Kệ Nhị Thập Nhị Vị (Dvāviṃśatyavadānakathā)

 ratnāni vividhāni ca // Dak_7.23 //
tataḥ sa śāntamatis tāni dṛṣṭvā prasādajāto manasīty abhūt //
namaskaromi stūpāya caityāya dharmadhātave /
niryātayāmi ratnāni caityāya śuddhacetasā // Dak_7.24 //
tataḥ sa pratinivṛtya nadyās tīre pragacchati /
dadarśa sa daridreṇa ratnāni ca samākulā // Dak_7.25 //
vajravaiḍūryamasāramuktāmaṇikyabāhulam /
karketanendranīlādi puṣparāgādinā tathā /
nadyāḥ pravāhaṃ kṣobhitvā sasāra sikatāsthale // Dak_7.26 //
buddhapuṇyānubhāvena daridreṇācireṇa ca /
prāpyate ratnalābhāni svapnopameva īdṛśā // Dak_7.27 //
tataḥ sa daridras tāni svecchayā gṛhya punar api / svaṃ bhavanaṃ pratinivṛtya cintayann uvāca //
aho guṇamayaṃ kṣetraṃ sarvadoṣavivarjitam /
sevayā svalpamātreṇa prāpto 'haṃ saphalaṃ padam // Dak_7.28 //
tataḥ sa mahādhano 'bhūt suṣkahrado nīragāsaritsamūhair itas tataḥ praveśita iva pūrṇo 'bhūt // tataḥ prabhṛti rājñā rājāmātyair brāhmaṇaiḥ saṃmānitaḥ sādhubhir lokasaṃmato 'bhūt // sādhu satpuruṣa eṣa loke prakhyātaḥ //
atha sa śreṣṭhī ullāsitamanā harṣasaumanasyajāto buddhe cittaṃ prasādayām āsa //
tato dinamāsātyayāt tasyaitad abhavat //
aho buddhaprabhāvo hi acintyasaṃpadapradaḥ /
bhikṣā rāśiṣaḥ saṃprāptā dāridryaṃ duḥkhitaṃ gatam // Dak_7.29 //
atha sa śreṣṭhī mahatā satkāreṇa stūpeṣu ratnamaya kūṭāgāraṃ kṛtam abhūt / nānāgandhodakena snāpanaṃ kṛtaṃ tridhā pradakṣiṇīkṛtya mūrdhnā praṇipatya sāñjaliṃ ca praṇidhānaṃ cakāra / bhagavan me janmāntare tathāvidhena tathāgateṣu manaḥprasādaḥ san ratnamayakūṭāgāreṇa saha svarge trāyatriṃśeṣv upapattir bhaveyam // ity uktvā nityam eva tasmin stūpe paryupāsitaḥ //
atha sa śreṣṭhī saṃsārike kṛtakaraṇīyo buddhe bhagavati cittaṃ prasādya kālagataḥ // kālaṃ gatvā dharmakośavatinagare dharmamatiśreṣṭhijanma babhūva /
mahādhano mahābhogo vistīrṇadhanadhānyasaṃpanna ihaiva janmani mayi prasādya bhaktitaḥ pūjāṃ kṛtavān / tat sarvaṃ mamāgre vahanti /
prādurbhūtaṃ jalāny agre muktāvalīva śobhitā /
puṣpaṃ ca puṣpakūṭeva dhūpo 'bhrakūṭavat sthitaḥ // Dak_7.30 //
tatas tasya śreṣṭhina alpāyutvād bauddhe prasādya kālagataḥ praṇīteṣu trāyatriṃśeṣu deveṣūpapannaḥ svapuṇyaphalavipākena ratnakūṭāgāre niṣadyādyarātrau tatrāgacchati / mayā dharmo deśitaḥ //
kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena sanayena sa dāridro 'yaṃ ratnamatir nāma devaputro mayi dharmaṃ śrutvā svabhavanaṃ gataḥ // bhutapūrvaṃ prabhūtaratnasya tathāgatasya dhātustūpe snānakṛtamātreṇa mahadthno 'bhūt / tena paścād ratnamayakūṭāgaraṃ k rtaṃ tenaiva praṇidhānavaśās ratnakūṭāgāreṇa saha svargeṣūpapannaḥ //
iti dvāviṃśatyavadānakathāyāṃ snānakathāparivarto nāma saptamaḥ paricchedaḥ //
VIII. kuṅkumādidānakathā
atha kadā cid buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājāmātyair dhanibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣāsuragaruḍakinnaramahoragair abhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyalābhī cīvarapiṇḍapātraśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃgho mahatā satkāreṇa pūjito dharmaśravanārtham / tadā buddho bhagavān svaṃ prabhāvaṃ pradarśayan yeṣām unnatacittānāṃ mānamadadarpaprahāṇārthaṃ parṣadbhyo dharmaṃ deśitavān / tac chrutvā sabhāśritajanāḥ saṃmodavantaḥ //
tasminn avasare tadā tatra rājagṛhe 'nyatamaḥ sautīrṇo nāma vaṇig āsīt /
mahādhano mahābhogo vistīrṇaparivāraprāptaḥ / tadātmasadṛśāt kulāt kalatram ānītam / tayā saha sukhena tiṣṭhati // sa cintayati / tathā na yuktam, kiṃ tu pitā cāsmākaṃ kiṃkarmaphalopajīvī āsīt / aham api tathā kariṣyāmīti // yady okkarika āsīd okkarikatvāṃ kariṣyāmi / mahāsamudravaṇig āsīt tat tathā kariṣyāmīti //
tadā kenāpi kathyamānena śrutam / jānāmi pitā cāsmākaṃ samudravaṇig āsīt / iti cintayitvā svapatnīm uvāca // kānte matkarmaṇā eva vaṇikkule jātas tenāhaṃ ratnākaraṃ mahāsamudraṃ gantum icchāmi / tvayā gṛhācāraṃ kṛtvā tiṣṭha ma bhītāsi / acireṇāgamiṣyāmi mamārthe devatāṃ smṛtvā dhairyam ālambya mā sāhasaṃ kuru //
tac chrutvā patny uvāca //
mā brūhi nātha bhartas tvaṃ kathaṃ tiṣṭhāmy ahaṃ nanu /
viśeṣair abalājātiḥ ko rakṣati gṛhe tava // Dak_8.1 //
kasmai sādhayate dravyaṃ putro vā te na vidyate /
yad asti pūrvadravyaṃ te tena śānto bhava prabho // Dak_8.2 //
kim eva bahubhir dravyaiḥ kleśa eva yad udbhavet /
kleśināṃ hi sadā duḥkhaṃ saṃsāre sukhatā kutaḥ // Dak_8.3 //
bahudravyavatāṃ nityaṃ kleśaduḥkhaṃ mahad bhayam /
tan nirarthaṃ bahudravyaṃ sādhane mā kurūdyamam // Dak_8.4 //
bhartā uvāca //
itthaṃ mā vadasi kānte kuladharmaiṣa me yataḥ /
nīcena mahatā cāpi kuladharmaṃ na varjayet // Dak_8.5 //
viśeṣeṇa gṛhasthānāṃ dhanaṃ mūlaṃ tu dehinām /
dhanenāpi vihīnasya kuto mitraṃ kutaḥ sukham // Dak_8.6 //
dravyenaiva vaśāḥ sarve pumān api dhanena ca /
dhanena lokasatkāraṃ yāty ataḥ sādhayed dhanam // Dak_8.7 //
patny uvāca //
svāmin vinā kathaṃ nāthaṃ tiṣṭhāmi cāham ekikā /
candreṇa rahitā rātrir andhakāraṃ gṛhe yathā // Dak_8.8 //
punaś ca //
yasmāt striyo vinā bhartrā tarkayante parair api /
bhūmau patitamāṃsāni piṇḍāni śakunair iva // Dak_8.9 //
bhaveṣu lobhavastūni nārīpuṣpaphalāni ca /
kasyāsti nāgame cittaṃ dṛṣṭvā strīṣu vimohitām // Dak_8.10 //
adāntaś cittamātaṅgaḥ satpathena kathaṃ vrajet /
kupathena yadā gacchet prapaten nārake hi saḥ // Dak_8.11 //
viśeṣeṇa striyā dharmaḥ prāpyate yas sudurlabhaḥ /
tasmāt saṃtrasitāṃ svāmin mā māṃ tyajya vraja svayam // Dak_8.12 //
tat kasya hetoḥ //
śṛṇuṣvaikakathāṃ bhartaḥ śrutaṃ me mātari kva cit /
manasā cintitāt pāpād veśyā bhavati brāhmaṇī // Dak_8.13 //
bhartā uvāca //
kathaṃ veśyā bhavet kānte brāhmaṇī sukulodbhavā /
manasā cintitāmātrair idam āścaryam adbhutam // Dak_8.14 //
patny uvāca //
kośalā nagarī cāsīd viśālapariśobhitā /
vidvajjanasamākīrṇā sujanaiḥ pariśobhitā // Dak_8.15 //
tasmin pure mahā-āḍhyo brāhmaṇo vedapāragaḥ /
sa patnīsahitaś cāsau vasate sukhalīlayā // Dak_8.16 //
tato daśāvibhāgeṇa mṛto 'sau dvijasattamaḥ /
vihāya priyasauhārdaṃ vivaśāt sarvavaibhavāt // Dak_8.17 //
tatpatnī brāhmaṇī sā vai aprasūtā sayauvanī /
bhartur guṇān anusmṛtya abhūd asvasthacetanā // Dak_8.18 //
dineṣu gacchatsu nitānta-āturā bhartur viyogād virahāc ca premṇaḥ /
śītopacāraiś ca kṛte 'pi gātre dāheva yasyā jvalitogravahninā // Dak_8.19 //
kā malakarpaṭī śayye markaṭīśayanopamā /
tasyās tathāvidhair anyair upacāraiś ca ko vidhiḥ // Dak_8.20 //
upacāriṇī tatas tasyā vaidyam āhūya darśitā /
vaidyena hastaṃ saṃgṛhya dhamanī vīkṣyate punaḥ // Dak_8.21 //
dṛṣṭvā uktaṃ tadā tena, praśrabdhā na cikitsayā /
yasyā viraharoge na vaidyauṣadhir lagiṣyati // Dak_8.22 //
iti vicārya vaidyo 'sau pratyāgataḥ svakaṃ gṛham /
dhamanīdṛṣṭam anyaṃ ca gṛhītvā hi yathā matam // Dak_8.23 //
yataḥ, acetanī glānī puṃsasya pāṇināspṛśat /
sparśamātreṇa tasyā vai hṛdaye śītalaṃ tv abhūt // Dak_8.24 //
hṛdaye svasthabhūtena parivṛtopacārikā /
paśyantī cakṣuṣā sarvāḥ sā babhāṣe śanaiḥ śanaiḥ // Dak_8.25 //
kena pṛṣṭādya me haste kena spṛṣṭā ca me tanau /
kīdṛśī sukhasvasthāni ucyatāṃ mayi he sakhi // Dak_8.26 //
upacārikā ūcuḥ //
svāmini te vinā svasthaiḥ vaidyaḥ prajñaptaḥ kāmyayā /
glānānām akṣaṇā kiṃ ca dṛṣṭvā auṣadham ācaret // Dak_8.27 //
brāhmaṇī uvāca //
striyo vā puruṣo vāpi, svastho jātaś ca me hṛdi /
īdṛśaḥ sukhajāto me glānaṃ śāntam abhūt kṣaṇāt // Dak_8.28 //
upacārikā ūcuḥ //
na striyaḥ svāmini vaidyaḥ pumāṃl lokacikitsakaḥ /
dhamanīmātram ālakṣya gatavān svagṛhe sa ca // Dak_8.29 /
brāhmaṇī uvāca //
ahaha puruṣohastapṛṣṭamātreṇa me hṛdi /
upajātam īdṛśaṃ saukhyaṃ krīḍākṛte kathaṃ sukham // Dak_8.30 //
iti cintitamātreṇa, aghībhavati sā vratī /
ihajanma tatas tyaktvā karmavāyubhir īritā // Dak_8.31 //
pātarinagare ramye veśyājanma babhūva sā /
kāmaratīti nāmnā sā rūpalāvaṇyaśobhitā // Dak_8.32 //
kramato yauvanī cābhūt kandarpamadagarvitā /
tasyā mātā ratīlolā putrīṃ vadati tatra ca // Dak_8.33 //
asmākaṃ kuladharmeṣu veśyāvṛttiṃ kuruṣva tat /
viśeṣai rūpalāvaṇyaṃ mahāṃś ca jana rocate /
krīḍaṃ kuruṣva putri tvaṃ bahuśo dhanadaiḥ saha // Dak_8.34 //
tataḥ prabhṛti sā kāmaratī asakṛt svakulavyavahāraṃ kṛtavatī // tataḥ kāmaratī pañcatvam upagatā narake patitā //
svāminn aham api tathā bhaviṣyatīti tvām ahaṃ vakṣyāmi //
mā bhaiṣī he priye kānte sādhu sādhu subhāṣitam /
na bhaviṣyet tathā tvaṃ hi saṃtiṣṭha dṛḍhacetasā // Dak_8.35 //
atha satīrṇavaṇijaḥ patnīvacanam akṛtvā paṇyam ādāya bahubhir vāṇijair mahāsamudram avatīrṇaḥ // tasya patnī nātiyauvanavatī madhyavayasī aprasūtā / tataḥ kaścidvarṣāntare gate sā putrārthe ca svāmino 'rthe utkaṇṭhitā paritasyati na cāsyā bhartā āgacchati // // sā uvāca //
bhartā naivāgataḥ kasmāt dīrghakālaṃ gato vaṇik /
tadā vinā ca saṅgena kutaḥ putrodayaṃ mama /
vayasi gate viśeṣais tu vaṃśacchedo na saṃśayaḥ // Dak_8.36 //
tasyā bhartā sautīrṇo 'sau nāgataḥ sucireṇa ca /
hṛdaye śokaśalyena tiṣṭhati dīnamānasā // Dak_8.37 //
atha sautīrṇavaṇijo mahatā satkāreṇa, ke cit pratyāgatā vaṇijāḥ, sugandhadravyāṇi tathāgatāya niryātaye tyaktvā pattralekhaṃ cānyavaṇijasya haste dattvā preṣayati //
tataḥ sa vaṇijas tasya patnyai haste pattraṃ samarpayati //
tadā tasya patny āgṛhītvā lekham, kuśalavārttāṃ papraccha //
kuśalī bhadra me bhartā kuśalaṃ sarvavastukam /
siddhāni sarvakāryāṇi mā kaś cid rujayā vapuḥ // Dak_8.38 //
so 'vocat sarvaṃ kuśalaṃ mā bhaiṣīty uktvā svagṛhaṃ gataḥ // atha sā tasya patnī bhartā āgamiṣyatīti cintyāśayā utkaṇṭhitamanās tiṣṭhati //
pratyāgate tataś cāsmiṃs tasya durdaivayogataḥ /
tadā ca taraṇe naukā babhūva pralayāmbudhau // Dak_8.39 //
tadā tena anusmṛtya buddhanāma udīritam /
kṣaṇāt prāṇaṃ yayau tatra tenāsau sugatiṃ gataḥ // Dak_8.40 //
naśyanti sarvavastūni jīvaś cāpi praṇaśyati / vārttāpi nāgatas tasya mṛto 'pi jīvito 'tha vā //
agaman viṃśaty abdāni kālaṃ gata abhūd asau // Dak_8.41 //
dineṣu gacchatsu kramataś ca vṛddhā dhammillaśuklā kubjā ca sābhūt /
tathāpi tasyāḥ sneho na naśyati cānekadevasmaraṇena tiṣṭhati // Dak_8.42 //
atha sā cintayām āsa svāminā prahitāni ca /
sugandhagandhadravyāṇi buddhāya sugatāya ca // Dak_8.43 //
pūjayāmi kathaṃ cātra śākyasiṃhaṃ guṇodadhim /
ajātaśatruṇā rājñā buddhapūjānivārite // Dak_8.44 //
atha sā cintayām āsa pūjayāmi tathāgatam /
prāsādaśikhare sthitvā candanena vilepanaiḥ // Dak_8.45 //
tatas tayā pramodena bhaktipūrveṇa cetasā /
arcitaṃ candanenaiva kusumaiḥ saha maṇḍalam // Dak_8.46 //
tataḥ sā prāñjaliṃ kṛtvā natvāha sādaraiḥ punaḥ /
bhartā me 'pi mṛto vāpi jīvito vātha vā punaḥ // Dak_8.47 //
vārttāpi nāgatā tasya kathaṃ he bhagavan mune /
sarvajñaḥ sarvadarśī tvaṃ nāsti kiṃ cid aveditam // Dak_8.48 //
svapnaṃ dāsyasi me nātha, asti nāsty atha vā mune /
darśanam autsukaṃ jātaṃ bhartur vadanapaṅkajam // Dak_8.49 //
iti sā yācanaṃ kṛtvā tad dināni nināya ca /
saṃveśāya niśāyāṃ vai svāgāranilayaṃ yayau // Dak_8.50 //
atha bhagavān sarvajñas tasyā āśayaṃ jñātvā svaṃ prabhāvaṃ pradarśayann ṛddhyā brahmasvareṇa sautīrṇaṃ prāvadat //
sautīrṇa tava patnyā tvām eva kālagataṃ na jānāti / tasmād divyarūpaṃ dhṛtvā svargād avatīrya divyadehaṃ svapnaṃ darśayatu // iti sahacittotpādād bhagavataḥ sautīrṇavaṇijo divyaśarīram abhivīkṣya,
dharmatā khalu aciropapannasya trīṇi cittāny utpadyante // kutaś cyutvā, ihopapannaḥ, kena karmaṇeti / sa paśyati manuṣyebhaś cyutas trāyatriṃśeṣūpapanno bhagavataḥ kuṅkumādidānād iti //
tatas sugandhamukho devaputraś calavimalakuṇḍalahārārdhahāravibhūṣitagātro ratnacūḍaḥ kuṅkumatamālapattrādyalaṃkṛtagātras tām eva rātriṃ sugandhagandhena catuḥkrośaṃ sphuritvā yatra yatra gataḥ svargalokād avatīrya bhāryāyāḥ koṣṭhāgāre pratyasthāt // tataḥ sā imaṃ svapnam apaśyat // bhartā uvāca //
kānte jānīhi tvadbhartā mamaiva maraṇaṃ dhruvam /
tvaṃ na jānīṣi mā bhītā svargalokād ihāgataḥ // Dak_8.51 //
buddhaprabhāvān nānyena kuṅkumādipradānataḥ /
divyalokasukhaṃ bhuktvā tiṣṭhāmi sukhalīlayā // Dak_8.52 //
kāśmīragośīrṣakacandanāni dadanti tasmai sugatottamāya /
te prāpnuvanti hy amarālayeṣu sugandhadehāḥ khalu ye manuṣyāḥ // Dak_8.53 //
buddheṣu dharmeṣu tathā ca saṃghe prasannacittā bhava cāpramattā /
tathā bhavethās tvam ato yathāhaṃ kalyāṇamārgaṃ nacireṇa prāptum // Dak_8.54 //
iti jinānubhāvena svapatnīṃ dharmam upadeśya svabhavanaṃ gataḥ // tataḥ sā tathāvidhaṃ svapnaṃ dṛṣṭvā prabudhyati mahādbhūtaṃ ca saṃprāptā śokākulitamānasā //
tatotthāyāsanāt sā ca vimṛśya manasā punaḥ /
satyasvapnam imaṃ jñātvā duḥkhotphullatanūruhā /
vepathus tasyās tanur nūnam aśru sravati locanāt // Dak_8.55 //
tataḥ kṛtvā samādhānaṃ nanāma sugatāya vai /
rakṣa māṃ bhagavañ chāstaḥ kuru nātha anugraham // Dak_8.56 //
ity uktvā suprasannena bhagavān sugatottamaḥ /
pūrvavad maṇḍalaṃ kṛtvā aṣṭau dināni pūjitaḥ // Dak_8.57 //
tataḥ kālavaśāt sāpi pañcatvam upasaṃgatā /
praṇītatrāyatriṃśeṣūpapannā devakanyakā // Dak_8.58 //
sugandhagandhinī nāma devakanyābhavat tadā /
bhartrā saha sukhenaiva svarge tiṣṭhati sā ciram // Dak_8.59 //
tatas tau saṃbhāṣitau bhagavataḥ kuṅkumādidānād devalokeṣūpapannau // tasmād bhagavataḥ sakāśaṃ gacchāvaḥ paryupāsanāya vadanāyeti //
tadā sugandhamukhadevaputrastrīpuruṣau sugandhagandhena catuḥkrośaṃ sphuritvā tām eva rātriṃ sarvaṃ jetavanamahāvihāram udāreṇāvabhāsya bhagavantaṃ candanādisugandhavarṣaiḥ pūrayitvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇau dharmaśravaṇāya //
atha bhagavān sugandhamukhadevaputrayor āśayaṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśīṃ caturāryasaṃprativedhikīṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān / yāṃ śrutvā tayoḥ strīpuruṣayor viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhittvā śrotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam // sa dṛṣṭasatyas trir udānam udānayati sma //
idam asmākaṃ bhadanta na mātrā kṛtaṃ na pitrā kṛtaṃ na rājñā na devatābhir neṣṭasvajanabandhuvargeṇa na pūrvapretair na śramaṇabrāhmaṇair yad bhagavatāsmākaṃ kṛtam / apāyadvārāṇi pihitāni svargadvārāṇi pratiṣṭhāpitāni //
tavānubhāvāt pihitaḥ sughoro hy apāyamārgo bahudoṣayuktaḥ /
apāvṛtā svargagatiḥ supuṇyā nirvāṇamārgaś ca mayopalabdhaḥ // Dak_8.60 //
tvadāśrayāc cāptam apetadoṣaṃ nāv adya labdhaṃ suviśuddhacakṣuḥ / prāptaṃ ca śāntaṃ padam āryakāntaṃ tīrṇaṃ ca duḥkhārṇavapāram asmin //
Dak_8.61 //
naravarendra narāmarapūjita vigatajanmajarāmaraṇāmaya /
bhavaśahasrasudurlabhadarśana saphalam adya mune tava darśanam // Dak_8.62 //
avanamya bhagavataś caraṇau dvāv abhivandya jātasaṃharṣau gamiṣyāva ity ārocya suralokābhimukhaṃ divaṃ jagatuḥ //
atheha bhikṣavaḥ pūrvarātriṃ jāgarikāyogam anuyuktā viharanti / tair dṛṣṭo bhagavato 'ntike udāro 'vabhāsaḥ / yaṃ dṛṣṭvā saṃdigdhā bhagavantaṃ papracchuḥ // kiṃ bhagavann asyāṃ rātrau bhagavantaṃ darśanāya brahmā sahāpatiḥ śakro devendra uta catvāro lokapālā upasaṃkrāntāḥ //
bhagavān āha // na bhikṣavo brahmā sahāpatir na śakro devendro nāpi catvāro lokapālā māṃ darśanāyopasaṃkrāntāḥ /
(Dak: 78)
asau sautīrṇavaṇijo mahāsamudram avatīrṇaḥ / tato 'sau sautīrṇavaṇijo mahyaṃ kuṅkumādisugandhadravyāṇi dattvānyaṃ preṣitaḥ / tataḥ pratyāgate durdaivayogān mahāmbudhau samudramadhye nāvaṃ bhagnībhūtvā samudre patitvā kālaṃ gataḥ // tasya patnī sugandhagandhinī devakanyā, tayā mayi prasannībhūya prāsādaśikhare sthitvā kuṅkumādisugandhair aṣṭau dināni pūjitaḥ, tayā praṇidhānaṃ kṛtam // yatre me svāminaḥ sthāne preṣyatāṃ sugata / iti tatpuṇyapraṇidhānavaśāt trāyatriṃśeṣu deveṣūpapannā // tāv imāṃ rātriṃ matsakāśam upasaṃkrāntau, tayor mayā dharma deśitam, dṛṣṭasatyau ca svabhavanaṃ gatau //
tasmāt tarhi bhikṣavaḥ śikṣitavyam / yat triratneṣv upakāraṃ kuryān nāpakāram ity evaṃ bhikṣavaḥ śikṣitavyaṃ mamāntare mama nirvṛte //
tato bhikṣavaḥ saṃśayajātā bhagavantaṃ papracchuḥ // bhagavan ko hetuḥ kaḥ pratyaya asau sautīrṇaḥ kuṅkumādigāndhikavastūni prahitāni, tvaddarśanam aprāpya samudramadhye kālagata iti //
(Dak: 79) bhagavān āha // bhikṣavaḥ śṛṇudhvam //
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ pradeśikamaṇḍalino rājaika asti /
tatrājiravatīnāmanadīpāre nātidūre nānāpādapadrumopaśobhite manoramavistāre saritpravāhite dharmarucir nāma ṛṣiḥ prativasati sma / sa nityaṃ dharma śrotuṃ gacchatīti //
atha kadā cid ṛṣyāśramamārgāntare duṣṭajantor bhayam utpādita iti lokopavādaṃ śrutvā sa rājā sahāyair iṣudhanu sajjīkṛtya ṛṣyāśramaṃ gatavān // tata ṛṣyāśramaṃ prāpya gurupraṇāmaṃ kṛtvā nānāvinodakathālāpena sukhena tiṣṭhati // tataḥ sa munir dhanurbāṇaṃ dṛṣṭvā rājānam uvāca // alam anena rājan dhanurbāṇaṃ sajjīkṛtya, āgatas tvam / ahaṃ duṣṭo na, me dṛṣṭvā rājan bhīto 'si vā punaḥ //
atha sa rājā karṇaṃ mṛṣṭvā praṇāmaṃ kṛtvāha / ma evaṃ brūhi guro tvadbhayaviṣādān na, kiṃ tu mārgānte duṣṭajantor bhayam utpādita iti lokopavādaṃ śrutvāgato 'ham iti //
atha ṛṣir abravīt /
mā khedaṃ kuru he rājan saṃsāreṣu asārake /
helayā cāparādhi syāt kathitaṃ tvayi bhūpate // Dak_8.63 //
saṅkaṭaprāptakāleṣu paśyann api na paśyate /
śrutam api na bhāvyaṃ te tasmāc cokto mahīdhara // Dak_8.64 //
śastre bhṛte prahāreyuḥ kasmiṃś cit prāṇiṣu svayam /
samādhānaṃ tato bhūtvā krīyase dṛḍhacetasā // Dak_8.65 //
kasmāc chāsitam itthaṃ te śṛṇu tvaṃ bhūpate punaḥ /
akāraṇe gate prāṇe śastreṇa vidhyate yadi // Dak_8.66 //
vyathayā prāṇinā tena pralāpaiḥ kandanena tu /
punaḥ śāpayate nūnaṃ doṣaśalyo hi jāyate // Dak_8.67 //
ahiṃsā paramo dharma ahiṃsā paramaṃ tapaḥ /
ahiṃsā paramaṃ jñānam ahiṃsā paramaṃ padam // Dak_8.68 //
atha sa rājā tatheti satyam eva ity uktvā gurucaraṇau praṇāmaṃ kṛtvā pratinivṛttayati sahāyaiḥ saha pathi nānākathāvinodaiḥ //
tato nadīṃ niṣkramya, upārdhaṃ prāptavān dṛṣṭaḥ / madhyāhne ravikiraṇair ātaptaiḥ pānīyaṃ pītvā tarucchāyāyām āśṛtāṃ mṛgapatnīṃ dadarśa //
atha sahasaiva sa rājā guror vacanaṃ vismāritas tāṃ mṛgapatnīṃ śareṇa bhinnaḥ / udare śaraṃ bhidyati // tato mṛgapatnī mānuṣyagirā rājānam evam āha //
sādhu sādhu mahārāja kṛtas tvam uttamaṃ vratam /
tvaṃ ca rājarṣabhaḥ śreṣṭhadevajātiḥ sudhārmikaḥ // Dak_8.69 //
na mānuṣā cāsmi manuṣyavarya mṛgy apy ahaṃ tvadviṣayāntavāsā /
vṛddhā tvadīyena tṛṇodakena kathaṃ hi rājan tvayi khedayatnaḥ // Dak_8.70 //
lakṣmīniketaṃ yadupāśrayeṇa prāpto 'si lokābhimataṃ nṛpatvam /
trātāsi loke vyasane bhayeṣu kathaṃ nu rājan śareṇa bhinno me // Dak_8.71 //
ahaṃ hi paśujātiḥ syām ajñānadīnadurbalā /
āhāro maithunaṃ nidrā paśuvṛttis tathā nṛpa // Dak_8.72 //
naikadharmādhikāras tvaṃ dharmādharmavicārakṛt /
bhūpāla iti vikhyātaḥ sarvalokaiḥ praśaṃsitaḥ // Dak_8.73 //
subalo balahīnānāṃ dīnānāṃ śaraṇaṃ prabhuḥ /
īdṛśas tvaṃ mahārāja kathaṃ me jīva hāritaḥ // Dak_8.74 //
viśeṣair gurviṇī cāham udarasthasya kā gatiḥ /
asya mukhaṃ na paśyeyaṃ tenāsyaṃ paśyate na me // Dak_8.75 //
punaś ca //
na siṃhajātir na ca vyāghrajātir na ṛkṣajātir na ca sūkarī hy aham /
vṛkā na jātir na ca krūrajātis tvayā kimarthaṃ svaśareṇa bhinnā // Dak_8.76 //
vyādhānāṃ caṇḍakrūrāṇam alajjānāṃ tathaiva ca /
asatyānāṃ ca duṣṭānām evācāravidho nṛpa // Dak_8.77 //
tato rājā idaṃ vacanaṃ śrutvā śalyam iva gadgadakaṇṭhena pratyuttaraṃ dātuṃ na śaknoti // tatra kṣaṇaṃ tūṣṇīm āsthāya sa rājā mṛgapatnīm uvāca //
kiṃ manyase mṛgīdānīṃ mṛgayānāṃgate 'pi ca /
aparādhena lipto 'haṃ guror vacanaṃ nānyathā // Dak_8.78 //
kākatālīva yat prāpya pramodenābhinirmite /
na kiṃ cit krūracittena na ca te dveṣabhāvataḥ // Dak_8.79 //
mṛgapatny uvāca //
kiṃ manyase mahārāja prasādena parātmani /
svakānāṃ ca parāṇāṃ ca śarīraṃ tulyam eva ca // Dak_8.80 //
sukhaduḥkhaṃ ca sarveṣāṃ kathaṃ na jñāyase nṛpa /
mama prāṇaharas tvaṃ hi kiṃ vaktavyam ataḥ param // Dak_8.81 //
ity uktvā sā mṛgī kālagatā //
tatas tasya bhartā mṛgaḥ samāyātaḥ ghrāṇo nocchvāsam āghrāya paśyati tāṃ mṛtaśarīrāṃ dṛṣṭvā ucchedakarīram iva sahasā bhūmau papāta / krameṇa smṛtim upasthāpya karuṇakaruṇair nānāvilāpaṃ cakāra //
hā prāṇānandanasnehe vrajase katham ekikā /
māṃ vihāyādhunā tatra kathaṃ kena prahāritā // Dak_8.82 //
samārjavaṃ samaṃ jñānaṃ mama tulyaparākramā /
tvadguṇaṃ kathaṃ vismṛtya manye kāntārabhīṣaṇam // Dak_8.83 //
suhṛdanye na vidyante tavaikavallabhaḥ khalu /
idānīṃ sneham utsṛjya kathaṃ te jīva hāritaḥ // Dak_8.84 //
tataḥ sa rājānam uvāca //
mama prāṇasameyaṃ strī patnī me jīvahāritā /
atisnehatarā strī me kathaṃ te prāṇahāritā // Dak_8.85 //
atha sa mṛgas tasmai śāpitaḥ // yathā me patnī nadīmadhye sthitvā prahāritena vyāpāditā / tathā tvaṃ samudramadhye pañcatvam upagacchatu // caturvarṇānāṃ hīnavarṇo bhavatv iti śanaiḥ svam āśramaṃ gato mṛgaḥ //
kiṃ manyadhve bhikṣavas tena kālena tena samayena ṛṣir āsīd ahaṃ saḥ / yo 'sau sautīrṇaḥ sa rājābhūt // mṛgaśāpena śreṣṭhī bhūtvā samudramadhye kālagataḥ / kiṃ tu bauddhanāmānusmṛtya pramodya kuṅkumādidānato deveṣūpapannaḥ //
mahānuśaṃsā bhikṣavaḥ kuṅkumādigandhadānasya tathāgateṣu mahānuśaṃsā //
punaś ca śṛṇu //
majjadvāravilāsinīkarakucaśroṇyūruvisphāritāṃ
yat sphītasphuṭapaṅkajāṃ surapatir mandākinīṃ gāhate /
kāntābhiḥ smaravihvalābhir asakṛl lokottamāyādarāt
tad gandhodakapādyadhūpakusumasraggandhadānāt phalam // Dak_8.86 //
yad rājā cakravartī viyati gataghanaiḥ kuṅkumāmbhaḥpravāhaiḥ
karpūrāmodavadbhir malayajasurabhiśleṣaśītair yutāyām /
gaṅgāyām aṅgasaukhyaṃ paramam anubhavan modate sundarībhis
tat tyāgāt kuṅkumāder guṇagaṇanidhaye buddhabhaṭṭārakāya // Dak_8.87 //
mṛdaṅgavīṇāpaṭahapraṇādaiḥ kṛtvā tu pūjāṃ sugatottamānām /
śṛṇoti śabdān suramānuṣāṇāṃ śrotraṃ ca divvaṃ labhate viśiṣṭam // Dak_8.88 //
iti śrīdvāviṃśatyavadānakathāyāṃ kuṅkumādidānakathāparivarto nāmāṣṭamaḥ paricchedaḥ //
IX. chattradānakathā
atha khalu maitreyo bodhisattvo mahāsattvo bhagavantam evam āha // bhagavan
buddheṣu stūpabimbeṣu chattram udāraṃ pradiśanti ye /
teṣāṃ phalaṃ kīdṛśaṃ syād bhāṣasva sugata prabho // Dak_9.1 //
evam ukte 'tha bhagavān kṣaṇam eva tūṣṇīm āsthāya, idaṃ mahānimittaṃ prādurbhāvam akarot svaṃ prabhāvasaṃdarśanārthaṃ buddhapūjāsaṃvartanārthaṃ buddhe 'prasannānāṃ cittānāṃ manaḥprasannasaṃjananārtham //
athānantaraṃ mahāpṛthivī ṣaḍvikāraṃ prakampitā, ā rasātalaṃ yāvat sumerum api / evaṃrūpāṇy adbhutāni bhavanty anyāni ca // tadyathā // saṃkṣiptāni viśālībhavanti / hastinaḥ krośanti / aśvā hreṣante / gṛhagatāni vividhavādyabhāṇḍāni svayaṃ nadanti / andhāś cakṣuḥ pratilabhante / badhirāḥ
śrotraṃ labhante / mūkaḥ pravyāhārasamartho bhavati / indriyavikalā indriyāṇi pūrṇāni labhante / unmattā vigatamadā bhavanti, viṣapīḍitā nirviṣā bhavanti /
anyonyavairiṇo maitrīṃ pratilabhante / gurviṇyaḥ svastinā prajāyante /
bandhanabaddhā bandhanād vimucyante / adhanā dhanāni pratilabhante /
bubhukṣitāḥ pūrṇodarā bhavanti / rogārttā rogair vimuktā bhavanti / antarikṣāś ca devā divyapuṣpavarṣam utsṛjanti //
(Dak: 87)
atha śakro devānām indra adhastāj jñānadarśanaṃ pravartya tatkṣanam eva svargalokāt prasarati / bhagavataḥ pūjārthaṃ svayam eva mahāpramāṇadivyasuvarṇaratnamayacchattraṃ dhṛtvā devagaṇaiḥ sārdhaṃ tatra gṛddhakūṭaparvate samāyāti koṭipramāṇadundubhayaḥ pranādayan //
atha śakro devānām indro bhagavantaṃ dadarśa / dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samanvāgataṃ kāñcanaparvatam iva śriyā jvalantaṃ bhagavantaṃ suvarṇaratnamayaiś chattraiḥ saṃchādita abhūt / tripradakṣiṇīkṛtya bhagavataḥ pādau śirasābhivandya bhagavataḥ purastān niṣaṇṇaḥ //
atha bhagavān dharmaṃ kathayā saṃdarśya samuttejayati saṃharṣayati //
⟨anitya saṃsāram anitya koṣam anitya sauhṛdi saputradārā / anitya rājo vividhopabhogyaṃ saṃsārake sarvam anityam eva //
dānaṃ vibhūṣaṇaṃ loke dānaṃ durgatinivāraṇam / dānaṃ svargasya sopāṇaṃ dānaṃ śāntikaraṃ śubham //⟩
atha śakro devānām indraḥ saparivāro dharmaṃ śrutvā punar api divaṃ jagmuḥ //
(Dak: 88)
tadanantaraṃ parṣajjanās taddhetukaṃ cāveditamanasaḥ, teṣām āśayaṃ jñātvā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ //
kutremāni bhagavan kuśalamūlāni kṛtāni yato bhagavata evaṃvidhā pūjā bhikṣusaṃghasya ceti // bhagavān āha // tathāgatenaiva tāni bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavatpratyupasthitāny avaśyabhāvīni / mayaitāni karmāṇi kṛtāny upacitāni, ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati / na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāni pṛthivīdhātau nāpavāyvagniṣu vipacyante śubhāny aśubhāni ca //
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani kṣamāvatyāṃ mahānagaryām utpāditaḥ kṣemaṃkaro nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasarathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān etarhi tiṣṭhati saśiṣyaḥ // tena khalu punaḥ samayena anyatamajanapade rājadhānī āsīt / manoramā ṛddhisphītā subhikṣā cākīrṇabahujanaparivṛtā vidvajjanasampannā / tasyāṃ rājadhānyāṃ mahākṣatriyamūrdhnābhiṣikto mahāvīryavān paramadhārmiko dharmarājo dharmeṇa rājyaṃ kārayati sma // atha sa mahākṣatriyo mūrdhnābhiṣiktaḥ kṣemaṃkarasya tathāgatasya mahāśaṃsāvarṇanaṃ bhāṣitaṃ śrutvā paramaṃ prasādayām āsa // atha tatkṣaṇam eva vividhapūjopakaraṇaṃ sajjīkṛtya nimantraṇārthaṃ dūtaṃ preṣayati / aśvavegena hastivegena rathavegena / tataḥ kramatas tatrānuprāptas tathāgataṃ prārthayām āsa // he bhagavan kṣemaṃkara samyaksaṃbuddha mahākṣatriyo mūrdhnābhiṣikto tvayi nimantraṇaṃ preṣita adya caturthadine saśiṣyaḥ parṣadgaṇaiḥ saha samāyāntu mahāmune // ity uktvā kṣemaṃkaraṃ samyaksaṃbuddhaṃ praṇipatya svaviṣayaṃ pratyāgataḥ //
atha sa mahākṣatriyo mūrdhnābhiṣiktaś caturthadine puṣpadhūpagandhacchattradhvajapaṭākāḥ sajjīkṛtya, puṣpāñjaliṃ prakṣiptavān //
tato buddhānubhāvena tāni puṣpāṇi kṣemaṃkarasya tathāgatasya śirasi praticchannāni babhūvuḥ //
atha bhikṣavaḥ kṣemaṃkaraṃ samyaksaṃbuddhaṃ papracchuḥ / kuta idaṃ bhadanta bhagavan nimantraṇam āyātam iti //
(Dak: 90) kṣemaṃkaraḥ samyaksaṃbuddhaḥ provāca //
mahākṣatriyo mūrdhnābhiṣikto nimantraṇaṃ kṛtam /
tatrāsmābhir gantavyaṃ sajjīkurvantu bhikṣavaḥ // Dak_9.2 // iti //
atha kṣemaṃkaras tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaś caturthadine bhikṣugaṇaiḥ parivṛtaḥ kṣemaṃkaro bhagavān dānto dāntaparivāraḥ śāntaḥ śāntaparivāraḥ /
mukto muktaparivāraḥ āścarya āścaryaparivāraḥ / vinīto vinītaparivāro 'rhann arhatparivāraḥ / vītarāgo vītarāgaparivāraḥ prāsādikaḥ prāsādikaparivāro vṛṣabha iva gogaṇaparivṛtaḥ / gaja iva kalabhagaṇaparivṛtaḥ / siṃha iva daṃṣṭrigaṇaparivṛtaḥ / rājahaṃsa iva haṃsagaṇaparivṛtaḥ / suparṇīva pakṣigaṇaparivṛtaḥ / vipra iva śiṣyagaṇaparivṛtaḥ / bālāhāśva iva turagagaṇaparivṛtaḥ / deśika ivādhvagagaṇaparivṛtaḥ / sūra iva yodhagaṇaparivṛtaḥ / sārthavāha iva vaṇiggaṇaparivṛtaḥ / śreṣṭhīva paurajanaparivṛtaḥ / koṭṭarāja iva mantrigaṇaparivṛtaḥ / cakravartīva putrasahasraparivṛtaḥ / candra iva nakṣatragaṇaparivṛtaḥ / sūrya iva raśmisahasraparivṛtaḥ / dhṛtarāṣṭra iva gandharvagaṇaparivṛtaḥ / virūḍhaka iva kumbhāṇḍagaṇaparivṛtaḥ / virūpākṣa iva nāgagaṇaparivṛtaḥ / dhanada iva yakṣagaṇaparivṛtaḥ / vemacitrīvāsuragaṇaparivṛtaḥ / śakra iva tridaśagaṇaparivṛtaḥ / brahmā iva brahmakāyikaparivṛtaḥ / stimita iva jalanidhiḥ sajala iva jaladharo vimada iva gajapatiḥ / sudāntair indriyair asaṃkṣobhiteryāpathena pracacāra // anekair devagaṇānucarair buddhadharmair nānādevaputraiḥ saṃvarṇitaiḥ saṃgītair vādyapraṇādaiḥ kṣemaṃkaro bhagavāṃs tāṃ rājadhānīm anuprāptaḥ //
aśrauṣīd rājā mahākṣatriyo mūrdhnābhiṣiktaḥ kṣemaṃkarasamyaksaṃbuddhaś cāsmākaṃ rājadhānīm anuprāpta iti śrutvā ca mahatyā rājarddhyā mahatā rājānubhāvena samanvāgato yena bhagavān kṣemaṃkaraḥ samyaksaṃbuddhas tenopasaṃkrānta upasaṃkramya kṣemaṃkarasya samyaksaṃbuddhasya pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ //
(Dak: 92)
atha rājānaṃ kṣatriyaṃ mūrdhnābhiṣiktaṃ kṣemaṃkaraḥ samyaksaṃbuddho bodhikarair dharmaiḥ samādāpayati // athā sa rājā labdhaprasādajātaḥ kṣemaṃkaraṃ samyaksaṃbuddhaṃ rājakule nimantrya śatarasena bhojanena pratipāditaḥ //
śatasahasramūlyena suvarṇacchattreṇa saṃchādayām āsa //
atha sa bhagavān kṣemaṃkaraḥ samyaksaṃbuddho dharmavarsaṃ pravarṣitum ārabdhaḥ //
sādhu sādhu mahārāja mahāpuṇyavratottamam /
chattrāvarohaṇaṃ yena, īdṛśaṃ phalam āpyate // Dak_9.3 //
gajaturagapadātisyandanaiḥ saptaratnair vrajati sutasahasrair vyomni yac cakravartī /
śaśadharapariveṣacchattraruddhārkapādas
tad api phalam udāraṃ chattradānāt prasūtam // Dak_9.4 //
hemacchattratiraskṛtārkakiraṇāḥ śrīmadvinītadvipa-
skandhasthā bahuratnabhūṣaṇavarāḥ śakrarddhivispardhinaḥ /
cāturdvīpakacakravartyavanipā yad yānti khe līlayā
tat tāthāgatadhātucaityakusumacchattrapradānāt phalam // Dak_9.5 //
(Dak: 93)
punas ca vistareṇa śṛṇu / tathāgatebhyaś chattrapradānato rājā bhavati cakravartī caturaṅgo vijitavān dhārmiko dharmarājaḥ saptaratnasamanvāgataḥI // tadyathā //
cakraratnaṃ hastiratnam aśvaratnaṃ stīratnaṃ maṇiratnaṃ gṛhapatiratnaṃ pariṇāyakaratnam / evaṃ saptaratnasamanvāgato bhavati rājā cakravartī cāsya putrasahasraṃ bhavati śūrāṇāṃ vīrāṇāṃ varāṅgarūpināṃ parasainyapramardakānāṃ / putrasahasraiḥ samanvāgato bhavati / sa imāṃ mahāpṛthivīṃ sasāgarām akhilam akaṇṭhakam adaṇḍenāśastreṇābhinirjityādhyāsayati / ekapurīm iva pṛthivīṃ dharmeṇa rājyaṃ kariṣyati / evaṃrūpeṇa tvaṃ rājā bhaviṣyasi cakravartī caturdvīpeśvara iti vyākārṣīt // sa bhagavān yathāgataṃ tathārddhyā khagapathena svaṃ vihāraṃ samāyayau //
atha sa rājā parinirvṛtasya tathāgatasya ca samantayojanaṃ stūpaṃ kāritavān kroṣam uccatvena // mahāpramāṇaṃ chattraṃ nyasto pūjito 'bhūt //
kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena rājā babhūvāhaṃ saḥ / yan mayā kṣemaṃkarasamyaksaṃbuddhasya stūpeṣu śraddhayā chattraṃ nyastaṃ evaṃvidhā pūjā mayā cakravartī bhūtvā saṃsāre 'nantasukham anubhūtaṃ / idānīṃ tenaiva hetinā śakreṇa devānām indreṇāsya tathāgatasyaivaṃvidhā mānitā pūjitā chattreṇa saheti // tasmād bhikṣavo buddhaṃ bhagavantaṃ śāstāram iti jñātvā yuṣmābhir api satkāraṃ kartavyam iti / tathā mamāntare mama nirvṛte saṃsāre sattvebhya evam udārataraṃ vācyam apy unneyam //
iti puṇyaprasādanadvāviṃśatyavadānakathāyāṃ chattradānakathā navamaḥ paricchedaḥ //
X. dhātvavaropaṇakathā
atha khalu maitreyo bodhisattvo mahāsattvo bhagavantam etad avocat //
bhagavaṃś chattrānuśaṃsāṃ tava vāṇīṃ śrutvā pramodaṃ prāptavān // punar api
jinasya prakṛtau stūpe dhātum āropyate ca yat /
phalaṃ teṣāṃ kathaṃ nātha vada tvaṃ jñānasāgara // Dak_10.1 //
tasmin samaye so 'pi bhagavāṃl lokānukampārtham iha gṛdhrakūta eva viharati //
bhagavān āha //
sādhu śṛṇu mahāsattva dhātvāropaṇajaṃ phalam /
puṇyaṃ tad viśeṣaṃ ca vakṣyāmi sarvabodhaye // Dak_10.2 //
tad yathaikasmiṃ samaye dakṣiṇāpathe dharmakalpo nāma rājā rājyaṃ kārayati /
ṛddhisphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ cākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca praśāntakalikalahaḍimbaḍambaraṃ taskararogāpagataṃ śālīkṣugomahiṣīsaṃpannaṃ priyam iva putraikaṃ rājyaṃ kārayati // so 'pareṇa samayena devyā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati / tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayato māsātyayāt putro jāta abhirūpo darśanīyaḥ prāsādika atikrāntamānuṣyavarṇaḥ saṃprāptadivyadhātuśliṣṭavarṇaś cānena prabhayā sarvaṃ ca nagaram avabhāsito 'bhūt // taṃ dṛṣṭvā mātāpitarav anye ca lokāmātyaparṣajjanāḥ kautūhalābhyāgataḥ sattvāḥ paraṃ vismayam āgatāś cintayanti / kuto 'yaṃ īdṛśaḥ sattvaviśeṣa iti //
atha tasmin samaye tasya rājño grāmagrāmaṇyām adhikṛtajanā rājānam āgatya prāhuḥ / bho mahārāja tava viṣayeṣu sthāneṣu nidhānaplutā jātā // ke cid āhuḥ suvarṇanidhānaplutā jātā // ke cid āhū rūpyasya nidānaplutā jātā // ke cid āhū ratnanidānaplutā jātā // evam anyam anyāny aṣṭau nidhānaplutā jātā // kiṃ bhavatu dārakasya nāmeti // jñātaya ūcuḥ // aho puṇyasya sāmarthaḥ / yasmād anena jātena, dhātuśliṣṭaprabhayā sarvaṃ nagaram avabhāsitam / api tv aṣṭau dhātūnāṃ nidhānaplutā jātā / tasmād bhavatu dārakasya nāma dhātustejarājakumāra iti nāma sthāpitam //
tata upakaraṇaviśeṣair āśu vardhate hradastham iva paṅkajam / sa ca paṇḍito vyakto medhāvī śrāddho bhadraḥ kalyāṇāśya ātmahitaparahitapratipannaḥ kāruṇiko mahātmā dhārmiko dharmakāmaḥ prajāvatsarasvabhāvaḥ //
yāvad apareṇa samayena rūpamadamatto prabhūtabalākrāntaḥ sa svarājyaviṣaye vistarakautukaḥ kiṃ kim astīti taddarśanārtham upacakrāma, mahatyā rājarddhyā nānāvādyaṃ ninādayan parijanasahāyaparivṛto vaḍabāsahasrair nāgasahasraiḥ parivṛto yathā śakropacāraiḥ śakraparispardhy evaṃ sa vibhūtyā niṣkrāmati //
atha grāmaṇyāṃ janapade vistaraṃ darśituṃ rājāgacchatīti śabdam aśrauṣīt // tadā sarve janā yogyānusāreṇa sarvavastūni saṃbhārāṇi sajjīkṛtya rājānam upagamya sarvavastūpabhogapuraḥsareṇa taṃ satkārayām āsa //
(Dak: 98)
tataḥ sa dhātusteja ito nātidūre paramavistarasamatalasthalabhūmim anuprāptaḥ / tato rājño manasi utkaṇṭhita aśvavegena krīḍitum // atha rājñaḥ sahāyān atra
viśrāmayati / atha rājā dvir api trir api aśvavegaṃ kṛtavān / tato 'śvenātijavenāpahārito gataḥ / paramadūradeśe 'śvena parityaktvā rāj mūrchitaḥ /
mūrchā parigatā, rājā kṣaṇena cetanāṃ puṣṇāti / aśvam adarśanaṃ prāptaḥ // tataḥ sarve sahāyajanā rājānam adarśanaṃ prāptā manobhaṅgaṃ kṛtvā pratinivṛttāḥ //
atha sa rājā, pratinivṛttaṃ mārgaṃ na jñāyamānaṃ diśo 'pi aviditaḥ, svecchayā tad bhuvanaṃ tyaktvānyatra dūrabhuvanaṃ yayau // atha rājā tata ito nātidūre ramaṇakaṃ nāma nagaraṃ dṛṣṭaṃ, sa tad upajagāma / yāvat tataś catasro 'psaraso nirgatā abhirūpā darśanīyāḥ prāsādikās tāḥ kathayanti / ehi dhātusteja svāgataṃ te, idam asmākam annagṛhaṃ pānagṛhaṃ vastragṛhaṃ śayyāgṛhaṃ maṇimuktāvajravaiḍūryaśaṅkhaśilāpravālavividhajātarūparajatasaṃpūrṇam āgaccha raṃsyāmaha iti // sa tatheti kṛtvā tābhiḥ sahānekāni varṣāni ratim anubhūtavān / athāpi tatkṛtapuṇyaḥ sattvaḥ kṛtakuśalaḥ / dakṣiṇapaddhatigamanāc cainaṃ vārayanti //
sa yato dakṣiṇāyāḥ paddhater nivāryate, tataḥ suṣṭhutaram utkaṇṭhito gantum /
yāvat punar api dakṣiṇapathānugacchan paśyati sadāmattaṃ nāma nagaraṃ / tatra dvārībhūto yāvat tasmād apy aṣṭau cāpsaraso nirgatā abhirūpatarā darśanīyatarāḥ prāsādikatarās tāḥ kathayanti sma / ehi dhātusteja svāgataṃ te, idam asmākam annagṛhaṃ pānagṛhaṃ vastragṛhaṃ śayyāsanagṛhaṃ maṇimuktāvajravaiḍūryaśaṅkhaśilāpravālavividhajātarūparajatasaṃpūrṇam āgaccha raṃsyāmahe // sa tābhiḥ sahānekāni varṣāṇi ratim anubhūtavān / athāpi tatkṛtapuṇyaḥ sattvaḥ kṛtakuśalaḥ / tā apy asya dakṣiṇapaddhatiṃ vārayanti / sa yato dakṣiṇāyāḥ paddhater nivāryate, tataḥ suṣṭhutaram utkaṇṭhito gantum / yāvat punar api dakṣiṇena pathā gacchan paśyati nandanaṃ nāma nagaram / sa tatra dvārībhūto yāvat tasmād api ṣoḍaśāpsaraso nirgatā abhirūpatarā darśanīyatarāḥ prāsādikatarās tāḥ kathayanti / ehi dhātusteja svāgataṃ te, idam asmākam annagṛhaṃ pānagṛhaṃ vastragṛhaṃ śayyāsanagṛhaṃ maṇimuktāvajravaiḍūryaśaṅkhaśilāpravālavividhajātarūparajatasaṃpūrṇam āgaccha raṃsyāmahe // sa tābhis sahānekāni varṣāṇi ratim anubhūtavān / athāpi tatkṛtapuṇyaḥ sattvaḥ kṛtakuśalaḥ / tā apy asya dakṣiṇapaddhatiṃ vārayanti / sa yato dakṣiṇāyāḥ paddhater nivāryate tataḥ suṣṭhutaram utkaṇṭhito gantum // yāvat punar api dakṣineṇa pathā gacchan paśyati brahmottaraṃ nāma prāsādam / sa tatra dvāribhūto yāvat tasmād api dvātriṃśad apsaraso nirgatā abhirūpatarā darśanīyatarāḥ prāsādikatarās tāḥ kathayanti / ehi dhātusteja svāgataṃ te, idam asmākam annagṛhaṃ pānagṛhaṃ vastragṛhaṃ śayyāgṛhaṃ maṇimuktāvajravaiḍūryaśaṅkhaśilāpravāḍajātarūpārajatasaṃpūrṇam āgaccha raṃsyāmahe // sa tābhiḥ sahānekāni varṣāṇi ratim anubhūtavān / athāpi tatkṛtapuṇyaḥ sattvaḥ kṛtakuśalaḥ / tā apy asya dakṣināṃ paddhatiṃ vārayanti / sa yato dakṣiṇāyāḥ paddhater nivāryate / tataḥ suṣṭhutaram utkaṇṭhito gantum // yathā dakṣiṇāṃ paddhatiṃ gacchati tathāsya itaḥ paddhate yāvat punar api dakṣiṇena pathā gacchan paśyati mahāntaṃ taptavālukāsthalaṃ, tatas tīreṣūpagacchati / agnidāham iva jvālāgatāṃ vālukāṃ dadarśa // tad dṛṣṭvā manovihvalatayā iti cintitaḥ kathaṃ gamyate / kutra gaccheyam ahaṃ nu bho // tathā sthite ugrajantuḥ samāgataḥ / nāśvo na kharo noṣṭro na gāvo mukhākṛtir na vidyate / jantur eka upāgatya tam uvāca / mānava me 'ṅgapṛṣṭhe 'varohaya, idaṃ vālukāsthale kathaṃ hi gamyate / yadi hiṇḍate tava pādaḥ komalagodhumo muśalaprahārair vibhedayann iva viśīryate / ata eva me pṛṣṭhe 'varohaya paratīraṃ nīyate mayā // sa avaruroha ca tadā sa javena nīyate / tatkṣaṇam eva tīram anuprāptaḥ sa jantur antarhito 'bhūt //
(Dak: 102)
tato dakṣiṇena pathā gacchan kasmiṃś cit sthāne paśyati projjvalam / jvalanena sa tapyate // sa āha / kena karmaṇeti // vanadāhavahnido 'haṃ / tasya karmaṇeti //
sa punar api dṛṣṭaḥ / vāyasagṛddhādyair āraṭane 'niśaṃ bhujyate // so 'vocat / ko 'sau kena karmaṇeti // sa āha // ahaṃ viśvāsaghātakaḥ / tena karmaṇeti //
punar api jvaladagniguḍaṃ mukhe viṣkambhamāṇam aśnāti / taṃ dṛṣṭavān // sa āha / ko 'sau // sāṃghikānāṃ dravyaharaṇeneti //
sa punar api dṛṣṭaḥ / ayojvalitatīkṣṇatarakṣuramārge raṭan viśīrṇapādaḥ pragacchati // taṃ dṛṣṭvāha // kā evaṃvidhāḥ // sa cāha // dharmasetuṃ viṣame jale vā marge kuṭile vā bhindanti / tasya karmaṇeti //
(Dak: 103)
punar api prakīrṇakeśīstriyau svajānu dantair ghṛṣṭvā sthitau / sa āha / ke striyau kena vā karmaṇeti / te ūcatuḥ / adānnadātā kuśalair vihīnaḥ / annaṃ na prāptaṃ dvādaśavarṣabhūtam //
punar api ito 'bhyantaraṃ gacchan paśyati / śālmalī raṭann aṣṭāṅgulāyaskaṇṭakā saṃsaktaḥ // sa āha // ko 'yaṃ // sa cāha // paradārāgamanaprasakta iti //
sa punar api ito dakṣiṇena pathā gacchan paśyati / rajjunā pādadvayor baddhā gale 'valambya keśeṣu rajjunā granthayitvā vṛkṣe cālambya strī nitambe 'yodaṃṣṭraiḥ khādyate bhrśaṃ // tāṃ dṛṣṭvā sa āha / kā evaṃvidhā // sāha // ātmasvāminam avahelāṃ kṛtya parapaurṣarateneti //
(Dak: 104)
punar api ito dakṣiṇena pathā gacchan paśyati / mastake 'yomayacakraṃ bhrāmayan pūyaśoṇitaṃ prasarati śiraso 'sya / taṃ dṛṣṭvā kathayati / ayaṃ vidhā kasmād
duḥprasahyaduḥkhī kaḥ // sa tam āha // mātur apakārād imaṃ duḥprasahyaduḥkham /
atha sa punar api ito dakṣiṇena pathā gacchan paśyati /
mahākāyo mahocchrāyaparvatodarasaṃnibhaḥ /
svakeśaromapraticchannāṅgaḥ sūcīcchidropamāmukhaḥ // Dak_10.3 //
taṃ dṛṣṭvā sa prāha / ko 'sāv ayam ugrarūpo bhayānakaḥ // sa tam āha / kasmai cid dānaṃ kiṃcinmātraṃ na dadāmi / dānanivārakadānamātsaryād iti //
punar api ito dakṣiṇena pathā gacchan paśyati / agnikaṇāḥ śirasi varṣanti mahātṛṣārtaḥ // taṃ dṛṣṭvā sa prāha / aho vidheyaṃ kena karmaṇeti // sa āha //
kasmai cit tṛṣārtāyāgatāya pānīyaṃ pātuṃ na dadāmi // punas tena pātuṃ gacched iti, tadā sa cāpi mṛttikām ādāya vyayanaṃ kṛtvā pānīyam āvilaṃ kṛtvā taddhetor idaṃ duḥkham //
atha sa dhātustejanṛpaḥ paralokam itiniścitam iti saṃcintya tasmād dakṣiṇapathād vimukhībhūya svarājyaviṣayam anuprāptaḥ //
tadā tasya pitrā rājñā cirakālena na pratyāgatena kālagata iti matvā putrasya nāmnā prāsādaḥ kāritaḥ / nānāvādyabhāṇḍamṛdaṅgatāḍajhallavīṇāveṇumukuṇḍatūryādi cchattradhvajacāmarādi prāsādopari nyastam // cākṣarāṇi likhitāni sthāpitāni / yadi tāvad dhātustejakumāro jīvati, tasya māṅgalyena kṣipram āgamanāya, atha cyutaḥ kālagato vā gatyupapattisthānaviśeṣatāyai // ity akṣarāṇi likhitvā tāsu nyastāḥ //
atha sa dhātustejo nṛpatir dṛṣṭvā paurajanair acihnatvā kenāpi avicāritaḥ // tatas tena dhātustejarājñā svanāmna nirmitaprāsādaṃ samantataḥ paribhraman paśyati // svanāmalikhitaṃ kautūhalajātaḥ sa saṃlakṣayati / aho me mātāpitṛbhyāṃ mṛta eva gṛhīta iti niścayaṃ matvā me nāmnā pratimādinā prāsādaḥ kāritaḥ / pitrā rājñā tathākṛte bhūyaḥ kathaṃ saṃmukhī paśyeyaṃ / ataḥ kāraṇād atra sthātuṃ mano na ramate / kaivalyamokṣamārgaṃ sādhayeyam ity uktvā tasmāt sthānāc carann anyatra magadhābhimukhaṃ jagāma //
atha māgadhāḥ sattvās tasminn avasare gṛddhakūṭam āgamanāyāgacchanti / tatas tena dhātustejena tā dṛṣṭāḥ pṛṣṭāś ca kva bhavanto gacchanti // tair uktaṃ gṛddhakūṭaṃ gacchāmo buddhaṃ bhagavantaṃ draṣṭum iti // dhātustejaso buddha iti aśrutapūrvaṃ nāma śrutvā sarvaromakūpāṇy āhṛṣṭāni paramakutūhalam utpannam / tasyaitad abhavat / yan nv aham api buddhaṃ bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrameyam iti so 'pi janaiḥ sārdhaṃ gṛddhakūtaṃ gacchati //
(Dak: 107)
tataḥ sa dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samanvāgatam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyomaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakaṃ dṛṣṭvā prasādajāto bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā purato niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya //
atha bhagavān āśayaṃ jñātvā caturāryasatyaprativedhikī dharmadeśanā kṛtā // yāṃ śrutvā prasādajāto bhagavantam etad avocat // bhagavan vyākarotu / anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau vyākarotu //
atha bhagavān āha // bhaviṣyasi tvaṃ kulaputra dhātuśikharanāmalokadhātor dhātustejo nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān iti / vyākaraṇaṃ śrutvā pravrajyāgrahaṇaṃ cakāra // tatkṣaṇe sākṣād arhattvaṃ prāptam //
(Dak: 108)
tato bhikṣavas taṃ dṛṣṭvāścaryajātā bhagavantaṃ papracchuḥ / ko 'sau bhagavan tvayā samyaksaṃbodhau vyākṛta iti //
bhagavān āha // dakṣiṇāpathi dharmakalpo nāma rājā mahāpratāpavān dharmiṣṭhaḥ / tasya rājñaḥ suto 'sau //
bhikṣava ūcuḥ // kāni bhadanta tena karmāṇi kṛtāni yenābhirūpo darśanīyaḥ prāsādikas tejaḥ pravrajyārhattvaṃ sākṣātkṛtam iti // bhagavān āha //
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani ekanavatikalpe vipaśvī nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuśyāṇāṃ ca buddho bhagavān bandhumatīṃ mahārājadhānīṃ nagarīm upaniśritya viharati sma // atha sa bhagavān sakalabuddhakāryaṃ kṛtvā indhanakṣayāgnir iva nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinivṛtaḥ / tasmād rājñā bandhumatā śarīre śarīrapūjāṃ kṛtvā samantayojanastūpaṃ kāritaṃ krośam uccatvena //
(Dak: 109)
tena samayena anyatamaśreṣṭhiputreṇa taṃ dṛṣṭvā prasādajātena pitrā sādhitāni nānādhātumahārajatarūpyaratnakūṭāni gṛhītvā tasmin vipaśvinaḥ stūpagarbhe dhātur āropitaḥ // tena praṇidhānaṃ kṛtaṃ / anenāhaṃ kuśalena paścime samaye paścime kāle paścimake tathāgate 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau vyākaraṇaṃ pratilabheyam iti //
tena putreṇa kṛtakuśalamūlena tasya pitā dakṣiṇapathi dharmakalpo nāma rājā babhūva, tasya putro dhātustejaḥ pūrvajanmany api pitāputrau //
bhagavān āha // kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena śreṣṭhiputra āsīd ayaṃ sa dhātustejarājā / vipaśvinaḥ stūpe dhātum āropitaṃ / tena hetunā abhirūpaḥ prāsādiko darśanīyataraḥ / arhattvaṃ sākṣātkṛtam iti // mayāpi samyaksaṃbodhau vyākṛtaḥ //
bhagavān punar uvāca // mahānuśaṃsā maitreya mahānuśaṃsā bhikṣavas tathāgatasya stūpabimbeṣu dhātvavaropaṇānāṃ naikaphalānuśaṃsā // tac chṛṇuta //
(Dak: 110)
pade sugatasaṃpadāṃ sapadi satpratiṣṭho bhuvi
prakāśitayaśā bhavaty akhilasattvadhātvāśrayaḥ /
samunnatatarasthiraprakṛtisaṃpadā saṃśrito
jinapratikṛtau janena yadi dhātur āropyate // Dak_10.4 //
śakrīṃ samantād adhigamya lakṣmīṃ dvīpāṃś ca bhuktvā caturo narendrāḥ /
ante viśuddhaṃ padam āpnuvanti dhātoḥ samāropaṇato jinasya // Dak_10.5 //
dṛśyante kāntimantaḥ śaśadharavadanāḥ subhruvo dīrghanetrā
martyā yan martyaloke varakanakanibhāḥ kṣāntisauratyayuktāḥ /
pṛthvīṃ yac cāpi rājā jalanidhivasanāṃ pālayaṃś cakravartī
tat sarvaṃ buddhabimbe bhavati tanubhṛtāṃ dhātum āropya bhaktyā // Dak_10.6 //
tasmād bhikṣavo mamāntare mama nirvṛte 'nāyake loke idaṃ sūtraṃ deśayitavyam /
śrutvā ca prasādo bhavati prasādajāte tathā kariṣyati tathā ca kṛtvā tatphalaṃ prāpyate dhruvam //
iti dvāviṃśatyavadānakathāyāṃ dhātvavaropaṇakathā daśamaḥ paricchedaḥ //
XI. maṇḍalakathā
atha khalu maitreyo bodhisattvo mahāsattvo dhātvavaropaṇaphalānuśaṃsāṃ śrutvā bhagavantaṃ punar evam āha //
bhagavañ śrotum icchāmi, maṇḍalaṃ sugatasya ca /
kriyate yena pūjārtham, phalaṃ teṣāṃ kathaṃ vibho // Dak_11.1 //
bhagavān āha //
bhavati kanakavarṇaḥ sarvarogair vimuktaḥ
suramanujaviśiṣṭaś candravad dīptakāntiḥ /
dhanakanakasamṛddho jāyate rājavaṃśe
sugatavaragṛhe 'smin maṇḍalaṃ yaḥ karoti // Dak_11.2 //
iti bhāṣitvā bhagavān tūṣṇībhūtaḥ sthitaḥ / tathānuṣṭhite bhagavān saṃcintayati //
candraprabho bodhisattva ihāgacchatv iti sahacittotpādād bhagavataś candraprabho bodhisattvaś candrāvabhāsalokadhātor antarhitaḥ / tatkṣaṇam eva ṛddhyā vihāyasā āgatya gṛddhakūṭe bhagavataḥ purato niṣaṇṇaḥ // sa bhagavataḥ pādau śirasābhivanditvā, ekānte niṣīdati / sa ca sākṣāc candra iva rūpasaundaryaś candra iva prabhāvirājitaśītaraśmiḥ / samantayojano 'sya tejasāvabhāsitaḥ //
(Dak: 112)
atha sa bodhisattva utthāyāsanād bhagavantaṃ tridhā pradakṣinīkṛtya uttarāsaṅgaṃ kṛtvā dakṣiṇajānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpyā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamya bhagavantam etad avocat // bhagavan kasmin sati bhavapratyayo jāyate / kasya nirodho nirodhāt punar bhavet / kiṃ bhavo nirudhyate //
bhagavān āha // sādhu sādhu candraprabha / bhikṣavaḥ paśyata yūyam api tathā śṛṇotha / idaṃ sūtraṃ saṃprakāśayiṣye daśabalasamanvāgato 'haṃ caturvaiśāradyaviśārada udārām ārṣabhaṃ parṣadi siṃhanādaṃ nadāmi / yad utāsmin satīdaṃ bhavaty asyotpādād idam utpadyate / yad utāvidyāpratyayāt saṃskāraḥ, saṃskārapratyayād vijñānaṃ vijñānapratyayān nāmarūpaṃ nāmarūpapratyayāt ṣaḍāyatanaṃ saḍāyatanapratyayāt sparśaḥ sparśapratyayāt tṛṣṇā tṛṣṇāpratyayād upādānam upādānapratyayād bhavo bhavapratyayāj jātir jātipratyayāj jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsāḥ saṃbhavanti / evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya samudayo bhavati / yad utāsmin na satīdaṃ na satīdaṃ na bhavati / asya nirodhād idaṃ nirudhyate / yad utāvidyānirodhāt saṃskāranirodhaḥ saṃskāranirodhād vijñānanirodho vijñānanirodhān nāmarūpanirodho nāmarūpanirodhāt ṣaḍāyatananirodhaḥ ṣaḍāyatananirodhāt sparśanirodhaḥ sparśanirodhād vedanānirodho vedanānirodhāt tṛṣṇānirodhas tṛṣṇānirodhād upādānanirodha upādānanirodhād bhavanirodho bhavanirodhāj jātinirodho jātinirodhāj jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsā nirudhyante / evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya nirodho bhavati / svākhyāto me bhikṣavo dharma uttāno vivṛtaś chinnaplotiko yāvad devamanuṣyebhyaḥ samyak saṃprakāśitaḥ //
asmin khalu dharmaparyāye bhāṣyamāṇe candraprabheṇa bodhisattvena aṣṭādaśāveṇikabuddhadharmāḥ pratilabdhāḥ ṣaṭpāramitā eva pratilabdhāś ca //
atha khalu bhagavāṃs tasyaiva vyākaraṇam anuprayacchati //
sādhu sādhu kulaputra, asmiṃs tava lokadhātau candraprabho nāma tathāgato 'rhan bhaviṣyatīti //
(Dak: 114)
vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ /
devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ śāstā loke bhaviṣyati // Dak_11.3 //
atha sa bodhisattvo bhagavatas tathāgatasya vyākaraṇam anuprāpya prasādajātena bhagavantaṃ tripradakṣiṇīkṛtya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā svabhavanaṃ prakrāntaḥ //
atha khalu bhikṣavas tasya bodhisattvasya abhirūpaṃ darśanīyaṃ prāsādikaṃ ca dṛṣṭvā bhagavantam eva ūcuḥ // kāni bhadanta candraprabheṇa bodhisattvena karmāṇi kṛtāni, abhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ // bhagavān āha //
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani ekanavatikalpe vipaśvī nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ sastā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān bandhumatīṃ rājadhānīm upaśritya viharati sma // tena khalu punaḥ samayena bhagavān vipaśvī samyaksaṃbudhha ihaiva vihārān niṣkramya trāyatriṃśeṣu bhavaneṣu viharati //
(Dak: 115)
atha te janakāyā bhagavantaṃ vinā sthātumano notsahante // tatas te janakāyā bhagavato vipaśvinaḥ śrāvakottamaḥ sunandabhikṣus tam ūcuḥ // kva gacchati bhagavān vipaśvī ciraṃ divasam adṛṣṭvā sarve janakāyā bhagavantaṃ draṣṭum ākāṅkṣamāṇāḥ sthitāḥ //
sunandabhikṣur āha // ihaiva vihāre 'ham ekas tiṣṭhāmi, sa mayāpi darśanaṃ na prāpto bhagavān //
tena khalu punaḥ samayenānyatamaḥ śreṣṭhī mahārddho dharmakāmaḥ śuddhāśayo bhagavantam arcanārthaṃ puṣpadhūpādīni gṛhītvā vipaśyinaḥ
samyaksaṃbuddhasya vihāre praviśati // tatas tena bhagavantam adṛṣṭvā pṛṣṭaḥ /
bhagavān kva gacchati / kutra viharati / aho mandabhāgyasya bhagavān na prāpta iti //
sunando 'pi piṇḍāya prāvikṣat // tatas tena śreṣṭhinā gomayenopalipya maṇḍalākāraṃ kṛtvā bhagavato 'rthe pūjā kṛtā / punas tasya buddhir utpannā // anenaivaṃvidhinā gomayenopalipya maṇḍalam avidhāya kaḥ pūjayiṣyati / tat kasmān mana utsahante śūnyasthāne / ata evam ahaṃ sauvarṇamayaṃ maṇḍalaṃ nirmāpayiṣye / tathā kṛte sarve janakāyās tathāgatapūjanāya manaḥprasannatāṃ bhaveyuḥ // iti cintayitvā sa śreṣṭhī caturasrapramāṇena maṇḍalaṃ karmakareṇa kārayitvā vihāramadhye nirmāpitaḥ // tadanantaraṃ sa śreṣṭhī taṃ nirmāpayitvā vīthim avataran sarvajanakāyān āhūyoktaḥ // ye ye tathāgatārcanābhilāṣajanās tasmin maṇḍale 'rcayitavyāḥ / yāvad bhagavān vipaśvī samyaksaṃbuddho nāgatas tāvad iti // tac chrutvā tataḥ prabhṛti sarve bandhumatījanakāyās taṃ dṛṣṭvā prasādajātā bhagavato 'rthaṃ pūjāṃ kṛtāḥ //
athāpareṇa samayena śreṣṭhī maṇḍalam abhyarcya praṇidhānaṃ kṛtam // anena kuśalamūlena vānaprasthabodhisattvo bhaveyam iti / paścimakathāgate saṃbodhivyākaraṇaṃ pratilabheyam iti praṇidhānaṃ kṛtam // tataḥ sa buddhe bhagavati manaḥ prasādya kālaṃ kṛtvā kauravyarājñaḥ mahiṣī tasyāḥ kukṣāv upapannaḥ // tato navānāṃ māsānām atyayāt putro jāta abhirūpaḥ prāsādiko darśanīyaḥ / yadā jātamātreṇa tasya prabhayā sarvaṃ nagaram avabhāsitam / yathā candramoditaḥ śītaraśmis tathā prabhayā sphuṭo 'bhūt // tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpitam / kiṃ bhavatu dārakasya nāmeti //
amātyā ūcuḥ // yasmād asya prabhā niḥsṛtā tasmād bhavatu dārakasya candraprabha iti vyavasthāpitam //
tato dhātrīvargābhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpimaṇḍenānyaiś ca taptottaptair upakaraṇaviśeṣair āśu vardhate hradastham iva paṅkajam / yadā candraprabho dārako mahān saṃvṛttaḥ // sa ca bhadraḥ kalyāṇāśayaḥ prakṛtimedhāvitvāt sarvaśāstravidyādhigame kauśalaḥ śilpajñāne maṇirāge vādyavādite gītasaṃjñāne saṃgītaśāstre dhanuvidyādisaṃpanno 'bhūt //
sa bandhumitrāśritadīnavargān saṃmānanīyān atithīn gurūṃś ca /
prahlādayām āsa tayā samṛddhyā deśān mahāmegha ivābhivarṣan // Dak_11.4 //
(Dak: 118)
so 'pareṇa samayena sahāyānucaraiḥ parivṛto rājyakauśalakautūhalaṃ darśituṃ samantato nagarād bhraman lokān paśyati / ke cid vṛddhāḥ kubjabadhirā indriyahīnā vyādhibhiḥ spṛṣṭās tān paśyati / ke cit sundararūpayauvanamadadarpā garjitās tān paśyati // sa tān dṛṣṭvā tasyaitad abhavat // iha saṃsāre sarvam anartham evam, idaṃ śarīram aśaucapāpākulaṃ rogaśokasthānaṃ bhayākulaṃ māyānirmitam avīcisadṛśasaṃsārasamudraduḥkham aharniśaṃ pratāpitam / jarāmaraṇanivāraṇopāyaṃ nāsti / tasmāt saṃsārasamudrataraṇopāyam anveṣayeyam iti vicintya rājagṛhaṃ praviśya tūṣṇīṃ bhūtvā cintayām āsa //
rāgeṇa jāyate lobhaṃ śokaṃ lobhena jāyate /
śokena śoṣayed gātraṃ maraṇaṃ tatra prāpyate // Dak_11.5 //
tasmāt sukhaṃ na paśyāmi mānuṣāṇāṃ kadā cana /
īdṛśaṃ duḥkhasaṃsāre 'sukhasaṃjñā vidhīyate // Dak_11.6 //
tathāvidhe 'sārake kaḥ sāram ādadyāt //
tataḥ sa candraprabhaḥ pitaraṃ rājānaṃ vijñāpitavān // tāta śṛṇu me vāñchām / tava śuddhakule jāto 'haṃ kasmai cid bhikṣārthikebhyaḥ śramaṇabrāhmaṇavaṇīpakebhyo dānaṃ dātum icchāmi, tāta mamābhiprāyaṃ śṛṇu //
(Dak: 119)
dānaṃ nāma mahānidhānam anugaṃ caurādyasādhāraṇaṃ
dānaṃ matsaralobhadoṣarajasaḥ prakṣālanaṃ cetasaḥ /
saṃsārādhvapariśramāpanayanaṃ dānaṃ sukhaṃ vāhanaṃ
dānaṃ naikasukhopadhānasumukhaṃ sanmitram ātyantikam // Dak_11.7 //
vibhavasamudayaṃ vā dīptim ājñāguṇaṃ vā
tridaśapuranivāsaṃ rūpaśobhāguṇaṃ vā /
yad abhilaṣati sarvaṃ tat samāpnoti dānād
iti parigaṇitārthaḥ ko na dānāni dadyāt // Dak_11.8 //
tasmād ahaṃ prārthayāmi //
tato janakaḥ prahasan tam uvāca // aho śuddhaceto durāsada, bālo 'pi dānam eva rocate // punar āha // putra candraprabha kiin bhāṣase / nūnaṃ tava viśaye 'nnagṛhapānagṛhaṃ suvarṇarajatamaṇimuktāsaṃparipūrṇaṃ tat sarvaṃ tavādhīnam / yathecchayā dānaṃ kur