Kệ Nhị Thập Nhị Vị (Dvāviṃśatyavadānakathā)

gī ca mahati tyāgacitte parivartate // sa kālyam evottāya yajñavāṭaṃ praviśya annam annārthikebhyaḥ prayacchati vastraṃ vastrārthikebhyo dhanadhānyahiraṇyasuvarṇamaṇimuktāvaiḍūryaśaṅkhaśilāpravāḍādīnāṃ parityāgaṃ karoti //
na cāsau puṇyamayaiḥ saṃskārais tṛptiṃ gacchati // so 'ntaḥpurajanasya bhaktācchādanaṃ prayacchati kumārāṇām amātyānāṃ bhaṭabalāgrasya naigamajanapadānām // atha rājñaḥ śiber etad abhavat / saṃtarpitā anena manuṣyabhūtāḥ / kṣudrajantavo 'vaṣiṣṭāḥ kena saṃtarpayitavyā iti // sa
parityaktavibhavasarvasva ekaśāṭakanivasitaḥ svaśarīrāvaśeṣaś cintām āpede /
tasyaitad abhavat / kṣudrajantubhyaḥ svaśarīram anuprayacchāmīti / sa śastreṇa svaśarīraṃ takṣayitvā yatra daṃśamaśakās tatropasṛṣṭakāyaḥ pratiṣṭhate priyam ivaikaputrakaṃ rudhireṇa saṃtarpayati //
atha śakrasya devendrasyādhastāj jñānadarśanaṃ pravartate //
tasyaitad abhavat // kim ayaṃ śibirājā sattvānām artham evaṃ karoti uta karuṇayā yan nv aham enaṃ jijñāseya iti // tato bhinnāñjanamasivarṇagṛddhaveśam ātmānam abhinirmāya rājñaḥ śibeḥ sakāśam upasaṃkramya mukhatuṇḍakenākṣy utpāṭayituṃ pravṛttaḥ / na ca tathāpi rājā saṃtrāsam āpadyate / kiṃ tu maitrīviśālābhyāṃ nayanābhyāṃ taṃ gṛdhram ālokya kathayati / vatsa yan madīyāc charīrāt prayujyase tena praṇayaḥ kriyatām iti // tata āvarjitaḥ śakro devendro brāhmaṇaveśam ātmānam abhinirmāya rājñaḥ śibeḥ purastāt sthitvā kathayati // sādhu pārthiva dīyatāṃ me te nayadvayam iti // rājovāca // mahābrāhmaṇa gṛhyatāṃ yad abhirucitam / na me 'tra vighnaḥ kaś cid astīti gṛhyatām // tataḥ śakro devendro bhūyasyā mātrayābhiprasanno brāhmaṇaveśam antardhāpya svarūpeṇa sthitvā rājānam utsāhayann uvāca // sādhu sādhu pārthiva suniścitā te buddhir aprakampyas te praṇidhir anugatāte sattveṣu mahākaruṇā, yatra nāma tvaṃ saṃtrāsakareṣu dharmeṣu viśarado nacirāt tvam anena vyavasāyenānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisamṃbuddhyase // ity uktvā śakro devendras tatraivāntardadhāno 'bhūt //
bhagavān āha // kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena śibir nāma rājā babhūvāhaṃ saḥ / tadānīm api me puṇyamaiḥ saṃskārais tṛptir nāsti prāg evedānīm / tasmāt tarhi bhikṣavaḥ śikṣitavyaṃ yad dānāni dāsyāmaḥ puṇyāni kariṣyāmaḥ // ity evaṃ bhikṣavaḥ śikṣitavyam //
yatpūrvajanmasukṛtadānānubhāvena dānabalena tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho bhavāmi iti //
(Dak: 232)
(3) surūpa
punar api bhagavān bhikṣusaṃghān āmantrya catasṛṇāṃ parṣadāṃ madhye madhuramadhuraṃ dharmaṃ deśayati sma / kṣaudraṃ madhv ivāneḍakam anekaśatā parṣad bhagavataḥ sakāśān madhuramadhuraṃ dharmaṃ śṛṇoty aniñjamānair indraiḥ / tadā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / paśya bhadanta yāvad dharmaratnasyāmī bhājanabhūtāḥ sattvā ādāreṇa śrotavyaṃ manyanta iti // bhagavān āha // yathā tathāgatena bhikṣava ādarajātena dharmaḥ śrutaś codgṛhītaś ca tac chṛṇuta sādhu suṣṭhu ca manasikuruta bhāṣiṣye //
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani vārāṇasyāṃ nagaryāṃ surūpo nāma rājā rājyaṃ kārayati sma // ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca subhikṣaṃ cākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca praśāntakalikalahaḍimbaḍamaraṃ taskararogāpagataṃ śālīkṣugomahiṣīsaṃpannam akhilam akaṇṭhakam ekaputrakam iva rājyaṃ pālayati / sa ca rājā śraddho bhadraḥ kalyāṇāśaya ātmahitaparāhitapratipannaḥ kāruṇiko mahātmā dharmakāmaḥ prajāvatsalaḥ sarvapradaḥ sarvaparityāgī niḥsaṅgaparityāgī ca mahati tyāge vartate / tasya rājñaḥ sundarikā nāma devī abhirūpā darśanīyā prāsādikā sarvāṅgapratyaṅgopetā, sundarakaś ca nāmnā ekaputra istaḥ kāntaḥ priyo manāpaḥ kṣāntyabhiyuktaḥ //
athāpareṇa samayena rājñaḥ surūpasya dharme 'bhilāṣa utpannaḥ / tena sarve 'mātyāḥ saṃnipātyoktāḥ / paryeṣata me grāmaṇyo dharmaṃ me dharmo rocita iti //
tatas te 'mātyāḥ kṛtakarapuṭā rājānaṃ vijñāpayanti / durlabho mahārāja dharmaḥ śrūyate mahārāja buddhānāṃ loka utpādād dharmasyotpādo bhavatīti // tato rājñā suvarṇapiṭakaṃ dhvajāgre baddhvā sarvavijite ghaṇṭhāvaghoṣaṇaṃ kāritam / yo me dharmaṃ vakṣyati, tasyemaṃ suvarṇapiṭakaṃ dāsyāmi mahatā satkāreṇa satkariṣyāmīti // tato bahavaḥ kālā atikrāntā na kaś cid dharmadeśaka upalabhyate // tataḥ sa rājā dharmahetor utkaṇṭhati paritrasyati // tataḥ śakrasya ca devānām indrasyādhastāj jñānadarśanaṃ pravartate / sa paśyati rājānaṃ dharmahetor vihanyamānam / tasyaitad abhavat / yan nv ahaṃ surūpaṃ rājānaṃ mīmāṃseya iti // tato yakṣarūpam ātmānam abhinirmāya vikṛtakaracaraṇanayano 'nekapariṣanmadhyagataṃ rājānam etad avocat // nanu dharmābhilāṣī bhavān ahaṃ te dharmaṃ vakṣyāmīti // tataḥ sa rājā dharmaśravaṇāt prītiprāmodyajāto akṣam etad uvāca // brūhi guhyaka dharmān śroṣyāmīti //
guhyaka uvāca // sukhitasya bata mahārāja dharmā abhilaṣanti / bubhūkṣito 'smi bhojanaṃ tasmān me prayaccheti // tataḥ śrutvā rājā pauruṣān āmantrayām āsa //
ānīyantam asya bhakṣyabhojyaprakārā iti // yakṣa uvāca // mā rājan, mānuṣyakena adanenāhaṃ tṛptiṃ na bhavāmi / api tu svābhiprāyaṃ śṛṇu //
atyantoṣmāṇi māṃsāni navāni rudhirāṇi ca /
ity annapāna padmākṣa yakṣāṇām akṣatavrata // Dak_23.20 //
sadyohatamāṃsarudhiraṃ bhakṣo 'ham etaṃ sundaram ekaputrakaṃ prayaccheti //
śrutvā rājā paraṃ viṣādam āpannaḥ / kadā cit karhi cin me 'dya dharmaśabda āsāditaḥ so 'py anargheṇa mūlyeneti // tataḥ sundarakumāras tam upaśrutya pituḥ pādayor nipatya rājānaṃ vijñāpayām āsa // marṣaya deva pūryatāṃ devasyābhiprāyaṃ prayaccha māṃ guhyakāyāharārtham iti // tato rājā tam ekaputrakam iṣṭaṃ kāntaṃ priyaṃ manāpaṃ kṣāntaṃ dharmasyārthe yakṣāya dattavān // tato yakṣeṇarddhibalādhānād rājñaḥ parṣadaś ca yathādarśitaṃ yathāṅgāni pratyaṅgāni pṛthag vikṛtya vikṛtya bhakṣitāni rudhiraṃ ca pīyamānam / dṛṣṭvā rājā dharmābhilāṣī na viṣādam āpannaḥ // sa guhyako rājānām uvāca // atṛpto 'smi bho pārthiva bhūyo me prayaccheti // tato rājā tasmai dayitāṃ bhāryāṃ dattavān / sāpi tenaivākāreṇa darśitā / tato bhūyo rājānam uvāca // bhoḥ pārthivādyāpi tṛptiṃ na labhata iti // tato rājā yakṣam uvāca // vatsa datto me ekaputrako bhāryā ca yāvat kiṃ bhuyaḥ prārthayasa iti // guhyaka uvāca //
svaśarīraṃ me prayacchānena tṛptim upayāsyāmīti // rājovāca // yadi svaśarīraṃ te pradāsyāmi kathaṃ punar dharmaṃ śroṣyāmi / kiṃ nu pūrvaṃ me dharmaṃ vada paścād gṛhītadharmā śarīraṃ parityakṣyāmīti // tato guhyakena rājānaṃ pratijñāyāṃ pratiṣṭhāpyānekaśatāyāḥ pariṣadaḥ purastād dharmo deśitaḥ //
priyebhyo jāyate śokaḥ priyebhyo jāyate bhayam /
priyebhyo vipramuktānāṃ nāsti śokaḥ kuto bhayam // Dak_23.21 //
iti //
(Dak: 236)
tato rājā asyā gāthāyāḥ sahaśravaṇāt prahlāditamanāḥ prītisaumanasyendriyajāto yakṣam uvāca // idaṃ guhyaka me śarīraṃ yatheṣṭaṃ kriyatām iti // tataḥ śakro devendro rājānaṃ meruvad akampyam anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau viditvā yakṣarūpam antardhāpya svarūpeṇa sthitvā prasādavikasitābhyāṃ nayanābhyām ekena pāṇinā putraṃ gṛhītvā dvitīyena ca bhāryāṃ rājānam abhyutsāhayann uvāca // sādhu sādhu satpuruṣa dṛḍhasaṃnāhas tvaṃ nacirād anena vyavasāyena anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyase / ayaṃ ca te iṣṭajanasamāgama iti //
tato rājā śakraṃ devendram idam avocat // sādhu sādhu kauśika kṛto 'smākaṃ dharmābhiprāyapūritaś ceti //
bhagavān āha // kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena surūpo nāma rājā babhūvāhaṃ saḥ / sundarakumāra ānandaḥ / sundarakā  eṣaiva yaśodharā / tadāpi me bhikṣavo dharmahetor iṣṭabandhuparityāgaḥ svajīvitaparityāgaś ca kṛtaḥ prāg evedānīm / tasmāt tarhi bhikṣava evaṃ śikṣitavyam / yad dharmaṃ satkariṣyāmo gurukariṣyāmo mānayiṣyāmaḥ pūjayiṣyāmo dharmaṃ satkṛtya gurukṛtya mānayitvā pūjayitvopaniśritya vihariṣyāma ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam iti //
iti dvāviṃśatikāvadānakathāyāṃ dānakathā //
(Dak: 238)
[XXIV.] puṇyotsāhāvadānasūtra
atha śrībhagavān buddhaḥ sarvajñas tān sabhāśritān sarvāṃl lokān samālokya punaḥ saddharmam ādiśat //
śṛṇvantu kulaputrā yat saṃbodhijñānasādhanam /
saddharmaṃ tan mayākhyātaṃ sattvānāṃ bhadrakāranaṃ // Dak_24.1 //
prathamaṃ bodhisattvena saṃbodhijñānasiddhaye /
saṃbodhipraṇidhiṃ kṛtvā kartavyaṃ dānam īpsitam // Dak_24.2 //
tato viramya pāpebhyo daśabhyo 'pi samādarāt /
śuddhaśīlaṃ samādhāya caritavyaṃ susaṃvaram // Dak_24.3 //
tataḥ kleśān vinirjitya caturbrahmavihāriṇaḥ /
kṣāntivrataṃ sadā dhṛtvā caitavyaṃ jagaddhitam // Dak_24.4 //
tato dharmamahotsāhaṃ dhṛtvā sattvārthasādhane /
pāpamitraratiṃ tyaktvā sādhanīyaṃ mahadguṇam // Dak_24.5 //
tata iṣṭāśayaṃ tyaktvā kāmabhogavirāgiṇaḥ /
sudhīracittam ādhāya dhyātavyaṃ trijagaddhitam // Dak_24.6 //
tato 'mitrasaṃrāgaṃ tyaktvā saṃbodhirāgiṇā /
prajñābdhau bodhisadratnaṃ sādhanīyaṃ jagacchubhe // Dak_24.7 //
etāḥ pāramitāḥ ṣaḍḍhāḥ pūrayitvā yathākramam /
sarvān māragaṇāñ jitvā saṃbodhijñānam āpsyate // Dak_24.8 //
tata evaṃ mahābhijñaḥ śrīsaṃpadvīryasadguṇaiḥ /
sarvasattvahitaṃ kṛtvā saṃbuddhapadam āpsyate // Dak_24.9 //
evaṃ yūyaṃ parijñāya saṃbuddhatvaṃ yadīcchatha /
evaṃ pāramitāḥ sarvāḥ pūrayedhvaṃ yathākramam // Dak_24.10 //
saṃbodhipraṇidhiṃ dhṛtvā caturbrahmavihāriṇaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcaradhvaṃ jagaddhite // Dak_24.11 //
etatpuṇyānubhāvena sarve yūyaṃ jitendriyāḥ /
arhantaḥ prāpya saṃbodhiṃ saṃbuddhapadam āpsyatha // Dak_24.12 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sarve 'pi bhikṣavaḥ /
evam asty iti prābhāṣya prābhyanandan prabodhitāḥ // Dak_24.13 //
sabhā sarvāvatī sā 'pi śrutvaitat saṃprasāditāḥ /
tatheti prativanditvā prābhyanandat prabodhitāḥ // Dak_24.14 //
iti śrīdvāviṃśatyavadānakathāyāṃ puṇyotsāhāvadānasūtraṃ samāptam //
ye dharma hetuprabhavā hetuṃ teṣāṃ tathāgato hy avadat /
teṣāṃ ca yo nirodha evaṃvādī mahāśramaṇaḥ // śubham //