Phạn tạng (Sanskrit Canon)gopjatmu.htmNguyên tác: Sanskrit
Luận Bổn Sanh Man (Jātakamālā)
Luận (Śāstra) là tác phẩm giải thích, phân tích giáo lý của các luận sư Phật giáo Ấn Độ. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 1 / 5 (50.000 ký tự/trang)
Ajātaśatrvavadāna = GoAś based on the edition by Michael Hahn. "Ajātaśatrvavadāna: A Gopadatta Story from Tibet", K.P. Jayaswal Commemoration Volume, Patna 1981, pp. 242-276. von Hahn nach der Publ. von 1981 noch verbessert. 1. Ajātaśatru mahānti pāpāny abhibhūya yasmād ajātaśatrur guṇavān babhūva | upetya sadbhiḥ saha saṃprayogam ato niṣevyā guṇavanta eva || GoAś_1 || aho vibhūtir guṇavistarāṇāṃ guṇābdhikair yat saha saṃprayujya | guṇair abhūtair viguṇo 'bhyupeti guṇaprasiddhiṃ guṇabhūṣaneṣu || GoAś_2 || abhūtasaṃbhāvanayā tayā tu hato 'py asau kālavaśena bhūpaḥ | tuṣāradagdhadrumavad vasante guṇaprabhāvojjvalatām upaiti || GoAś_3 || svabhāvasaṃsiddhir iyaṃ tathā hi janasya sadvṛttiniratyayasya | vijihmabhāveṣv api yat prayāti guṇaprasiddheḥ khalu hetubhāvam || GoAś_4 || bravīmy ato 'haṃ narake 'pi vāso varaṃ sphuradvahniśikhākarāle | na caiva sanmitranirākṛtasya sureśvarāṇāṃ sukhasaṃpado 'pi || GoAś_5 || tadyathānuśrūyate rājā kilājātaśatrur vanadviradavaropagrahanimittaṃ svanagarād abhiniḥsṛtya dadarśa mahāntaṃ kuñjaravaraṃ vanābhimukham abhidravantam | dṛṣṭvā ca punas tam eva hastinam anujagāma | sa ca dantī smṛtvā sarāṃsi kamalotpalamaṇḍitāni kādambapakṣapavanoddhataśīkarāṇi | udbhinnakomalakaserulatāvanāni vegān mahīdharavanābhimukho jagāma || GoAś_6 || utkaṇṭhitaḥ kisalayojjvalapādapānāṃ vaiḍūryanīlaharitodgataśādvalānām | uddhūtaśīkarakaro dvirado vanānāṃ tūrṇaṃ yayau pavananunna ivāmbugarbhaḥ || GoAś_7 || atha sa mahīpatiḥ pavanapaṭujavātiśayaturagavarādhirūḍho dūrād apasṛtabalasahāyo na cireṇa khadirabadarabilveṅgudādikaṇṭakadrumavanagahanāṃ śaravaṇakāśakuśavaṃśajālajaṭiladuḥsaṃcārapradeśāṃ jīrṇaśīrṇavikṣiptāsthikaṅkālaśakaladhavalabhūmibhāgāṃ pratibhayagambhīraśvabhraprapātasthalasthāṇuvalmīkadurnirgamapraveśām aṭavīṃ prapede | sa ca gajādhipatis tasya rājño darśanam apajagāma | rājāsau vihataparākramāvakāśo grīṣmoṣmaklamaśithilākulaprayatnaḥ | bhūreṇuvyatikaradhūsarāgrakeśaḥ saṃmohaṃ samupajagāma sādhvasena || GoAś_8 || tasmin khaḍgaviṣāṇakoṭikaṣṇa – – ⏑ – – ⏑ – siṃhavyāghravarāha – ⏑ mahiṣavyālāvakīrṇe vane | ekākī sa nṛpo bhraman ravikarajvālāpratāpāturas tṛṣṇārtaḥ padavīṃ dadarśa sahasā śailendrasaṃprāpikām || GoAś_9 || tāṃ ca muhūrtam anugacchan dadarśa dūrād eva nīlavipulasnigdhapalāśanicitaviṭapataruvaragahanam acalasānupradeśam | dṛṣṭvā + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + yanaḥ(?) provāca || asmin nūnaṃ pradeśe navanalinavanacchannatoyaṃ saro vā dhārā śailodarād vā patati maṇidalasvacchaśobhā jalasya | vṛkṣās tatsaṃnikarṣād upacitavipulaśyāmaśākhāpraśākhā yenaite śailam etaṃ jagad iva sakalaṃ sajjanāḥ śobhayanti || GoAś_10 || dūratvād a ⏑ – ⏑ – ⏑ ⏑ ⏑ – '; – – ⏑ – – ⏑ – – – – ⏑ ⏑ – ⏑ bhāraguravo jīmūtapuñjā iva | ete vṛddhim upāgatāḥ khalu parām āsādya toyāśayaṃ sanmitraṃ samupetya sādhava iva pradhvasyamānārayaḥ || GoAś_11 || tad ito gacchāmīti saṃpradhāryopetya ca taṃ pradeśaṃ samantato vilokayan dadarśānyatamasmin taruvaragahanavivare + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + kopahārābhidarśane vipulaśilātalābhoganiṣaṇṇakṛtāhāraprayojanam upaśamanibhṛtendriyapracārasaumyavapuṣaṃ śākyabhikṣuṃ dṛṣṭvā samāśvāsaprāptaḥ prahlādita iva viśrānta iva ca vājinam ekānte nibadhya sapraśrayamaḥdhuro + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + kta iva ca vikacakamalavanareṇupiñjarasurabhiśiśirasamīraṇena taṃ bhikṣum abravīt | bhadanta salilāśayapradeśam upadeṣṭum arhatīti | tena copadiṣṭam | atha sa rājā tam upadiṣṭaṃ salilāśayam upagamya vigatapipāsāklamapari + + + + + + + + + + + + + + + + + + + || – – ⏑ – ⏑ ⏑ ⏑ – ⏑ ⏑ – mayūkhaiḥ prasvedavārikaṇikārdralalāṭabhittiḥ | pītvāpi vāri kamalotpalanālaśītaṃ tīvraklamāturamanā na dhṛtiṃ jagāma || GoAś_12 || atha sa bhikṣuḥ sāndrakaruṇāmṛtarasārdraśītalena cakṣuṣā taṃ rājānam abhisamīkṣyābravīt | klībasattvam iva vyā + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + pravādo lokavṛttātivṛttaprabhāveṣv apy upalakṣyate | na khalu sukhocitāḥ paraduḥkhāni jānantīti | nanu bhadantāvaiṣi || dagdhāpi bhū ravikaraiḥ sphuṭadīptimadbhir dandahyate gataghṛṇena davānalena | bhartuḥ pravāsavirahe vaniteva duḥkhais ta – ⏑ – ⏑ ⏑ ⏑ – ⏑ ⏑ – ⏑ – – || GoAś_13 || – – ⏑ – ⏑ ⏑ ⏑ – ⏑ ⏑ – ⏑ – – ḥ saṃtāpitā ravikaraiḥ sutarāṃ pracaṇḍaiḥ | kalyāṇamitravikalās tu vicāraśūnyā rāgātmakā iva narāḥ pramadāvilāsaiḥ || GoAś_14 || gharmāturo bhayam anāgatam apradhārya cchāyāṃ samāśrayati bhogiphaṇasya bhekaḥ | āpātamātrasukha – ⏑ ⏑ – ⏑ – – – – ⏑ – ⏑ ⏑ ⏑ – m iva rājalakṣmīm || GoAś_15 || saṃśuṣkasālatarukoṭarasaṃnilīno vyarthaṃ virauti pariśuṣkagalaḥ kapotaḥ | ajñānagahvaraniruddha ivātmavādī bālaḥ punarbhavatṛṣāviṣamūrchitātmā || GoAś_16 || ete gajā ravikarotkaratāpiteṣu naiva sthaleṣu na jaleṣu dhṛtiṃ labhante | grāmeṣu puṣpavikaceṣu ca kānaneṣu pāriplavālpamatayo yatayo yathaiva || GoAś_17 || ambv eva (?) palvalajalaṃ kṣayam abhyupaiti saṃśuṣkaśaivalarajo'ruṇapaṅkaleśam | mandāgamasya sadasīva vijṛmbhamāṇaṃ vākkauśalaṃ svamatiśaktinirākṛtasya || GoAś_18 || ete khagā vanatarūn parivarjayanti saṃśīrṇaparṇanicayordhvaviśuṣkaśākhān | vismṛtya pūrvaparibhogasukhāny anāryā veśyā viluptadhanasāram ivālpasattvam || GoAś_19 || dāvāgnibhasmaparuṣaiḥ pavanair udastam etad bhramaty avirataṃ taruparṇacakram | utpīḍyamānam aniśaṃ niravagraheṇa saṃsāracakram iva karmasamīraṇena || GoAś_20 || paryanteṣu sphuṭitaśakalacchedasaṃparkarūkṣas toyābhyāśe srutajalatayā na dravo nātiśuṣkaḥ | kiṃciccheṣākaluṣasalilāplāvito madhyabhāge paṅkaḥ śoṣaṃ sphuritaśapharījālagarbhaḥ prayāti || GoAś_21 || kiṃciccheṣavivarṇaparṇaśabalā mūle kaṭhorāruṇā mandaśyāmapalāśasaṃcayavatī madhye samārdracchaviḥ | gharmaśyāmavibhugnapallavadalā prānte latā nartakī mlāniṃ yāty aniśaṃ kalāv iva yuge satpauruṣī dharmatā || GoAś_22 || chattrair vyabhraśaśāṅkamaṇḍalasitai ratnaprabhābhāsvarair vikṣiptāḥ kiraṇā yad asya bahuśo niryāṇakāle mama | tad vairaṃ hṛdayena saṃcitam ayaṃ nūnaṃ vahaty aṃśumān yasyāgnir dahatīva durjanavacas tīkṣṇair mayūkhāṅkuraiḥ || GoAś_23 || atha sa bhikṣuḥ kathāntaravivakṣayā smitam āviścakāra | + + + + + + + + + + + + + sa rājā samantato nirīkṣyānyam anīkṣamāṇo mām evādhikṛtya pravrajitena smitam ādarśitam iti viniścitya kutūhalākrāntamatis tam abravīt || vinayadhīram idaṃ ca vapus tava smitam idaṃ ca bhadanta vidhāryate | calati buddhir iyaṃ pavanāhatā vanalateva kim atra nu kāraṇam || GoAś_24 || + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + | atha sa pārthivaḥ sutarām upajātavimarśasaṃbhramodbhrāntamānasaḥ punar api taṃ bhikṣuṃ smitaprayojanaṃ paryapṛcchat | sa ca bhikṣus tadupakārakāmatayaiva rājñaḥ provāca || sūryātapo dahati vatsa śarīrakaṃ te tasmāt sukhocitam idaṃ tu roganīḍam | duḥkha ⏑ – ⏑ ⏑ ⏑ – ⏑ ⏑ – ⏑ – – – – ⏑ – ⏑ ⏑ ⏑ – abhitāpitānām || GoAś_25 || vastrātapatratarumandiracandanāmbuhārādayas tadupaghātanimittabhūtāḥ | duḥkhaṃ tv anāgatam avīcisamudbhavaṃ te nāśaṃ prayāsyati narādhipa kair upāyaiḥ || GoAś_26 || prāṇoparodhasamakālam avaśyabhāvi yat prāpsyasi tvam akṛtajña bahuprakāram | duḥkhaṃ yadā kṣaṇaya – ⏑ ⏑ – ⏑ – – – t tava tadgajabhayā ⏑ ⏑ – kṣaṇena || GoAś_27 || karmendhanaḥ sphurati tatra (?) sadā hutāśo durvṛttaśoṇitavasāsavapānaśauṇḍaḥ | yo bāndhavān iva pariṣvajate pragāḍhaṃ jvālābhujair aviralaiḥ svakṛtāparādhān || GoAś_28 || vīciṃ vadanti vivaraṃ na ca tatra kā cid duḥkhasya vīcir api tiryag upary adho vā | yasmād avīcir iti tena ca saṃprasiddhaḥ śīrṇas tanoti bhavano narakāntareṣu || GoAś_29 || yatra tvayātithijanapraṇayo niṣevyo jvālāsakhīśatapariṣvajanocitena | sa tvaṃ vyathām upagato raviraśmitapto hārād bibheṣi na tu ghoraviṣād bhujaṅgat || GoAś_30 || yasyotsaṅge kṣititalarajodhūsaras tvaṃ niṣaṇṇa – – – – ⏑ ⏑ ⏑ ⏑ ⏑ – ⏕ ⏑ ⏕ ⏕ ⏑ ⏕ ⏕ | premṇā yenākaruṇahṛdayo vardhitaḥ pālitaś ca taṃ tvaṃ hatvā yadi na patitas tatkṣaṇaṃ citram etat || GoAś_31 || bālye lālāsalilamalinaṃ pāṇinā vaktrapadmaṃ yenāmṛṣṭaṃ vikacakamalacchedatāmrodareṇa | tvāṃ kṛtvāṅke kṛpaṇa bhavataḥ kuñcitāḥ kākapakṣā ye – – – ⏑ ⏑ ⏑ ⏑ ⏑ – – ⏑ – – ⏑ – – || GoAś_32 || sa tvaṃ hatvā pitaram api te dhārmikaṃ dharmarājaṃ kāmāsvādavyasanamadirāpānavikṣiptacittaḥ | svasthāvasthaś carasi narakadvāraśālāṃ praviṣṭo jvālāhastair narakaśikhinaḥ spraṣṭum icchanti hi tvām || GoAś_33 || jvaladanalaśīkhāvalīpiṅgalāntaḥsthalaṃ sarvatas tuṅganiḥsaṅganiśchidralohādrijālāvṛtacchinnasaṃbhinnasaṃvignasaṃkūjitotkṛṣṭaniṣpiṣṭaniṣpīḍitotkṣiptavikṣiptaluptāvaluptāśrayaprāṇisaṃghākulabhīṣaṇaṃ kṛpaṇaka narakaṃ padā yāsyasi prerito dāruṇaiḥ karmavātair anekograduḥkhaprakarṣātisaṃtāpito dīnakaṇṭho ⏑ – ūrdhvabāhur jvalacchūlacakrāsikuntaprahāravraṇodvāntaraktokṣitas tatra cākāmakaḥ saṃvasan | jvaladanalakamaṇḍalākoṭarastabdhanetraiḥ sphuratkopasaṃdaṣṭadantacchadair udyatāgrāyudhair antakājñākarais tiṣṭha tiṣṭheti nistarjito bhītabhīto diśaḥ prekṣamāṇaḥ sthito 'smīti kṛcchrād abhivyāharan kām avasthām abhiprāpsyasi tvaṃ dhṛto duṣkṛtaiḥ karmabhir yadi samanuvicārayet tad bhavān nūnam – – ⏑ – – ⏑ pādopamāḥ syur nidāghe 'titīvrā amī bhūpate na tv anabhyāhatā yānti saṃvegam ajñā janāḥ prāyaśo duḥkhayantrāntarasthās tu śocanti moghaṃ pralāpārtiśokābhibhūtā bhṛśam || GoAś_34 || api ca he putraka || kāntākarāgravidhṛtāni madhūni pītvā niśvāsasaṃcitadalotpalacandrikāṇi | saṃdaṃśayantravivṛtāsyapuṭāntarālas tāmraṃ kathaṃ kathaya pāsyasi vahnivarṇam || GoAś_35 || snātvā tvaṃ gṛhadīrghikāmbhasi hasatpadmotpalālaṃkṛte tīrāntānatapuṣpapādapalatācchāyāsamāliṅgite | klinnasvinnanarāsthipañjaravasāniryāsaparyākule tapte vaitaraṇījale nipatito duḥkhāt kadā mokṣyase || GoAś_36 || prāsāde śaradabhraśubhraśikhare puṣpāvalīmaṇḍite vīṇāveṇumṛdaṅgagītamadhure saṃprāpya citraṃ sukham | nityaṃ prajvalitasphuṭānalaśikhāsaṃtānajālākulaṃ prāpyāvīcim anekaduḥkhavihataḥ kiṃ nāma kartā bhavān || GoAś_37 || lajjāmātravibhūṣaṇāṃ savinayāṃ cārūpacārāṃ priyāṃ dṛṣṭvā prītivijṛmbhamāṇanayano viśrambhaniryantraṇām | krodhaprajvalitākṣikośaviṣamabhrūbhaṅgaraudrānanān ālokyāntakakiṃkarān abhimukhān saṃmoham āyāsyase || GoAś_38 || śrīmaccāmaracārubhāsuranarair nānāvidhair vājibhiḥ kāliṅgaiś ca vicitritottarakuthair gandhopavāhyair gajaiḥ | tīvrakrodhaviṣais tṛ – ⏑ ⏑ ⏑ – – – ⏑ – – ⏑ – – – – ⏑ ⏑ ke viśīrṇacaraṇo voḍhāsi dīptān rathān || GoAś_39 || dhṛtaś cūḍāpīḍo bakulakusumāmodasubhagas tvayā mūrdhnā yena sphuṭamaṇikarālaṃ ca mukuṭam | sphuradvahnijvālāvalayakapilaṃ cakram aśivaṃ vahan mūrdhnā tena tvam anubhavitā cāpalaphalam || GoAś_40 || kiṃ ca bhūyaḥ || kaler ājñābhaṅgo bhavati sucirāj janmasamaye muner yasya prāṇipriyahitasamādhānaviduṣaḥ | jagannāthe tasmin bhagavati bhavopadravahare praduṣṭānāṃ kā vā bhavatu gatir anyā param ataḥ || GoAś_41 || unmīlitā iva diśo daśa yasya dīptaiḥ kīrtyaṃśubhir ghanatamaḥpaṭalāvanaddhāḥ | tasmin pradoṣam upagacchati yas tapasvī svair eva karmabhir asau prahataḥ kṣatātmā || GoAś_42 || yo māteva piteva bāndhava iva prāṇiṣv anukrośavān ātmasnehaparāṅmukhena manasā janmāṭavīgahvare | prajñāvīryakṛpābhyupāyasacivaḥ kleśair anākampitaḥ prāpto bodhim anuttarāṃ sa bhagavān kāṃ satkriyāṃ nārhati || GoAś_43 || jagaddhitādhānavidhānadīkṣāṃ babhāra śāstā bhṛśadurvahāṃ yaḥ | manaḥprasādāyatane 'pi tasmin kathaṃ nu cittāni vidūṣayanti || GoAś_44 || asajjanasamāgamasya kaṭukāvasānaṃ phalaṃ narendra samupasthitaṃ tad adhunā tavāpāyikam | idaṃ samanucintya sādhujanasaṃgamaḥ sevyatāṃ tatas tava bhaviṣyati vyasanapañjarān nirgamaḥ || GoAś_45 || evaṃ gate 'pi kriyatām prayatnaḥ pāpaprahāṇe kuśalodaye ca | apy eva nāma vyasanāmburāśeḥ syāt te 'vasānaṃ naralokapāla || GoAś_46 || anekarūpavyasanopamṛṣṭāṃ samudravelājalalolaśīlām | narendralakṣmīm upaguhya pāpaṃ kṛtaṃ tvayā duḥkhaśatāvasānam || GoAś_47 || bahuprakārātyayadāruṇeṣu vicāryamāṇālpasukhodayeṣu | viṣajya kāmeṣu manas tvayātmā svayaṃ kṛto durgatiduḥkhasākṣī || GoAś_48 || abhisandhikṛtasya karmaṇo na hi nāśaṃ pravadanti sūrayaḥ | api kalpasahasrakoṭibhiḥ phaladaṃ tan niyamena jāyate || GoAś_49 || ata eva jagau jagadvaro jagadālokakaraḥ kṛpāmayaḥ | bhagavān bhavabhoganiḥspṛhaḥ sa hi karmasvakatāṃ śarīriṇām || GoAś_50 || salilānalarājataskarair dhanam atraiva vilupyate nṛṇām | prabhavanti tu tena karmaṇā svam ataḥ karma nṛṇāṃ śubhāśubham || GoAś_51 || parivartati niścalekṣaṇaḥ kṣaṇamātrapratibaddhajīvitaḥ | maraṇābhimukho yadā naro nanu karmaiva tadā parāyaṇam || GoAś_52 || svajano janavan nivartane gṛhavittādyaparair vilupyate | svakṛtaṃ tv anuyāti dehināṃ bhavasaṃkrāntyanukūlavartinām || GoAś_53 || api ca he mahārāja || maraṇavaśagatasya jantor vivṛddholbaṇaśvāsaśuṣkauṣṭhakaṇṭhasya hikkāpraveśānubandhād vinirdhūyamānorasaḥ kalavikalapadākṣare bhāṣite vihvale cakṣuṣi cchidyamāneṣu marmasv anāmantrya roṣād iva prasthitair vāyubhiḥ | mahati śithilatāṃ gate sandhisaṃghātayantre rujātīkṣṇasūcī- nipātāntare kvāpi gantuṃ kṛtābhyudyame jīvite timiragahanasaṃkaṭaṃ nirjanaṃ mārgam ākrāmato nāsti puṇyād ṛte kaś cid anyaḥ sakhā tat prayatnaṃ kuru śreyasi || GoAś_54 || api ca mahārāja || avaśyaṃ tyaktavyaḥ paramadayito bāndhavajanaḥ praveṣṭavyaṃ ghoraṃ sabhayam asahāyena gahanam | pravāse vastavyaṃ suciram api cāsaṃstutajane tad asmāt kartavyaṃ bahukuśalapātheyam asakṛt || GoAś_55 || atha sa rājā tena bhikṣuṇā tathā saṃvejito yathā kṣaṇenopalabdhakuśalamūlopacayābhilāṣas tīvrabhayaviṣādavyākulamānasaś ca provāca || tad adhunā karavāṇi bhadanta he vada vadāsti dayā yadi te mayi | nipatitaṃ mahati vyasanārṇave kṛpaṇakaṃ kṛpayoddhara māṃ yate || GoAś_56 || jaladamārutacandanaśītalair api vayaṃ vacanais tava tāpitāḥ | svakṛtaduṣkṛtaśaṅkuśatakṣatā viṣayalaulyaparājitamānasāḥ || GoAś_57 || vipariṇāmakaṭūni mayā purā viṣayasaṅgasukhāny akṛtātmanām | samupaguhya kṛtaṃ bahu duṣkṛtaṃ dahati yan mama saṃprati mānasam || GoAś_58 || dhig avaraṃ viṣamaṃ viṣayāśrayaṃ sukham anāryaniṣevitam adhruvam | yad upagamya narā viṣayadviṣām iha bhavanti sadā karuṇāspadam || GoAś_59 || avinayo 'nugato mṛditaṃ yaśo na gaṇitaṃ kulam āyatir ujjhitā | ⏑ ⏑ ⏑ – kaluṣaṃ vivṛto 'nayo viṣayalaulyatayā ⏑ ⏑ yāgayā || GoAś_60 || asadṛśajanasaṅgābhyāsadoṣān mayaiva prakṛtiguṇavināśo mandabhāgyasya jātaḥ | śaṭhamatibhir anāryair vipralabdho 'smi vākyair yad iha guṇadhanānāṃ śocanīyo 'smi jātaḥ || GoAś_61 || prakṛtiruciravṛttāḥ sādhavo nānuvṛttāḥ suca ⏑ ⏑ ⏑ ⏑ mānāṃ vāṅmadhūnāṃ nimittam | yad anayagahanāntarvartināṃ – ⏑ – – vyasanaśaraśatānāṃ lakṣyatām āgato 'ham || GoAś_62 || viṣayasukhalavāśāpāśam āmucya citte tṛṇalavam iva jīrṇaṃ projjhya sadvṛttavantam | pariṇativirasānāṃ karmaṇām ātmanaiva kṣitidhara iva tuṅgā rāśayaḥ saṃcitā – || GoAś_63 || – – – ⏑ ⏑ – ⏑ – ⏑ ⏑ ⏑ – bhūyo 'pi māṃ dhakṣyati proddhūtākulalolapiṅgalaśikho vahniḥ kathaṃ nārakaḥ | pāpātmā mṛta eva nāma satataṃ yo 'nyo 'pi vāsmadvidho mṛtyuḥ kiṃ mṛtamārikām akaruṇaḥ kartuṃ vyavasyen mayi || GoAś_64 || diksaṃmoham upāgato 'ham adhunā gacchāmi kāṃ vā diśaṃ majjāmīva bhadanta śokasarasi vyā – ⏑ – – ⏑ – – / śailo 'yaṃ sphuṭatīva pāpacaritaṃ mām adya saṃdhārayan yuṣmatpādasamāśrayāt tu śatadhā na tv eva yāti dhruvam || GoAś_65 || atha sa mahātmā taṃ rājānaṃ saṃvignamānasam avetya pātram ayaṃ śreyasa iti vinirdhāryovāca | tena hi mahārāja tam eva bhagavantaṃ vinipāta ... janāvalambavatsalam apā ... tyaktasakalasattvadhātum akhilajagaddhitādhānāmlānaprayogam aparimitaviśuddhodārātiśayaguṇagaṇaratnādhivāsaṃ mahākāruṇikaṃ sarvajñaṃ sarvadarśanaṃ śākyamuniṃ śaraṇam upaihi | tata eva te duḥkhaparaṃparāparyanto bhaviṣyati + + + + + + + + + + | sukṣetre bījam uptaṃ bhavati bahuphalaṃ tiktam āsyapriyaṃ vā kṣetrasyāsau svabhāvo bhavati samaguṇaḥ sarvasasyaprasūtau | evaṃ kārāpakārā bhagavati tanavo 'py āhitāḥ pāpakāle paryantaṃ nāpnuvanti vyuparatasakalakleśasaṃtānakāle || GoAś_66 || atha sa bhūpatiḥ pravijṛmbhamāṇakuśalamūlopacayābhilāṣamṛduhṛdayatayā buddhe bhagavati samutpannapremagauravaprasādabahumānaḥ sapratyayāśrusalilabāṣpāviladīnamṛdumukulitanayanayugalavadanas taṃ bhikṣum udīkṣamāṇo bāṣpagaṇḍūṣoparudhyamānakaṣāyakaṇṭho dharaṇitalapratiṣṭhitajānumaṇḍalaḥ kṛtakarapuṭa ity uvāca || eṣo 'haṃ tam ṛṣiṃ vrajāmi śaraṇaṃ prāṇair api prāṇinām ekaṃ bāndhavam ekam eva suhṛdaṃ śāstāram ekaṃ param | trāṇaṃ traibhuvanārtigahvaradarīvyāvartināṃ prāṇinām ācāryaṃ paramārthatattvaviṣaye bhūtārthanāthaṃ vibhum || GoAś_67 || punaḥ punar anuttaraṃ puruṣadamyasatsārathiṃ prayāmi śaraṇaṃ śaraṇyatamam apy ahaṃ – ⏑ – | acintyacaritaṃ tam eva bhagavantam adya kṛta- prapañcaviṣabījanirmalaniruttarādhyāśayam || GoAś_68 || apy asthitishitimatāṃ śaraṇaṃ prapadye lokopakārakaraṇaikarasasvabhāvam | buddhaṃ tam eva śatadhā ca sahasradhā cā- – – ⏑ – ⏑ makarālayakarṇadhāram || GoAś_69 || manye pūtam ivātmabhāvam adhunā śāstuḥ praṇāmodbhavaiḥ puṇyāmbhobhir akhaṇḍamaṇḍalaśaśijyotsnāvalīnirmalaiḥ | ko vā taṃ praṇipatya sāndrakaruṇāprahlāditādhyāśayaṃ tīvrāpāyavatīṃ viṣādamakarāṃ tīrṇo na duḥkhāpagām || GoAś_70 || yatraiko 'py akṛtadhiyo manaḥpradoṣaḥ saṃsāraṃ vyasanaśatais tanoti kṛtsnam | tatraikaḥ katham api cetasaḥ prasādo nocchindyād vyasanasahasratantujālam || GoAś_71 || yaṃ gatvā śaraṇam ahaṃ jagatpradīpaṃ sarvāsaccaritavirodhinīṃ prapannaḥ | āryāṇāṃ nayapadavīṃ samantabhadrāṃ taṃ vande kṛpaṇajanādhikānukampam || GoAś_72 || ity uktvā vyasanaparāṅmukhaḥ sa rājā saṃbuddhe bhagavati niścalaprasādaḥ | taṃ bhikṣuṃ kṣititalalagnamaulimūrdhnā vanditvā svapuravaronmukho jagāma || GoAś_73 || saṃbuddhe pratilabdhavān narapatiḥ śraddhām asau tādṛśīṃ yat karmāvaraṇādrijālam akarod alpāvaśeṣāśrayam | pāpaṃ yat kriyate jine vrajati tat tair āryakāryaiḥ kṣayam ekenaiva hi śakyate vilikhituṃ vajrasvabhāvo hy ayam || GoAś_74 || apy eva krakacair niśātadaśanacchedāvalīdanturais tasyājñā pravicāryamānatanubhiḥ kāryaiva śāstur bhavet | yasmāt tadvimukhā viśanti narakān jvālāvalīdāruṇān tasyājñāpravaṇai ⏑ – natasukhaṃ saṃprāpyate śāśvatam || GoAś_75 || svābhiprāyam ato bravīmi sakalaṃ saṃsāram apy utsahe vastuṃ bhīmabhayānake 'pi narake loke jinālaṃkṛte | na tv evaikam api kṣaṇaṃ surapure saṃbuddhaśūnye jagaty udvṛttakṣatavṛttarākṣasagaṇavyāluptapuṇyotsave || GoAś_76 || tad yāvan na patati sarva eva loko durdṛṣṭimatavitate pramādakūpe | sarvajñapravacanabhāskare gate 'staṃ tat tāvad vacanarasāyanaṃ niṣevyam || GoAś_77 || sarvajñe paramagurau niveśya bhaktiṃ śrotavyaṃ vacanam ṛṣeḥ samantaśobhi | nikṣipya vyasanamayīṃ kukāryacintāṃ nāto 'nyat param adhikaṃ yato 'sti kṛtyam || GoAś_78 || śravaṇakarakaiḥ ko 'rthas teṣāṃ asacchru ⏑ – ⏑ – ⏑ ⏑ ⏑ ⏑ ⏑ – '; – – – – '; ⏑ – ⏑ ⏑ – ⏑ – | ⏑ ⏑ ⏑ ⏑ ⏑ – '; – – – – '; ⏑ – ⏑ ⏑ – ⏑ – ⏑ ⏑ ⏑ ⏑ ⏑ – '; – – – – '; ⏑ – ⏑ ⏑ – ⏑ – || GoAś_79 || *************************************************************************** Bhavalubdhaka = GoBhl based on the edition by Ratna Handurukande. Five Buddhist Legends in the Campū Style - From a collection named Avadānasārasamuccaya. Bonn 1984 (Indica et Tibetica, 4). 2. Bhavalubdhaka āpāyānām avicchinnaprāyasaṃsāravartmanām | karmakleśavaśāvaśyā duḥkhamayyaḥ pravṛttayaḥ || GoBhl_1 || tadyathānuśrūyate | dvau bhikṣū srotāpannau babhūvatus tābhyām ekenāśeṣasaṃyojanopakṣayād arhattvam adhigatam | taddvitīyas tanmātrasaṃtuṣṭa evāsīt | sa tenārhatocyate sma | bhadramukha śeṣakleśaviṣopaśamāya yatnam ārabhasveti | duḥkhaikarasā bhavā duṣṭapāpasiddhyupāyāni śreyāṃsi kṣaṇalavapariṇāmāviśvasanīyaṃ jīvitam apariniṣpannaprakṛtayo māyopamās tattvavirodhinaḥ kāmāḥ sabhayāḥ savairāḥ sopāyāsāḥ pāpakriyām evāṅgīkṛtya pravṛttāḥ paribhavāyatanam akṛtabuddhīnāṃ kṛtātmanām apy avahāsyatām āvahanti | leśenāpy anugamyamānā mahad duḥkham ākarṣanti | naitān anupatan kaś cid akṣato 'nupahato vā | hrīmanto 'py ebhir āviṣṭāḥ paśusahadharmatāṃ pratipadyante | naite tulayanti vayasāṃ pariṇāmavaikṛtam | yatijanam apy ete pragalbhā vyāmohayanty eva | śreyaso vadhakāḥ pratyamitrāś cāmī vyatītya vinayaniyamaśrībharām āryamaryādām anāryakam evodbhāvayanti | samuditakāntiśobham api kṣaṇena malinayanti puruṣasya śīlasauṣṭhavam | vipātite ca śīle sarvaviṣayāya dvārabhūte hatopaniṣatsamādhir nālaṃ prajñāsaṃpade | sakala eva ca saṃsāra eṣāṃ durantarāyāṇāṃ paryeṣaṇābhir atītaḥ | ye ca śvasūkarādīnām api sādhāraṇā ratiprasaṅgadohadāḥ kas tān sādhujano manasāpi prārthayet | sa tam arhantam abravīt | bhadramukha bhavā duḥkhātmakāḥ santi śreyo durabhisaṃbhavam | jīvitaṃ calam atyantaṃ kāmā doṣaśatākarāḥ || GoBhl_2 || apāyā mama saṃkṣīṇāḥ kiñciccheṣo bhavārṇavaḥ | anubhūya sukhaṃ divyaṃ nirvāsyāmi niyogataḥ || GoBhl_3 || api cākṛtapuṇyānāṃ bhavebhyo jāyate bhayam | puṇyasambhārayuktānām utsavātiśayo bhavaḥ || GoBhl_4 || nānāvipattigahaneṣv anayaprapāteṣv andhān ivāśu pithite pathi saṃnipātya | āryān api pratibhayena pathā harantaḥ prakhyāpayanty aśucayo viṣayāḥ svaśaktim || GoBhl_5 || atha so 'rhan mandasaṃvegāpanno 'yam āyuṣmān iti viditvā tam āha | āyuṣman sapratidvandvāḥ parīttāsvādadūṣitāḥ | bhavā niśitanistriṃśadhārāsaṃpātadāruṇāḥ || GoBhl_6 || nopādānakṣamās tāta bhavāḥ kruddhā ivoragāḥ | viṣāgnikavalālokakarālamukhaśaktayaḥ || GoBhl_7 || dagdhapravṛttyupādānavāsanāmalamānasaiḥ | pravṛttayo jagannāthaiḥ sarvā eva vivarjitāḥ || GoBhl_8 || bhavān pariharanty ārād ātmakāmāḥ parīkṣakāḥ | paricchannataṭāgādhāñ śvabhrāpātabhayaṃkarān || GoBhl_9 || ratīnāṃ sopatāpānāṃ mukhe sa parivartate | abhinandaty anādeyān kṣaṇikān api yo bhavān || GoBhl_10 || vicchinnāśeṣasaṃskārapravāhapratisaṃdhayaḥ | pratisaṃdhim upāyāsamūlam āhus tathāgatāḥ || GoBhl_11 || visaṃvādinya evaitā gatayo mahatām api | vividhānarthanārācasaṃnipātakhalūrikāḥ || GoBhl_12 || ādīptaḥ sarva evāyaṃ saṃsāraviṣapādapaḥ | viṣvagvikāsiduḥkhāgner jvālāmālākadambakaiḥ || GoBhl_13 || bhavopabhogaspṛhalālasāḥ svayaṃ praviśya saṃmohatamisradurdinān | caranti mattā iva bhagnalocanā ghanāndhakāre viparītabuddhayaḥ || GoBhl_14 || hitodyatānām avakīrya bhāratīṃ nipātarūkṣāṃ pariṇāmapeśalām | anarthapaṅkaughanimagnaśaktayo bhavanti niśvāsaparāyaṇā narāḥ || GoBhl_15 || latāṃ dvirephā iva puṣpahāsinīm upāsate ye tu satāṃ sarasvatīm | akāryanirmokam apāsya te kaler mukhaṃ na paśyanti punar vibhīṣaṇam || GoBhl_16 || sa tam arhantam abravīt | niruttarāṇy amūni vo vacanakusumāni | kiṃ tu āpāyikāni vyasanāni yāni mayānubhūtāny atidāruṇāni | teṣāṃ pratīkāranimittabhūtaṃ sukhaṃ bhadantānubhavāmi tāvat || GoBhl_17 || atha sa mahātmā tena tasya vacasā sutarām upajanitasaṃvego 'bravīt | na varṇayanti kṣaṇikām apīśvarā bhavābhinirvṛttim avandhyavādinaḥ | tathā hy ayaṃ skandhakadambakodbhavaḥ samudbhavo naikavidhasya pāpmanaḥ || GoBhl_18 || bhavaprabandhapraṇayo manasvino jagaddhitādhānaparasya yujyate | anuttarajñānanibaddhacetasāṃ bhavodbhavo bhāvasukhād api priyaḥ || GoBhl_19 || punarbhavāsvādalavākulāśayaḥ pravṛttim anvicchati yas tu mohanāt | mudhā sa sarvāyatanopatāpinīṃ vipattim anvicchati sarvatomukhīm || GoBhl_20 || bhavāḥ saśokāḥ sabhayāḥ savigrahā vivarjitāḥ sadbhir udāramānasaiḥ | narair maruddhūtaśikhā viṣadrumā bhujaṅgamādhiṣṭhitakoṭarā iva || GoBhl_21 || bhavāvaśiṣṭāḥ kila sapta jātayo bhayaṃ na te yena punarbhavāśrayam | bhavānuṣaṅgo 'py aśucer vivṛjyate narair vidagdhābharaṇānulepanaiḥ || GoBhl_22 || kṛtaṃ tvayāpāyikaduḥkhalaṅghanaṃ pravṛttim anvicchasi yena janmanaḥ | jijīviṣus tīvraviṣābhidūṣitaṃ praṇītam apy annam upādadīta kaḥ || GoBhl_23 || api ca he bhavābhinandin krimer ivāvaskarakardamāntar vivartamānasya yathākathaṃ cit | narasya mātur jaṭharāntarāle kiṃ garbhavāso na mahān apāyaḥ || GoBhl_24 || kaḍevarāvaskaranirjhareṇa subaddhasāsṛṅmaladurdinena | prajāyamānasya narasya duḥkham apāyaduḥkhair api kiṃ na tulyam || GoBhl_25 || davānalapluṣṭapalāśarūkṣaṃ vahan jarājarjaram asthiyantram | kathaṃ cid āyāsanipītaharṣo na kiṃ samo 'pāyaśatair manuṣyaḥ || GoBhl_26 || vidāhibhir niṣpratikāraghoraiḥ kṛtāntabāṇair iva saṃpatadbhiḥ | vibhidyamānasvaviṣātmabhāvo gadair ihaivānubhavaty apāyān || GoBhl_27 || pratyāvṛttasitākṣikośavikṛtavyāghrānano bhīṣaṇaḥ śastreṇeva vidāryamāṇakaraṇo marmacchidā vāyunā | bandhūnāṃ purataḥ kṛtāntamakareṇākramya nighno yadā kruddheneva vitīryate 'dhikataraṃ kiṃ nāma duḥkhaṃ tataḥ || GoBhl_28 || kiṃ cāyuṣman karmāvedhasamuddhatasphuṭaśikhijvālāvalīpiṅgalo naivāvīcir api vyathām upaharaty āryasya tāṃ dāruṇaḥ | dhīdaurbalyakarāḥ samādhividhurāḥ sadvṛttavelābhido yāṃ kurvanti manojvarāḥ paricayāḥ sphītāvalepā malāḥ || GoBhl_29 || atha sa viṣayadaurātmyam ivodbhāvayaṃs taṃ maharṣim abravīt | viṣayāsaṅginī buddhir duḥkhena prativāryate | gaṅgeva kūlatoyormiparyastataṭapādapā || GoBhl_30 || anye 'pi bahavaḥ śaikṣā bhavasaṃbhogalālasāḥ | tarpayantīndriyagrāmaṃ viṣayair aviṣādinaḥ || GoBhl_31 || sa cārhaṃs tais tadvacobhiḥ sutarām udvejitapratibhayas taṃ śaikṣam avocat | pratisaṃkhyānamahatām akṛcchraś cittanigrahaḥ | na cānuvartanīyās te viṣayair ye parājitāḥ || GoBhl_32 || mayaiva viṣayoddāmaṃ nanu ceto nivāritam | anyaiś ca vratibhir vīrais tat kasmān nānuvartase || GoBhl_33 || viṣayeṣu yadi pramādam eṣe tvam anāryācariteṣu hanta naṣṭam | atha te virajanti naiva cetas tava ko 'rtho vada tair anarthabhūtaiḥ || GoBhl_34 || viṣayeṣu pariplutendriyāṇāṃ svamanovibhramamātrabhadrakeṣu | nikaṭe nivasanti sarvaduḥkhāny aparijñātanipātadāruṇāni || GoBhl_35 || viṣayāpacayānupātinīnām aparimlānasukhāmṛtapradānām | chalitaḥ puruṣaḥ prasaṅgadoṣair na ca saṃvetti nirāmiṣaṃ ratīnām || GoBhl_36 || paribhūtir upāntike narāṇāṃ bhavasaṃbhogaviṣaktamānasānām | viṣayapratikuñcitaṃ ca ceto vinipātāyatanāni cāvṛtāni || GoBhl_37 || pariṇāmaratām aśāntarūpāṃ viparītālpasukhānurāgaramyām | paribhūya manasvino ramante kṛpaṇāṃ kāmaratiṃ tapovaneṣu || GoBhl_38 || vinigṛhya manaḥ pramādadolācalam adhyātmarativyapāśrayeṇa | anirākṛtayogino ramante bahurūpair atimānuṣair vihāraiḥ || GoBhl_39 || vitathābhiniveṣamātraramyāḥ puruṣasyopanamanti nāma kāmāḥ | gaticakracaravrataṃ narāṇāṃ viṣayā eva samādiśanty anāryāḥ || GoBhl_40 || vyasanopanipātalakṣyavṛkṣe jagati kleśapiśācikābhibhūte | udayā na tu sarvadā bhavanti prakṛtisvāsthyakṛtāṃ tathāgatānām || GoBhl_41 || tad ayaṃ samayaḥ kathaṃ cid eva pratilabdhaḥ kuśalaprayogayogyaḥ | pratipattividhau bhavān pramāṇaṃ śakunānāṃ hi vanaṃ virāvamātram || GoBhl_42 || sa tam arhantam abravīt | śaknuyāṃ sugatau bhogaspṛhāṃ yady apy upekṣitum | brūyāḥ pravadatāṃ śreṣṭha naiva māṃ tvaṃ punaḥ punaḥ || GoBhl_43 || yatas tu māṃ haraty eṣā kāmatṛṣṇā niśācarī | tenātivelakṛpayā tvaṃ māṃ kutsayase vibho || GoBhl_44 || sa taṃ mahātmā punar api sānukrośapeśalair vacobhiḥ saṃvejayann abravīt | khinnā vayaṃ rudhirabindum upādadānāḥ sāṃkleśikeṣu sabhayeṣu bhaveṣu vatsa | āyāsinīṃ ca kaṭasīm abhivardhayanto naikāntarāyavivaśāḥ svaparābhavāya || GoBhl_45 || krūraiḥ parasparavirodhibhir apraśāntair dhātūragaiḥ prakupitair iva kṛṣṇasarpaiḥ | ātudyamānavapuṣām aparāyaṇānāṃ kalpāyutāny abhigatāni ca no mahātman || GoBhl_46 || pratyarthikair iva samudyatamaṇḍalāgraiḥ skandhair hatā vayam akāraṇabaddhavairaiḥ | āyāsitāś ca viṣayair viṣakumbhakalpais tac chidyatāṃ bhavasukhavyasanānurāgaḥ || GoBhl_47 || sa tam arhantam āha | nopacchetsyāmi yady atra janmani skandhasaṃtatim | upapadyoddhariṣyāmi tvadvākyena jitādhinā || GoBhl_48 || sa taṃ pratyāha | yady apy etad evaṃ tathāpi sakṛn martavye tvaṃ punar api ca mṛtyuṃ mṛgayase sphuṭaṃ dṛṣṭvālokaṃ tamasi vipule majjasi punaḥ | śivaṃ labdhvā mārgaṃ kusṛtim upayāsi pratibhayāṃ bhavān yas tvaṃ vāñchasy amṛtapuram utsṛjya sulabham || GoBhl_49 || samuttīryāgādhāt krimikulacalatpaṅkakalilāt kathaṃ vijñābālāt pipatiṣasi tasmin punar api | vimukto rogebhyaḥ punar api ca rogāya yatase bhavebhyo duḥkhebhyaḥ spṛhayasi punar yas tvam aghṛṇaḥ || GoBhl_50 || anāśān asvantān sulabhavinipātapratibhayān savairān sodvegān saparibhavasaṃtāpavirasān | parityajyāyuṣman vyasanaviśikhāpātavihatān bhavān samyagmārgaṃ bhavabhayaharaṃ bhāvaya sadā || GoBhl_51 || dṛṣṭasaṃsāraduḥkho 'pi so 'bhyāsād rāgapāpmanaḥ | tam uvāca mahātmānam ārujann iva vākśaraiḥ || GoBhl_52 || bhramanti te bahūn kalpān bodhisattvā bhavādhvani | sudāntāḥ saptajanmāni bhramatāṃ kīdṛśī vyathā || GoBhl_53 || sa bhikṣus tena vākyena pratodeneva vikṣataḥ | tam abravīd bhavāsvādakārpaṇyopahatāśayam || GoBhl_54 || na tena viditā bhikṣo yā vyathā bhramatāṃ bhave | avajñāya vaco 'smākaṃ punar apy avabhotsyase || GoBhl_55 || punaś ca tvāṃ bravīmi | ye janmaivādhimuktāḥ śamasukhamahatīṃ nirvṛtiṃ śuddhasattvā yeṣāṃ kleśāvaśeṣo 'py upaśamitabalo yo 'py upādānam eva | ātmatvenābhyupetā jagad idam akhilaṃ ye kṛpākrāntacittās teṣāṃ ślāghyā pravṛttir gatiṣu na tu bhavāsvādaparyastabuddhiḥ || GoBhl_56 || spṛśyante sattvavanto na viṣayarajasā ye viviktāśayatvād duḥkhair naiva vyathante kṣitidharaguravo ye parārthe carantaḥ | te janmopādadānāḥ parapuraparikhāsetavo bodhisattvāḥ śobhante na kṣamaṃ tu kṣaṇam api gatiṣu sthātum ātmaṃbharīṇām || GoBhl_57 || yeṣāṃ sarve prayogāḥ śaśina iva kalāḥ sarvasattvopajīvyā ye lokān pānti kṛtsnān pitara iva sutān duḥkhapātālamagnān | teṣāṃ janmopadeśaḥ sucaritamahatām utsavaḥ śrīviśeṣaḥ svārthodyogānurāgād anupatati bhavān mṛtyave kevalaṃ tu || GoBhl_58 || yeṣām utpādakāle sucaritakiraṇair likhyamānaṃ samantād dhvāntaṃ cetaḥ svaraṅgāvivaraparicayasphītam apy astam eti | unmajjantīva lokāḥ pratibhayamahato duḥkhapaṅkaughamadhyāt teṣām evānurūpā parahitaviduṣāṃ janmasaṃtānalīlā || GoBhl_59 || kiṃ bahunā sarveṣv ācāryavaryā niyamagurudharā dharmayānāgradhairyāḥ kāruṇyocchrītavīryā rajanikaranibhā bhāskarābhāś ca dīptyā | janmāṭavyānuyātrā namucividaraṇā jñānadīpolkadhārāḥ sarvajñatvābhiṣekāḥ puruṣavarayugāḥ sarvadā bodhisattvāḥ || GoBhl_60 || evam apy asāv ucyamānaḥ kuśaladharmasādhanodyogavidhura eva vyāhārṣīt | samudāgamavaiguṇyavirūkṣakṣāmacetasām | kuśalapratyayā bāhyāḥ kiṃ kariṣyanti dehinām || GoBhl_61 || prakṣālayanti munayo na jalena pāpaṃ hastena nāpy apaharanti janasya duḥkham | saṃcārayanty adhigamaṃ na paratra ca svaṃ dharmān vadanti tu sukhapratipattisādhyān || GoBhl_62 || atha sa krameṇa kālagato bharukacche proṣitabhartṛkāyā nāryāḥ kukṣau janma pratisaṃdadhe | kālāntareṇa ca garbhād abhiniṣkrāntaḥ | mātā cainam abhivīkṣya putrasneham anādṛtyāpavādabhayāśaṅkinī kim api kim api tapasvinī vilalāpa | anunīyamānāpi ca samānasukhaduḥkhābhiḥ sakhībhir asahamānā tanayaviyogavyasanaṃ tam atimanoharātmabhāvaṃ bālakam aṅke kṛtvā bāṣpavegoparudhyamānaskhalitavacasā niyatam īdṛśaṃ kiṃ cid avocat | jāte putre bhavanti pramuditahṛdayā mātaro jīvaloke dṛṣṭvā vaṃśasya lakṣmīm anuparatarasām unmiṣantīṃ samantāt | ānandāndolitānāṃ bhavati sa divaso bāndhavānām adīrgho jātaḥ śokāya tu tvaṃ mama tanaya kathaṃ mandabhāgyodayāyāḥ || GoBhl_63 || durvṛttāyā mama tad adhunā karmaṇā preritas tvaṃ bhuṅkṣvāsahyaṃ vyasanam athavā svasya duśceṣṭitasya | ete 'nye ca vyasananivahā mūrdhni teṣāṃ sphuranti tyaktvā lajjāṃ sujanadayitāṃ ye pramādaṃ bhajante || GoBhl_64 || khādyamānaparikomalacchavis tīkṣṇatuṇḍanakharaiḥ patatribhiḥ | putra durnayaphalāni bhokṣyase mātur adya parimāṇavartakaḥ || GoBhl_65 || dhig dhig astu pariṇāmadāruṇāṃ saṅgināṃ ratim apūrvavāhinīm | adhyavasyati yayābhibhūtadhīr īdṛśāny api jano hatatrapaḥ || GoBhl_66 || kaṣṭam āyataviṣādabhīṣaṇe saṃkaṭe mama vivartate manaḥ | yatra lokaravabhītayā mayā putraka tvam aṭavīṃ nipātyase || GoBhl_67 || dāruṇaṃ bata bidher viceṣṭitaṃ duṣkaraṃ khalu mayā samīhitam | kiṃ karomi śaraṇaṃ vrajāmi kaṃ putra śokaśaratāḍitāśayā || GoBhl_68 || hā hatāsmi vighṛṇena cetasā kāmadohadapathānupātinā | yat suduṣkaram idaṃ kariṣyate vaiśasaṃ vihatalajjayā mayā || GoBhl_69 || bhūr iyaṃ kim iti nāvadīryate nārakaḥ kva nu sa havyavāhanaḥ | yo na nirdahati pāpakāriṇīṃ kakṣamuṣṭim iva māṃ hatatrapām || GoBhl_70 || vitataśikhikalāpodbhāsurālokajālaṃ nipatati mama vajraṃ sāṃprataṃ kiṃ tu mūrdhni | sutam akaruṇacittā yāham evaṃ tyajāmi stanarasaparibhogaklībavaktrāravindam || GoBhl_71 || ity evam anyathā ca tasyā vilapantyāḥ kiṃciccheṣā rajanī babhūva | sā paricārikām abravīt | jñāyatāṃ tāvad bhadre kim avaśeṣaṃ niśāyā iti | sābravīt | svāmini saṃprati hi aruṇakiraṇamālāpāṭalopāntalekhaṃ praviralataratāraṃ khaṃ parāvṛttacandram | pulinam iva payodher vidrumakṣodatāmraṃ parimukulapalāśasvasthasaṃsuptahaṃsam || GoBhl_72 || sā provāca | imaṃ hṛdayasaṃtāpaṃ dīrghakālānuṣaṅginam | durjātaṃ mama mandāyā gaccha cchoraya bālakam || GoBhl_73 || ity uktvā sā bāṣpavegoparudhyamānahṛdayā pṛthivyāṃ sahasā nipapāta | paraṃ ca saṃmoham upajagāma | sā tatheti pratiśrutya tam ādāya tapasvinam | upahāram ivāpūrvaṃ vicikṣepa mahāpathe || GoBhl_74 || putrakrauryaṃ vivṛtam aśivaṃ janmaduḥkhopataptaṃ bhartṛsnehaḥ ciraparicayād baddhamūlo na dṛṣṭaḥ | dagdhaṃ vaṃśadvayam api mayā durnayāṅgāravarṣair hā kāmānāṃ prakṛtir asatī sarvaduḥkhaprasūtiḥ || GoBhl_75 || nāsau rurāvāmuṣitasmṛtitvāc cukopa mātre na ca tattvadarśī | dṛṣṭvā tu tām ātmagatām avasthāṃ svam eva cittaṃ vinininda bālaḥ || GoBhl_76 || nāyaṃ jananyā mama kāmacāro na cānimittaṃ vyasanaṃ mamedam | svayaṃ kṛtāni vyasanāny amūni tvayaiva me citta vimuñca dainyam || GoBhl_77 || anārya tāṃ cittakale pratārya pragāḍhaduḥkhodayadāruṇeṣu | bhavopabhogeṣv adhunā viṣādaṃ kim eva mohād asamīkṣyakārin || GoBhl_78 || hitaiṣiṇas tasya vaco 'vadhīrya tvam ajña nirdagdhapunarbhavasya | bibheṣi duḥkhād adhunā kim evaṃ svakarmanirmāṇam idaṃ tavaiva || GoBhl_79 || na pūjayanti pratipattibhir ye giro gurūṇām anukampakānām | imāni cānyāni ca te labhante viṣādanīnāṃ vipadāṃ śatāni || GoBhl_80 || yathā yathā tīvradvandvopanipātajāni duḥkhāny anubhavati sma tathā tathā sutarām upajāyamānasaṃvegaḥ sāśrukaṇṭha eva śuśoca viklavātmā tapasvī | praviralatṛṇacchannaśvabhraprapātabhayaṃkarān mama gurur asau tyaktvā yāto bhavābdhikadurbhavān | tanusukhalavakliṣṭātmāno vayaṃ tu hatatrapā bhavajalanidher dṛṣṭvāpy antaṃ punar nidhanaṃ gatāḥ || GoBhl_81 || matihutabhujā dagdhvā skandhapravṛttiviṣadrumaṃ sthitiṣu vaśitāṃ saṃprāpyāpi prakāśayaśotsavāḥ | sakalabhuvanaśreyaḥ kṛtvā gatāḥ sugatāḥ śamaṃ viṣayakṛpaṇāḥ kaṣṭaṃ naṣṭā vayaṃ bhavalubdhakāḥ || GoBhl_82 || sthānāsthānavivekayogaviduṣā sthānena saṃvarṇitā skandhānāṃ kṣaṇikāpy anuttaragirā nirvṛttir āyāsinī | sthāne prajvalitāṃs tarūn iva khagās tyaktvā bhavān bhaṅgurān nirvānti jvalanā ivāmbuvihatāś citteśvarā yoginaḥ || GoBhl_83 || kṛtvābhiyogam api cāgamagahvareṣu svairapracāram anugṛhya mano manuṣyāḥ | alpaśrutā iti jagaty upayānti saṃkhyāṃ cetovinigrahaphalaṃ śrutam āhur āryāḥ || GoBhl_84 || sa sūcikāgrair iva tudyamānaḥ pipīlikair bhugnakarāladaṃṣṭraiḥ | mahīrajodhūsarakomalāṅgo muhur muhuḥ saṃparivartate sma || GoBhl_85 || sa makṣikāṇāṃ nayutaiḥ parīto mṛduḥ prayatnākulapāṇipādaḥ | viceṣṭamānaḥ karuṇaṃ kathaṃ cid bhavān jagarhe manasānutāpī || GoBhl_86 || krūrārāvaiḥ purabalibhujāṃ maṇḍalaiḥ saṃpatadbhir vyādhūtāsyo vipadam aśivāṃ yo 'svatantraḥ prapede | gomāyūnāṃ viṣamavirutair agnimālākarālair āryasyāpi prakṛtimṛdukaṃ tasya cetaś cakampe || GoBhl_87 || kravyāśināṃ paravadhapraṇayapragalbhaiḥ pūgair asau parivṛto vigatāsukalpaḥ | prākhyāpayat sa bhavabhogalavābhilāṣaduḥkhāni tasya ca vaco vigatasravasya || GoBhl_88 || tasya tathā kṛcchragatasya puradvāri parivartamānasya gavāṃ nirgacchantīnāṃ puraḥsaro vṛṣabhas tam āyuṣmantaṃ dṛṣṭvā vidhiyogasāmarthyāt pitevopagu tāvad avatasthe yāvad atikrāntaḥ sarvo gaugaṇaḥ | so 'titīvravedanāturatanur alpasthāmatayā kaṇṭhagataprāṇaḥ punar api mayā vyasanam evānubhavanīyaṃ maraṇād ūrdhvam ity abhiviṣādo 'pi mṛtyur eva tatkāladuḥkhapratīkāram ākārayatu | vanavihagapakṣapātoddhṛtadharaṇitalarajo'vakīrṇadeho nirākrando mandam aparispandakaracaraṇavadanakamala idānīṃ na bhaviṣyāmīti buddham eva bhagavantaṃ namaskartum ārabdhaḥ | tadbhāgyaśeṣopakṛṣṭā iva copāsakā buddhadharmasaṃghānuvādāśrayāḥ saṃkathāḥ kathayantas taṃ pradeśam upajagmuḥ | sa tān avalokya pratyujjīvita iva mṛdusphuṭakalena vacasā kamalapalāśakomalaṃ pāṇim abhiprasāryābravīt | bho bhoḥ satpuruṣā muhūrtakaṃ tāvad asmadanukampayāvatiṣṭhadhvam iti | atha te sahasā tacchabdaśravaṇasaṃbhrāntāḥ kim idaṃ kathaṃ cety utpannavimarśāḥ sthitā vayaṃ bhadramukhete taṃ mahāsattvam āśvāsayāṃ babhūvuḥ | kautūhalākulasamāsāś ca punar evam ūcuḥ | avasthāṃś ca vayaś cedaṃ vāksauṣṭhavam idaṃ ca te | matvā calati no buddhiḥ kautūhalasamākulā || GoBhl_89 || tat saumya vada ko nāma tvaṃ devo 'py atha dānavaḥ | kathaṃ cemāṃ daśāṃ prāptaḥ sajjanāyāsakāriṇīm || GoBhl_90 || sa tān āha | mānuṣo 'smi mahāsattvā nāhaṃ devo na dānavaḥ | bhavasaṃbhogatarṣeṇa prāptas tv aham imāṃ daśām || GoBhl_91 || atha te tadvacaḥ śrutvā saṃvignoddhatamānasāḥ | anukampāmṛtasnigdhaṃ pratyabhāṣanta taṃ punaḥ || GoBhl_92 || upāsakā vayaṃ sādho nityaṃ kiṃkuśalaiṣiṇaḥ | vistaraṃ śrotum icchāmaḥ sa cet khedaṃ na manyase || GoBhl_93 || sa tān ity avadad yūyaṃ dharmabhrātara eva me | duḥkhāni tāvad vāryantāṃ paścād vakṣyāmi vistaram || GoBhl_94 || tatheti ca pratiśrutya gṛhītvā pāṇibhiḥ śanaiḥ | pramṛjyāstīrya vastrāṇi svāni teṣu nyaveśayan || GoBhl_95 || prasvasthakāyaḥ sa samāhitātmā catvāri satyāni yathekṣitāni | parīkṣamāṇo na cireṇa sādhur malān yathāsthūlamayāṃś cakāra || GoBhl_96 || ⏑ anuśayaviśeṣaṃ bhāvanāmārgaheyaṃ ⏑ ravir iva niśāntadhvāntam ullikhya bhābhiḥ | svatanum atanupuṇyāpyāyitāntarviśeṣāṃ apahṛtagurubhārāyāsalaghvīṃ babhāra || GoBhl_97 || atha sa mahātmā kṛtakaraṇīyaḥ kṣaṇam apy avasthāṃ tāṃ parityajya sabahumānaḥ kevalaṃ teṣām upāsakānāṃ kṛtajñatām anurakṣan paryaṅkaṃ gaganatale baddhvā taiḥ sabahumānam udīkṣyamāṇo vistareṇa tebhyo yathāvṛttaṃ vyāhṛtya punar api tān ābabhāṣe | abhinandati yo janma sa duḥkham abhinandati | duḥkhābhinandī duḥkhebhyo na jātu parimucyate || GoBhl_98 || pakvagaṇḍāyamānasya yaḥ kāyasyāsya saṃbhavaḥ | ītyupāyāsaduḥkhānām utpādaḥ sa vidāhinām || GoBhl_99 || saṃsārāvacaraṃ kṛtsnaṃ sukham ekaghanīkṛtam | narāṇāṃ janmaduḥkhena kṣaṇikenābhibhūyate || GoBhl_100 || viṣopadigdhā niśitā ivāyasāḥ śikhā ivāgneḥ prabalānilākulāḥ | sabhīmanādā iva cāśmavṛṣṭayaḥ pravṛttayo duṣprasahāḥ śarīriṇām || GoBhl_101 || bhavaprabandhavyasanānuṣaṅginī matir viparyāsatamo'vaguṇṭhitā | paraṃ samutkṣipya nipātayaty adho vipattipātālatale duruttare || GoBhl_102 || taḍillatānāṃ sphuṭanānukāriṇīm anekarūpavyasanānubandhinīm | upādadānasya na jātv imāṃ śivaṃ narasya saṃskāravikārasaṃkulām || GoBhl_103 || svayaṃ samutthāpya vikalpavāsanān samīraṇoddhūtaśikhān bhavānalān | janāḥ saroṣā iva nirdahanty amī svam indriyagrāmam anarthapaṇḍitāḥ || GoBhl_104 || svabhāvaduḥkhān prakṛtiprabhaṅgurān asārakān phenalavān ivāmbhasaḥ | arīn imān ātmasamudbhavān bhavān sukhābhimānāś chalitāḥ śarīriṇaḥ || GoBhl_105 || niśamya ko nāma viḍambanām imāṃ pumān madīyāṃ śravaṇopatāpinīm | ratiṃ prakuryād apariplutendriyo vicitrasaṃkleśasamudbhave bhave || GoBhl_106 || ta eva santaḥ sukham adhyupāsate sanātanaṃ śāntam atītamānuṣam | bhavopabhogapraṇayānupātinī matir na yeṣāṃ pariśuddhakarmaṇām || GoBhl_107 || hatāvalepāḥ pariśuddhavṛttayaḥ sthitās ta evopari sarvasaṃpadām | na bhāvanāṃ ye ślathayanti sādhavaḥ pravṛttyupādānaviṣopaśāntaye || GoBhl_108 || prakhyāpya doṣakaṇikān vibhavān bhavānāṃ nānāvidhavyasanasaṃkaṭasaṃbhavānām | saṃvejya parṣadam ṛṣiḥ sa upāsakānāṃ sadyo yayau praśamam agnir ivāmbuṣiktaḥ || GoBhl_109 || iti bhavalubdhakāvadānam || *************************************************************************** Kapīśvarajātakam = GoKī based on the edition by Michael Hahn. "Gopadatta's Kapīśvarajātaka ḥ Re-edited and translated", Bukkyḥ Bunka Kenkyūjo Kiyḥ [= Bulletin of Research Institute for Buddhist Culture, Ryukoku University] 46 (2007), pp. 47-74. 4. Kapīśvarajātakam = GoKī abhyasyanti tathā tathāgatasutās tyāgaṃ yathā svān api prāṇān prāṇikṛte tyajanti kṛpayā rogān ivāyāsinaḥ | kṣudrāḥ pāpavidhau tathā tv abhiratiṃ badhnanti niḥsādhvasā bhūtvā duścaritaikatānamanaso gacchanty adhastād yathā || GoKī_1 || tadyathānuśrūyate bodhisattvaḥ kilānyatamasmin vividhavarṇagandharasasaṃpannaphalabhārāvanatadrumopagūḍhe vikacasurabhikusumavallīvirājitaparyante marakatamaṇiprabhāharitaśādvalakuthāstīrṇaviṣamabhūmibhāge kamalakuvalayākaronmīlitavimalajalāśayaparigrahe mahaty araṇye vānarādhipatir babhūva || mahākṛpāsvīkṛtamānasatvān nītvāpi puṇyāni paraṃ prakarṣam | gatiṃ tiraścām adhamāṃ prapede sādhuḥ sa kenāpi tu kāraṇena || GoKī_2 || śubhāśubhaiḥ karmabhir āryakarmā krīḍann ivāsau bhavaraṅgamadhye | nidarśayām āsa vicitrarūpām upāyapūrvām upapattimāyām || GoKī_3 || kṛtvāpy asau durgatisaṃnirodham apāyahetoś ciravipravāsāt | saṃmohatāmisramayīṃ prapede tiryagvipattiṃ karuṇāparītaḥ || GoKī_4 || pravartate karmavaśena loko nirāśrayo 'yaṃ gaticakramadhye | babhūva tasya tv anavadyabuddheḥ śubhāśubhe karmaṇi kāmakāraḥ || GoKī_5 || mahātmā kāyamātreṇa vinipātaṃ gato 'py asau | avipannaguṇābhyāsapeśalādhyāśayo babhau || GoKī_6 || anāryaiś caritair dūrān niśamyaiva vivarjitaḥ | āryām udbhāvayām āsa paddhatiṃ sa śivodayām || GoKī_7 || ātmasaṃjñāviparyāsaprahāṇād eva so 'tyajat | svasukhāsaṅginīṃ caryām anāryajanavartinīm || GoKī_8 || vṛttaśobhāṃ samālokya tasya jātivirodhinīm | munayo 'py abhavann ātmany avajñāśithilādarāḥ || GoKī_9 || sa tatra mātaram andhāṃ vṛddhāṃ ca paricaran vivekakāmatayā ca svayūtham apahāya teṣu teṣu puṣpaphalasamṛddheṣu vanāntareṣv anutkaṇṭhitamanā vijahāra | aṃsena tāṃ pariharan viṣameṣu deśeṣv amlāyinīṃ srajam ivādhipatiḥ kapīnām | ānṛṇyam apratisamaṃ sa jagāma mātur garbhādidhāraṇapariśramakheditāyāḥ || GoKī_10 || pākopapāditarasaiḥ sa phalaprakārair niṣprāṇakaiś ca madhubhiḥ kusumādhivāsaiḥ | toyaiś ca phullakamalotpalinīmanojñais tāṃ mātaraṃ paricacāra viśuddhasattvaḥ || GoKī_11 || tayā karuṇayā cāsāv anubaddhaḥ kapīśvaraḥ | vijahāra vivikteṣu parvateṣu vaneṣu ca || GoKī_12 || atha kadā cid anyatamo vyādho dhanvī pṛṣṭhāvāpī pragāḍhāvabaddhaparikaro mālutāvatānasaṃyatākulakeśabhārabhāsuraḥ śvāpadān abhidravaṃs taṃ deśam abhijagāma | krodhāraktavilocanaṃ giriśilāśyāmāyatoraḥsthalaṃ vallīkuṇḍalakāvabaddhakapilavyādhūtakeśāśivam | dṛṣṭvā mṛtyum ivāpatantam atha taṃ tadgocarāḥ prāṇino yātāḥ kvāpi vilaṅghya kaṇṭakalatānaddhān prapātān api || GoKī_13 || atha sa durātmā viphalaprayāsatayā sutarāṃ krodhāgninā pradīptamānasaḥ saśiraḥprakampaṃ niśvasya ca palāśikayāvagṛhya lalāṭapuṭaprasvedasalilaṃ tam evānukampamānaṃ taṃ vānarādhipatiṃ dadarśa pādapaikadeśāvasthitam | dṛṣṭvā ca bhṛśataraṃ krodhavahninā prajajvāla | aśaknuvanto balinaḥ prabādhituṃ khalāḥ svadaurātmyavirūkṣadṛṣṭayaḥ | akāraṇakrodhaviṣāśivāśivā bhavanti sādhuṣv apakāradāruṇāḥ || GoKī_14 || atha sa durātmā dhanuṣi niśitaṃ sāyakaṃ saṃdhāya vegena bodhisattvam abhidudrāva | sa ca mahātmā lobhanīyataraṃ vapur avetya mayi ca nāsyāyaṃ nirbandha iti | śakto 'pi pratyavasthātum apagatasaṃrambhamānasaḥ khaga iva mahatā javena tadbāṇapatham aticakrāma | muṣṭiprahāreṇa sa śailaśṛṅgaṃ śakto 'pi saṃcūrṇayituṃ mahātmā | jālmaṃ tam eva tv anukampamānas tadbāṇasaṃpātapathād vyatītaḥ || GoKī_15 || sa ca puruṣādhamas tīvratarasaṃrambhamanyuvegākulīkṛtāśayas tāṃ bodhisattvajananīṃ pratyākṛṣṭatīkṣṇabāṇāśanir abhisasāda | abhyāsayogāt kaṭhinīkṛtāni manāṃsy anāryaiś caritaprasaṅgaiḥ | pāpakriyāyām avicārya kāryaṃ caranti lokasya niraṅkuśāni || GoKī_16 || atha bodhisattvaḥ purāyaṃ me mātaraṃ vyāpādayatīty avigaṇitasvaprāṇātyayaḥ sasaṃbhramadrutataragatir abhigamya taṃ vyādhaṃ sānunayapraśamamadhuram ity abravīt | tiṣṭha tiṣṭha mahāsattva mā vadhīr jananīṃ mama | kas tavemāṃ guṇo hatvā vṛddhāṃ proṣitalocanām || GoKī_17 || tavāpi nūnam āyuṣman mātā hṛdayavallabhā | ātmasnehānumānena mā vyātsīr mama mātaram || GoKī_18 || phalamūlajalāhārāṃ vasantīṃ vijane vane | vyāpādayitum ambāṃ me sādhos tava na yujyate || GoKī_19 || spṛṣṭadṛṣṭāpacāre 'pi puruṣās tuṅgamānasāḥ | praharanti na śauṭīrād dainyopahatacetasi || GoKī_20 || purātanair eva hatāṃ karmabhiḥ paruṣair imām | ghnato niraparādhāṃ te kathaṃ notpadyate dayā || GoKī_21 || api cedaṃ mṛgendrāsṛkkalaṅkitamukhaṃ śaram | na lajjase kathaṃ nāma muñcañ chākhāmṛgītanau || GoKī_22 || sphītāvalepau karimastakeṣu bhujāv imau jyākaṭhinaprakoṣṭhau | niyujyamānau kṛpaṇāśrayeṣu daurbhāgyam udbhāvayataḥ sphuṭaṃ te || GoKī_23 || amuktapūrvo hariṇāṅganāsv apy akṣūṇalakṣas tava kaṅkapattraḥ | śilīmukho 'yaṃ pratikuñjarīva niyujyamānaḥ kapidurgatāyām || GoKī_24 || abhyarthyamānā ripuṇāpi dhīrā bāṣpāmbuviṣyandivilocanena | bhavanti tatkālavinīyamānakrodhoparāgādhikaramyaśobhāḥ || GoKī_25 || tasmād udvīkṣasva paraṃ ca lokam imāṃ ca vṛddhām aparāyaṇāṃ tvam | mā gā vaśaṃ roṣaniśācarasya lokadvayānarthaśatāvahasya || GoKī_26 || evam apy asāv ucyamānaḥ krauryābhyāsakaṭhorahṛdayapāṣāṇas tad bodhisattvavacanam ākarṇyaivāvadhīrayām āsa | pāpaprasaṅgaparuṣīkṛtamānaseṣu vyarthā giro guṇijanābhihitā bhavanti | viprasrutā jaladharebhya ivāmbudhārā vajrāgnidagdhaśikhareṣu mahīruheṣu || GoKī_27 || atha vānareśvaras tam anāryakarmāṇam anunayavidhuram avagamya cintām āpede | mātary ayaṃ yadi mama praharaty anāryaḥ saṃpaśyato mama vadhaḥ sakalaḥ sa eva | tyaktvā svajīvitam ataḥ paripālayāmi vṛddhām imāṃ kumudinīdhavalāṃ ca kīrtim || GoKī_28 || kāmaṃ mṛte mayi mariṣyati viklaveyaṃ hā putraketi kṛpaṇā karuṇaṃ rudantī | yuktas tathāpi mama pūrvataraṃ vināśo draṣṭuṃ guruvyasanam asti na me prabhutvam || GoKī_29 || jātaś ca nāma na vinakṣyati vety ayuktam utpāda eva niyamena nipātahetuḥ | tulye ca nāma maraṇavyasanopatāpe mṛtyur varaṃ parahitāvahitāśayasya || GoKī_30 || tadgarbhasaṃdhāraṇasaṃbhṛtasya snehānubaddhasya pariśramasya | asyāḥ krameṇaiva mamābhyupeto nirveśakālātiśayotsavo 'yam || GoKī_31 || duḥkhaṃ tu nirgārayatīva ceto mamaikam evāvinivāryavīryam | ambā mṛtaṃ māṃ yad iyaṃ viditvā duḥkhena saṃtyakṣyati jīvalokam || GoKī_32 || arthāya netravyasanaṃ tu jātam asyā na māṃ drakṣyati māryamāṇam | yad asya tīkṣṇena durādhareṇa vyādhaprayuktena śilīmukhena || GoKī_33 || kṛtvā ca yat pāpam ayaṃ tapasvī duḥkhāni saṃprāpsyati dāruṇāni | etan mano nirdahatīva mahyaṃ prāṇoparodhaṃ svam acintayitvā || GoKī_34 || dhig astu saṃkleśapiśācavaiśasaṃ pṛthagjanatvaṃ dhig anarthapaṇḍitam | vipattipātālatale duruttare vṛthaiva yal lokam imaṃ vimuñcati || GoKī_35 || atha sa prakṛtiśuddhasattvas tadavastho 'py anabhijātaviṣādadainyasaṃbhramamanās taṃ vyādham abravīt | amogho yad ayaṃ bāṇas tvayā tāta samudyataḥ | mayi prahara niḥśaṅkaṃ mā kārṣīr mṛtamārikām || GoKī_36 || atha sā vṛddhā vānarī taṃ bodhisattvasyātiduṣkaraṃ hṛdayasaṃtāpakaraṃ vyavasāyam avetya pāṇibhyāṃ hṛdayam abhighnantī sāśrukaṇṭhā gadgadāyamānavacanā bodhisattvam āha | putra mā sāhasaṃ kārṣīr mayy eva praharatv ayam | mṛtayāpi mayā kiṃ syāj jarayāpītasārayā || GoKī_37 || yad ahaṃ tāta jīvāmi durmanā duḥkhabhāginī | tvatsaṅgamasukhābhyāsaṃ rasāgraṃ na varaṃ hi tat || GoKī_38 || tvayi jīvati jīvanti bahavo dharmajīvinaḥ | nimīlite tvayi vyaktaṃ diśaḥ sarvā nimīlitāḥ || GoKī_39 || jarājanitasaṃvegā viproṣitavilocanā | mṛtyum evābhikāṅkṣāmi niśvāsaikaparāyaṇā || GoKī_40 || tvaṃ me hṛdayasarvasvaṃ putrakocchvasimi tvayā | tvayi jīvati jīvantīṃ mām avehi mṛtām api || GoKī_41 || upāyāsi prapannāyā jarākāntāram āyatam | viśrambhasthānavan mṛtyur bhāgyenaiva mamāgataḥ || GoKī_42 || atha bodhisattvo 'bhipraṇamyānuneṣyann anukampāśītalair api nirdahann iva vacobhir jananīṃ praty āha | kṣudrajantor api kṛte jahyāṃ dehaśatāny api | mātur arthe tyajed deham itaro 'pi gatavyathaḥ || GoKī_43 || kāyavraṇam imaṃ tīvravyasanāpātakātaram | tavaiva paricaryāyai mātaḥ pariharāmy aham || GoKī_44 || na ca me kāyikaṃ duḥkhaṃ tathā janayati vyathām | mānasenaiva duḥkhena yathā pīḍye vidāhinā || GoKī_45 || svakāyaparirakṣārtham adhyupekṣya vadhaṃ tava | duḥkhaṃ manomayaṃ soḍhuṃ kathaṃ śakṣyāmi duḥsaham || GoKī_46 || api cāmba | ucchrāyā vinipātinaḥ priyajanaśleṣā visaṃyoginaḥ sarve saṃnicayāḥ kṣayāntavirasā dīpāḥ prabhāteṣv iva | mṛtyor aprativāryavīryamahataḥ krīḍāmṛgāḥ prāṇinaḥ saṃsārādhvani dehināṃ vicaratāṃ dharmānukṛtyaṃ param || GoKī_47 || atha sā bodhisattvajananī śītair ananyasattvasadṛśaiḥ karuṇāniṣyandabhūtaiḥ snehātiśayodgāribhiḥ svajīvitanirapekṣair aparimlāyamānagauravaprasādapeśalais tadvacobhiḥ sutarām ākleditahṛdayā vyāpinā svareṇa tad vanam āpūrayantī sakaruṇaṃ virurāva | amūni tava vākyāni śītāny api dahanti mām | himāpātā iva latāṃ pākapāṇḍupalāśinīm || GoKī_48 || hā mātṛvatsala ripuṣv api maitracitta kṣudreṣv api prakṛtibhadra mṛdusvabhāva | putrāpahāya kṛpaṇāṃ kva nu yāsyasi tvaṃ mām adya duḥkhaśatabāṇaśaravyabhūtām || GoKī_49 || hā hā hatāsmi kṛpaṇā cyutabhāgadheyā daivena sādhujananirdayapauruṣeṇa | saṃrakṣa māṃ suciram ekapade jahāsi kiṃ putrakādya nanu saiva tavāsmi mātā || GoKī_50 || yātāḥ kva te 'dya munayo jvalitaprabhāvāḥ sakhyaḥ kva tāḥ pratigatā vanadevatās te | dharmāya rakṣati jagat kila dharmajīvī kasmāj jagan mama nimīlati putraśūnyam || GoKī_51 || śailā nirjhariṇaḥ kadambakakubhaśreṇīniruddhātapā nadyaś ca sphuṭapadmareṇuharitakṣāmormimālādharāḥ | saṃśāntā vanarājayaś ca śikhinā sudyotitāś candrakair bhānor aṃśukarālitāś ca divasā rakṣantu me putrakam || GoKī_52 || acetanānām api pādapānāṃ babhūva kampo ruditena tena | mṛdūkṛtaṃ tasya na nāma ceto manāg api krūramanorathasya || GoKī_53 || atha sa durātmā tadvākyaśravaṇajvalitakopānalādīptahṛdayaḥ kathāparyavasānam avigaṇayyaiva bodhisattvaṃ tīkṣṇena bāṇena marmadeśe 'bhihatya prāṇair viyojayāṃ babhūva | śivāvirutajarjarā iva diśo 'bhavaṃs tatkṣaṇaṃ tatāna bahalaṃ tamo dviradayūthanīlaṃ jagat | bhayād iva cakampire vilulitopalāḥ parvatāḥ papāta śalabhāvalīvalayapiṅgalaṃ khād rajaḥ || GoKī_54 || viśuṣkajalabhairavāḥ pradaragahvarāḥ sindhavo dvitīya iva bhāskare samudite 'bhavaṃs tatkṣaṇam | papāta rudhiraṃ divo ghaṭamukhair ivāvarjitaṃ hate kapigaṇādhipe sucaritaikaratnākare || GoKī_55 || atha sa dasyus tad atidāruṇaṃ karma kṛtvā sadyas tadvipākacihnākulīkṛtahṛdayaḥ svam āvāsam abhipratasthe | tatra ca tatkarmāparādhena bhairavo niṣpratīkārarabhasajvālāmālākulo mahadagniḥ prajajvāla | dūrād eva tam āpatantam anilapreṅkholanācañcalaiḥ sadyo 'gniḥ pariṣaṣvaje priyam iva jvālābhujair āyataiḥ | karma kṣetraviśeṣabṛṃhitaphalaṃ karmāntarāvyāhataṃ nikṣepaṃ vapuṣo vipākacapalaṃ nodīkṣate prāṇinām || GoKī_56 || saṃśuṣkakakṣāntavisarpiṇībhir jvālābhir agneḥ pavanoddhatābhiḥ | āliṅgito 'sau kaṭhināntarātmā mumoha hā heti ca saṃrurāva || GoKī_57 || anilākulitānalāvalīḍhaḥ kaṭudhūmaughaniruddhakaṇṭhatāluḥ | nipapāta samutpapāta cāsāv asakṛn mīna ivāturas tapasvī || GoKī_58 || tasyāsthiśeṣam api kāpuruṣasya dagdhvā vahniḥ saroṣa iva naiva śaśāma śīghram | taddūṣitāṃ vasumatīm api dagdhukāmo jajvāla dhūmakapiśārcir ⏑ – ⏑ antaḥ || GoKī_59 || jvālānāṃ gaganatalāvalambinīnāṃ saṃtānāḥ kusumitakarṇikāragaurāḥ | rejus te pralayavilīyamānasānor niryāsāḥ kanakagirer iva sravantaḥ || GoKī_60 || dagdho duścaritāgnibhiḥ sa paruṣair dagdhaḥ punaḥ pāvakaiḥ pāpātmā sakalatraputravibhavaḥ śuṣko yathā pādapaḥ | taṃ bhūyo 'pi dadāha dāruṇataraḥ karmendhano nārako vahnir dhūmakalākalaṅkitamukhajvālākalāpaś ciram || GoKī_61 || avetya pāpakarmaṇām idaṃ vipākavaiśasaṃ vivarjayed asatkriyāṃ bhujaṅgamāṅganām iva | prasādayec ca mānasaṃ prasādanīyakarmasu jinauraseṣv akāraṇaprajāhitābhiyogiṣu || GoKī_62 || || iti śrīkapīśvarajātakaṃ navatriṃśattamam || *************************************************************************** Maitrakanyaka = GoMk based on the edition by Konrad Klaus. Das Maitrakanyakāvadāna (Divyāvadāna 38), B