Tàng Kinh Việt
Tàng Kinh Việt
Phạn tạng (Sanskrit Canon)gopjatmu.htmNguyên tác: Sanskrit

Luận Bổn Sanh Man (Jātakamālā)

Luận (Śāstra) là tác phẩm giải thích, phân tích giáo lý của các luận sư Phật giáo Ấn Độ. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).

Văn bản gốc(Sanskrit)

Trang 2 / 5 (50.000 ký tự/trang)
onn 1983 (Indica et Tibetica, 2).
5. Maitrakanyaka
mātary apakāriṇaḥ prāṇina ihaiva vyasanaprapātapātālāvalambino bhavantīti satatasamupajāyamānapremaprasādabahumānamānasaiḥ satpuruṣair mātaraḥ śuśrūṣaṇīyāḥ |
tadyathānuśrūyate
vikasitasitakumudendukundakusumāvalīguṇagaṇavibhūṣitaḥ pūrvajanmāntaropāttāprameyānavadyavipulasakalasaṃbhāro dhanadasamānaratnāśrayaḥ svajanakṛpaṇavanīpakabhujyamānodāravibhavasāranicayo mitro nāma sārthavāho babhūva |
paropakāraikarasābhirāmā vibhūtayaḥ sphītatarā babhūvuḥ |
tasyāryasattvasya nabhasy anabhre karā ivendoḥ kumudāvadātāḥ || GoMk_1 ||
tṛṣṇānalaiḥ śokaśikhāpracaṇḍaiś cittāni dagdhāni bahuprakāram |
āśāvatāṃ sapraṇayābhirāmair dānāmbusekaiḥ śamayāṃ babhūva || GoMk_2 ||
dṛṣṭvā lokam imaṃ dhanakṣayabhayāt saṃtyaktadānotsavaṃ
lobhakleśapiśācikāvaśatayā saṃdūṣitādhyāśayam |
kāruṇyāt sa dadāv anāthakṛpaṇaklībāturebhyo dhanaṃ
matvā vāyuhatārṇavormicapalaṃ svaṃ jīvitaṃ bhūyasā || GoMk_3 ||
yeṣu vyāsajya ceto bhujagavaravadhūbhogabhīmeṣu lubdhā
gāhante pāpagartaṃ sphuṭadahanaśikhābhīmaparyantarandhram |
vātāghātapranṛttapravaranaravadhūnetrapakṣmāgralolāṃs
tān arthān arthiduḥkhavyupaśamapaṭubhiḥ protsasarja pradānaiḥ || GoMk_4 ||
tasyāputradhanatvāt putrābhilāṣiṇo yadā manorathaśatair asakṛd unmiṣitonmiṣitāḥ putraśriyaḥ prasahya sphītataravairabhārendhanavahnineva vigatanikhilapratīkāradāruṇaprabhāvamahatāśu kṛtāntālayaikaparāyaṇāḥ kriyante sma tadāsau lokapravādamātrayāpi panthānaṃ samavatīrya dhanadavaruṇakuberaśaṃkarajanārdanapitāmahādīn devatāviśeṣān putrārthaṃ yācitum ārebhe |
yasmin yasmiṃs tanayasarasi svacchapuṇyāmbupūrṇe
vavre vṛddhiṃ samuditamahāvaṃśalakṣmyambujanma |
tat tat tasya prabālavirasāṃ yāti tīkṣṇāṃśumālaiḥ
śoṣaṃ ninye ravir iva jalaṃ bhāgadheyārkabimbam || GoMk_5 ||
rudraṃ naikakapālaśekharadharaṃ cakrāyudhaṃ vajriṇaṃ
sraṣṭāraṃ makaradhvajaṃ girisutāputraṃ mayūrāsanam |
gaṅgāṃ śaṅkhadalāvadātasalilāṃ tāṃ tāṃś ca devān asau
putrārthī śaraṇaṃ yayau bahu punar dānaṃ dvijebhyo dadau || GoMk_6 ||
yad yaj jano maṅgaladeśanābhir vratopavāsādhigataiś ca duḥkhaiḥ |
⏓ – ⏑ – – ⏑ ⏑ – ⏑ – –   ⏓ – ⏑ – – ⏑ ⏑ – ⏑ – – || GoMk_7 ||
– – ⏑ – – ⏑ ⏑ – ⏑ – –   – – ⏑ – – ⏑ ⏑ – ⏑ – – |
putrārthasaṃsiddhinimagnabuddhir vikṣipya khedaṃ sa cakāra tāṃs tān || GoMk_8 ||
evam anekaprakāraṃ kāyacetassor āyāsakāribhir api vratopavāsamaṅgalair yadā naiva kadā cit kāle 'sya putrā jīvino babhūvus tadaivam ativipule pragāḍhaśokāpagāmbhasi nimajjantaṃ kaś cit sādhupuruṣo 'bravīt |
karmāṇy evāvalambanti dehināṃ sarvasaṃpadaḥ |
bhūtānāṃ tuṅgaśṛṅgāc ca vinipāto na bhūtaye || GoMk_9 ||
saṃkleśaṃ bahavaḥ prāptāḥ putratṛṣṇārtabuddhinā [!] |
na ca te 'dyāpi jīvanti tatra kiṃ parikhidyase || GoMk_10 ||
karmāṇi nirmucya kathaṃ bhavebhyaḥ svargaukasas tuṣṭivaśād iheyuḥ |
ye yair vinā nātmabhavaṃ labhante te tair vinā janma kathaṃ bhajeran || GoMk_11 ||
ye sāṃsārikanaikaduḥkhadahanajvālālatāliṅgitās
te vāñchanti narāmaroragasukhaṃ prāyeṇa dānādibhiḥ |
tvaṃ kenāpi viḍambyase jaḍamatiḥ putrāśayonmattako
yas tvaṃ dyām adhigantum icchasi bṛhatsopānamālāśrayāt || GoMk_12 ||
vidhim aparam ahaṃ te bodhayāmi prasiddhyai
tvam api ca kuru tāvat saṃprasiddhyai kadā cit |
yadi bhavati sutas te kanyakānāma tasya
sakalajanapade 'smin khyāpayasva prasiddhyai || GoMk_13 ||
atha tasya kālāntare gaganatalam aṃśumālīva svakiraṇanikarair virājamānaṃ svavaṃśalakṣmīḥ putraṃ janayāṃ babhūva | sa ca
nirvāntāmalahemaśailaśikharapracchedagauradyutiḥ
saṃpūrṇāmalacandramaṇḍalasamacchattrorubhāsvacchirāḥ |
mattairāvaṇacārupuṣkarakaravyālambabāhudvayo
bhinnendīvaraphullapattranicayaśyāmāruṇāntekṣaṇaḥ || GoMk_14 ||
bhūyaḥ kalpasahasrasaṃcitamahāpuṇyaprabhāvodbhavaiḥ
pravyaktasphuritendracāparuciraiḥ prahlādibhir lakṣaṇaiḥ |
mūrtis tasya rarāja meruśikharād dhemaṃ yathā bhūcyutaṃ
prodgīrṇasvamayūkhajālajaṭilai ratnāṅkurair veṣṭitam || GoMk_15 ||
bhramaracamarapaṅktiśyāmakeśābhirāmaṃ
samavipulalalāṭaṃ śrīmaduttuṅganāsam |
tanayam uditacetā maitrakanyābhidhānaṃ
daśadivasapareṇa khyāpayām āsa loke || GoMk_16 ||
śarīriṇāṃ vṛddhikaraiḥ samṛddhair viśeṣayuktair vividhānnapānaiḥ |
sudhāvadātaiḥ sphuṭacandrapādaiḥ payodhiveleva yayau samṛddhim || GoMk_17 ||
dhātrībhiḥ sa samunnītaḥ kṣīraiś ca sarpimaṇḍakaiḥ |
pupoṣa sundaraṃ dehaṃ hradastham iva paṅkajam || GoMk_18 ||
atha tasya pitā mitraḥ sārthavāho vaṇigjanaiḥ |
dravyair vahanam āropya jagāhe toyadhiṃ mudā || GoMk_19 ||
timiṅgilakṣobhavivardhitormimahodadhau mīnavipannapātre |
pitur vyatīte jananīṃ jagāda cakāra kiṃ karma pitā mameti || GoMk_20 ||
tato 'sya jananī pativiyogaśokaglapitahṛdayā cintām āpede |
āśāpāśaśatākṛṣṭo jano mṛtyuṃ na paśyati |
viṣayāsvādakṛpaṇo vāraṇa iva bandhanam || GoMk_21 ||
yady api kathayiṣyāmi pitaraṃ yānapātrikam |
eṣo 'pi mama mandāyā nāśam eṣyati toyadhau || GoMk_22 ||
yāvac cāyaṃ janapadam imaṃ tasya vṛttiṃ na bhūtāṃ
pṛcchaty asmai kathayati na vā sarva evaiṣa lokaḥ |
tāvad yuktaṃ mama sutam imaṃ mṛtyuvaktrāntarālaṃ
nānāduḥkhavyasanagahanaṃ vyādhisaktaṃ niṣeddhum || GoMk_23 ||
paro 'pi yaḥ sādhujanānujuṣṭaṃ vihāya mārgaṃ śrayate vimārgam |
nivāraṇīyaḥ sa matāj janena prayatnataḥ kiṃ punar eva putraḥ || GoMk_24 ||
tato janāni kathayāṃ cakre |
putrakaukarikatvena pitā te mām apūpuṣat |
yady ahaṃ sukhitā kāryā kārayaukarikāpaṇam || GoMk_25 ||
atha maitrakanyako bodhisattvo mātur vacanaṃ kusumamālām iva śirasā samabhivadyānyasminn ahani [!] aukarikāpaṇaṃ prasasāra |
puṇyasaṃbhāramahatas tasya sattvadayāvataḥ |
prathame 'hani saṃpannaṃ catuṣkārṣāpaṇaṃ dhanam ||
svagarbhasaṃdhāraṇaduḥkhitāyai dadau sa tasyai mudito jananyai |
daridraduḥkhavyasanacchidāyai dhanaṃ mahābhogaphalaprasūtyai || GoMk_27 ||
atha ye tasmin puravare ciraṃtanā aukarikās te tasya tam abhivardhamānaṃ krayavikrayalokam aviṣamavyavahāranītyā prakṛtipremapeśalatayā cāvarjitamanasaṃ tasmin mahāsattve vyavahārārtham āpatantam avalokya taṃ tasmāt karmaṇo vinivartanārtham āhuḥ |
gāndhikāpaṇikaḥ śreṣṭhī pitā te 'smin pure purā |
sa tvaṃ tāṃ vṛttim ujjhitvā śrayase 'nyāṃ kayā dhiyā || GoMk_28 ||
atha bodhisattvas tām api jīvikām apahāya gāndhikāpaṇaṃ cakāra |
yasminn eva dine cakre sa sādhur gāndhikāpaṇam |
kārṣāpaṇāṣṭakaṃ tasya tasminn evopapadyate || GoMk_29 ||
tam [!] api mātre pratipāditavān | atha gāndhikāpaṇikāḥ puruṣāḥ sametyāgatya ca taṃ mahāsattvaṃ vicchandayām āsuḥ |
gāndhāpaṇaṃ klībajanābhipannaṃ pitā na vaimadyapure cakāra |
tatraiva hairaṇyikatāṃ sa kṛtvā dhanāni bhūyāṃsi samāpa sādho || GoMk_30 ||
atha maitrakanyako bodhisattvas tām api jīvikām apahāya hairaṇyikāpaṇaṃ cakāra |
tayāpi tasmin vyavahāranītyā hairaṇyikāṃs tān abhibhūya sarvān |
lebhe dine sa prathame mahārhaḥ kārṣāpaṇān ṣoḍaśa tān dadau ca || GoMk_31 ||
dine dvitīye dvātriṃśatkārṣāpaṇān upārjya saḥ |
dakṣiṇīyaviśeṣāya [!] mātre tān api dattavān || GoMk_32 ||
atha hairaṇyikāpaṇikāḥ puruṣāḥ sametyāgatya ca taṃ tasmāt karmaṇo vinivartanārtham āhuḥ |
śaraccandrāṃśudhavale labdhvā janma kule katham |
kṛpaṇāṃ jīvikāhetor vṛttim āśrayate bhavān || GoMk_33 ||
parbhañjanoddhūtaśikhākarāle hutāśane visphuritasphuliṅge |
vivartitaṃ ślāghyam ativa puṃsāṃ na tu svavṛtteś cyavanaṃ pravṛttam || GoMk_34 ||
mahoragaśvāsavighūrṇitograis taraṅgabhaṅgair viṣamān payodhīn |
agādhapātālavilagnamūlān pitā vigāhyārjitavān dhanaṃ te || GoMk_35 ||
yad āśritaṃ karma janānuvartinā tvayā vidagdhena dhanepsunādhunā |
kathaṃ na saṃprāpsyasi bhāgyasaṃpadaṃ pitur vyatīte 'pi viśālinīṃ śriyam || GoMk_36 ||
vitteśvaro 'py arthavibhūtivistarair nāsāsadarthā vibabhāra yasya |
tasyā [!] mahendrāmalatulyakīrteḥ sūnuḥ kathaṃ tvaṃ na bibharṣi lajjām || GoMk_37 ||
ye mṛtyuṃ gaṇayanti naiva vipadi grāmaṃ bhajante na ye
gehe bandhuṣu sūnuṣu vyapagatasnehātmanodyoginaḥ |
te tīrtvā jaladhīn agādhasalilān āvartabhīmān budhāḥ
prāpyārthān gajadantabhaṅgasitayā cinvanti kīrtyā jagat || GoMk_38 ||
atha maitrakanyako bodhisattvas tebhyo 'py tathānuguṇinīṃ kathām avadhārya samudrāvataraṇakṛtavyavasāyo mātaram upasṛtyovāca | amba sārthavāhaḥ kilāsmākaṃ pitā purā tad anujñāṃ prayaccha yad aham api mahāsamudram avatariṣyāmīti | sā pūrvam eva bhartṛmaraṇaduḥkhena vigatajīvitāśā svasya tanayasya tenāsaṃlakṣitadāruṇena viyogaśokaśastreṇa bhṛśataraṃ pravidāryamāṇahṛdayā svatanayam āha |
vatsa kena tavākhyātaṃ vinākāraṇaśatruṇā |
jīvitaṃ kasya te 'niṣṭaṃ tvayā krīḍāṃ karoti kaḥ || GoMk_39 ||
daivāt kathaṃ cit saṃprāptaṃ cakṣur ekaṃ tvam adya me |
putraka kleśabhāginyā mṛtyunā hriyase 'dhunā || GoMk_40 ||
na yāvad ekaṃ mama duḥkhaśalyaṃ prayāti nāśaṃ pravidārya śokam |
kathaṃ nu tasyopari me dvitīyaṃ nipātyate pāpamayair amitraiḥ || GoMk_41 ||
yeṣāṃ ceto vividhavirasāyāsaduḥkhāprakampyaṃ
yaiḥ saṃtyaktaṃ kṛpaṇahṛdayair jīvitaṃ bhogalubdhaiḥ |
te saṃtyaktvā [!] nayanagalitāśrupravāhārdravaktrān
bandhūn ajñā makaranilaye mṛtyave yānti nāśam || GoMk_42 ||
tan mām anāthāṃ pratipālanīyāṃ tvajjīvitāśaikanibandhajīvām |
saṃtyajya yātuṃ katham udyamas te mā sā kathā mānavaro madīyam || GoMk_43 ||
svaprāṇasaṃdehakarīm avasthāṃ praviśya naikāntasukhaṃ prasādhyam |
saṃpattayo yena vaṇigjanasya tato 'ham evaṃ suta vārayāmi || GoMk_44 ||
sa tasyā hitārthaṃ madhurāṇy api vacanakusumāni tṛṇam ivāvadhūya sapragalbhatayā samavalambitavikatthāśobhaṃ kiṃ cid īdṛśaṃ pratyāha |
varaṃ naiva tu jāyeran ye jātā nirdhanā janāḥ |
jātasya yadi duḥkhāni varaṃ mṛtyur na jīvitam || GoMk_45 ||
āśayā gṛham āgatya dīnadīnās tapasvinaḥ |
arthino mama pāpasya yānti niśvasya durmanāḥ [!] || GoMk_46 ||
ye śaktihīnā vibhavārjanādau te dehino duḥkhaśataṃ sahante |
lokaṃ punar duḥkhaśatopataptaṃ draṣṭuṃ na śaknomi cirāyamāṇaḥ || GoMk_47 ||
tasmād vilaṅghāmi vacas tavedaṃ yāsyāmi taṃ tvaṃ prajahīhi śokam |
tatraiva yāyāṃ nidhanaṃ samudre chinnaṃ mayā vā vyasanaṃ janasya || GoMk_48 ||
atha maitrakanyako bodhisattvo mātaram apramāṇīkṛtya nirgatya gṛhād vārāṇasyāṃ puryām ātmānaṃ sārthavāham ity udghoṣayām āsa |
asyām eva purā puraṃdarapurīpraspardhipuryāṃ vaṇiṅ
mitro nāma babhūva yaḥ suranaraprakhyātakīrtidhvajaḥ |
putras tasya mahāsamudram acirād yāsyaty amuṣmin dine
yātuṃ ye vaṇijaḥ kṛtopakaraṇās te santu sajjā iti || GoMk_49 ||
atha maitrakanyako bodhisattvo vividhopakaraṇasaṃbhārasādhanānāṃ samāgṛhītapuṇyāhaprasthānabhadrāṇām upahṛtamaṅgalavidhānānāṃ vaṇijāṃ pañcabhiḥ śataiḥ kṛtaparivāraḥ prasasāra | mātā cainaṃ gacchatīti śrutvāha | mamaikaputraka kva yāsyasīti karuṇakaruṇākranditamātraparāyaṇā komalavimalakamalavilāsālasābhyāṃ pāṇikamalābhyāṃ rucirakanakaghaṭitaghaṭavikaṭapayodharavarorubhāsuram uraḥ pragāḍham abhitāḍayati | bāṣpasaliladhārāparaṃparodbhavoparudhyamānakaṇṭhī [!] anilabalākulitagalitasajalajaladapaṭalāvalīmalinakeśapāśā satvaratvaram abhigamya maitrakanyakasya bodhisattvasya pādayoḥ pariṣvajyaivam āha | mā māṃ putraka parityajya yāsīti |
anartharāgagrahamūḍhabuddhayo narā hi paśyanti na kevalaṃ hitam |
satāṃ hitādhānavidhānacetasāṃ giro 'pi śṛṇvanti na bhūtavādinām || GoMk_50 ||
maitrakanyako 'pi
dharaṇitalanimagnāṃ mātaraṃ śokavaśyāṃ
śirasi kupitacittaḥ pādavajreṇa hatvā |
muhur upacitaśokaḥ karmaṇā preryamāṇas
tvaritamatir abhūt – saṃprayātuṃ vaṇigbhiḥ || GoMk_51 ||
tataḥ sā mātā samutthāyāha | putraka
mayi gamananivṛttiṃ kartum abhyudyatāyāṃ
yad upacitam apuṇyaṃ macchirastāḍanāt te |
vyasanaphalam anantaṃ mā tu bhūt karmaṇo 'sya
punar api guruvākyaṃ mātigāḥ svapnato 'pi || GoMk_52 ||
atha maitrakanyako bodhisattvo vividhavihārāyatanaparvatopavanagahvarasarittaḍāgārāmaramaṇīyatarān anekanagaranigamakarvaṭagrāmādīn anuvicaran krameṇa samudratīraṃ saṃprāpya sajjīkṛtayānapātro bhujagapativadanavisṛtaśvasanacapalānilabalavilulitavipulavimalasalilam aruṇataruṇakiraṇanikararucirapadmarāgapuñjaprabhārāgarañjitormimālājalam asurasvarasamasurasureśvarakarodarasphuritahutavahaśikhāvalīkarālavajrapatanabhayanilīnadharaṇīdharaśikharaparāhatajaloddhatottuṅgataraṅgabhaṅgaraudraṃ samudram avatatāra |
mahānilotkṣiptataraṅgabhaṅgaiḥ samullasadbhiḥ kham ivotpatantam |
saritsahasrāmburayapravāhair bhujair vilāsair iva gṛhyamāṇam || GoMk_53 ||
prakṣubdhaśīrṣoragabhīmabhogavyāvartitodvartitatoyarāśim |
tanmurdhni ratnodgataraśmipuñjaṃ jvālākalāpocchuritormicakram || GoMk_54 ||
ahipativadanād vimuktatīvrajvalitaviṣānaladāhabhīmaśaṅkham |
timinakhakuliśāgradāritādriṃ tadacalapādahatāmbumīnavṛndam || GoMk_55 ||
tuṅgataraṅgasamudgatatīraṃ tīranilīnakalasvanahaṃsam |
haṃsanakhakṣatadāruṇamīnaṃ mīnavivartitakampitavelam || GoMk_56 ||
ratnalatāvṛtabhāsuraśaṅkhaṃ śaṅkhasitendugabhastivivṛddham |
vṛddhabhujaṃgamahāhavaraudraṃ raudramahāmakarāhatacakram || GoMk_57 ||
khagapatisavilāsapāṇivajraṃ prahatavipāṭitadṛṣṭimūlarandhram |
pramuditajaladantidantakoṭipramathitanaikavilāsakalpavṛkṣam || GoMk_58 ||
tad eva sa saṃlakṣya tīraparyantarekhaṃ prakaṭavikaṭāvartagartodarabhramadbhramitajhaṣabhujagakulamaṇḍalaṃ naikavicitrādbhutāścaryam atiśayam ambhasām ālayam atikramatas tasya dharaṇīdharaśikharavipulātmabhāvasya makarakaripater vivartamānasya samutthitair urvīdharākāradāruṇaiḥ pramuktakalakalārāvaraudrair mahadbhiḥ salilanivahair utpīḍyamānaṃ tad yānapātraṃ maraṇabhayaviṣādabhraśyamānagātrair dīnaruditākranditamātraparāyaṇaiḥ saṃyānapātrakaiḥ saha sahasaiva salilanidher adhaḥ praveṣṭum ārabdham |
urvīdharākārataraṅgatuṅgair ugrair yugāntānilacaṇḍavegaiḥ |
tad yānapātraṃ jaladher jalaughair āsphālyamānaṃ vidadāra madhye || GoMk_59 ||
daṃṣṭrākarāle jhaṣavaktrarandhre kaś cin mamārārtaravas tapasvī |
ke cij jalodgāraniruddhakaṇṭhā jagmur nirucchvāsagiro vyasutvam || GoMk_60 ||
gatvāpi ke cit phalakair mahadbhir ambhonidhes tīram avekṣamāṇāḥ |
dūrāmbusaṃtānapariśramārtās trāsākulā nedur udīrṇanādāḥ || GoMk_61 ||
atha maitrakanyako bodhisattvas tena mahatā vyasanopanipātenāpy anāpatitabhayaviṣādadainyāyāsamanāḥ samavalambya mahad dhairyaparākramaṃ sasaṃbhramaṃ phalakam ādāya prasasāra |
tato 'sau samapavanagamanajavajanitasavilāsagatibhiḥ salilaplavair itas tataḥ samākṣipyamāṇo nirāhāratayā ca parimlāyamānanayanavadanakamalaś cānyair bahubhir ahorātrair yathā kathaṃ cit tasya duravagāhasalilasya mahārṇavasya dakṣiṇaṃ tīradeśam āsasāda |
tīrtvā tam ambhonidhim apragādham āsādya tīraṃ phalakaṃ mumoca |
saṃsmṛtya mātur vacanaṃ sa pāṇau vyāsajya mūrdhānam idaṃ jagāda || GoMk_62 ||
śṛṇvanti ye nātmahitaṃ gurūṇāṃ vākyaṃ hitārthodayakāryabhadram |
teṣām imāni vyasanāni puṃsāṃ māyāvahanti prabhavanti mūrdhni || GoMk_63 ||
tair eva naikavyasanapradasya toyendubimbasthitabhaṅgurasya |
prāptaṃ phalaṃ janmataroḥ sudhībhir ye mānayantīha giro gurūṇām || GoMk_64 ||
mātur hitāyaiva sadodyatāyāḥ prollaṅghya vākyaṃ mama duṣkṛtasya |
puṣpaṃ yad īdṛg bharapāpadāruṇaṃ prāntaṃ gamiṣyāmi kadā phalasya || GoMk_65 ||
hutavahahatalekhātyantaparyantaraudraṃ
gaganaugraṃ vismayatyantavajram |
guruśirasi dadhānaḥ pādavajraṃ khalo 'haṃ
katham avanividāryaśvabhrarandhre na lagnaḥ || GoMk_66 ||
ye santo hitavādināṃ sphuṭadhiyāṃ saṃpādayante giraḥ
śreyas te samavāpnuvanti niyataṃ kravyādapuryāṃ yathā |
ye tūtsṛjya mahārthasāradayitāṃ vācaṃ śrayante 'nyathā
dustare vyasanodadhau nipatitāḥ śocanti te 'haṃ yathā || GoMk_67 ||
tato 'sau krameṇa khadiravaṭasaralaniculabakulatamālatālanālikeśaradrumavanagahanaṃ pravaravāraṇavarāhacamaraśarabhaśambaramahiṣaviṣāṇakarṣaṇapatitamathitavividhamālutālatājāladuḥsaṃcaraṃ kva cit kṣubhitakesarininādabhayacakitavanacarakulākīrṇacaraṇaṃ kathaṃ cid api śabaramanujajanacaraṇākṣuṇṇaparyantam anucaran kva cit sthitvaivam āha |
ete dāḍimapuṣpalohitamukhāḥ pronmuktakolāhalā
hāsādarśitadantapaṅktivirasāḥ śākhāmṛgā nirbhayāḥ |
sarpān bhīmaviṣānalasphuradurujvālākarālasphuṭān
hatvā pāṇitālaiḥ prayānti vivaśāḥ phutkārabhītāḥ punaḥ || GoMk_68 ||
ramye kuṅkumaśākhinām aviralacchāyākuthāśītale
mūle komalanīlaśādvalavati pravyaktapuṣpotkare |
vaṃśais tālaravaiḥ sagītamadhuraiḥ pracchedasaṃpādibhiḥ
saṃgītāhitacetasaḥ pramuditā gāyanty amī kinnarāḥ || GoMk_69 ||
tato nātidūram atisṛtya mahīdharavarākāraṃ parvataṃ dadarśa |
kva cid ugrataracārumaṇiprabhayā surabhīkṛtabhīmaguhāvivaram |
kva cid uddhatakinnaragītaravaṃ pratibuddhasasaṃbhramanāgakulam || GoMk_70 ||
capalānilavellitapuṣpataruṃ tarumandiramūrdhni caladbhramaram |
bhramaradhvanipūrṇaguhākuharaṃ kuharasthitaraudrabhujaṃgakulam || GoMk_71 ||
pakṣivirājitaparvataśṛṅgaṃ śṛṅgaśilātalasaṃsthitasiddham |
siddhavadhūjanaramyanikuñjaṃ kuñjaniṣevitamattaśakuntam || GoMk_72 ||
mattaśikhaṇḍikalasvanaramyaṃ ramyaguhāmukhanirgatasiṃham |
siṃhaninādabhayākulanāgaṃ nāgamadāmbusugandhisamīram || GoMk_73 ||
kva cid upacitavāraṇadantaśikhāśanidāritaśikharataṭaṃ pravirūḍhavilāsaśikhāgaruvṛkṣavanaṃ kva cid uparipayodharabhārataradhvaniñjitaśikhikulavistṛtapicchakalāpavicitritacārutaṭam |
kva cid anilavikampitapuṣpataruṃ skhalitojjvalasurabhijalaṃ kusumaprabalaprativāsitasānuśikhaṃ ⏑ ⏑ ⏑ ⏑ ⏑ ⏑ – ⏑ ⏑ – ⏑ ⏑ – ⏑ ⏑ – ⏑ ⏑ ⏑ ⏑ ⏑ ⏑ – ⏑ ⏑ – ⏑ ⏑ – ⏑ ⏑ – ⏑ ⏑ – ⏑ ⏑ – || GoMk_74 ||
tathāparaṃ dadarśa |
likhantaṃ karālair nabhaḥ śṛṅgajālaiḥ kṣipantaṃ mayūkhais tamaḥ sāgarāṇām |
vahantaṃ samudrāmbarām adrigurvīṃ kṣarantaṃ kva cit kāñcanāmbhaḥpravāham || GoMk_75 ||
phalitāmalabhūṣaṇakalpataruṃ tarukhaṇḍavirājitasānuśikham |
śikharasthitadevavadhūmithunaṃ mithunair dahatāṃ vayasāṃ madhuram || GoMk_76 ||
kva cid arkamahārathacakranirvātavikhaṇḍitamayūkhakalāpakarālitanaikamahāmaṇipallavasaṃcayamaulibharāvanatonnatabhāsuravajradharaṃ
kva cid indrakarīndravimardataraṅgarayabhramitapracalatkalahaṃsakulāvalihāranabhaḥsaridambuvidhautaśilaṃ |
kva cid aṇḍajarājavilāsasamucchritapakṣamahābhujavajravipāṭitasāgaravāritaloddhṛtapannagabhogadharaṃ
kva cid eva surāsurasaṃyugaśastravipannamahāsura-
vaidyutaśoṇitaraṅgamahāvalayam || GoMk_77 ||
dṛṣṭvaivam āha |
ete parvataśṛṅgacandanatarucchāyāsthalaṃ saṃsṛtāḥ
karṇaprāvaraṇaṃ navāruṇakaracchāyāsamānaśriyaḥ |
prekṣante madavārilolamadhuliṭprollīḍhagaṇḍasthalaṃ
darpāt kesariṇo balena mahatā pronmathyamānā gajam || GoMk_78 ||
ity evam asāv atikāntāradurgaṃ salilaphalāhāramātraparāyaṇaḥ paribhramann ajñānatamaḥpaṭalāvaguṇṭhitam iva jagat saṃsārapaṅke tribhuvanasvāmīvodayad ramaṇakaṃ nāma nagaraṃ dadarśa |
samucchritottuṅgacalatpatākaiḥ patatpatatrisvanavāvadūkaiḥ |
suvarṇasālair maṇihemaśṛṅgair mahīdharākāragṛhaiḥ suguptaiḥ || GoMk_79 ||
nilīnapadmālikulālipadmaiḥ samunmiṣatpadmarajaḥpiśaṅgaiḥ |
kalapralāpāṇḍajarāvaramyair mandānilair āvasathīkṛtaṃ sadā || GoMk_80 ||
surakarikaradaghnakalpavṛkṣair marakataratnatṛṇaiḥ śukāṃśunīlaiḥ |
maṇikanakalatābaddhaśākhaiḥ kva cid urubhis tarubhiḥ prakāmahāri || GoMk_81 ||
vikasitanavakarṇikāragauraiḥ kanakagṛhair bahuratnaśṛṅgacitraiḥ |
svakiraṇaruciroruratnasānor acalapateḥ sakalaśriyaṃ dadhānam || GoMk_82 ||
kva cid amaravilāsinīkarāgraprahatamahāmurajasvanābhirāmam |
kva cid uparipayodatūryanādapramuditamattaśikhaṇḍivṛndakīrṇam || GoMk_83 ||
tatas taddarśanāt samutpannajīvitāśo 'sau ramaṇaṃ nagaram upasasarpa | tasmān nagarād viniḥsṛtya catasro 'psaraso dravitanavakanakarasarāgāvadātamūrtayaḥ pravikasitāmbujakusumarucakarucinayanayugalotpalavilāsāḥ kvaṇadruciravividhamaṇimekhalāpabhāramandavilāsagatayaḥ kanakakalaśākārapṛthutarapayodharabharāvanamitatanumadhyā divasakarakarasparśavibodhitāmlānakamalapalāśabhāsurādharakisalayā vividhavibhūṣaṇaśatā nirāmayadarśanāḥ śirasi viracitobhayakamalāñjalayo maitrakanyakasya bodhisattvasya pādayor vinyāsitaśirasaḥ prāhuḥ |
susvāgataṃ candrasamānanāya nārījanaprītivivardhanāya |
kṛpāmṛtāhlāditamānasāya bodhau cirābaddhaviniścayāya || GoMk_84 ||
adyaiva duhkhāni śamaṃ gatāni [!] adyaiva no jīvitagātrasāram |
niratyayapremaviśeṣabhadrāṇy adyaiva saukhyāni puraḥsthitāni || GoMk_85 ||
imāni duḥkhāṅkuśakhaṇḍitāni manāṃsi naḥ śokaparikṣatāni |
bhavantam āsādya vasantakāle vanāntarāṇīva vijṛmbhitāni || GoMk_86 ||
yāny arjitāny anyabhavāntareṣu karmāṇi śuklāni śubhodayāni |
teṣāṃ phalaṃ vīkṣaṇam eva te 'laṃ saṅgas tvayā kiṃ punar eva dīrgham || GoMk_87 ||
adyaiva mā bandhusuhṛdviyogaśokaṃ kṛthāḥ kasya na santy apāyāḥ |
dāsyo vayaṃ te 'psaraś catasraś chāyā na te laṅghayituṃ samarthāḥ || GoMk_88 ||
ratnāni vāsāṃsi samujjvalāni śayyāśrayāś cārutarā vayaṃ ca |
saṃtyaktabhartā surarājayogyā śaktir vidheneha sukhaṃ bhajasva || GoMk_89 ||
api ca
duḥkhe mahaty apratikāraghore ye vartamānāś ciram udvahanti |
te duḥkhabhāropanipātamūḍhās tatraiva śīghraṃ nidhanaṃ prayānti || GoMk_90 ||
nitye viyoge maraṇāt puraḥsthite śocanti te daivakṛte viyoge |
saṃsmṛtya rāgopanipātamūḍhāḥ kāmaprahāraṃ viṣamaṃ prapannāḥ || GoMk_91 ||
śabdāyamānavaranūpuramekhalābhir ādiśyamānabhavanaṃ pravarāpsarobhiḥ |
haimādriśṛṅgam iva tat puram āviśantaṃ nemuḥ kṛtāñjalipuṭā bahavo 'pi tatra || GoMk_92 ||
anyaiś [!] ca punaḥ
kiṃ dīptaraśmir vinigūḍharaśmiḥ kiṃ puṣpaketuḥ sahasāvatīrṇaḥ |
hā kiṃ vinikṣiptaharāgravajro nāthaḥ surāṇām iti tarkito 'bhūt || GoMk_93 ||
timiranikaralekhyā śyāmagopakṣmalekhyāḥ sphuṭitakanakahārā nyastaratnojjvalāṅgyaḥ |
vipulabhavanamālājālavātāyanasthāḥ pramuditamanaso 'nyāś cikṣipuḥ srastakāñcyaḥ || GoMk_94 ||
ratnapradīpaprahatāndhakāraṃ muktāphalapraruciroruharmyam |
calatpatākāgravibhinnameghaṃ gehaṃ viveśāpsarasāṃ hi tāsām || GoMk_95 ||
tāsāṃ vilāsair gamanaiḥ salīlair hāsaiḥ kaṭākṣair madhuraiḥ pralāpaiḥ |
krīḍan sa kālaṃ na viveda yātaṃ sarvātmanā rāgaparītacetāḥ || GoMk_96 ||
pratyahaṃ ca dakṣiṇena gamanaṃ vārayanti sma | so 'pi yathā yathā nivāryate tathā tathā tayā diśā gamanāyotsukamanā babhūva |
yatrāyaṃ vāryate loko janena hitabuddhinā |
viparyastamatis tatra janaḥ sa paridhāvati || GoMk_97 ||
yadi kuryād ayaṃ loke suhṛdāṃ vacanaṃ hitam |
paraiti svargaṃ pātālaśvabhre [!] ā svapnato 'pi na || GoMk_98 ||
atha maitrakanyako bodhisattvas tāsām apsarasām parijñātagamanaprayojano dakṣiṇasyāṃ diśi padavīm āruhya vrajan sadāmattakaṃ nāma nagaraṃ dadarśa | tasmād api nagarād aṣṭāpsarasaḥ sasaṃbhramaṃ niḥsṛtya taṃ mahāsattvaṃ praveśayām āsuḥ | tatrāpy aciraṃ ratim anubhūya pratiṣidhyamānagamanakriyas tenaiva dakṣiṇena pathā gacchan nandanaṃ nāma nagaraṃ dadarśa | tasmād api ṣoḍaśāpsarobhir abhigamya satkṛtya praveśayām āse | tatrāpi ciraṃ krīḍāṃ sevitvā tasmād api brahmottaraṃ nāma nagaraṃ prayayau | tatrāpi dvātriṃśatāpsarobhir bhūyaḥ satkāraṃ viṣayasukham bhuktvā tāḥ prāha |
icchāmi gantum tad ahaṃ bhavantyo [!] mā matkṛte śokahrade śayidhvam |
saṃpātabhadrāṇi hi kasya nāma viśleṣaduḥkhāni na santi loke || GoMk_99 ||
sthitvāpi yenaiva ciraṃ viyogaḥ śatroḥ kṛtāntād bhavitāntakāle |
tenaiva netrāśrujalārdragaṇḍān [!] yuṣmān vihāyādya yiyāsur asmi || GoMk_100 ||
vātāhatāmbhodhitaraṅgalole ye jīvaloke bahuduḥkhabhīme |
viśleṣaduḥkhāya ratiṃ prayānti teṣāṃ paro nāsti vimūḍhacetāḥ || GoMk_101 ||
athāpsarasas tāḥ samastās tadgamanaviyogaśokaglapitaṛdayāḥ sasaṃbhramāḥ kamalakuvalayakuḍmalavilāsā nalinya iva śirasi viracitobhayakamalāñjalayaḥ prāhuḥ |
asmāsu te kartum aniṣṭam iṣṭaṃ kathaṃ hi bhaktipraṇayārpitāsu |
so 'nyena ekagrahaṇīyarūpaḥ śarīrakānena vayo grahīte || GoMk_102 ||
gatvā tan nagaratrayaṃ yad api he svāminn ihāpy āgataḥ
saṃprāptā viṣayopabhogamadhurāḥ saṃpattayas te ciram |
gantavyaṃ na punas tvayā subahunā proktena kiṃ yāsi cet
saṃsmartāsi vipatsamudrapatito vākyaṃ hi no duḥkhitaḥ || GoMk_103 ||
bodhisattvaḥ prāha |
yad abhyāsavaśān nṛṇām udayasaṃpadaḥ sthirāḥ |
kathaṃ te nu nivāryeran nivarteran kathaṃ nu vā || GoMk_104 ||
niyojanīyāḥ suhṛdaḥ suhṛdbhir yasmin hite karmaṇi nityakālam |
nivāraṇaṃ tatra tu ye prakurvate te śatravo 'mitratayā bhavanti || GoMk_105 ||
divyaṃ prāpya sukhaṃ pure ramaṇake saṃcoditaḥ karmaṇā [!]
āyāto 'smi niṣevaṇāya paramaṃ saukhyaṃ sadāmattakam |
saṃprāpto 'smi tataḥ svakarmakuśaleneṣṭaṃ puraṃ nandanaṃ
tasmād āgatakasya yūyam adhunā pronmūlitā bhūmayaḥ || GoMk_106 ||
tasmād ato me gamanaṃ bhavantyo [!] mā vārayadhvaṃ na hi no 'sty apāyaḥ |
asmād viśeṣāṇi sukhāni manye lapsye 'ham ity uccalito 'ham adya || GoMk_107 ||
ity atha mitrakanyako bodhisattvas tāsām apsarasāṃ hitam api vākyam ahitam ivāvajñayā tiraskṛtya tenaiva dakṣiṇena pathā gacchan dadarśa mahārgaḍapraṭitaprakaṭapuṭacaturdvāradāruṇaṃ sureśvareṇāpy abhedyottuṅgāyasaviśālaprākārapariveṣṭitam antarbhramaccakramaṇḍalālokapramuktadamadamāśabdagambhīrabhairavam āyasaṃ nagaraṃ tasya ca dvāradeśam upacakrāma |
saṃprāptamātrasya tu tatkṣaṇena dvāraṃ ca visphoṭakapāṭabhāram |
vajrāgradhārāparibhinnasānor vindhyācalasyeva nitambakukṣiḥ || GoMk_108 ||
tato maitrakanyako bodhisattvo 'tra viveśa |
praviṣṭamātrasya tu tatkṣaṇena dvāraṃ parikṣiptakapāṭayantram |
tatkarmavāyuprabhavair mahadbhiḥ kṣaṇād bhujāgrair iva saṃjaghāṭa || GoMk_109 ||
aśrauṣīc ca pragāḍhavedanāviklavahṛdayapuruṣasyāntaḥprākārāntaratiraskṛtaparamabhīṣaṇanirnādaṃ sakalajanottrāsanam uccarantaṃ śrutvā ca dvāradeśaṃ tvaritamatir lalaṅgha |
praviṣṭamātrasya tato dvitīyam āsphālitaṃ dvāram ivoparuddham |
paryantakālānilavegaviddhaṃ dvāraṃ surāṇām iva vajrakalpam || GoMk_110 ||
tato mitrakanyako bodhisattvaḥ praviveśa |
praviṣṭamātrasya punas tṛtīyaṃ dvāraṃ parikṣiptakapāṭayantram |
kṣaṇād abhūt tan nagaraṃ ca sarvaṃ bhrāntaṃ ca kṛtsnaṃ sa dadarśa bhītaḥ || GoMk_111 ||
tato maitrakanyako bodhisattvaḥ paśyati sma tam atidāruṇākārapramāṇaṃ krūrajvalanamālāliṅgitam udāreṇa paṭupavanavikīryamāṇadhūmapaṭalāndhakāradurdinena sphuratsphuliṅgāvalikarāladarśanenāyasena mahatā bhramatā cakreṇa dārv iva pravidāryamāṇamūrdhānaṃ svaśiraḥpravigalitaśoṇitavasārasāhāramātravidhṛtaprāṇaśeṣaṃ samīpaṃ copagamyainaṃ paryapṛcchat |
kiṃ nāgo 'si suro 'si kinnaravaro yakṣo 'si kiṃ mānuṣaḥ
kiṃ vidyādharasainikaḥ kim asi vā daityaḥ piśāco 'si vā |
kiṃ vākāri bhavāntareṣu bhavatā karmātiraudraṃ svayaṃ
yasyāstivyasanaṃ duruttaram idaṃ bhujyaṃ phalaṃ krandayat || GoMk_112 ||
puruṣaḥ prāha |
nāhaṃ nāgo naiva yakṣo na devo daityo nāhaṃ nāpi gandharvarājā [!] |
rakṣo nāhaṃ nāpi vidyādharo 'pi jātis tulyā saṃpratīhi tvayā naḥ || GoMk_113 ||
bodhisattvaḥ prāha |
kiṃ karma bhramatā tvayā kumatinā saṃsāradurge kṛtaṃ
yenedaṃ jvalitānalaṃ śirasi te cakraṃ bhramaty āyasam |
puruṣaḥ prāha |
nānāduṣkarakārikā bhagavatī saṃsārasaṃdarśikā
tatra śreyaḥsukhopapādanaparā matsnehabaddhāśayā || GoMk_114 ||
yāṃ loke pravadanti sādhumatayaḥ kṣetraṃ paraṃ prāṇināṃ
daivāveśavaśād akāryagurukas tasyāṃ jananyām aham |
sādho prāskhalayaṃ śiraḥpraharaṇaṃ pādena pāpāśayas
tenedaṃ jvalitānalaṃ śirasi me cakraṃ bhramaty āyasam || GoMk_115 ||
atha bodhisattvas tasya puruṣasya pravacanapratodena saṃcoditahṛdayas tāṃ parajugupsām ātmany anupaśyann āha |
anyaṃ jugupsāmy aham alpabuddhir ātmānam evādya nininda ajñaḥ |
yeṣu svayaṃ doṣagaṇeṣu magnas tair eva lokaṃ katham aṅkayāmi || GoMk_116 ||
mayāpi yan mātari dakṣiṇīye [!] kṛto 'parādhaḥ puruṣādhamena |
tasyaiva pāpasya phalāni bhoktum ullaṅghya toyāvalim āgato 'smi || GoMk_117 ||
ity atha tasya vacanānantaram eva prabhinnanavakuvalayadalanirmalān nabhastalāt sajalajaladaninādagambhīradhīrodhvanir uccacāra |
kiṃ na paśyati karmāṇi balavanti śarīriṇām |
lokālokāntarasthāyī pāśeneva vikṛṣyate || GoMk_118 ||
ye baddhā viṣayeṇa duḥkhanigaḍe 'nāyāsakarmotkaṭe
ye tyaktvā guruvākyam andhamatayaḥ pāpāśrayaṃ kurvate |
muktāḥ karmabhir eva duḥkhanigaḍapracchedaśūraiḥ śubhair
mānuṣyaṃ yad avāpya mūḍhamatayo dūre sthitā karmiṇaḥ || GoMk_119 ||
atha tasya vacanānantaram eva karmānilavegotkṣiptam iva tac cakraṃ ciṭiciṭāyamānadahanakaṇacayodgāraraudraṃ tasya mūrdhnaḥ samabhyudgamya maitrakanyakasya bodhisattvasya śiraḥ pravidārayaṃ [!] bhramitum ārabdham |
kṣaṇāt sa reje rudhirapravāhair mūrdhnā [!] cyutaiḥ snātasamastamūrtiḥ |
prabhinnacakrāgravibhinnamūrdhna airāvaṇasyeva tanuḥ patantī || GoMk_120 ||
tataḥ sa puruṣo hā heti mūrdhnā [!] pravidāhajena tīvreṇa duḥkhena samākramyamāṇaśarīrakaṃ maitrakanyakaṃ bodhisattvam āha |
divyāṅganāgītamanoharāṇi cittapramododayasādhanāni |
saṃtyajya kasmād u purāṇi tāni prāptas tv idaṃ sthānam anantaduḥkham || GoMk_121 ||
devālayaṃ divyasukhopabhogaṃ ko nāma saṃprāpya śubhair atulyaiḥ |
nityajvaladvahniśikhākareṇa saṃprārthayed bhīmam apāyagartam || GoMk_122 ||
bodhisattvaḥ prāha |
mattālikolāhalasaṃkulāni vanāni puṣpojjvalamastakāni |
saṃtyajya nāgā vyasanaṃ sahante yayā tayecchālatayāgato 'ham || GoMk_123 ||
rājyāni vistīrṇadhanojjvalāni vihāya nārīmukhapaṅkajāni |
yuddhe mriyante bahavo narendrā yayā tayecchālatayāgato 'ham || GoMk_124 ||
samutpatattuṅgataraṅgaraudre bhramajjalāvartavimuktanāde |
mahodadhau yānti narāḥ praṇāśaṃ yayā tayecchālatayāgato 'ham || GoMk_125 ||
niratyayātyantikasaukhyasādhanaṃ narāmaraśrīsukhasiddhimārgam |
munīśvarāṇāṃ vratam utsṛjanti yayā tayecchālatayāgato 'ham || GoMk_126 ||
teṣāṃ munīnāṃ vigatavyathānāṃ deyaṃ kathaṃ pādarajo na mūrdhni |
yair laṅghitās tīvraviṣapracaṇḍā āśāprapātā bahuduḥkhabhīmāḥ || GoMk_127 ||
kiṃ tad bhaved duḥkham atīvatīvraṃ kā vā vipattir bahuduḥkhayoniḥ |
tṛṣṇāviṣāgnikṣatacittavṛtter yā dūrataḥ saṃparivartinī syāt || GoMk_128 ||
api ca he sādho
karmaṇā parikṛṣṭo 'smi vartamāno 'pi dūrataḥ |
karṣati prāṇinas tatra phalaṃ yatra prayacchati || GoMk_129 ||
api ca
kati varṣasahasrāṇi kati varṣaśatāni ca |
pradīptam āyasaṃ cakraṃ mama mūrdhni bhramiṣyati || GoMk_130 ||
puruṣaḥ prāha |
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi ṣaṣṭivarṣaśatāni ca |
pradīptam āyasaṃ cakraṃ tava mūrdhni bhramiṣyati || GoMk_131 ||
bodhisattvaḥ prāha |
etad bhāsuravahnipiṅgalaśikhājvālākalāpojjvalaṃ
ko 'nyo 'vabhramitaṃ prayāsyati samaṃ chittvā paraḥ caiṣyati |
puruṣaḥ prāha |
yo mātary apakārakāryam aparaḥ kṛtvā samāyāsyati
tasyedaṃ śirasi bhramiṣyati punar mūrdhnā [!] tava pracyutaḥ || GoMk_132 ||
atha bodhisattvas tena mūrdhnā [!] pravidāhajena tīvreṇa duḥkhena samākulahṛdayo 'pi sattveṣv ananteṣu samutpāditatīvrakāruṇyāśayas taṃ puruṣam ābabhāṣe |
kṣapitasakalarāgakleśajālāndhakārā gaganatalanilīnā yogino ye namasyāḥ |
sphuritakaṭakahārāḥ prajvalanmaulayo ye punar amarasamūhās te 'pi śṛṇvantu santaḥ || GoMk_133 ||
kṛtvā duścaritaṃ svamātari jagat kṛtsnaṃ yadi prodvahed
etatprajvalitāgnirāgakapilaṃ cakraṃ bṛhan mūrdhani |
kalpān kalpasamair ahobhir ayutān voḍhuṃ cirāyotsahe
sattvārthaṃ pratipadya mānava hi me cittaṃ na saṃkhidyate || GoMk_134 ||
atha tasya sarvasattvapriyasya maitrakanyakasya bodhisattvasya vacanānantaram eva mūrdhnā [!] samutpatyotkṣiptam iva tac cakraṃ saptatālocchrayāc cākraṃ nabhastalaṃ samutpatyāvatasthe |
reje tac capalānilāhatacalajjvālākalāpojjvalaṃ
cakraṃ khe parivartamānam asakṛtpronmuktabhīmasvanam |
udyan [!] bimbam ivāruṇasya sakalaṃ pronmuktaraśmyutkaraṃ
ratnādyaiḥ pravilambamānam amalair vaiḍūryabhittyāśrayaiḥ || GoMk_135 ||
tataḥ sravannirjharavāricālinaḥ samīraṇollāsitapuṣpaśākhinaḥ |
nabhovicumbyāyataśṛṅgabāhavaś cakampire bhūmibhṛto hatā iva || GoMk_136 ||
bhujaṃgavikṣobhasamudgatormayaḥ payodharadhvānagabhīranādinaḥ |
jalālayā ratnaśikhānivāsinas tadātivelāsalilair lalaṅghire || GoMk_137 ||
pramuktaniḥśeṣamayūkhabhāsuraṃ rarāja khe maṇḍalam aṃśumālinaḥ |
raver mayūkhāṅkuradanturāntarād diśaḥ samantād dadṛśuḥ sphuṭaśriyaḥ || GoMk_138 ||
sphurattaḍiddāmavirājitorasaḥ surendracāpapratibaddhakaṅkaṇāḥ |
payomucaḥ kiṃcidavāśrutāmbhaso vitānavad vyomani te virejire || GoMk_139 ||
srajo vicitrā vinipetur ambarād vituṣṭuvur harṣatarā divaukasaḥ |
cirapragāḍhavyasanā hatārtayaḥ kṣaṇād abhūvan bahavo nirāmayāḥ || GoMk_140 ||
jvalati viṣamacakre prāntadīrṇordhvakāyo
galitarudhiradhārāsiktasarvāṅgakāyaḥ |
bhagavati guṇarāśau saṃprasādya svacittaṃ
svagṛham iva sa sādhur dyām ayāt tatkṣaṇena || GoMk_141 ||
dānodakamahattīrthe śīlaśaucasunirmale |
kṣamāsurabhiśītācche vīryāgādhapravāhake || GoMk_142 ||
dhyānastimitagambhīre prajñāpadmaprabodhake |
tasmin bodhimahātīrthe sthitvā bodhipurotsukaḥ || GoMk_143 ||
prakṣālayañ cheṣapāpaṃ tuṣite 'sau yayau mudā |
tatrastho 'py aciraṃ reme dṛṣṭvā lokaṃ kṛpānvitaḥ || GoMk_144 ||
tat kim idam upanītam | evaṃ hi mātary apakāriṇaḥ prāṇina ihaiva vyasanaprapātapātālāvalambino bhavantīti satatasamupajāyamānapremaprasādabahumānamānasaiḥ satpuruṣair mātaraḥ śuśrūṣaṇīyā iti ||
iti śrīdivyāvadāne maitrakanyakāvadānaṃ samāptam ||
***************************************************************************
Matsarananda = GoMn
based on the edition by Ratna Handurukande. Five Buddhist Legends in the Campū Style - From a collection named Avadānasārasamuccaya. Bonn 1984 (Indica et Tibetica, 4).
7. Matsarananda
svayaṃkṛtaḥ sarvasukhoparodhī mātsaryatulyo 'sti kalir na loke |
yatrābhirūḍhā vyasanaughamagnā bhavanti niśvāsaparā manuṣyāḥ || GoMn_1 ||
evam idam ucyamānam alaṃ saṃvegāya | tadyathānuśrūyate |
śrāvastyāṃ nando nāma sārthavāḥ prativasati sma | tasya janmāntare pātrātiśayapratipāditatvāt taddānabījasyāparimāṇo bhogaskandhaḥ prādur babhūva | mātsaryābhyāsāt tu notsahate sma kiṃ cid api kasmai cit pradātum |
tasya kṣetrātiśayapatitaṃ dānabījaṃ purāṇaṃ
naikākāraṃ vibhavanicayaṃ sphītam āviś cakāra |
pūrvaṃ dānākṛtaparicayādhyāśayatvāt tu nāsau
dātuṃ kiṃ cit prabhavati tadā matsarākrāntacetāḥ || GoMn_2 ||
tyāgasyaiva phalānubandhamadhurāṃ citrāṃ vipākaśriyaṃ
saṃprāpya praharanty anartharucayo mūleṣu ye saṃpadām |
te saṃtyajya nidāghakālasubhagān indoḥ karāñ śīkarān
hlādāyānupatanti dāvadahanāṃś cañcacchikhāsaṃcayān || GoMn_3 ||
naivātmanāsau bubhuje kadaryo bhogān dadau nāpi suhṛjjanebhyaḥ |
mātsaryabhūtagrahalubdhacetā dravyārjanaṃ kevalam eva cakre || GoMn_4 ||
praviṣṭapūrvā na gṛhaṃ kadā cid dvijātayas tasya kapālahastāḥ |
śuśrāva sa pravrajitānanebhyo na dakṣiṇādeśanamaṅgalāni || GoMn_5 ||
vanīyakās tasya gṛhājirebhyo vrajanti niśvasya viśuṣkavaktrāḥ |
baliṃ na kākā api nāma tasya smaranti sikthaprakaropahāram || GoMn_6 ||
vivāhakāleṣv api nāma tasya vāditraśabdo na samuccacāra |
āvāhakāleṣv api tasya gehe suhṛjjanā dīnamukhā babhūvuḥ || GoMn_7 ||
dūrāt śmaśānam iva tasya vivarjya gehaṃ anyena yācakajanas tvaritaṃ jagāma |
nāmāpi tasya parikīrtya kila prabhāte lebhe na kaś cid aśanaṃ divasāvasāne || GoMn_8 ||
śrutvāpi dānaniyatāṃ sa kathāṃ cakampe dṛṣṭvāpi yācanakam udvijate kadaryaḥ |
tyāgapriyaiḥ saha cakāra na lokayātrāṃ nando jahāsa kila dāyakam īkṣamāṇaḥ || GoMn_9 ||
dṛṣṭvā parasyāpi sa deyadharmān īrṣyākaṣāyākṣipuṭo babhūva |
tyāgātmabhiḥ sārdham anāryakarmā cakāra naiva krayavikrayaṃ saḥ || GoMn_10 ||
atha nandaḥ kadā cin niṣpratīkāraparuṣavedanākrāntadeho niyatam ahaṃ mariṣyāmīty utpannabhayaviṣādaśokadainyamānasaḥ putraṃ candanam āhūyābravīt | vatsa candana mayā hi mahatā pariśrameṇa dravyam upārjitaṃ paripālitaṃ ca | tat putra mama priyam anusmaratā na tvayā kasmai kiṃ cid api pradeyam iti |
caṇḍālaśālāṃ vrajata pragalbhān paśyāmi yuṣmān na punar yathāham |
sa yācakān nityasamīkṣyakārī provāca roṣasphuritākṣikośaḥ || GoMn_11 ||
kṛtvā sa karmāṇi nikṛṣṭakarmā mṛtas tapasvī mṛta eva pūrvam |
caṇḍālanāryāḥ pratisandhibandhaṃ cakāra kukṣau kṣatalocanāyāḥ || GoMn_12 ||
sattvānāṃ caritaṃ citram acintyā karmaṇāṃ gatiḥ |
malinā bata kāmānāṃ vṛttiḥ paryantadāruṇā || GoMn_13 ||
andhā vṛddhā daridrā ca caṇḍālī dīrgharogiṇī |
saṃrāgāyatanaṃ yātā dhik phalatvaṃ prasaṅginām || GoMn_14 ||
atha sā vṛddhacaṇḍālī krameṇa dārakaṃ prasūtā | tasyā etad abhūt | nūnam ahaṃ devatābhir anukampitā yena me putrako jātaḥ | niyatam ayam āyuṣmān abhivardhamāno mamāndhāyā yaṣṭibhūto bhaviṣyatīti | sā praharṣākṣiptahṛdayā samīpaparivartanīṃ caṇḍālīm abravīt | jñāyatāṃ tāvad bhaginī kīdṛśo 'yaṃ dāraka iti | sā tam ālokyābravīt | īdṛśo mā bhūt kaś cid iti | kathaṃ katham iti ca | tatra paryanuyuktā provāca |
niśāntāṅgārasaṃkāśaḥ kubjaś cipiṭanāsikaḥ |
andhaḥ saṃkucitāṅgaś ca tava putro 'yam īdṛśaḥ || GoMn_15 ||
sā nairāśyopahatasaṃtānā āha | hā hā hatāham adhanyety evaṃ paraṃ vaikalyam
ājagāma | āha ca |
na tathānāgatāḥ pīḍāṃ kurvanty arthāḥ śarīriṇām |
saṃprāptā dhvaṃsamānās tu janayanti yathā vyathām || GoMn_16 ||
atha sā jarjaracaṇḍālī vyasanavikṛtahṛdayā sasvaraṃ ruroda |
patitāham anarthakardame chalitā pūrvakṛtena karmaṇā |
kim iyaṃ mṛtamāritā kṛtā vidhinā niṣkaruṇena me punaḥ || GoMn_17 ||
vyasanaṃ nirupāyadāruṇaṃ vyasanasyaiva mamopari sthitam |
animittakhareva lakṣyate mayi daivasya gatir garīyasī || GoMn_18 ||
aham eva khalūrikā kṛtā kṛpaṇā kiṃ nu vipattipattriṇā |
vidhinā kṛpaṇapramāthinā kupiteneva vihīnakarmaṇā || GoMn_19 ||
apayuktavilocanāṃ satīm aśanaprasravaṇādivarjitām |
jaratīm upahatya ko guṇo vada māṃ nirghṛṇacitta daiva he || GoMn_20 ||
evam anyathā ca sā tapasvinī bahuprakāraṃ viruroda |
atha garbhamalopaliptadehaṃ tanayaṃ taṃ taruṇaṃ vraṇāyamānam |
kupiteva khare mahītale sā vinicikṣepa rujāhataṃ rudantam || GoMn_21 ||
karmāṇi tīvraparitāpaphalāni kṛtvā kiṃ rodiṣi tvam adhunā hatabhāgadheya |
duḥkhaṃ mayā saha sahasva bahuprakāraṃ tvaṃ putraketi vilalāpa tapasvinī sā || GoMn_22 ||
mithyāvikalpapariṇāmasukhānupātī sneho vivṛddhim upayāti sukhe sthitānām |
duḥkhopataptamanasāṃ śithilībhavanti pāśās tv amī priyavikalpamayā janānām || GoMn_23 ||
atha sa tapasvī cāṇḍāladārako garbhamalākledopaliptabībhatsāśrayas tīvrāmagandhaḥ kṛmimakṣikāśatanipānabhūtaḥ pipīlakagaṇāhṛtakaṣṭāvispaṣṭaceṣṭakaracaraṇavadano māṃsapiṇḍa iva pratyagraḥ kṣititalopanikṣipto vāyasair apy abhibhūyamāno nāraka iva svakarmāvadhūtajīvitaśeṣaḥ paraṃ kṛcchram udvahati sma |
tasya karmāparādhena mātuḥ stanyaṃ kṣayaṃ gatam |
ucitām api sā bhikṣāṃ na lebhe duḥkhabhāginī || GoMn_24 ||
sā prasūtiparikleśaparikṣāmatarāśrayā |
jarārujāparikliṣṭā pretīvābhūd bhayaṃkarī || GoMn_25 ||
ācāmamātrām api nāma nāsau lebhe śunām apy anivāraṇīyām |
tasyaiva vā karmabhir ātmajasya svakarmabhir vā pariṇāmatiktaiḥ || GoMn_26 ||
atha sa cāṇḍāladārako daivasāmārthyāt krameṇa yadā caṅkramaṇakṣamaḥ saṃvṛttas tadāsya mātrā daṇḍaḥ khaṇḍamallakaṃ cārpitaṃ gacchedānīm adhanyānubhavāśubhānāṃ karmaṇāṃ phalavipākam iti | atha sa caṇḍālaśiśur bhikṣāhetoś candanasyaiva gṛham upajagāma |
pūrvābhyāsena tenaiva jagāmāsau svam ālayam |
karmaivātyartham abhyastaṃ dehināṃ deśikāyate || GoMn_27 ||
adrākṣīc candanaḥ sārthavāhas taṃ cāṇḍālakumārakaṃ daṇḍakhaṇḍaśarāvavyagrahastaṃ lālājalapariklinnavadanaṃ bhinibhināyamānamakṣikāśatanipānabhūtam bāhyādhyātmikamalopahatagātraṃ rathyāreṇuvirūkṣitakatipayaśiroruhaṃ prakṛtikharadarbhasaṃstaraparivartanavilikhitatanum akṛtaśaucasaṃskāravidhānaṃ vikṛtanāsikābilāgalitasiṃhāṇakhaṇḍaparyavanaddhabībhatsānanaṃ vīthīmukhāt pravicitya dhānyapulākān romanthāyamānaṃ pūtanārūpam ivātivirūpaṃ mūrtimantaṃ saṃvegaṃ sākṣād iva pāpmānam alakṣmīpuñjam iva saṃpiṇḍitam apūrvam iva piśācanirmāṇaṃ vipākasarvasvam ivāśubhasya karmaṇaḥ samāhāram iva saṃsāraduḥkhānāṃ rāhumukhānyam iva jagaccakṣuṣāṃ rahasyabhūmim ivānādeyatāyā vigrahavantam iva paribhavam upanighātam iva nagarasya pratyādeśam ivāpakāriṇāṃ nilayam ivādhanyatāyāḥ padam iva daurbhāgyasya gṛhadvāraikadeśe niṣaṇṇaṃ daṇḍena kākān nivārayantam | dṛṣṭvā ca punaḥ pūrvavairānuśayodbodhitakopa iva sarabhaso dauvārikam abravīt | are kāpuruṣa nirvāsayainam amaṅgalam alakṣmīkam aprekṣaṇīyaṃ caṇḍālādhamam | tathā cainaṃ nirbhartsaya yathā na punar ihāgacched iti |
sa tatheti pratiśrutya taṃ caṇḍālakumārakam |
daṇḍena prerayām āsa paruṣāṃ giram udgiran || GoMn_28 ||
yadi tvāṃ punar āyātam iha paśyāmi kaśmala |
asmāt kaṣṭataraṃ te 'haṃ kariṣyāmīti nigraham || GoMn_29 ||
krauryābhyāsāvaliptasya manaso vṛttivaikṛtam |
na hi saṃkocam āyāti khalānāṃ kṛpaṇeṣv api || GoMn_30 ||
papāta bhūmau kṛpaṇaḥ sa bālo daṇḍābhighātakṣatapṛṣṭhavaṃśaḥ |
prakāśayan karmaphalaṃ svam eva karmātiraudraṃ narakasya tasya || GoMn_31 ||
atha sa tapasvī bhagnaśiraḥkapālabhāgo vikuñcitajānumaṇḍalaḥ pāṣāṇaśakalakapālaśarkarāparikṣatakṣāmajaṅghābāhudaṇḍakaḥ samantato vigalitarudhiradhārāvasicyamānavigraho mahīrajaḥkapālāvaruddhavadanavivaro vikṣiptadaṇḍakaḥ saṃcūrṇitamallako dharaṇitalavikīrṇabhikṣāśeṣas tīvravedanābhyāhataśarīro matsya iva prataptasikatāmadhyagataḥ saṃparivartate sma | athāsya mātā cintayām āsa | kiṃ nu me putrakaḥ prapāte patitaḥ syāc chunā vā bhakṣita uta gavā jīvitād vyaparopitaḥ paribhūya vā bāladārakair viheṭhito mārgapranaṣṭo vānyena pathā gataḥ | kiṃ vā nāgacchatīti sā putrasnehākṛṣṭahṛdayā putra putreti krandatī taṃ deśam upajagāma | sa ca bāladārako jananyāḥ svaraṃ pratyabhijñāya bhṛśataraṃ vicukrośa |
samānasukhaduḥkhānāṃ suhṛdām api saṃgame |
navībhavanti duḥkhāni vyatītāny api dehinām || GoMn_32 ||
mātety apūrvam evaitad viśrambhāyatanaṃ bhuvi |
putra ity eva niṣyandaḥ snehasyāsya duratyayaḥ || GoMn_33 ||
ambeti dīnāṃ giram īrayantaṃ sā taṃ pariṣvajya tanupralāpam |
ruroda tīvrāyatadīnakaṇṭhā ninādayantī puracatvarāṇi || GoMn_34 ||
kasya putra dayā nāsīt tvayi duḥkhaikabhājane |
garvitaḥ ko nv asau lakṣmyā gajakarṇāgralolayā || GoMn_35 ||
prakāśitam idaṃ kena kṛpaṇe tvayi pauruṣam |
tvayi praharataḥ kasya bhūmau na patitaḥ karaḥ || GoMn_36 ||
hatas tvaṃ kena me vatsa niranukrośacetasā |
nihataḥ pūrvakeṇaiva kaṭupākena karmaṇā || GoMn_37 ||
idam anāryatācihnaṃ kena tvayi vidarśitam |
ko nv asau mānuṣākāro rakṣasām anuśikṣyate || GoMn_38 ||
āyasaṃ hṛdayam kasya kasya vajramayaḥ karaḥ |
kasya vāk saviṣā kasya tvayi nāsīd dayālutā || GoMn_39 ||
nihīnakulaje bāle suhṛdbandhuvivarjite |
jātyandhe parapiṇḍāśe tvayi kiṃ roṣakāraṇam || GoMn_40 ||
sa bālabhāvāt kṛpaṇo varākaḥ svabhyastamātsaryatayā tayā ca |
śuśoca bhaikṣaṃ kṣitiviprakīrṇaṃ na tu kṣaracchoṇitam ātmadeham || GoMn_41 ||
atha vṛddhacaṇḍālī taṃ dārakaṃ kṣatavikṣataśarīraṃ śanaiḥ śanaiḥ pāṇinā parāmṛśantī provāca | kena te putrakeyam avasthā kṛtā nirdayena pāpakarmaṇā puruṣādhameneti | sa prāha | amba āryacandanena puruṣo 'bhihito nirvāsayainam amaṅgalam alakṣmīkam aprekṣaṇīyaṃ caṇḍālādhamam | tenāham evaṃ pīḍita iti | atha sā vṛddhacaṇḍālī dīrgham uṣṇaṃ viniśvasya pañcāṅgulam abhinipīḍayantī kopaparuṣākṣaram ity avocat |
alpāyuṣi kutas tasminn āryatā puruṣādhame |
vyasanopahate bāle tvayīdaṃ yasya vaikṛtam || GoMn_42 ||
evaṃ tasyāḥ śokavaśam upagatāyāḥ kṛpaṇāyāḥ samīpe mahājanakāyaḥ saṃnipatitaḥ | atrāntare
ākṛṣyamāṇahṛdayaḥ kṛpayā mahatyā vaineyakṛtyam avalambya vināyakāgryaḥ |
prāvikṣad akṣatamanā bhagavān purīṃ tāṃ buddho vibuddhanavapaṅkajasaṃkrameṇa || GoMn_43 ||
cāmīkarādrim iva jaṅgamam āpatantaṃ taṃ tāyinaṃ svakiraṇaiḥ pariviṣṭamūrtim |
paurāḥ prasādaśithilāvanataiḥ śirobhir dūrāt praṇemur upaśāntabhavaprapañcam || GoMn_44 ||
sitabhavanagatās taṃ saṃbhramodbhrāntaceṣṭās taḍita iva sumeroḥ śṛṅgaparyantalagnāḥ |
upaśamam iva sākṣād āpatantaṃ taruṇyo maṇiguṇakusumaughair arcayām āsur āryam || GoMn_45 ||
apetapāṣāṇakapālaśarkaraḥ samaḥ sa nimnonnatavarjito 'bhavat |
bhuvaḥ pradeśo haritārdralepanaḥ pramuktapuṣpaprakarottaracchadaḥ || GoMn_46 ||
nibaddhajīmūtavitānam ambaraṃ samudgatendrāyudhatoraṇaṃ babhau |
vavuḥ śanaiḥ sparśasukhāḥ samīraṇāḥ sirindhrikāpuṣparajovikarṣiṇaḥ || GoMn_47 ||
tamālanīlotpalapattravṛṣṭayo nipetur antargatamattaṣaṭpadāḥ |
vipāṭitasyeva vimānakoṭibhir nabhastalasyāvayavās tatas tataḥ || GoMn_48 ||
puṇyaprabhāvajanite bhagavān niṣadya padme sahasradalake rathacakramātre |
amlānapuṇyaparipākavimuktagandhe taṃ candanaṃ paramakāruṇikaḥ śaśāsa || GoMn_49 ||
yenārjitaṃ dhanam idaṃ paripālitaṃ ca svedopadigdhavapuṣā kuṭukuñcakena |
nandaḥ pitā tava sa eva phalāni bhuṅkte tiktāni matsaraviṣadrumasaṃbhavāni || GoMn_50 ||
sthānād itaḥ punar ayaṃ kaluṣāntarātmā yāsyaty apāyam anupāyabhayapratiṣṭham |
arciṣmatā hutabhujā vinikīrṇadehā yasmin vasanti vivaśā bahavaḥ kadaryāḥ || GoMn_51 ||
etāṃ suhṛjjanaviṣādakarīm avasthām ālokya mohatamasaḥ pratibimbabhūtām |
svāṅgān nikṛtya piśitāny api ko na dadyāt saṃsāravartmani naraḥ parivartamānaḥ || GoMn_52 ||
kleśāndhakāravadanā vikarāladaṃṣṭrā dāvāgnidagdhaśikharā iva śailapādāḥ |
āyāsino yad anavāptajalā bhramanti pretāḥ phalaṃ tad api lobhaviṣadrumāṇām || GoMn_53 ||
tṛṣṇāvidāritamukhāḥ samupetya bālā dūrvāpravālaharitopanitambalekhām |
saṃśuṣkapaṅkapaṭalaprakarāntarālāṃ paśyanti ke cid analajvalitāṃ sravantīm || GoMn_54 ||
dehān dahanti dahanā iva candrapādāḥ śītā raver api karā hi samudgiranti |
aṅgāracūrṇaparuṣāś ca bhavanty amīṣāṃ meghāmbuśīkaramuco 'pi kadambavātāḥ || GoMn_55 ||
āśīviṣair iva nirīkṣitamātraśobhāḥ pretair drumā vimalanīlacalatpalāśāḥ |
sadyo bhavanti pariśuṣkaviśīrṇaparṇāḥ pratyādiśanta iva matsariṇo manuṣyān || GoMn_56 ||
pretopapattiniyatā vyasanābhighātā vyaktībhavanti manujeṣv api naikarūpāḥ |
kṣuttarṣaśītaparitāpabhayaprakārās tyāgadviṣāṃ vipad ataḥ parato 'numeyā || GoMn_57 ||
pañcopatāpavirasākṣaram apragalbhaṃ dehīti yad vadati durbalamandamandam |
vittāvaliptamanasaḥ kulajo 'pi sādhuḥ sā nīcatā vibhavalobhaparājitānām || GoMn_58 ||
āśāvighātabhayasaṃkucitaś ca dīno dehīty api prasahate kṛpaṇo na vaktum |
yan nirdhano dhanavataḥ puruṣān akāle maunavrataṃ tad api lobhakṛtaṃ narāṇām || GoMn_59 ||
na janasya malo 'sti lobhatulyo na ca mātsaryasamaḥ paropaghātaḥ |
na ca yācakatulyam asti mitraṃ jagatāṃ tyāgasamo na bandhur anyaḥ || GoMn_60 ||
paripākavimuktagandhakośaṃ bhramarāḥ padmam iva prakāmagandham |
apanītaparigrahāvalepaṃ bahavaḥ satpuruṣaṃ bhajanti santaḥ || GoMn_61 ||
svamadārdraviśeṣakā gajendrā navakārtasvarabaddhapāśakakṣāḥ |
anuyānti janaṃ pradānaśīlaṃ javinaś cāmariṇaś ca vājimukhyāḥ || GoMn_62 ||
vinayābharaṇāḥ kriyābhiramyāḥ pramadāś citrakalāvidagdhabhāvāḥ |
upayānti narasya dāsabhāvaṃ kuśalair eva vaśīkṛtāḥ purāṇaiḥ || GoMn_63 ||
bhavanāni vibhūtimanti meroḥ śikharāṇīva manojñadarśanāni |
svakṛtānavagītakarmamāyāracitāny eva mudā viśanti santaḥ || GoMn_64 ||
vinimīlitajātivādadoṣeṣv anapākṛṣṭacaritrabhūṣaṇeṣu |
upapattir adurlabhā kuleṣu vyapanītāvilamatsarāśrayāṇām || GoMn_65 ||
kusumastabakābhirāmaśobhaṃ naranārīnayanadvirephahāri |
kuśalasya phalaṃ vapur narāṇāṃ mativīryācapalaprayāmadhīram || GoMn_66 ||
vikasatkumudākarātirekaprabhayā yad gaganaṃ sphuranti kīrtyā |
gatalobhamalasya tā narāṇāṃ dyutayas tyāganiśākarasya ramyāḥ || GoMn_67 ||
viśadāgalitaiḥ śiromaṇīnāṃ kiraṇair yac chalayanti pādapīṭham |
nṛpater anujīvino vinītā madhuraṃ tyāgavanaspateḥ phalaṃ tat || GoMn_68 ||
kṛpaṇāsu bavopabhogamātrāsv atha vā kaiva kathā vināśinīṣu |
niravadyasukhānubandhi ramyaṃ phalam āpnoti sanātanaṃ pradānāt || GoMn_69 ||
avadhūya balaṃ śamadviṣāṃ yaj jaladānām iva maṇḍalaṃ nabhasvān |
padam avyayam āpnuvanti buddhā bhagavantas tad api pradānabijam || GoMn_70 ||
abhibhūya parapravādipūgān paramārthaṃ gamayanti śāsanaṃ svam |
munayo bhuvanaikaśāsitāras tad idaṃ tyāgaparaṃparāvasānam || GoMn_71 ||
atha bhagavān pātrīkṛtādhyāśayaṃ taṃ janam avetya ratnatrayāvicalitaprasādaṃ saṃsāravāsavimukhaṃ bhavaduḥkhopaśamapratisaṃyuktām eva kathāṃ āviś cakāra |
duḥkhāny amūni sati janmani saṃbhavanti kṣīṇe ca janmani na duḥkham upaiti bhūyaḥ |
janmakṣayāya matimān prayateta tasmād yaḥ prāptum icchati na duḥkhaśatābhighātam || GoMn_72 ||
duḥkhaṃ sakāraṇam idaṃ samupaity anādisaṃtānavartibhayaśokaviṣādayoni |
tṛṣṇāṃ pratītya viparītasukhābhimānavyāmohanīṃ tribhavanāṭakayogadhūrtāṃ || GoMn_73 ||
eṣo 'ham ity ucita eva manovidāhī satkāyadarśanamayaḥ puruṣasya kīlaḥ |
janmādhvani bhramayatīdam anādimadhyaṃ saṃsāracakram aparigraham apraśāntam || GoMn_74 ||
sthitvā śīle vigatarajasi prāpya cetaḥ samādhiṃ
prajñālokair manasi śayitaṃ dhvāntam ullikhya kṛtsnam |
janmāmbhodher vyasanamahataḥ kṣemam āsādya pāraṃ
saṃśāntātmā na divi bhuvi vā bhikṣur āyāti saṃkhyam || GoMn_75 ||
yair nirdagdhā matihutabhujā skandhasaṃbandhalakṣyī
tṛṣṇā naikavyasanaviśikhāpātasaṃdhānamaurvī |
te 'smin dhanyā jagati sukhinas te ta evānavadyās
teṣāṃ bhadraṃ sthitam abhimukhaṃ te bhayebhyo vimuktāḥ || GoMn_76 ||
riktākāradravaratirasāsvādaparyastabuddher
leśanāpi vyanusṛtavato jālinīṃ citramāyām |
āyāsinyaḥ śirasi vipadaḥ saṃcaranti pragalbhā
janmābhyastaṃ sucaritaphalaṃ vyartham eva prayāti || GoMn_77 ||
āyāsinīṃ bhavavibhūtim avāptukāmaiḥ śāntiṃ parāṃ ca parataḥ kuśalaṃ praceyam |
āśīviṣo narapater nidhanāya mukto hāro babhūva kuśalaiḥ sphuṭacandragauraḥ || GoMn_78 ||
kiṃ ca bhūyaḥ
duḥkhadviṣā hṛdi na lobhakalir niṣevyo janmāntaropacitalobhaviṣāśayasya |
śāntātmano 'pi kila nirvivaraṃ babhūva bhaktābhihārasamaye mukham eva bhikṣoḥ || GoMn_79 ||
tasmāt pradānasalilaiḥ snapayantu santo mātsaryapaṅkamalināni manogṛhāṇi |
lobhānalendhanam idaṃ nidhanaṃ dhanaṃ vo yāvan na yāti vipadagniśikhāvalīḍham || GoMn_80 ||
śrutvā vacāṃsi sa jano jagadekabandhor nandasya tāṃ ca vipadaṃ vipulām udīkṣya |
vikṣipya matsaramayīṃ manasas tamisrāṃ dānādikaṃ sucaritaṃ prathayāṃ babhūva || GoMn_81 ||
iti matsaranandāvadānam ||
***************************************************************************
Megha = GoMe
based on the edition by Michael Hahn. "Die Einladung der Pratyekabuddhas", Berliner Indologische Studien 9/10 (1996), pp. 157-201.
mit einigen verbesserten Lesungen von M. Hahn
8. Megha
puṇyair vitṛptim upayānti na bodhisattvāḥ
kāmaiḥ pramādina iva pratipattivāmaiḥ |
rājyāśrayāṇy api sukhāny avadhīrya dhīrāḥ
puṇyāya puṇyanidhayaḥ śramam āśrayante || GoMe_1 ||
tadyathānuśrūyate
bodhisattvaḥ kila bhagavān prakṛtidakṣiṇo dakṣiṇāpathe rājā babhūva ||
saṃtarpayām āsa yataḥ sa lokaṃ dānāmbubhiḥ sasyam ivāmbugarbhaḥ |
tato mahāmegha iti kṣitīśo yathārthanāmātiśayo babhūva || GoMe_2 ||
na tasya rājyadyutivistareṣu vyāsaktadīnaṃ hṛdayaṃ babhūva |
anarthabhūtān sa parārtham arthān drumaḥ phalānīva babhāra sādhuḥ || GoMe_3 ||
babhūva tasmin pitarīva loko viśrambhasaṃbhogasukhapragalbhaḥ |
suteṣv iva premanibaddhabhāvo babhūva so 'pi kṣitipaḥ prajāsu || GoMe_4 ||
sagauravo 'sau guruṣu prakṛtyā dīneṣu kāruṇyamṛdusvabhāvaḥ |
kṛtāparādheṣv api maitracittaḥ samantabhadras tu suhṛjjaneṣu || GoMe_5 ||
babhūva tasya graharājakīrtes tathāgraho na svaparigraheṣu |
yathā tadīyāsu mamatvam āsīj janasya saṃpatsv atiśāyinīṣu || GoMe_6 ||
jagrāha dānena sa kāṃś cid eva priyābhidhānair aparān vicitraiḥ |
tathārthacaryābhir anarthabhīruḥ kāṃś cit samānārthatayārthabhūtaḥ || GoMe_7 ||
naivāsau svaṃ parahitapratipatprakāro
yan nātmasāc ca naralokapatiś cakāra |
ko 'pi tv asau katham api dyutimān kuto 'pi
lokeṣv asaṃstutasuhṛd bhagavān babhūva || GoMe_8 ||
sa kadā cin mahīpatir amātyagaṇapuraskṛta udaṅmukho dadarśātasīkusumarāśisaṃkāśam ākāśam avagāhya patato bhagavataḥ pratyekabuddhān paramavismitamanā hy amātyān abravīt || paśyantu bhavantaḥ ||
ete kaṣāyaparuṣāmbarasaṃvṛtāṅgā vyomātasīkusumarāśinibhaṃ vigāhya |
āyānti ke 'py upaśamastimitapracārā bhūrjadrumā iva marudbhir udastamūlāḥ || GoMe_9 ||
anyatamo 'py amātyaḥ sasaṃbhramo 'bravīt || samyag abhihitaṃ devena kutaḥ ||
āyānty amī kāñcanarāśigaurā vidhūtakāṣāyapaṭāntabhaṅgāḥ |
parasparāsliṣṭavikīrṇapakṣāḥ khaṃ cakravākā iva śobhayantaḥ || GoMe_10 ||
aparo 'py āha ||
svacchendranīlopalarāgam ete nabhaḥ samutpatya samāpatanti |
samīryamāṇāḥ pavanena saṃdhyākalaṅkitāntāḥ śaradīva meghāḥ || GoMe_11 ||
anupatati na caitān abhramālī nabhasvān
upaśamaramaṇīye cāpatanti prakṛtyā |
caraṇatalanipāto lakṣyate vyomny amīṣāṃ
na ca gaganam asaṅgaṃ pādasaṃcārayogyaṃ || GoMe_12 ||
yathā yathā te nikaṭī bhavanti vratīśvarāḥ śāntim ivākirantaḥ |
tathā tathā vismayaharṣapūrṇā rājanvatī sā samitiś cakampe || GoMe_13 ||
atṛptā eva te teṣāṃ darśanena mahātmanāṃ |
babhūvur atha cātīyus teṣāṃ nayanagocaraṃ || GoMe_14 ||
atha sa pārthivas teṣāṃ maharṣīṇāṃ darśanenāvarjitamanās tān amātyān abravīt ||
idam āścāryam ālokya kautūhalasamākulaṃ |
mano mama tad icchāmi