vyatikrāntāryamaryādā rāgopakliṣṭacetasaḥ | bhavanti karuṇāpātraṃ puruṣās tattvadarśinām || GoṚp_77 || sphuṭabhrūbhaṅgavikṣepabhramadvikṛtalocanāḥ | kṣaṇenānya ivābhānti puruṣāḥ paruṣā ruṣā || GoṚp_78 || sarvasattvair vinābhāvapravāso dīrghakālikaḥ | bhayam ātyantikaṃ hīdaṃ maraṇaṃ sarvadehinām || GoṚp_79 || ete cānye ca ye duḥkhaprakārā romaharṣaṇāḥ | te jātim anuvartante karuṇām iva sādhavaḥ || GoṚp_80 || mātāpitror vipratipattiṃ ................ | ................. kiṃ nāma tataḥ paraṃ duḥkham || GoṚp_81 || ................. ........................ || ................................... | kiṃ nāma tataḥ paraṃ duḥkham || GoṚp_82 || ruddhocchvāsasya bhṛśaṃ kṛmer ivāmedhyapaṅkamagnasya | yā garbhasthasya daśā kiṃ nāma tataḥ paraṃ duḥkham || GoṚp_83 || kāyāvaskaranirjharavivare niṣpiṣyamāṇadehasya | yā prasavasthasya daśā kiṃ nāma tataḥ paraṃ duḥkham || GoṚp_84 || tasmāj jātiṃ duḥkhaṃ jātijarāvyādhimaraṇanirmuktāḥ | kathayanti kathikavarā jinā jitakathaṃkathābījāḥ || GoṚp_85 || api cāyuṣmantaḥ rāgo 'naikavidho jarā paribhavo bhogārjanā rakṣaṇā pradhvaṃsavyasanaṃ mahātyayam asatsaṃparkajaṃ vaikṛtam | iṣṭāniṣṭaviyogayogasulabhās te te manoviplavā jātiṃ prāpya yato bhavanti jagataḥ saiveha duḥkhaṃ tataḥ || GoṚp_86 || ātmārthapratiyoginī bhagavatāṃ yeṣāṃ kriyā sarvadā sarvākāraparopakāramadhurā yeṣāṃ samutpattayaḥ | ślāghyā jātir acintyayogamahatāṃ teṣāṃ jagaccakṣuṣāṃ janma svārthaparasya tu kṣaṇikam apy āpāyikī viplutiḥ || GoṚp_87 || tasmād brūmahe | saṃbodhaye kuruta vā sthiram apramādaṃ tūrṇaṃ ghaṭadhvam atha vā bhavasaṃkṣayāya | etad dvayaṃ tu virahayya viśanty akāmā bhīmāny apāyavaḍavāmukhagahvarāṇi || GoṚp_88 || yatnena ced ubhayam etad avāpnuvanti yatnaḥ phale mahati yuktataro mato me | chidraṃ varāṭakam avāpya sudhāpi kiṃ syāc cintāmaṇer adhigamāya varaṃ śramo 'pi || GoṚp_89 || māṃ praty ataś ca viphalo 'pi varaṃ prayāsaḥ sādhor mahājanahitāvahitāśayasya | icchāviśeṣaviṣayasya parākramasya prasthānam eva mahatīṃ ratim ādadhāti || GoṚp_90 || sādhāraṇāni dayitaiḥ saha pelavāni āmodayanti sutarāṃ hṛdayaṃ sukhāni | pīḍākarāṇi mahatāṃ samupasthitāni prākarṣikāny api sukhāni tu yautakāni || GoṚp_91 || khadyotānāṃ janayati yathā dehasadbhāvamātraṃ dīptir nāsau sphurati jagatāṃ – ⏑ – – ⏑ – – | evaṃ svārthapraṇayamalinajñānaleśāśayānām arthāvāptir vinayanakṛśā nāsti sātulyarūpā || GoṚp_92 || ājñāṃ śirobhir atha te pratigṛhya tasya mānābhimānamṛdubhir munisattamasya | dharmaikatānamanasaḥ prathayāṃ babhūvuḥ kīrtiṃ śaratkumudinīdhavalāṃ samantāt || GoṚp_93 || iti ṛṣipañcakajātakam || *************************************************************************** Saptakumārikā = GoSk based on the edition by Michael Hahn. "Saptakumārikāvadāna". In: M. Hahn. Haribhaṭṭa and Gopadatta, Tokyo 1992, pp. 58-72. 12. Saptakumārikā oṃ namo ratnatrayāya || vairāgyayuktaṃ ca subhāṣitaṃ ca dharmārthakāmapratibodhanaṃ ca | ekāntaramyaṃ bahusajjanānāṃ vakṣyāmi kiṃ cic chṛṇutāvadānam || GoSk_1 || evam idaṃ bhrājet paripakvakuśalamūlānāṃ mahānto 'pi bhogā yauvanaṃ vā nālam antarāyāyeti | tadyathānuśrūyate | nayavinayādiguṇaśrīsamṛddho rājābhūt kṛkī nāma | sa ca bhagavati kāśyape samyaksaṃbuddhe samupajātaprasādaḥ | tasya rājñaḥ sapta kumāryaḥ pūrvabuddhotpādasaṃniropitābhivṛddhakuśalamūlabalādhānāḥ samupajātasaṃsāravāsanirvedās tāḥ savinayopacāraṃ madhureṇa vacasā praṇipatya pitaram abruvan | toyāntargatacandrabimbataralām ālokya lokasthitiṃ kāmān kruddhabhujaṅgabhogapaṭalacchāyopamān vīkṣya ca | dṛṣṭvā duḥkhahutāśanair jagad idaṃ kṛtsnaṃ ca saṃdīpitaṃ naiṣkramyābhiratāśayāḥ khalu vayaṃ yāmaḥ śmaśānaṃ nṛpa || GoSk_2 || rājovāca || bālāḥ sukhocitā yūyam akṛtārthamanorathāḥ | kathaṃ śaknomy ahaṃ vaktum āśrayadhvaṃ tapovanam || GoSk_3 || kanyakā ūcuḥ | jānīmahe kṣitipate bhavato jane 'pi snehārdrapeśalarasābhiniveṣṭitāni | asmāsu kiṃ punar akāraṇavatsalasya svāṅke vivṛddhim anaghāṃ samupāgatāsu || GoSk_4 || yuṣmadvidhair api sahābhimukho viyogo yenaiva no nṛpa niratyayaśuddhabhāvaiḥ | tenaiva śāntipadam āptum iyaṃ manīṣā mā bhūt punaḥ punar ayaṃ vyasanopatāpaḥ || GoSk_5 || atha sa rājā snehavaśād vitānībhūtahṛdayo niścalābhitāmranayanayugalaḥ punaḥ punas tāḥ kanyakāḥ samabhivīkṣyovāca || āstīrṇakomalavicitrakuthodareṣu svairaṃ vihṛtya bhavaneṣu kathaṃ bhavatyaḥ | sprakṣyanti durjanamanoviṣamāṃ śmaśānabhūmiṃ sitāsthiśakalaprakarottarīyām || GoSk_6 || snehonmukhaṃ pitaram ekapade kathaṃ vā śokāśrudurdinamukhīṃ jananīṃ ca hitvā | amlānasauhṛdanirantaramānasāṃś ca tyaktvā kathaṃ nu suhṛdas tapase ramadhvam || GoSk_7 || atha tāḥ kanyakā niratiśayadhairyāvaṣṭambhagalbhaṃ pitaram ūcuḥ | mātā pitā suhṛd iti vyavahāramātram etat punarbhavanipātavighātabhājām | bhūtārthadarśanaparokṣamalīmasānāṃ loko vṛthā narapate parikhedam eti || GoSk_8 || kenāpy anartharucinā kapaṭaṃ prayuktam etat suhṛtsvajanabandhumayaṃ vicitram | kasyātra kaḥ katham iha svajano jano vā svapnendrajālasadṛśaḥ khalu jīvalokaḥ || GoSk_9 || sālokaṃ bhuvanatrayaṃ narapate saddharmavāgaṃśubhir yāvad buddhadivākarasya vilasatkīrtiprabhāmālinaḥ | niryātuṃ vyasanāndhakārapaṭalacchannāntarālād bhavāt tāvan nyāyyam ataḥ purā hy atimahat paryeti ghoraṃ tamaḥ || GoSk_10 || vātāsphālanacañcalānalaśikhājvālāvalīḍhād gṛhān niryāntaṃ na nivārayanti puruṣaṃ tacchāntikāmā yathā | evaṃ duḥkhamahāhutāśanaśikhāgrastāt samastād bhavān niṣkrāmantam anarthajālapihitāt santo vivṛṇvanti na || GoSk_11 || atha sa pārthivas tāsāṃ tena suhṛtsvajanabandhunirapekṣarūkṣākṣareṇa svakāyajīvitāśāvidhureṇa vacasā sutarāṃ samupajātaśokadainyamānasaḥ punar vyāha || tapāṃsy akāleṣv abhivāñchitāni puṣṇanti nārthān manaso 'nukūlān akālagarbhā iva kanyakānām ajātasārāvayavāṅgaśobhāḥ || GoSk_12 || bhavanty akāle tapasaḥ prayogāś candroparāgā iva sopasargāḥ | tasmād ito buddhir iyaṃ kumāryo nivartyatām utpathacāriṇīva || GoSk_13 || soḍhuṃ na duḥkhāni vapūṃṣi śaktāny adṛṣṭaduḥkhāni sukhocitāni | dantābhighātā dviradādhipānām abaddhamūlā iva cūtavṛkṣāḥ || GoSk_14 || savahnigarbhair aśivaiḥ śivārutair vināditaṃ bhīṣaṇarāvagahvaram | bhayaṃ bhayasyāpy upasaṃhared bhṛśaṃ śmaśānam ākrandavirāvadāruṇam || GoSk_15 || kva vo vapur bālamṛṇālakomalaṃ matiḥ kva ceyaṃ karapattraniṣṭhurā | paropakāravyatiṣaktacetaso vidher aho mayy anapekṣarūkṣatā || GoSk_16 || vaiḍūryanīlamṛduśādvalakañcukāni nānāprakārakusumaprakarotkarāṇi | etāni vo madakalālikulākulāni krīḍāvanāny abhimatāni bhavantu kanyāḥ || GoSk_17 || gṛhopavanadīrghikās taṭavilambipuṣpadrumāḥ samīraṇacalattaraṅgarucakāvalīmekhalāḥ | vibuddhakamalotpalākaranilīnahaṃsasvanā rater upanibandhanaṃ maghavato 'py alaṃ kanyakāḥ || GoSk_18 || upavījitā jalataraṅgalāsakair navamālikākusumagandhagandhibhiḥ | pavanair ihaiva gṛhakānane ratiṃ kurutāṅganāḥ parabhṛtopakūjite || GoSk_19 || ete jālagavākṣapakṣavivaraprodvāntapuṣpāsavā nānāmodavidigdhavāsavikasanniḥśvāsavātā iva | prāsādā valabhīviṭaṅkavalayaprasvasthasuptāṇḍajā yuṣmākaṃ rataye bhavantu vanitāḥ saṃgītatūryasvanāḥ || GoSk_20 || atha tāḥ kumāryas tat pitur vacanam amṛṣyamāṇāḥ punar vyāhuḥ || na hi tat sukham asti kiṃ cid anyan naralokādhipate divi kṣitau vā | śataśaś ca sahasradhā ca bhuktaṃ na yad asmābhir anarthapaṇḍitābhiḥ || GoSk_21 || viṣayair na hi tṛptir indriyāṇāṃ viṣayābhyāsaviśeṣaghasmarāṇām | bhavatīti vicintya buddhimantaḥ prayatante bhavabandhanakṣayāya || GoSk_22 || capalāny anavasthitasvabhāvāny aniloddhūtataraṅgabhaṅgurāṇi | vinivṛttapunarbhavābhilāṣā vijayante yatayaḥ ṣaḍindriyāṇi || GoSk_23 || bhavacārakasūkarās tu bālāś chalitāś cittakaler viceṣṭitena | prapatanti sukhābhilāṣalubdhā vyasaneṣv eva durantabhairaveṣu || GoSk_24 || aham ity upajātavibhrameyaṃ janatā prajvalitāstrayantrakalpān | viṣayān upasevate hatāśā pariṇāmāyatatīvraduḥkhahetūn || GoSk_25 || jagad adhruvam etad asvatantraṃ viṣayāśīviṣapūgasaṃniruddham | avagamya bhaveṣu ye ramante paśavas te naravigrahopanītāḥ || GoSk_26 || camarā iva vṛkṣalagnavālā nidhanaṃ kāpuruṣā vrajanti gehe | viṣayair uparuddhabuddhimārgā vitathasnehalatānibaddhacittāḥ || GoSk_27 || ratikāraṇam atra jīvaloke vyasanodbhedanirantarāntarāle | vada tāta kim asti yena naḥ syād bhavaneṣv eva ratir bahucchaleṣu || GoSk_28 || bhavaneṣu narendra bhāgadheyāny upayujyāni bhavāntarārjitāni | muṣitā iva hīnadīnacittā bhavakāntāraparāyaṇā bhavanti || GoSk_29 || puruṣāḥ prasamīkṣya kāriṇo 'pi vyavahāreṣu vicakṣaṇāḥ prakṛtyā | gṛhacārakam etya yānti nāśaṃ nṛpa mīnāḥ kupinīmukhaṃ yathaiva || GoSk_30 || bahubhir naralokapāla yatnair bhavanāni draviṇāni cārjitāni | apahāya naraḥ kṣaṇena yāti svakṛtādeśitamārga eka eva || GoSk_31 || ata eva jagāda lokanātho nṛpa karmasvakam eva jīvalokam | maraṇābhimukhaṃ naraṃ svakarma stanapo vatsa ivānuyāti dhenum || GoSk_32 || tad alaṃ pariṇāmadāruṇais taiḥ priyabandho priyasaṃgamābhilāṣaiḥ | dhruvam eva hi viprayogaduḥkhaṃ priyasaṃyogaratāśayā labhante || GoSk_33 || api cāpariniṣṭhitasvabhāve priyatā kā naravīra jīvaloke | paramārthavicārapelavānāṃ priya ity eva hi vibhramo matīnām || GoSk_34 || yadi tu priyatāsti kā cid asmāsv anujānīṣva mahīpate tato 'smān | anavadyam ahāryam āryajuṣṭaṃ sukham āsvādayituṃ hi no manīṣā || GoSk_35 || atha sa rājā sugataśāsanābhiprasanno dharmāntarāyabhīrur jātasnehākrāntahṛdayaḥ svā duhitṝḥ pūrvajanmānusmaraṇāvagamitaprayojanā jātismarāḥ khalv etā iti parivicintya suciraṃ tūṣṇīṃ babhūva || nirbandham iti vijñāya tāsāṃ sa narapuṅgavaḥ | gacchatety aparivyaktaṃ kathaṃ cid anujajñivān || GoSk_36 || atha tā dārikā vyapanītasraganulepanābharaṇāḥ vinayanibhṛtavapuṣaḥ sitasūkṣmapralambāmbaradharāḥ pavanabalacalitasalilaphenāvalīmālinya iva saritaḥ sāndracandracandrikāpaṭāvaguṇṭhitā iva śaranniśāḥ svakiraṇajālottarīyā iva saptarṣitārakāḥ krameṇa viracitacitāgnimadhyavinyastasimisimāyamānocchūnaśavāmagandhabībhatsaṃ niśitagṛdhratuṇḍakhaṇḍitaśiroghaṭīvivaravinirgatavigalitamastiṣkarasaviliptavadananarakaraṅkākrāntaparyantabhīṣaṇaṃ jīrṇaśīrṇavivarṇāsthikaṅkālaśakalanikarakharabhūmibhāgaduḥsaṃcaraṃ mūrtimantam iva nirvedakarmāntam ivāntakasyāratiśokadainyopāyāsāspadabhūtaṃ śmaśānam anuprāptāḥ || bhavati cātra || saṃprāptās tāḥ śmaśānaṃ nararudhiravasāvisragandhāndhagṛdhraṃ vyāluptāntrodarārdrair aratibhayakaraiḥ saṃniruddhaṃ śavāṅgaiḥ | kundāpītāvadātair hasad iva satataṃ jarjarāṅgaiḥ kapālair jīrṇanyagrodharandhravyavahitavividholūkahūṅkārabhīmam || GoSk_37 || savahnikavaloddhatasphuṭaśivārutābhīṣaṇaṃ kva cit sitakaraṅkajālapariṇaddhaduḥsaṃcaram | sphuratkṛmikulākulapracalanīlanāsādarī- nilīnabahumakṣikāśataśavākulopatyakam || GoSk_38 || sitāsthiśakalāruṇaprabalamārutābhyāhata- sphuratsphuṭacitāgniśuṣkatarumūlalīnoragam | kva cin niśitaśūlabhinnanaravigrahogrāśrayaṃ mahānasam ivāntakasya satatapravṛttotsavam || GoSk_39 || kva cin naraśiroghaṭīvivaranirgatāsṛgdharā- vasāsavavikāraghasmarapiśācipūgākulam | kva cit simisimāyamānacitikānalāliṅgita- sphurannarakalevarodaravinirgatāntroragam || GoSk_40 || saṃvegānaddhahṛdayā vicerus tatra tāḥ striyaḥ | svabhāvaṃ jīvalokasya cintayantyaś calācalam || GoSk_41 || vivṛtavikṛtapūtiguhyadeśaṃ dharaṇirajo'ruṇarūkṣakeśapāśam | khaganakhamukhakhaṇḍitākṣikośaṃ dadṛśur athojjhitam aṅganāyāḥ || GoSk_42 || muhur upāgatasādhvasacañcalaiḥ kuvalayāvayavair iva locanaiḥ | tam abhivīkṣya kalevarapañjaraṃ bahuvidhāni vacāṃsi babhāṣire || GoSk_43 || iyam asau sphuṭacandrakarāṅkuracchuritasaudhavimānanivāsinī | priyatamāṅkapariṣvajanocitā svapiti yā vasudhātalamaṇḍale || GoSk_44 || priyabhujāntarapañjaraśāyikā jaladharastaniteṣv api kātarā | sadahanād aśivāc ca śivārutāt katham iyaṃ na bibheti tapasvinī || GoSk_45 || gurunitambabharālasagāminī lalitahāsavilāsavilokinī | iyam asau svagṛhāṅganacandrikā gataghṛṇair vihagair avalupyate || GoSk_46 || narakaraṅkaśatākulacatvare pitṛvane bhagini tvam ihojjhitā | akaruṇena kathaṃ dayitena he dhig anavasthitahārdam idaṃ jagat || GoSk_47 || svajanabandhusuhṛtkamalākarabhramarikā dayitāṅkavivartinī | katham iyaṃ kṣaṇadācarabhairave pitṛvane ramate 'dya varākikā || GoSk_48 || saṃrāgāruṇatārakāntamukulakṣībeṇa yā cakṣuṣā kāntaṃ snigdhavidagdhamugdhamadhureṇodīkṣamāṇā purā | cakre manmathavāgurāhariṇakaṃ saivādya saṃrāgiṇāṃ saṃtrāsaṃ vihagāpanītanayanā kaṣṭaṃ karoty aṅganā || GoSk_49 || antarnigūḍhavividhāśucigātrayaṣṭyā rāgāndhabuddhinayanāś chalitā mayeti | saṃrāgiṇo 'pahasatīva khagāvaluptadantacchadena vadanena varāṅganeyam || GoSk_50 || vīṇāveṇudhvanikalaravaiḥ kākalīgītakair yā nidrāṃ bheje priyatamapariṣvaṅgaviśrabdhagarbhām | saivādyeha svapiti vanitā bhūrajorūkṣitāṅgī gomāyūnāṃ dhvanitamukharārāvaraudre śmaśāne || GoSk_51 || vālāgramātram api yatra vicāryamāṇe nekṣāmahe śuci nijāśucigarbharandhre | tasmin ratiṃ katham amī prakhalā labhante kāyādhame nidhanadharmiṇi roganīḍe || GoSk_52 || evaṃvidhaṃ jagad idaṃ sakalaṃ bhaginyaḥ svapnendrajālajalacandracalasvabhāvam | matvā virāgam upagacchata yāvad etat prāṇāvaśeṣam upayāti na vo vināśam || GoSk_53 || prāṇāntikavyasanakaṇṭakabhinnamarmā kurvīta kiṃ nu kuśalaṃ jalaviplutākṣaḥ | daṣṭaḥ kṛtāntamakareṇa jarāmukhena mūrdhnā ca śuklapalitotkaradantureṇa || GoSk_54 || ghorāndhakāraparalokamahāprapātasaṃpātacūrṇitatanoḥ kuśalābhilāṣam | āśīviṣāsyapuṭasaṃkaṭasaṃniruddhamaṇḍūkavāsitasamaṃ pravadanti santaḥ || GoSk_55 || lokaṃ vākyaiḥ kṛtakamadhurair vañcayitvādya maunaṃ dhatse kasmāt paruṣapiśunābaddhavādapragalbhaiḥ | ity ākrośann iva sarabhasaṃ rājadantāgradaṣṭāṃ jihvāpeśīṃ harati vihagas tuṇḍasaṃdaṃśakena || GoSk_56 || rāgāndhānāṃ vitathaviṣayābhyāsajihmāśayānāṃ yad bālānāṃ nayanaviṣayaṃ prāpya dhairyaṃ bibheda | tasminn adya vyapagatabhayāś cārubimbe nitambe nāryā gṛdhrā nakhamukhapadanyāsapaṅktiṃ likhanti || GoSk_57 || yābhyāṃ yātā priyakaratalanyastahastāravindā bhittau sācīpariṇatamukhī citram udvīkṣamāṇā | mandaṃ mandaṃ svabhavanatale muktapuṣpottarīye tāv evādya grasati caraṇau jambuko 'yaṃ yuvatyāḥ || GoSk_58 || itthaṃbhūte sahajavividhāmedhyajambālapaṅke kaṣṭaṃ kaṣṭaṃ madanamadirāḥ kṣībacittāḥ patanti | kāyasyemāṃ prakṛtim aśivāṃ vīkṣamāṇās tu yūyaṃ nirvidyadhvaṃ pracalitataḍidbhaṅgurāj jīvalokāt || GoSk_59 || yaḥ sattvānām aviratarasakleśanāḍīvraṇāntaḥ- saṃtaptānām adhigatayathābhūtadharmādhirājaḥ | hlādaṃ cakre prakṛtiśiśirair dharmavāgambukumbhaiḥ śāstre tasmai paramabhiṣaje sarvakāle namo 'stu || GoSk_60 || durvijñeyaṃ kapaṭam aśivaṃ kleśakarmaprayuktaṃ sarvākāraṃ vivṛtam akhilaṃ yena janmābhidhānam | yasmin mūḍho rathacaraṇavad bambhramīty asvatantro lokas tīvravyasanakuliśāghātaniṣpiṣṭamūrtiḥ || GoSk_61 || mātā bālye pratisaravatīṃ veṇikāṃ yatra cakre yasmin kānto maṇimakarikāṃ yauvanāgre babandha | vipraiḥ siktaṃ sukusumalavair yac ca śāntyambuleśaiḥ kaṣṭaṃ dhṛṣṭaḥ spṛśati balibhuk tac chiro 'dyāṅganāyāḥ || GoSk_62 || ye vāsitāḥ sukusumena vivāhakāle mātuḥ kareṇa kṛtakautukamaṅgalena | te 'dya pracaṇḍapavanair avadhūyamānāḥ keśāḥ śmaśānatarucāmaratāṃ prayātāḥ || GoSk_63 || prakṛticaturā dṛṣṭiḥ kvāsāv apāṅgavilokinī salalitapadanyāsā kvāsau gatir madavihvalā | kva nu khalu gatā hāsās te 'syā radacchadalāsakāḥ suracitam aho citraṃ māyārahasyam idaṃ kaleḥ || GoSk_64 || hāsāyāsavilolakuṇḍalamaṇicchāyoparāgāruṇe yasmin prāṇasamaś cakāra muditaḥ pattrāṅkuraṃ yatnataḥ | bālāmbhoruhapattrakomaladale tatraiva gaṇḍasthale vaktraṃ raktakalaṅkitaṃ nikaṣati sthitvā lalāṭe 'ṇḍajaḥ || GoSk_65 || muktāhāramarīciphenasalile romāvalīśaivale vistīrṇastanacakravākayugale vakṣastaḍāgodare | savyājaskhalitāṃśuke vyasanināṃ yatraiva netrālayaḥ petus tatra vipūyake 'dya nipatanty āśātikā makṣikāḥ || GoSk_66 || pūrvaṃ candanavāriśīkaramucair yā tālavṛntānilaiḥ preṣyābhir valayadhvanivyatikaraiḥ saṃvījitā sundarī | harmye candrakaropahāradhavale bimbopadhānāśritā tām evādya tu vījayanti paruṣaiḥ pakṣānilair vāyasāḥ || GoSk_67 || yenāyaṃ kampitaḥ pūrvaṃ śākhāntaravicāriṇā | kvemaṃ kāyadrumaṃ tyaktvā sa gataś cittamarkaṭaḥ || GoSk_68 || yena niṣkriyam apy etat kriyāvad iva lakṣyate | kalevaram anātmīyaṃ kva sa cittavidūṣakaḥ || GoSk_69 || antarātmānam icchanti yam avidyāndhabuddhayaḥ | vijñānadhūrtakaḥ kvāsau gatas tīrthavimohakaḥ || GoSk_70 || ciraṃ vyāmohitaṃ yena na tattveṣu pratiṣṭhitam | jagat kva nu prayāto 'smāc cittacitrendrajālikaḥ || GoSk_71 || na jānanti gatiṃ yasya kapilādyās tapodhanāḥ | cittavidyādharaḥ kvāsau viṣayāmbaragocaraḥ || GoSk_72 || cacāra yo 'sminn aśucau navadvāre calācale | śarīrapañjare so 'dya kva nu cittavihaṅgamaḥ || GoSk_73 || yenāviṣṭā bhavajalanidhau kleśasaṃsarpisarpe tīvracchidravyasananivahakṣāravāriprapūrṇe | majjanty ajñā maraṇamakarakṣobhacañcattaraṅge yātas tyaktvā kva nu tanum imāṃ cittanaktaṃcaro 'sau || GoSk_74 || adāntatvād yo 'sau kṣipati narake vyārtam avaśam sphuradvahnijvālāvalayakapiladvāravivare | yamopāyaṃ yasya vyapagatamado vetti bhagavān kva yāto 'sāv asmāt prakṛticapalaś cittaturagaḥ || GoSk_75 || atha kuliśamarīciśyāmapīnaprakoṣṭhaḥ savinayam upagamya prītivispanditākṣaḥ | anunayaramaṇīyaṃ sādhu sādhv ity uvāca prakṛtisubhagavācā vāsavaḥ kanyakās tāḥ || GoSk_76 || navavayasi bhaginyo manmathāvāsabhūte nṛpatikulavibhūtiśrīsukhaṃ paryudasya | ṛṣibhir api purāṇair duṣkaraṃ saṃprapannā vratam idam iti tuṣṭo 'smy adya vaḥ kiṃ vṛṇīdhvam || GoSk_77 || karatala iva manye kāmadhātvīśvaratvaṃ tridaśapatisukhaṃ vā niścayasyāsya vo 'dya | laghu vadata bhaginyaḥ kiṃ karomy eṣa vaśyaḥ sphurati manasi yad vo devarājo 'smi śakraḥ || GoSk_78 || atha viṣayasukhebhyo niḥspṛhās tāḥ kumāryaḥ prakṛtirucirabhāvās tiryag ālokya śakram | jagur idam anavadyaṃ suṣṭhu citrārthavācaḥ svakuśalaparipākāṅgāradhīrasvabhāvaḥ || GoSk_79 || na vayam amarabandho janmaduḥkhāturatvād bhavasukhalavalolāt tantusaṃtānaneyāḥ | (?) vratam idam anubaddhāḥ śokabāṣpāmbuleśaiḥ kaluṣavadanaśobhān bāndhavān apy apāsya || GoSk_80 || api tu jagad aśeṣaṃ durnayāviddhatīvra- vyasanaśatasahasrāghātanirbhidyamānam | kṛpaṇam abhisamīkṣya kṣīṇadoṣānujātaṃ padam abhayam aśokaṃ prāptum abhyudyatāḥ smaḥ || GoSk_81 || prabhavasi śatamanyo tvaṃ varaṃ saṃpradātuṃ yadi jagadanukampāpeśalādhyāśayatvāt | padam ajaram ahāryaṃ brahmaśāntaṃ tadāryaṃ bhavabhayaparitaptāḥ prāpayāsmān vimokṣam || GoSk_82 || kāyāvaskaranirjharasrutamalakledopadigdhāśrayo niryāṇāsthikaṭāhakārpitaśirā mūrcchāturo niṣpatan | garbhān mātur amedhyapaṅkagahanād yām aprahāyāśnute duḥkhaṃ duḥkhaparaṃparāṃ ca paratas tāṃ chinddhi jātiṃ hi naḥ || GoSk_83 || jagan nirmaryādā daśati śirasi vyāvṛtamukhī jarā rakṣoyoṣit palitasitadaṃṣṭrāṅkuravatī | nṛṇāṃ yāsau vīryasmṛtidhṛtimatiśrīpramathinī tatas trāyasvāsmān prabhavasi yadi tvaṃ surapate || GoSk_84 || śvāsotkṣepacalatkaṭhorajaṭharo vyāpāṇḍurūkṣacchaviḥ saṃprāptān api bhoktum apratibalo bhogān vicitrojjvalān | yenādaṣṭavapuḥ sureśvara tato rogābhidhānād bhayāt trātā no bhava mṛtyudūtapuruṣād ditsur varaṃ ced bhavān || GoSk_85 || pratyāvṛttastimitanayano marmavicchedaduḥkha- kṣobhāyāsapratihatatanuḥ śītaviṣṭabdhagātraḥ | paśyan bandhūn nayanasalilasnātagaṇḍādharāntān yenāghrāto vrajati vilayaṃ pāhi mṛtyos tato 'smān || GoSk_86 || yenāliṅgitamānasaḥ paśur iva vyāpnoti śocyāṃ daśāṃ kāryākāryavibhāgapelavamatir nindāspadaṃ jāyate | hlādaṃ naiti tamālaśīkaramucāpy āliṅgito vāyunā tan no rāgahutāśanaṃ varada he nirvāpayāpāyikam || GoSk_87 || yasyāveśāt sphuritanayanā daṣṭadantacchadāntāḥ pāpāḥ pāpaṃ narakam aśivaṃ kurvate tatkṣaṇena | naivotkhāto munibhir api yaḥ śīrṇaparṇāmbubhakṣais tan naḥ śakra vyapanaya manaḥkoṭarāt krodhasarpam || GoSk_88 || yenāvāritalocanaḥ kumatayas tyaktvā śivāṃ vartmanīṃ mithyādṛṣṭiviṣopadigdhamanaso mārgāntaraṃ saṃśritāḥ | hetuṃ yat pravadanti bhinnatimirāḥ sarvāsravotpattaye tan naś chindhi manogṛhāntaracaraṃ mohāndhakāraṃ hare || GoSk_89 || varam evaṃvidhaṃ śakra bhavantaṃ prārthayāmahe | pratijñātārthavidhuraṃ ceṣṭante na hi sādhavaḥ || GoSk_90 || atha śakras tena tāsāṃ viṣayaprārthanākārpaṇyānapekṣāsvacchaśobhinā vacasā pravijṛmbhamāṇavismayaḥ prasādasaṃhṛṣitatanūruhaḥ prāha | aśakyam arthaṃ khalu yācyamāno vighātadīnatvam upaiti lokaḥ | varaṃ vṛṇīdhvaṃ naradevakanyā yad eva śakyeta mayā pradātum || GoSk_91 || atha tā dārikās tena tasyāntarnigūḍhaśāṭhyavikalpitena vacasā samupajātasaṃvegāmarṣāḥ śakram ūcuḥ | upalāpayase kimartham asmān upagamyādya sahasralocanaivam | sukhamātrakadurvidagdhabuddhe prakhalās tena vayaṃ na cāpi gamyāḥ || GoSk_92 || vidito bhavato na rājavaṃśaḥ kim asau dikṣu vikīrṇakīrtipuñjaḥ | dhanado 'py ayathārthanāmadheyo dhanasāraṃ samavekṣya yasya nūnam || GoSk_93 || yam apāsya vayaṃ jarārtimṛtyuvyasanāyāsavighātadainyabhītāḥ | suranātha daśām imāṃ prapannā na bhayān nāpi ca bālacāpalena || GoSk_94 || kṛtapuṇya viheṭhitābhir arthas tava ko 'smābhir atīva duḥkhitābhiḥ | upajīva sabandhumitrabhṛtyo vibhavan nanda ca śakra dīrgharātram || GoSk_95 || sukṛtojjvalabhāgadheyayogād yadi devādhipatir bhavāṃs tataḥ kim | na hi saṃpadam āpnuvanti santaḥ paraheṭhākaraṇāya devarāja || GoSk_96 || atha mahendras tāsāṃ sphuṭavicitramahārthasārasūcakair vacobhir āpyāyitavismayaḥ prasādābhivyajyamānavadanaśobhaḥ punar api bhāvajijñāsur arthāntarātiśayaśuśrūṣayā vācātyuvāca | mā tāvad bhaginyaḥ nāthante darśanasyāpi mama loke tapodhanāḥ | kimartham evaṃ varade mayi yūyaṃ tu niṣṭhurāḥ || GoSk_97 || atha tāḥ kumāryaḥ punar abhyadhikatarajanitamanyukopāḥ sāmarṣaṃ rūkṣākṣaraṃ tridaśapatim ūcuḥ | anyathaiva sitāpāṅgamukhasmitavilokitam | dṛśyate vadanaṃ śacyā dīyate varam anyathā || GoSk_98 || varapradāne yady asti śaktis tava purandara | jahīhi prakhalāṃ tāvad viṣayāśāpiśācikām || GoSk_99 || athavā dustyajāḥ kāmā mithyāsaṃkalpalolupaiḥ | ta eva santu te nityāḥ prabhāvo 'sti yadīdṛśaḥ || GoSk_100 || adhruveṣu sahasrākṣa kāmeṣv āsaktamānasaḥ | varaṃ vada kathaṃ nāma tvam anyasmai pradāsyasi || GoSk_101 || uhyamānaḥ kathaṃ nāma saritā bhīmavegayā | uttārayiṣyasy aparān parikṣāmajaḍāśrayaḥ || GoSk_102 || pāṃśukūlāmbaradharā vyapanītaśiroruhāḥ | araṇyād grāmam eṣyāmaḥ kadā nas tad bhaviṣyati || GoSk_103 || yugamātravilokinyo mṛtpātravyagrapāṇayaḥ | sāvadhānaṃ kadā bhikṣāṃ cariṣyāmaḥ kulāt kulam || GoSk_104 || asaktā lābhasatkārapaṅke saṃkleśasaṃkaṭe | kadā viśodhayiṣyāmo deyadharmānurāgiṇaḥ || GoSk_105 || palālapuñjād utthāya nīhāragurucīvarāḥ | yatheccham annapānārthe yāsyāmo niḥspṛhāḥ kadā || GoSk_106 || taror mūle śukaśyāme mṛduśādvalakañcuke | kadā niṣadya prāpsyāmo dṛṣṭadharmasukhotsavam || GoSk_107 || kāyajīvitayos tyaktvā jarattṛṇalaveṣv iva | apekṣāṃ sucirābhyastāḥ kadā lapsyāmahe sukham || GoSk_108 || kadā sarinnikuñjasthās taraṅgair udayavyayam | ujjhāmo jīvalokasya bhidyamānair muhur muhuḥ || GoSk_109 || satkāyadṛṣṭim utpāṭya sarvātmadṛṣṭimātrikām | niḥspṛhā bhavabhogebhyo bhaviṣyāmaḥ kadā vayam || GoSk_110 || avabhotsyāmahe lokaṃ kadā nu sacarācaram | svapnamāyāmarīcyabhragandharvanagaropamam || GoSk_111 || iti yāsāṃ priyā trātaḥ spṛhā hṛdi vijṛmbhate vareṇa tāsāṃ ko nv arthaḥ sāmiṣeṇa calena ca || GoSk_112 || api ca sureśāna varapradānacittaka | mithyāvikalpakṣaṇamātraramyāḥ svabhāvavāmāḥ suranātha kāmāḥ | vivarjitāḥ sadbhir udāracittair mahāprapātā iva sāndhakārāḥ || GoSk_113 || sarvānayopadravahetubhūtāḥ kāmāḥ khalīkārakarā narāṇām | jugupsitāś caiva bhayāvahāś ca purīṣadigdhā iva kṛṣṇasarpāḥ || GoSk_114 || yān sevamānā nidhanaṃ prayātāḥ prayānti yāsyanti ca sattvakāyāḥ | tān vadhyaghātapratimān bhajeta ko nāma kāmān aghahetubhūtān || GoSk_115 || śakre ca ye pāṃśupiśācake ca surendra tulyaṃ dadhati svabhāvam | asadvikalpapraṇayodbhavatvāt seved dhi kāmān manasāpi kas tān || GoSk_116 || vaiḍūryanīlaharitodgataśādvalāni tyaktvā vanāni kusumonmiṣitadrumāṇi | tīkṣṇāṅkuśollikhitajarjarakumbhadeśā bhārān vahanti viṣayaiś chalitā gajendrāḥ || GoSk_117 || śūlāntalagnavapuṣaḥ parivījyamānāḥ pakṣānilair nagaravāyasamaṇḍalānām | vyājena mitranayanair abhivīkṣyamāṇā nāśaṃ vrajanti puruṣā viṣayāhidaṣṭāḥ || GoSk_118 || prajvālya kāmadahanaṃ svayam eva bālā mithyāvikalpapavanaiḥ svamanogṛheṣu | ātmānam eva hi dahanti śaracchatāni saṃgharṣajena dahanena yathaiva vaṃśāḥ || GoSk_119 || api ca kuliśapāṇe vaijayante vihṛtya sphuritamaṇimarīciśrīsamunmeṣaramye | jvaladanalakarālāṃ yānti bhūyo 'py avīciṃ yadi viṣayaviṣaktāḥ svasti tasmai sukhāya || GoSk_120 || bhavatu kugatir ante svargavāsasya sā vā cyavanapatanaduḥkhaklībalolekṣaṇas tu | yad anubhavati duḥkhaṃ devalokābhinandī nanu sukham anubhūtaṃ tena pūrvānubhūtam || GoSk_121 || vikacakanakapadmacchattrasaṃsuptahaṃsyāṃ yadi surapuravāpyāṃ ratnanaubhir vigāhya | patati punar akāmaḥ karmabhir vaitaraṇyāṃ kvathitanarakaraṅkavyākulāntarjalāyām || GoSk_122 || pariṇativirasebhyaḥ svapnamāyopamebhyaḥ surabhavanasukhebhyaḥ kā spṛhā śakra tebhyaḥ | kupitabhujagajihvācañcalaṃ jīvalokaṃ sakalam iti viditvā mokṣakāmāḥ sthitāḥ smaḥ || GoSk_123 || sukham idam iti mithyākalpanāmātram etad bhavagatigahanāntarvartināṃ bāliśānām | bhavam avitathavādī duḥkham ity āha buddhaḥ sakalam api yato 'smān sarvaduḥkhaprasūtiḥ || GoSk_124 || prakṛtibahuladuḥkhopaplute jīvaloke bhavati yad api saukhyaṃ kākatālīyam asmin | vrajati tad api nāśaṃ duḥkhajālābhibhūtaṃ salilam iva nadīnāṃ prāpya sāmudram ambhaḥ || GoSk_125 || yasmāt strīṇāṃ karakisalayaiḥ padmapattropamānaiḥ kiṃcitsthānaṃ kalitavalayaiś candanāśleṣaśītaiḥ | spṛṣṭaḥ snehaślathamukulitātāmravṛttāṅgulīyair nidrāṃ prāpya vyajanapavanavyastamālopahāraḥ || GoSk_126 || bhūyaḥ śete klamagurutanur darbhasūcīkarāle mārge bhasmavyatikarakharair vījyamāno marudbhiḥ | tasmān matvā kṣaṇasukhalavaṃ cañcalaṃ jīvalokaṃ tyaktvā kāmān vyasanaphaladān brahmaśāntaṃ bhajeta || GoSk_127 | daśaśatanayano 'tha kanyakānāṃ hṛṣitatanūruhakañcuko vacobhiḥ | vyavasitam abhinandya caiva tāsāṃ tridaśapurābhimukho yayau kṣaṇena || GoSk_128 || pravrajyām atha samupetya tāḥ kumāryas tattvārthapravicayaśuddhabuddhinetrāḥ | utterur madavirasaṃ calattaraṅgaṃ saṃsāravyasanamahārṇavaṃ durantam || GoSk_129 || sarvārthaprakṛtivibhāganiścitātmā sarvebhyo munir itivṛttakaṃ jagāda | mohāndhe jagati samantacakṣur ekaṃ sattvebhyo bhavabhayakaṇṭakakṣatebhyaḥ || GoSk_130 || || iti śrīsaptakumārikāvadānaṃ samāptam || || kṛtir ācāryabhadantagopadattasya || *************************************************************************** Sārthavāha = GoSv based on the edition by Ratna Handurukande. Five Buddhist Legends in the Campū Style - From a collection named Avadānasārasamuccaya. Bonn 1984 (Indica et Tibetica, 4). 13. Sārthavāha jarattṛṇānīva śarīrakāṇy api tyajanti santo na ca līnamānasāḥ | kṛpājalakṣālitadehamatsarā jagadvipattijvalanopaśāntaye || GoSv_1 || tadyathānuśrūyate | bodhisattvabhūtaḥ kila bhagavān saṃtoṣābhyāsād apagatabhavopabhogaviśeṣābhilāṣaḥ suparijñātasaṃskārasvabhāvatvāt svadehe 'py astamitasnehānubandhas tṛṣṇādoṣapratyakṣajñānatayā tadabhidheyamānaso janmāntarābhyastavividhalābhakuśalatvād upāyāntareṇāpi dhanārjanasamarthaḥ samupacitapuṇyasambhāratayā cābhiprāyamātreṇāpi draviṇavibhūtyākarṣaṇaprabhuḥ prabhūtavittopakaraṇo 'pi san kevalam udadhigatajagadvyasanoparitrāṇāyavia saṃketapracārasāṃyātrikaparivṛto mahāsamudram upajagāma | athāvagāḍhāḥ payasāṃ nidhānaṃ gambhīrabhīmāyatapaṅktirandhram | velācalopaghnaviśīrṇaphenasitāntalekhaṃ vaṇijaḥ krameṇa || GoSv_2 || tatkarmabhir vā pariṇāmaraudraiḥ svabhāvato vāmbunidhiḥ kṣaṇena | paryādadāno hṛdayāni teṣāṃ saṃvartakālādhikadāruṇo 'bhūt || GoSv_3 || kharamakarakarāgracchinnabālapravāladrumarasaparibhogāpāṭalāvartacakram | viyad iva navasaṃdhyārañjitāmbhodajālaṃ salilanidhim udīkṣya trāsamūkās ta āsan || GoSv_4 || vanam iva kumudānāṃ dhautam indor mayūkhair viṣamitasitaphenacchedavinyāsacitram | lavaṇasalilarāśiṃ vīkṣamāṇāḥ samantān na ratim upayayus te prāṇasaṃdehakāle || GoSv_5 || vivṛtadaśanaśaṅkhadhvānavitrastamīno bhujagabhuvanaśṛṅgaprāntabhinnormijālaḥ | hṛdayam udadhir alpasthāma teṣāṃ bibheda sphuritavikṛtanakrākrāntavistīrṇakukṣiḥ || GoSv_6 || anilabalavibhaktaiḥ śailatuṅgais taraṅgair nabha iva nigirantaṃ sārkanakṣatracandram | tam udadhim avalokya prāṇasaṃdehadolāṃ kṛpaṇakamanasas te sarva evādhirūḍhāḥ || GoSv_7 || bhujagam iva viṣāgnicchedamālākarālaṃ śvasanavikacabhogaṃ kruddham udvīkṣamāṇāḥ | lavaṇajalaniketaṃ taṃ durālokapāraṃ maraṇabhayaviṣaṇṇās te paraṃ moham īyuḥ || GoSv_8 || nicayam iva ghanānāṃ vāribhārālasānāṃ timiram iva vamantaṃ vīcicūrṇapravegaiḥ | jalanidhim avagāḍhās te nirākrandabhīmaṃ muṣitavadanaśobhā bodhisattvaṃ praṇemuḥ || GoSv_9 || adṛṣṭapūrvair atha tannimittair bhayaṃkarair ākulitā vicitraiḥ | ity ūcur āgadgadadīnakaṇṭhās taṃ bodhisattvaṃ samudīkṣamāṇāḥ || GoSv_10 || ayaṃ janas tvatpratibaddhasarvaprayojanāśāvinivṛttaceṣṭaḥ | yad atra kṛtyaṃ kriyatāṃ tad āśu prāṇātyayaḥ saṃprati vartate naḥ || GoSv_11 || nirīkṣamāṇasya puro janas te nirudyamo majjati toyarāśau | kālātipāto 'tra na yuktarūpaḥ parākramasva svabalena tasmāt || GoSv_12 || tvatpādamūlānucaro na kaś cit saṃspṛṣṭapūrvo vyasanaiḥ kadā cit | trāyasva tasmād vipadāṃ mukheṣu bhramantam enaṃ naravīra lokam || GoSv_13 || piteva putrān anukampamānas tan no bhayān mṛtyukarodarasthān | vimocayāsmān paramāryasattva tvaṃ naḥ paritrāṇam upadravebhyaḥ || GoSv_14 || na devatānām api bhūmayas tās tava prabhāvā na caranti yāsu | tad eṣa kālaḥ kṛpaṇān anāthān asmān paritrātum avandhyaśakte || GoSv_15 || manyāmahe tvaṃ samanusmṛto 'pi trāṇaṃ paraṃ sarvajagadbhayebhyaḥ | prāg eva sākṣād abhivīkṣyamāṇas tat pauruṣaṃ darśaya lokabandho || GoSv_16 || amī daṃṣṭrācakrakrakacakalilavyāttavadanā jighāṃsanti krūrāḥ pṛthuvivaravistīrṇajaṭharāḥ | purāsmān atrāṇāṃs timimakaracakrā bhayamayāḥ paritrāyasvemaṃ nikaṭavinipātaṃ janam ataḥ || GoSv_17 || svapucchavicchinnataraṅgasaṃkalā niśātadantāntavilagnaśuktayaḥ | abhidravanty ārya purā timiṅgilā janān imāṃs tvaccaraṇāśritān api || GoSv_18 || vilambituṃ nātha na yujyate 'dhunā viśīryate naur iyam ambutāḍitā | sphuranty amī vīra samantato jhaṣāḥ pramṛṣṭaguñjāphalaraktalocanāḥ || GoSv_19 || atha sa mahātmā tena durviṣaheṇa paravyasanenopataptamānasaḥ svaprāṇātyayam avigaṇayya niṣpratikāradāruṇāṃ tāṃ mahājanavyāpattim avetya kṛpāparigatātmā prakṛtidhīratayā tadavastho 'py asaṃbhrāntacetās tatkālātiśayadhyāyinā vacasā tān sahāyān āśvāsayann abravīt | mṛtena sārdhaṃ na vasanti sāgarāḥ prasiddhir eṣām iyam eva śāśvatī | ato mamāśritya mṛtaṃ kaḍevaraṃ tarantu santo 'mbunidhiṃ sudustaram || GoSv_20 || saṃyuktasaṃyogam upetya sarve nirākulāḥ projjhya viṣādadainyam | ātmānam uttārayituṃ yatadhvaṃ mahārṇavān māṃ ca parārtipaṅkāt || GoSv_21 || āpadgatānāṃ suhṛdāṃ priyāṇāṃ cirānubaddhapraṇayāśayānām | ko 'nyo 'sty upāyo ramaṇīyarūpas tat kārṣṭa mā snehamayaṃ viṣādam || GoSv_22 || śatror api vyāpadam āpatantīṃ svaprāṇamūlyena nivārayeyam | prāg eva yuṣmākam analpakālasaṃvardhitasnehaparigrahāṇām || GoSv_23 || mamātmabhāvair apavṛttasaukhyaiḥ syāc cet sukhī kuntapipīliko 'pi | jarattṛṇānīva tathāpi jahyām ahaṃ śarīrāṇi nirastakhedaḥ || GoSv_24 || trāṇāśayāyāṃ samupāśritānāṃ guṇaiḥ pavitrīkṛtamānasānām | hitāya dehaṃ tyajato mamaikaṃ dayāparītaṃ kim ivātra citram || GoSv_25 || parārthacaryāviguṇaṃ śarīraṃ vṛthā guruṃ bhāram ivodvahantaḥ | vrajanti khedaṃ pariśuddhasattvāḥ kṛpākalatrīkṛtajīvalokāḥ || GoSv_26 || evaṃvidhe yadi na kāyam imaṃ prayokṣye puṇyāgame nirupamānasukhānubandhe | ko 'rtho 'munā parihṛtena kaḍevareṇa vātāhatāmbunidhibudbudadurbalena || GoSv_27 || tyakṣyāmi nemaṃ yadi pūtikāyaṃ bhavaddhitādhānavidhānakāle | saṃtyājayiṣyaty abalaṃ balātmā jagadvināśāvahitaḥ kṛtāntaḥ || GoSv_28 || tyajāmi yuṣmān kim udīkṣamāṇo yaśo 'tha vā mānagataṃ ca dharmam | dehaṃ kalīnāṃ padabandhabhūtaṃ utāvaśo mṛtyukarābhimṛṣṭam || GoSv_29 || tad atra śokāya matir na deyā bhavadbhir āsannaparābhavāya | mama krameṇaiva samāgato 'yaṃ mahotsavaḥ puṇyaviśeṣaramyaḥ || GoSv_30 || bahusukhalavanānātantusaṃtānaneyās tṛṇam iva gataśaṅkā deham ujjhanty asantaḥ | atisṛjati parārthaṃ kāyam āsannanāśaṃ yadi sucaritapūrvaṃ duṣkaraṃ kiṃ nu tatra || GoSv_31 || atha te puruṣās tena tasyādbhutenābhiprasāritamānasāḥ sutarāṃ tadviyogaśaṅkāvyathitahṛdayā viṣādadainyavidheyāś cintāviṣayātītagocaram aviṣahyam ativismayanīyaṃ ca tatkarma taṃ mahāsattvam aviratāśrudhārāprakṣālitanayanadīnavadanāḥ pādayoḥ saṃpariṣvajya praṇamya ca sarvāṅgair ity avadan | kāmam atraiva nidhanaṃ sarva eva mahodadhau | yāsyāmo na tu śakyāmaḥ kartum etad anāryakam || GoSv_32 || evaṃvidhasya vyasanāni dṛṣṭvā suhṛdviśeṣasya sudurlabhasya | prāṇair dhanair vā kim ihāsti kṛtyaṃ tat sāhasād vāraya dhīracetaḥ || GoSv_33 || uttīrṇān api toyaughād asmān asmād duruttarāt | magnān duścaritāvarte kaḥ samuttārayiṣyati || GoSv_34 || nūnaṃ karmaṇa evāyaṃ vipākaḥ pratyupasthitaḥ | yenāpad iyam āyātā niṣpratīkāradāruṇā || GoSv_35 || adhyupekṣya suhṛtpīḍām etāṃ pāpānubandhinīm | duḥkhāntam upayāsyāmaḥ kair upāyaiḥ punar vayam || GoSv_36 || dayāmṛdukasaṃtānaṃ kuryād antāvasāyinam | idaṃ karmāvadānaṃ te prāg evārya suhṛjjanam || GoSv_37 || atha bodhisattvaḥ sutarāṃs tais teṣāṃ saujanyasūcakair vacobhiḥ pravijṛmbhamāṇatīvraprasādapremagauravakāruṇyas samanuneṣyaṃs tān sahāyakān anukampāmṛtavāribhiḥ siñcann iva tṛptivisargair ity abravīt | bhavadbhir anadhīṣṭo 'haṃ svabhūtyai dehasaṃjñakam | tyajāmy anarthaṃ tatra syād yuṣmākaṃ kim anāryakam || GoSv_38 || akāle kaumudī hy eṣā naivaitad vyasanaṃ mama | pratīkāro mayā labdho vipadām eṣa śāśvataḥ || GoSv_39 || sauhārdaviśrambhaniratyayā vo yady asti kā cin mayi cittavṛttiḥ | na kartum arhanti tato bhavanto dharmasya kīrtyābharaṇasya vighnam || GoSv_40 || cittaṃ balād api hite viniyojanīyam āryair anāryam ahitāc ca vivecanīyam | tasmāt pravṛttim iha karmaṇi sādhujuṣṭe nārhanti vighnayitum aśrumukhā bhavantaḥ || GoSv_41 || anupādānam evāsya parārthaṃ cāparigrahaḥ | māṃ saṃpratīkṣate kāyakale randhraprahāriṇaḥ || GoSv_42 || upātto 'py ayam asmābhir anādeyo na nīyate | yadi sattvārthasācivyaṃ ko 'nenārthaḥ praṇāśinā || GoSv_43 || yadi nābhyuddhariṣyāmi yuṣmān asmād duruttarāt | katham uttārayiṣyāmi lokaṃ saṃsārasāgarāt || GoSv_44 || etāni cānyāni ca bodhisattvāḥ kurvanti karmāṇy avipannasattvāḥ | parārthacaryāviṣaye carantaḥ kṛpānubhūtāḥ svasukhānurāgāḥ || GoSv_45 || anāvṛtadvāram idaṃ niketanaṃ durāvahāṇāṃ bhavaduḥkhapattriṇāṃ | cirāt pramodāyatanī kariṣyate mayā śarīraṃ suhṛdāṃ hitāgame || GoSv_46 || bhavatparitrāṇamaye sukhodaye niyojya kāyaṃ niyataṃ mayāpsyate | abhedyam acchedyam ahāryam avyayaṃ niruttaraṃ dharmaśarīram avraṇam || GoSv_47 || amitrabhūtaṃ yadi mitrasād imaṃ kaliṃ kariṣyāmi na kāyasaṃjñakam | vidhakṣyate vipratisāravahninā mano viniśvāsaśikhena me ciram || GoSv_48 || gataviklavā bhavanto madīyam udgataprāṇaṃ śarīraṃ plavam ivālambyānyonyasaṃsaktikayā vārivegavaśena yena vātena vā digbhāgena sthalam upagamya parṇamūlaphalajalādibhir yāpayantaḥ parasparam avipannasauhṛdāḥ karmasvakatāvalambino lokasvabhāvam avekṣamāṇā vinītavivādaśokadainyāḥ kāryāvasānam āgamayata | sukham anubhūya duḥkham apy anubhūyate | saṃpattim apy upāsya vipattir upāsyate | saṃsāracārakāvacarāṇāṃ hi etad eva paryāptaṃ vyasanam ataḥ pratikaṣṭatarāṇy apy atra kṛcchrāṇy āsādyante śrutimanovidāhinī | na hy enam anupatan kaś cit sukhī nāma | prabalānilākulānalajvālākalāpamadhyagatasyānuktasiddhaṃ dāhaduḥkham | tṛṣṇāvidheyamanasāṃ cābhimukhaḥ parābhava utsaṅgagatāni sarvadainyāny āsannavartī paribhavo bhayam upari vyavasthitam abhito vipralambhavaikṛtāni | saṃkṣepataḥ sarvam aśivajālam upagṛhya tṛṣṇā naram upabadhnāti | sa ca madviyogadainyāvakāśo na hṛdi karaṇīyaḥ | īdṛśo hi lokasvabhāvo viyogaduḥkhānugatā eva hi priyajanasaṃyogāḥ | dīrghakālaparicayād dṛḍhasnehanibaddhāny api sauhṛdāni kṣaṇena viśliṣyanti | prāṇināṃ viparyāsaś caiṣa cetasaḥ priyo 'yaṃ mameti | dṛśyante kāraṇāntaraviparyayāt parivartamānāni priyāpriyāṇi jīvaloke | tasmān na paratantreṣv apariniṣpannasvabhāveṣu prakṛtibhedavartiṣu vipralambhapadasthāneṣu kṣaṇavipariṇāmalolaśīleṣu śokāyāsamayeṣu priyasamāgameṣv abhiniviśyātmā khedayitavyaḥ | tatra sukhaṃ dhairyam eva paruṣāṇām āpatsv avalambo bhavati viṣādam avadhīrayati śokam uparuṇaddhi vighnayati āpadam āpatantīṃ prajñānasahitaṃ ca tad evābhimatam artham ānayati | śokānivṛttis tu niṣprayojanam āśrayaṃ saṃtāpayati kṛtyam antarayati kāntim ācchinatti pratibhānam āyāsayaty āsannasnehaduḥkhaṃ suhṛjjanaṃ .... dharmārthayaśaḥsukhāni copahanti | matkṛtam anupaśyadbhis tu bhavadbhiḥ puṇyeṣv ādaraḥ karaṇīyaḥ | puṇyam eva hi prāṇinām ihāmutra ca niratyayo bandhur āpatsu viṣādī sahāyaḥ pātheyam ayatnavāhyaṃ pradīpas tamasi prapāteṣu saṃkramaṃ bhayasthāneṣv ārakṣā maṅgalam advaidhasiddham atyantikaṃ siddhaṃ sūpacaraḥ svāmī parāyaṇam āpadgatānām āyatanam avipariṇāmināṃ sukhānāṃ kṣetraṃ diśāvidiśāntavyāpināṃ yaśasāṃ ākaraḥ praśaṃsānām anabhibhūtaṃ vaiśāradyam | puṇyāvaṣṭhambhād eva ca puruṣo duravagāhe 'pi sukham avagāhate | paralokakāntāre viṣādapadasthāne 'pi nāma maraṇasamaye na viṣīdanti puṇyakarmāṇaḥ | kaṇṭakapracayakarkaśāny api janmadurgāṇi prāyeṇākṣatāḥ saṃcaranti puṇyabalinaḥ | puṇyair eva cākhilajagaddhitasukhādhyāśayapravṛttivistīrṇām ākarṣayanti sakalabhuvanādhipatyābhiṣekamahatīṃ sarvalokasādhāraṇāṃ tāthāgatīṃ guṇasamṛddhiṃ prāg eva pratanusukhānavakāśādīnavāṃ pracurajanamanovikāriṇīm anantaduḥkhabāṇasaṃnipātadūṣitām āyāsinīm iha paratra ca bāliśānāṃ pratikṣaṇavyayānubandhādūṣitām anekarūpavairakṛtānuṣaṅgadāruṇāṃ bhavabhogamayīm aśivām akhilāṃ viparītasukhābhiniveśakhalāṃ saṃpattisaṃjñāntaritāṃ vipattim akāraṇabhraṃśamanovidāhinīm ity alam iti prasaṅgenātipatati | kāryakālaś caramasaṃdeśo 'yaṃ bhadramukhā ity uktvā bodhisattvo muhūrtam ekāgramano babhūva | nivāryamāṇo 'pi śataiḥ suhṛdbhir bāṣpāmbuvisyandivilocanāntaiḥ | sādhuḥ svadehāśrayaṇīm apekṣāṃ tatyāja lokavyasanopataptaḥ || GoSv_49 || ārtasvarair aviratair avibhaktavarṇais teṣāṃ viṣādapariluptamanaḥsthitīnām | āpūryamāṇasalilapradarāntarālaḥ saṃcukṣubhe bhṛśataraṃ lavaṇāmburāśiḥ || GoSv_50 || bodhisattvo 'pi mahāsattva iti praṇidhim upabṛmhayām āsa śāntaye sarvasattvānām | divyā tāvat prakṛticapalā sopasargā vibhūtiḥ prāg evānyā parimitasukhapratyayapratyapāyā | tasmān nārtho mama ⏑ ⏑ sukhaiḥ svapnamāyopamānaiḥ puṇyād asmān na ca śamasukhaṃ prārthaye projjhya lokān || GoSv_51 || mohāvarte maraṇamakare mānapāṣāṇagarbhe tṛṣṇātoye madanakaluṣe krodhasaṃsarpisarpe | magnaṃ lokaṃ bhavajalanidhau śokavātāvadhūte puṇyād asmād aham aśaraṇaṃ kṛtsnam uttārayeyam || GoSv_52 || evaṃ kṛtvā praṇidhim acalaṃ sādrisārasthirātmā tyaktāpekṣaḥ sucaritaśatopārjite 'pi svadehe | nistriṃśena pramuditamanāḥ pāṭayām āsa kukṣiṃ svāṃ śokārtivyathitahṛdayaḥ prāṇināṃ tāraṇāya || GoSv_53 || atha śuśruvire giraḥ śubhāḥ suravidyādharayakṣarakṣasām | iti citramanoharāśrayāḥ patitās tasya guṇopasaṃhitāḥ || GoSv_54 || sattvārthapratipattikauśalam aho hī dhīratā cetasaḥ puṇyābhyāsaviśeṣapuṇyamahatām āścaryarūpasthitiḥ | sādhūnāṃ svasukhānurāgavigamasvacchā bata prakriyā – – – ⏑ ⏑ – ⏑ – bata kṛpā nāpekṣate svāśrayam || GoSv_55 || loko 'yaṃ vinimīlito 'pi viduṣā pronmīlitaḥ sarvataḥ kīrtyā candramayūkhadhautakumudacchāyā ⏑ – – ⏑ – | etenaiva nimajjatāpi bhuvanaṃ magnaṃ samabhyuddhṛtaṃ janmāvaskarakardame sphuradurukleśakrimivyākule || GoSv_56 || tiryag vikṣipyamānaṃ navajalaśiśirair mandamandair marudbhir divyodyānadrumebhyaḥ kusumam avirataṃ taccharīre papāta | abhyudgamyāmburāśeḥ sphuṭamaṇikiraṇaśrīkarālaiḥ śirobhir vyābhugnopāntamadhyaiḥ kuvalayamṛdubhis taṃ bhujaṅgāḥ praṇemuḥ || GoSv_57 || lakṣmyā samālabdham iva prakāmaṃ pramṛṣṭacāmīkaracāruvarṇam | samudgataprāṇam api prasannaṃ rarāja tat tasya vibhoḥ śarīram || GoSv_58 || ālambya plavam iva te 'tha taccharīraṃ bāṣpāmbuvyatikarapāṭalāntanetrāḥ | utterur makarakarakṣatormicakraṃ tasyaiva praṇidhibalāśrayāt samudram || GoSv_59 || tad evam atiduṣkarāṇi bhagavān asau bhūtaye cakāra jagatāṃ kṛpāparigatāmalādhyāśayaḥ | prasādayata tatra mānasam ato jagadbāndhave samagrabhuvanopakārakaraṇaikavīre jine || GoSv_60 || prasādya ca mano munau sucaritaikaratnākare vaco 'vitathavādinaḥ śrutirasāyanaṃ śrūyatām | tadaśravaṇavañcitaṃ jagad idaṃ bhramaty āturaṃ bhavādhvani nirāśraye vyasanakaṇṭakāndhācite || GoSv_61 || iti śrīsārthavāhajātakaṃ samāptam || *************************************************************************** Sarvaṃdada = GoSd based on the edition by Ratna Handurukande. Five Buddhist Legends in the Campū Style - From a collection named Avadānasārasamuccaya. Bonn 1984 (Indica et Tibetica, 4). 14. Sarvaṃdada paraduḥkhaduḥkhitāḥ svajīvitam api nāpekṣante sādhavaḥ | tadyathānuśrūyate | bodhisattvo 'nyatamaṃ svakulakramāgataṃ mahīmaṇḍalaṃ samanuśaśāsa | tasyārthijanamanoharair aviṣamapravṛttimadhuratarair anatikrāntakālābhilaṣitaiḥ phalāśākārpaṇyopaśamasvacchaśobhair vibhavavisargair lokān saṃtarpayataḥ sarvaṃdada ity evaṃ yathārthaṃ nāma prathitam āsīt | jagaddhitādhānasamutsukatvāt sa rājyabhāraṃ bibharāṃ babhūva | kṣitīśvaraḥ pūrvakṛtānavadyapuṇyaprabhāvopanataṃ krameṇa || GoSd_1 || na tasya kiṃpākaphalopamāś calā mano manovibhramamātrabhadrikāḥ | svabhāgadheyopanatā vibhūtayo babandhur āryaprakṛter mahātmanaḥ || GoSd_2 || pariśramas tasya babhūva yautako mahākṛpādhīnamater mahīpateḥ | prabhutvam āsīj jagatāṃ tv abādhithaṃ vibhūtisaṃbhogasukheṣu bhūriṣu || GoSd_3 || na tasya mātsaryatamo'vaguṇṭhanaṃ babhūva gātreṣv api mānasaṃ yadā | tadā kathaivoparatāsukhāgate tṛṇopame śokanibandhane dhane || GoSd_4 || taṃ kila mahātmānam anyatamaḥ pārthivo 'tṛptaḥ svarājyaśriyā parityaktadharmayaśāḥ sukhasādhanopāyadāruṇaḥ svarājyād uccālayitum upacakrame | saṃprāpya bhogān mahato 'py anāryāḥ panthānam āryācaritaṃ vilaṅghya | tṛṣṇāparītāḥ karuṇātmakeṣu sādhuṣv api krodhaviṣaṃ vamanti || GoSd_5 || bhaiṣajyavṛkṣā iva ye kadā cit kva cit kathaṃ cij jagato hitāya | bhavanti tān apy upataptacittāḥ krodhāgninā kāpuruṣā dahanti || GoSd_6 || kurvīta ko nāma manuṣya āryaḥ sacetanas teṣu manaḥpradoṣam | yeṣāṃ yaśobhiḥ kumudāvadātair udbhāsitānīva digantarāṇi || GoSd_7 || atha dharaṇirajobhiḥ śārikākaṇṭhadhūmrais turagakhuranipātaprodgataiś chādayan kham | sa nṛpatir upatasthe mattamātaṅgasainyair upavanatarupūgān ārujan meghanīlān || GoSd_8 || udadhir iva yugānte plāvayaṃl lokam antarlulitamakarapucchacchinnacañcattaraṅgaḥ | sa nṛpabalasamūho nagnanistriṃśapattrasphuritaravimayūkhas tatpuraṃ saṃrurodha || GoSd_9 || upanatam api puṇyair vipralambhāvasānaṃ dhig anupaśamakāri śrīsukhaṃ pārthivānām | piśitam iva vipūti kravyabhugmaṇḍalānāṃ yad iha bhavati puṃsāṃ vairavairasya mūlam || GoSd_10 || atha bodhisattvaḥ prāg eva viditaviṣayadoṣavairavairaḥ saṃrambhavipralabhādyanarthabhūyiṣṭhaṃ rājyam atimanyamānaḥ svasukhasaṃbhogābhiṣvaṅgadainyānupakliṣṭamānasaś cintayāṃ babhūva | dhig astv anāryaṃ viṣayāśrayaṃ sukhaṃ samīraṇoddhūtalatāntacañcalam | upāsate yatra nibaddhamānasā narā daśāṃ bandhujanopatāpinīm || GoSd_11 || vātoddhūtataraṅgitadhvajaśikhāpratyāhatāmbhodharaṃ dānaprasrutisiktadantamusalakrūradvipendrākulam | śakto 'rātibalaṃ vihantum akhilaṃ bāhudvitīyo 'py ahaṃ rakṣed akṣatacāriṇī yadi kṛpā māteva māṃ nāpadi || GoSd_12 || yā vā śrīr adhigamyate paravadhavyāsaṅgadagdhātmanā tāṃ vāñched bhramaropagītakusumāṃ ko vadhyamālām iva | yo 'pi svārhanibandhanapraṇayinā saṃprasthito vartmanā prāg eva vyasanāturasya jagato yo 'haṃ hitāyodyataḥ || GoSd_13 || api ca rājye 'paro yadi mama praṇayaṃ karoti pūjyo mayā nanu viśeṣata eva rājā | rājyāśrayaṃ khalu parārtham ahaṃ bibharmi saṃkleśabhāram imam āyataduḥkhahetum || GoSd_14 || atithir iva yato 'yaṃ mānanīyo narendro madupahitavibhūtiprārthanākṛṣṭacetāḥ | upacitakuśalatvāc cānukampāviśeṣāt suta iva vinayārthaṃ ko 'tra kopāvakāśaḥ || GoSd_15 || unmocayaty eva balāc ca yo māṃ rājyābhidhānād vyasanapratānāt | yady atra kuryāṃ manasaḥ prakopaṃ pāpo 'paraḥ ko 'tha mayā samaḥ syāt || GoSd_16 || rājyasya doṣāvayave niveśaṃ prakhyāpayan hanti yaśaḥsukhāni | mām arthataḥ śikṣayate narendro rājyābhidhāne tamasi bhramantam || GoSd_17 || tyaktavyam etena ca kāraṇena kṣitīśvaraśrīsukham ātmakāmaiḥ | yad atra saktasya janasya vairabhayaprasaṅgāḥ śirasi sphuranti || GoSd_18 || yo vāham utsṛjya tapovanāni nirantarāyāṇy abhitaḥ śivāni | gṛhābhidhānaṃ bhayam āvasāmi nārhāmi nāhaṃ vyasanāny amūni || GoSd_19 || tat svastirājyadyutivistarebhyo naikavyalīkāśrayadāruṇebhyaḥ | yāsyāmi śāntāni vanāny ato 'haṃ vivekajaprītinibandhanāni || GoSd_20 || kalyāṇamitraṃ yata eva rājā mamādya naiṣkramyasukhodayāya | kalyāṇam evāstv anayo 'py ato 'sya sabandhumitrasya śaracchatāni || GoSd_21 || mā gā garvaṃ mahimnaḥ kṣitipatir aham ity ujjhyatāṃ vipralambhaḥ pratyāsannopatāpām anuvahasi vṛthā bhaṅginīṃ kiṃ nayājñām | rājyaṃ tyaktavyam eva vyasanaparigataṃ nātyajas tvaṃ kimarthaṃ śaṅke daurjanyam itthaṃ mama nṛpatir ayaṃ kṣāpayiṣyaty ayatnaḥ || GoSd_22 || kadā tyaktvā gehaṃ kukṛtaśatasaṃbādhavirasaṃ vane vatsyāmīti praśamasukhasaṃbhogasubhage | vitarkā ye bhūtāḥ suciram anubaddhā mama mateḥ prasiddhās te diṣṭyā kṣitipatim imaṃ prāpya na cirāt || GoSd_23 || iti viniścitya bodhisattvo janmāntarābhyastanaiṣkramyasukhābhyudayaparicayo mṛga iva vāgurāvarodhanirgamopalambhodbhūtapramodaḥ samapanītarājyaśrīsūcakālaṃkāravibhramakāyabhāralaghuviviktavigrahaḥ parair aparijñātatapovanagamanaprayojanaḥ saṃrūḍhapraṇayaviśrambhasnehabahumānaniratyayaṃ ca bandhuvargaṃ svapuṇyabalāvaṣṭambhopanatasukhopabhogyāṃ ca rājalakṣmīṃ paryuṣitopabhogamalinamlānakusumabandhanām iva srajaṃ parityajyānytamad viviktam āśramapadam alaṃcakāra | āhūyamāna iva pallavināṃ drumāṇāṃ śākhākaraiḥ svakusumābharaṇābhirāmaiḥ | śāntaṃ vanāntam upagamya sa bodhisattvaḥ prāpto 'mṛtaṃ nṛpasukhair anavāptapūrvam || GoSd_24 || yāny eva śokaparidevamukhāni loke kāmātmanām anucitopaśamotsavānām | tāny eva nāma dadhati praśamapriyāṇāṃ prītiṃ nirāmiṣasukhapraṇayānavadyām || GoSd_25 || puṣpādhivāsaśucibhiḥ sa vanāntavātaiḥ saṃvījitaḥ prativinodya śarīrakhedam | dhyātvā pramādamalināṃ manujendralakṣmīṃ saṃvegam eva manasi kṣitipaḥ pupoṣa || GoSd_26 || kṛtvā namaḥ sa bhuvanatrayaśaṅkarebhyaḥ sarvātmanā daśasu dikṣu tathāgatebhyaḥ | amlānaśādvalakuthāparibhogaramye mūle taroḥ kṣitipatir niṣasāda madhye || GoSd_27 || sa khedito 'ntaḥpurasundarīṇāṃ saṃkleśapakṣānuguṇair vilāsaiḥ | viviktasaṃbhogasukhāny araṇyāny ālokya viśrānta iva kṣitīśaḥ || GoSd_28 || parisravannirjharavāridhārāprakṣālitaśyāmaśilātalāni | sānūni paśyan sa mahīdharāṇām