Kệ Nhị Thập Nhị Vị (Dvāviṃśatyavadānakathā)

ṃ namasyanti / ke cin maheśvaraṃ nārāyaṇaṃ śakraṃ māṇibhadraṃ hārītiṃ candrasūryagrahanakṣatrān namasyamānā yācayanti // ke cin nadīhradasarastaḍāgavāpīkūpādīni pariyācayanti / tathāpi na kaś cit paritrāṇaṃ bhavati //
(Dak: 176) atha ke cid buddhadharmasaṃghābhiprasannā buddhadharmasaṃghān namasyanti //
bhagavan sarvadarśī tvaṃ / katham asmād vayam evaṃrūpād upadravato bhayasthānāt parimucyema /
bhagavan nātha īdṛśād upadravāt trātā bhava //
ity uktvā bauddhāya namaskāraṃ kṛtvā cintāparo vyavasthitaḥ // atrāntare nāsti kiṃ cid buddhānāṃ bhagavatām aviditam avijñātam / dharmatā khalu buddhānāṃ bhagavatāṃ mahākāruṇikānāṃ lokānugrahapravṛttikānām, ekākārarakṣāṇāṃ, śamathavipaśyanāvihāriṇāṃ, tridamathavastukuśalānāṃ, caturoghottīrṇānāṃ caturṛddhipādacaraṇatalasupratiṣṭhitānāṃ caturṣu saṃgrahavastuṣu dīrgharātrakṛtaparicayānāṃ, pañcāṅgaviprahīṇānāṃ pañcagatisamatikrāntānāṃ, ṣaḍaṅgasamanvāgatānāṃ ṣaṭpāramitāparipūrṇānāṃ, saptabodhyaṅgakusumāḍhyānāṃ, aṣṭāṅgamārgadarśānāṃ navānupūrvavihārasamāpattikuśalānāṃ, daśabalabalināṃ daśadiksamāpūrṇayaśasāṃ daśaśatavaśavartiprativiśiṣṭānāṃ trirātres tridivasasya buddhacakṣuṣā lokaṃ vyavalokya jñānadarśanaṃ pravartate / ko hīyate ko vardhate kaḥ kṛcchraprāptaḥ kaḥ saṃkaṭaprāptaḥ kaḥ saṃbādhaprāptaḥ kaḥ kṛcchrasaṃbādhaprāptaḥ kasya duḥkhapaṅkanimagnasya hastoddhāraṃ dadyām uddhārayeyam iti //
(Dak: 177)
atha tatkṣaṇam eva pratisarann abhyutthāya, āyuṣmadānandapramukhān bhikṣusaṃghān āmantrayate sma // bho bhikṣava ānandapramukhā vaiśālīnagarīṃ gatvā mamājñayā mama vacanena vaiśālīnagarīṃ gatvā vīthīmadhye niṣaṇṇā imāṃ gāthāṃ bhāṣayata / tadāvaśyaṃ sarvavighnabhūtagrahāḥ pratipraśabdheyuḥ sarvopadravā duṣṭasattvāḥ palāyiṣyanti / tadyathā / imāś ca gāthāḥ /
visarata visarata duṣṭasattvā muñcata muñcata mā tiṣṭhantu, ītir vyupaśāmyatu //
iti uddiśya bhikṣugaṇān visarjayām āsa //
atha te bhikṣavo bhagavataś caraṇayoḥ praṇipatya bhagavataḥ vacanaṃ śirasā nidhāya, imā vighnotsāraṇadhāraṇī hṛdayagatā // tatkṣaṇam evarddhyā ca vaihāyasād ānandapramukhāḥ pañcaśatabhikṣugaṇā lohitapakṣarājahaṃsa iva gagaṇadeśāt taṃ viṣayam anuprāptāḥ // athānandapramukhā bhikṣugaṇā vaiśālīnagarīṃ gatvā vīthīmadhye sthitvā brahmasvareṇa ekamatenaikasvareṇa imāṃ gāthāṃ bhāṣitum ārabdhāḥ //
(Dak: 178) imāś ca gāthāḥ //
visarata visarata / buddho lokānukampaka ājñāpayati / muñcata
muñcata ma tiṣṭhantu / ītir vyupaśāmyatu / nirgacchata nirgacchata /
buddhaḥ parviśati mahādevātidevaguruḥ / sendrāś ca devāḥ sabrahmakāḥ saprajāpatikaś catvāraś ca lokapālāḥ praviśanti anekāni ca devatāsahasrāṇi / asurendrāś ca anekāni asuraśatasahasrāṇi prativasanti / bahūni ca bhūtasahasrāṇi bhagavato 'bhiprasannāni prabhaviṣyanti sarvasattvānām arthe / te co mā anarthaṃ kariṣyanti //
nirgacchata nirgacchata / kṣipraṃ palāyata / yadi duṣṭacittā na parāyeta, naśyata // ye maitracittā nāparādhakāmā rakṣāṃ cānuvartitukāmās te tiṣṭhantu praviśantu / buddho lokānukampaka evam ājñāpayati sarvasattvahitādhyāśayo maitrīvihārī kāruṇikavihārī muditāviharī upekṣāvihārī //
ete mantrapadāḥ siddhāḥ siddhagāthā jinoditāḥ /
sarveṣāṃ devatānāṃ ca bhūtānāṃ ca hitaiṣiṇām // Dak_17.13 //
jñānenārthottamenādya tathā dharmatayāpi ca /
jagatām ītayaḥ sarvāḥ śāmyantv ārogyam astu vaḥ // Dak_17.14 //
(Dak: 179)
iti bhāṣyamāṇe sarvabhūtagaṇāḥ saṃtrastāḥ samvignamanaso daśa diśaḥ palāyitvā vilayaṃ gatā duṣṭasattvā vihethacittāḥ kupitacittāḥ pratipraśabdhā abhūvan // tadā ca vihāyasi ghanavidyuvātavṛṣṭijalākulapraśāntābhūt //
phalapuṣpapratimaṇḍitasurasasvādūni cābhūvan //
evaṃ buddhānubhāvena tasyāṃ nagaryāṃ sarvopadravadurbhikṣaṃ praśāntya, sarva ṛtavo yathābhiprāyaṃ kāle tathā samṛdhyati kāle varṣati kāle vāyavaḥ pravāyanti //
tadā sarvajanakāyāḥ praharṣajātāḥ sarvabhikṣugaṇān vāsena bhaktena nimantritā abhūvan //
atha khalu bhikṣava ānandaprabhṛtayo varṣātyayāc charadaḥ śaradātyayāc caturmāsātyayāc chiśiraḥ samāyātaḥ tadā janakāyān evam āha // vayam api māsacatuṣṭayam agamat atrāsthitā guror antikaṃ gacchāmaḥ //
ity ukte sarvajanakāyā bhikṣugaṇān gamanakālam api jñātvā satkṛtya pūjayitvā mānayitvā visarjayām āsuḥ //
atha te bhikṣavo dhīratayā nagaraṃ nagarāc caṃkramyamāṇā anyatamajanapadaviṣayam anuprāptāḥ //
(Dak: 180)
atha tasmiñ janapade mahāḍhyo dhanakanakasamṛddho mahābhogo vistīrṇaparigraho mahātyāgo mahāparivāraḥ śuddhāśayo dharmātmā paropakārī śramaṇabrāhmaṇavaṇīpakeṣv abhirato duḥkhīnāṃ duḥkhatārako mahākaruṇādṛṣṭaḥ śuddhaceto nāma śreṣṭhī dvātriṃśatābhir vanitābhiḥ parivṛtaḥ sukhalīlayā tiṣṭhati // kāle tyāgaḥ kāle upābhogaḥ // sa śreṣṭhī tān bhikṣūn samāgatān dṛṣṭvā śītārtenāgatam iti jñātvātikaruṇābhibhūtaḥ sādarair agnimathe nītvā ujjvālikāṃ prajvālya dadāti / tena śreṣṭhinā bahavo 'gnimaṭhāḥ kāritāḥ santi / tasmāt pañcaśatabhikṣugaṇā agnitāpaiḥ saṃtarpitāḥ // tataḥ paścād annāhārāḥ pradattāḥ / te bhikṣavas tad annaṃ na bhuktāḥ / tad dṛṣṭvā sa śreṣṭhī tān uvāca // kena bhikṣavo mayā dattānnaṃ nopabhuktam //
bhikṣava ūcuḥ // buddho bhikṣavo yam akāle na bhoktavyaṃ sūryāstaniśākālam iti //
tataḥ sa śreṣṭhī tathety uktvā gṛhaṃ praviśati //
atha sa rātryatyayāt prātaḥkāle yathāyogyānusāraiḥ piṇḍapātrādi dattvā tān satkārayām āsa //
(Dak: 181)
atha te bhikṣavas taṃ gṛhītvā tasmai śuddhāśiṣaṃ dattvā gamiṣyāma ity ārocya tasmāt sthānān niṣkrāntāḥ / niṣkramya yena gṛddhakūte bhagavāṃs tenopasaṃkrāntā upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇāḥ //
athānandabhikṣur utthāyāsanād bhagavataḥ prataḥ sthitvaivam āha // bhagavan sarvajña yathā bhavadājñā tathā vaiśālīnagaryāṃ sarvā ītayaḥ praśāntā abhūvan //
tava prabhāvād iti kṛtvā vayam atrāgatā sma //
bhagavān āha // sādhu sādhu ānanda sādhu sādhu bhikṣavaḥ / evaṃ parārthakṛte udyogakaraṇīyam //
punar bhagavantam ānanda āha //
bhagavan vaiśālīnagaryāṃ nivṛttakāle 'nyatamajanapadaviṣayam anuprāptāḥ / tāṃ nagarīṃ vayam agamat / anyatamaśreṣṭhī āḍhyo 'smān śītavātapariśramād āgatān dṛṣṭvā sādareṇāhūya, ādāv agnimaṭhe praṇīyāgniṃ prajvālya dadāti / bahavo 'gnimaṭhāḥ santi // śreṣṭhī paramadhārmiko 'sau purusaḥ / ye ye śramaṇabrāhmaṇatīrthikāś cāgatās tebhyaḥ sarvebhya ujjvālikām prajvālya dadāti hemantaśiśirakāle 'sau śraddhayā //
(Dak: 182)
bhagavān āha // mahāphalānuśaṃsā ujjvālikāyāḥ śiśirāgame 'mṛtopamā tasmān mahāphalānuśaṃsā ujjvalikāyāḥ śṛṇuta bhikṣavaḥ kathayāmi //
nānāsāraṅgarūpaprabhavamṛdumahadromasaṃślāghyavastrā
hemante garbhagehe priyatamavanitābāhuyugmopagūḍhāḥ /
yat krīḍanti kṣitīśā vividharasavarair annapānaiḥ samṛddhās tat syād ujjvālikāyāḥ phalam atimadhuraṃ bhikṣusaṃghārpitāyāḥ //
Dak_17.15 //
jvālātaraṅgavikasaddahanopagūḍhāṃ bhīmasvanāṃ śiśiraśītavināśakartrīm / ujjvālikāṃ munivarapravarāya dattvā dīptaprabho bhavati devamanuṣyaloke //
Dak_17.16 //
gandharvāsurakinnaraiḥ sahacarā dedīpyamānānanā
vidyujjvālaśaracchaśāṅkasadṛśāḥ kāntābhir āliṅgitāḥ /
svarge yad vicaranti dīptavapuṣo līlāyamānāḥ surās
tad dattvāryaganāya śītasamaye cojjvālikāṃ śraddhayā // Dak_17.17 //
jitvā ripūn ye gajavājiyuktāḥ pṛthvīṃ samantād anuśāsayanti /
dīptānanā hemavibhūṣitāṅgā ujjvālikāyāḥ phalam eva teṣām // Dak_17.18 //
te tādṛśaṃ cet phala prāptukāmā ujjvālikāṃ ye manujāḥ pradeyuḥ /
hemantaśīte 'gnimaṭhāni kṛtvā bhikṣvādaye cāryagaṇāya nityam // Dak_17.19 //
iti dvāviṃśatyavadānakathāyām ujjvālikādānakathā saptadaśamaḥ paricchedaḥ //
XVIII. dīpakathā
atha khalu maitreyo bodhisattvo mahāsattvo bhagavantam etad avocat //
bhagavañ chrotum icchāmi, dīpadānasya yat phalam /
stūpe vā buddhabimbe vā vada lokārthahetave // Dak_18.1 //
bhagavān kṣaṇaṃ tūṣṇīm āsthāya parṣadaṃ samālokya ca maitreyam āmantryaivam āha //
śṛṇu maitreya vakṣyāmi lokānāṃ hitahetave /
yac chrutaṃ tatkathāṃ bhavyāṃ śrutvā prāmodya jāyate // Dak_18.2 //
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvāni ekanavatikalpe vipaśvī nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaranasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyānāṃ ca buddho bhagavān // sa bandhumatīṃ rājadhānīm upaniśritya viharati sma // yāvad vipaśvī samyaksaṃbuddhaḥ sakalabuddhakāryaṃ kṛtvendhanakṣayād ivāgnir nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtas tasya rājñā bandhumatā śarīre śarīrapūjāṃ kṛtvā samantayojanaś catūratnamayaḥ stūpaḥ pratiṣṭhāpito 'bhūt krośam uccatvena //
yatrānekāni prāṇiśatasahasrāṇi kālaṃ kṛtvā svargamokṣaparāyaṇāni bhavanti //
tatra stūpe mahotsāho vartate / śraddhā brāhmaṇagṛhapatayo vicitrair gandhamālyavilepanaiś chattradhvajapatākābhiḥ pūjābhiḥ kurvanti sma //
(Dak: 185)
athāpareṇa samayenāsyāṃ nagaryām anyatamaḥ puruṣaḥ karacaraṇayihīnaḥ kuṣṭhaśarīraḥ kutrāpi gamanam asamarthaḥ / tām eva vārttāṃ pratiśrutya tasyaitad abhavat //
aho brāhmaṇagṛhapataya imaṃ stūpaṃ pratipūjayanti / tathāham evaṃ pūjayeyaṃ pādapāṇivihīno gamanāsamarthaḥ kathaṃ gaccheyam // ity uktvā tasya buddhir utpannā // adya rātrau svakāyavibhavabalasthāma saṃjanayya gṛhān niṣkramayeyaṃ niṣkramya ca yadi samartham asti tāvat pradakṣiṇīkrīyate //
ity uktvā rātrau candracandrikāvirājamāne prabhāsvare kāyasthāmabalaṃ saṃjanayya stūpasya samīpaṃ balādhānenānuprāptaḥ // sa styānamiddhavyathayā paripīḍitagātro niśvasya bhūmau nipātitaḥ // atha sa puruṣa imaṃ stūpaṃ namaskṛtya svayam evam aṅgaparivartanena pradakṣiṇīkartum ārabdhaḥ / tatas tām eva rātriṃ sampūrṇam aṣṭottaraśatapradakṣiṇaṃ cakāra // athāsya puruṣasya bauddhaprabhāvāt tatkṣaṇaṃ pādāṅgulī samyak bhūtvāgatāḥ / tathā karapallavaḥ svajo 'bhūt / śarīre kuṣṭhā praśrabdhā / pūrvakarmāvaraṇaṃ praṇaśya anena duṣkaravratakuśalamūlena śuddhaśarīro 'bhūt //
(Dak: 186)
atha sa puruṣaḥ prasādajātaḥ punar api stūpe 'ṣṭāṅgapraṇāmaṃ kṛtvātha prabhāte manohlāditaḥ prahasitavadanaḥ svagṛhaṃ pratyāgataḥ // atha svagṛhe patnyādiparijanas tam āgataṃ dṛṣṭvāvarjitamanā ūcuḥ // aho kva gato 'si / kathaṃ te śarīro duṣkṛtaiḥ parimuktaḥ svasthadeho 'ho bhāgyātiśayasya karma yathaiva punarjanma tathaiva prāptaḥ / vaidyoṣadhair asaṃspṛṣṭaḥ kena kuṣṭhaḥ pramucyate //
sa āha //
vaidyoṣadhaiḥ kiṃ kriyate mahārogapraśāntaye /
buddheṣu kṛtapuṇyena tasmāt pāpaṃ pramuñcati // Dak_18.3 //
atha sa khalu puruṣas tasmin stūpe lakṣadhā pradakṣiṇaṃ kṛtaḥ / tathā kṛte sa cintayati sma // yan nv ahaṃ bhagavataḥ stūpaṃ tathāvidhaiḥ pūjayābhyarya kim eva na ca pūjā nūnaṃ yathātmabhāvaparityāgeneti // aṅgīkṛtam iti //
tadanantaraṃ māse māse śuklāṣṭamyāṃ caturdaśyāṃ pañcadaśyām upoṣadhavrataṃ varṣam ekaṃ yathāvidhinā pūjā kṛtā // tataḥ kārttikapūrṇamāsyām ārabhyāśvinapūrṇamāsīparyantam upavāsya svātmabhāvaṃ dīpayitum ārabdhavān //
(Dak: 187)
tata ākāśāc chabdo niścārita idaṃ vācam udīrayan // evam ātmabhāvaṃ parityāgaṃ mā kuru mahāduṣkaraṃ paramaduṣkaram / tvaṃ ca sarvasattvapriyadarśanabodhisattvasadṛśo na bhavati / tasmāt tvayā na sukaraṃ kartum //
sa āha // katham etat //
punar ākāśād evam uvāca //
bhūtapūrvaṃ bhagavāṃś candravimalasūryaprabhāsaśrīs tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho 'bhūt / tasya bhagavataḥ samyaksaṃbuddhasya dvācatvāriṃśatkalpaśatasahasrāṇi āyuḥpramāṇam abhūt / teṣāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ śrāvakānāṃ tāvad evāyuḥpramāṇam abhūt // tasya pūjākarmaṇe sarvasattvapriyadarśano nāma bodhisattvas tasyāṃ velāyāṃ tathārūpaṃ sarvasattvarūpadarśanaṃ nāma samādhiṃ samāpadya tasya samādheḥ prabhāvāt samanantarasamāpannasyātha tāvad evopary antarīkṣān mandāravamahāmandāravāṇāṃ puṣpānāṃ mahāntaṃ puṣpavarṣam abhipravṛṣṭam // kālānusāraṇacandanameghaḥ kṛta uragasāracandanavarṣam abhipravṛṣṭam / tādṛśaḥ sarvasattvapriyadarśano nāma bodhisattva imāṃ sahālokadhātuṃ gandhena sphāritaḥ //
(Dak: 188)
atha khalu sarvasattvapriyadarśano nāma bodhisattvaḥ smṛtimān saṃprajānaṃs tasmāt samādher vyutthitaḥ / vyutthāya caivaṃ cintayām āsa // na tathā ṛddhiprātihāryaṃ saṃdarśanena bhagavataḥ pūjā kṛtā bhavati yathātmabhāvaparityāgeneti //
atha khalu sarvasattvapriyadarśano nāma bodhisattvas tasyāṃ velāyām aguruturuṣkakundurukaṃ saṃbhajya campakatailaṃ pibati sma // satatasamitaṃ gandhaṃ bhakṣayataḥ sugandhatailaṃ pibato dvādaśavarṣaparyantāny abhūvan / tataḥ sa dvādaśavarṣāṇām atyayāt taṃ svam ātmabhāvaṃ divyavastraiḥ pariveṣṭya gandhatailaplutaṃ kṛtvā kāyaṃ prajvālayām āsa tathāgatasya pūjakarmaṇe 'sya ca saddharmapuṇḍarīkapūjārtham // atha khalu tasya bodhisattvasya tābhiḥ kāyapradīpamuktajvalāprabhābhir aśītigaṅgānadīvālukāsamā lokadhātavaḥ sphuṭā abhūvan // teṣu lokadhātuṣv aśītigaṅgānadīvālukāsamās tathāgatāḥ sādhukāraṃ dadanti sma // sādhu sādhu kulaputra paramaduṣkara bodhisattvānāṃ vīryārambha bhūtā tathāgatapūjā dharmapūjā / tathā
puṣpadhūpagandhamālyavilepanacchattradhvajapaṭākapūjā idaṃ kulaputrāgradānaṃ tathā rājyapriyaputrabhāryādiparityāgadānaṃ na /
(Dak: 189)
iyaṃ punaḥ kulaputra viśiṣṭāgrā pūjā tasmāt param anyan nāstīti // te buddhā imāṃ vācaṃ bhāṣitvā tūṣṇīm abhūvan //
tena samayena sarvasattvāpriyadarśano nāma bodhisattvasyātmabhāvadīpyamānasya dvādaśavarṣasahasrāṇām atyayena praśānto 'bhūt // atha tataś cyutvā tasya samyaksaṃbuddhasya pravacane rājño vimaladattasya gṛhe upapanna aupapādukaḥ sarvalakṣaṇaguṇopeta utsaṅge paryaṅkena prādurbhūto 'bhūt //
evaṃrūpeṇa tvayā vīryārambhaṃ kartuṃ na sukaram / tasmāt tvam ātmabhāvānurūpeṇa manasā cintya svam ātmaprakṛtiṃ saṃsājya divyavastreṇa pariveṣṭya ṣaṇṇavatyaṅgulāyāmapramāṇena mahādīpanāmnā prajvālaya tathā cāpi dīpamālāṃ prajvālaya // evaṃrūpeṇākāśād udīritaṃ tena coktam // bhavan kas tvam //
sa āha // ahaṃ bhagavān svarūpo nānyo draṣṭavyaḥ // punar api harṣajātaḥ sa āha //
bhagavann ātmapratijñāṃ kathaṃ laghayeyam / yenātmabhāvaparityāgena prajvālya mamātmabhāvena suṣṭhu kṛtaṃ na mātrā na pitrā nānyadevatābhiḥ l api tu tavānubhāvād adyaiva karmāvaraṇaṃ kṣayaṃ gatam //
(Dak: 190)
aho guṇamayaṃ kṣetraṃ sarvadoṣavivarjitam /
adyaivāropitaṃ bījam adyaiva prāpta saṃpadam // Dak_18.4 //
tasmād bhagavan svajīvitam agaṇayitvā svātmabhāvaṃ paridīpayitum icchāmi //
punar apy ākāśāc chabdo niścacāra //
sādhu sādhu puruṣarsabha tvaṃ dṛḍhapratijño mayā yathādṛṣṭaṃ tathā kuru / tathā kṛte tvatkīrtir yāvat saṃsāras tiṣṭhati tāvat tiṣṭhatu / tathā kṛte māreṇa yasyāpi cittaṃ skhalituṃ samarthaṃna syāt //
ity ukte sa ākāśaṃ vyavalokayati sma / sa paśyati buddhabimbam / kṣaṇenāntarhito 'bhūt // atha sa purusaḥ prītiprāmodyajāta ākāśaṃ vyavalokya kṛtāñjaliṃ praṇipatya sthitaḥ // atha sa puruṣaḥ satyam eva niścitya svātmabhāvena divyaśvetavastreṇa pariveṣṭya svāṅgapramāṇena sugandhadravyeṇopalipya mahādīpety uktvā vipaśvinas tathāgatasya dhātustūpe dīpaṃ prajvālayām āsa / dīpamālāṃ cāpi prakurvanti / kārttikamāsam ekaṃ nirantaraṃ satkārayām āsa //
(Dak: 191)
tataḥ sa puruṣas tena kuśalamūlena ca praṇidhānavaśād dīpārciṣalokadhātau dīparājo nāma pratyekabuddha upapannaḥ pañcābhijñāprāptaḥ // tataḥ sa pratyekabuddhaḥ saṃsāram asāram iti jñātvā vidyud iva prātihāryaṃ kṛtvā vihāyasaṃ saptatālamātram abhyudgamya ca tejodhātuṃ samāpadyolkeva parinirvāti sma // yat tasya pittaśleṣmamāṃsāsthisnāyurudhiraṃ tat sarvaṃ tejasā paryavadātam agamac chuddhaśarīro 'bhūt // evaṃrūpeṇa saṃsāre 'nantasukham anuprāpya nirvāṇabhūmiṃ gacchati sma //
dīpadānasya mahāpuṇyatā mahānuśaṃsā pratilabhyate 'nekavipākā bhikṣavaḥ //
punar vistareṇa śṛṇuta //
dharādharatiraskṛtaṃ paramadūradeśasthitaṃ
susūkṣmam api vastu cātitimirotkarair āvṛtam /
karāgra iva sa sthitaṃ yad aniruddhadṛṣṭaṃ diśo
dadarśa sugate mahādyutipradīpadānāt phalam // Dak_18.5 //
dūraṃ sūkṣmaṃ vyavasthitaṃ dṛśyaṃ paśyanti ye janāḥ /
jinapradīpamālāyās tat phalaṃ munayo jaguḥ // Dak_18.6 //
dṛśyante yat kṣitīśāḥ śaśadharavapuṣo dīrghanīlotpalākṣā
devā yad devalokaṃ varakanakanibhā bhāsayanti svakāntyā /
rājā yac cakravartl maṇikiraṇaśatair bhāsayan gāṃ prayāti
tat sarvaṃ dīpadānād bhavati tanubhṛtāṃ buddhabhaṭṭārakāya // Dak_18.7 //
loke yad bhānti martyāḥ kuvalayanayanāḥ subhruvo hemavarṇāḥ
śakro yad devarājo daśaśatanayano bhāti divyāsanasthaḥ /
yad brahmā vītakāmaḥ pravarasuranato bhāti divye vimāne
dattvā tad dīpamālāṃ prabhavati suphalaṃ śastṛcaitye narāṇām // Dak_18.8 //
evaṃ bahuguṇaṃ matvā dīpadānaprabhāvataḥ /
caikam api pradadyād yas tat sarvaṃ phalam īhayā // Dak_18.9 //
surūpo bhavati nayanābhirāmo nārīnarāṇāṃ abhivīkṣaṇīyo bhavati // evam eva bhikṣavo manujair mahadbhir nityam eva pūjākarmakāle dīpaiḥ saha karma kartavyam //
devārcane bhojane samyak pādaprakṣālaṇena ca /
devagehe praveśeṣu śayaneṣu tathaiva ca // Dak_18.10 //
śīlābharaṇayuktena sarvakarma praśasyate /
ātmaśocaṃ punaḥ kuryād bāhyaṃ śocaṃ ca laukikam // Dak_18.11 //
laukikalokottaraṃ loke yaḥ karoti pavitramān /
ihaloke yaśasvī ca paraloke paraṃ sukham // Dak_18.12 //
bhikṣava evaṃ śikṣitavyaṃ loke anuśāsanīyam //
iti dvāviṃśatyavadānakathāyāṃ dīpakathā aṣṭādaśaḥ paricchedaḥ //
XIX. vihārakathā
atha khalu maitreyo bodhisattvo mahāsattvo bhagavantam etad avocat /
bhagavañ chrotum icchāmi vihāradānasya yat phalam /
kasmai cid āryaśreṣṭhāya gṛhādi sugatāya ca // Dak_19_1 //
bhagavān āha //
śṛṇu maitreya vihāraprāsādikās tathāgatasaṃbuddhavāsāya kārayanti tatphalānuśaṃsāṃ darśayiṣyāmi //
atha tasmin samaye tathāgatānubhāvena rājagṛhanagarajanakāyāḥ sarve bhagavato darśanakāmā abhūvan // tat tathā bhūtvā sarve māgadhā janakāyā gṛddhakūṭe samāyanti / tasmin parṣadi ye ca devā nāgā asurā yakṣā gandharvāḥ kinnarā mahoragāḥ saṃnipatitā abhūvan sā ca parṣadā buddhavaineya-udāracittāḥ sāñjaliṃ buddhaṃ namaskurvanti // adya bhagavatā kīdṛśaṃ prātihāryaṃ darśayiṣyatīti vicintya sthitāḥ // tato bhagavata etad abhavat //
idānīṃ rājñājātaśatruṇā devadattavigrāhitena pitā dhārmiko dharmarājo jīvitād vyaparopitaḥ / svayam eva ca rājyaṃ pratiṣṭhitaḥ / tadā ye 'śraddhās te balavanto jātāḥ śraddhās tu durbalāḥ saṃvṛttāḥ //
(Dak: 195)
yāvad anyatamo vṛddhāmātyo 'śraddho bhagavataḥ śāsanavidveṣī / sa ajātaśatrur brāhmaṇebhyo yajñam ārabdho yaṣṭum // tatrānekāni brāhmaṇaśatasahasrāṇi saṃnipatitāni / taiḥ kriyākāraḥ kṛtaḥ // na kaiś cic chramaṇagautamaṃ darśanāyopasaṃkramitavyam / yadīha gacchatīti pūjāsatkāraṃ mā kuruta / piṇḍapātraṃ mā prayacchata //
atha te brāhmaṇā vṛtā vareyuḥ samagrāḥ saṃmodamānā vīthimadhye vedoktena vidhinā śakram āyācituṃ pravṛttāḥ / ehy ehi devendreti //
athānantare nāsti kiṃ cit buddhānāṃ bhagavatām aviditam adṛṣṭam avijñātam / buddhacakṣuṣā paśyati bhagavan // ime brāhmaṇāḥ pūrvāropitakuśalamūlā gṛhītamokṣamārgāś caritaiṣiṇo 'bhimukhā nirvāṇe bahirmukhāḥ saṃsārād akalyāṇamitrasaṃsargāt / idānīṃ macchāsane vidveṣanti / yan nv aham eṣāṃ vinayahetor autsukyam āpadyeya yenārthaṃ, yan nv ahaṃ śakraṃ devendraṃ marudgaṇaparivṛtam āhvānayeyam, yaddarśanād eṣāṃ kuśalamūlavṛddhiḥ syād iti // bata bho śakra devendra marudgaṇasahāya gośīrṣacandanamayaṃ stambham ādāya gaccheti //
(Dak: 196)
sahacittotpādāc chakro devendro marudgaṇaparivṛta āgato yatra viśvakarmā catvāraś ca mahārājā anekadevanāgayakṣakumbhāṇḍaparivṛtā gośīrṣacandanamayastambham ādāya hāhākārakilakilāprakṣveḍoccair nādaṃ kurvaṇāḥ / bhagavato 'rthe gośīrṣacandanamayaṃ vihāram abhisaṃskṛtavantaḥ / tatas tasmin vihāre śakreṇa devendreṇa bhagavān saśrāvakasaṃgho divyenāhāreṇa śayanāsanena divyagandhamālyavilepanapuṣpadhūpaiḥ satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjitaḥ // atha eṣa śabdo rājagṛhe nagare samantato visṛtaḥ // gṛddhakūṭe śakro devendro marudgaṇena saha bhagavato vihāram abhisaṃskṛtya sarvadevagaṇair mānitaḥ pūjita iti // yaṃ śrutvānekāni prāṇisahasrāṇi saṃnipatitāni // tato bhagavān āvarjitā brāhmaṇā iti viditvā - - sarve kriyākāraṃ bhittvā yena gṛddhakūṭaparvate bhagavāṃs tenopasaṃkrāntā upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasābhivandya, ekānte niṣaṇṇāḥ // atha te brāhmaṇā bhagavatas tāṃ divyāṃ vibhūtiṃ dṛṣṭvā paraṃ vismayam āpannā imāṃ cintām āpede // nūnaṃ buddho bhagavāṃl loke 'gryo yan nu nāma sendrair devaiḥ pūjyata ity āvarjitamanā punar bhagavataḥ purato niṣaṇṇā abhūvan //
(Dak: 197)
tato bhagavan tādṛśīṃ caturāryasatyasaṃprativedhikīṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān / yāṃ śrutvā ṣaṣṭyā ca brāhmaṇasahasrāṇi viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhittvā śrotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam / anekaiś ca prāṇiśatasahasrair bhagavati śraddhā prati labdhā // tato bhikṣavo ye ca manuṣyā devagaṇās tasmin vihāre 'tyarthaṃ prasādam utpāditās te taṃ vihāraṃ tyaktvānyatrābhigamanamano notsahante //
tato bhagavāṃs taṃ prāsādam antardhāpya anityatāpratisaṃyuktāṃ tādṛśīṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān // saṃsāra evam anityatā tasmāt saṃsāraḥ śūnyaṃ pañcaskandham eva śūnyaṃ sarvam anityatā // yāṃ śrutvānekair brāhmaṇair bhagavantaṃm āryasatyadarśanaṃ kṛtam // anekaiś ca prāṇiśatasahasrair manuṣyaiḥ śrotāpattiphalāny anuprāptāni / kaiś cit sakṛdāgāmiphalāni / kaiś cid anāgāmiphalāni / kaiś cit pravrajya sarvakleśaprahāṇād arhattvaṃ sākṣātkṛtaṃ / kaiś cic chrāvakabodhau cittam utpāditam / kaiścit pratyekabodhau / kaiś cid anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau / sarvā ca sā parṣad buddhanimnā dharmaśravaṇā saṃghaprāgbhārā vyavasthitā //
(Dak: 198)
tatas te bhikṣavo bhagavate divyapūjādarśanād āvarjitamanaso bhagavantaṃ papracchuḥ // kutremāni bhagavatā kuśalamūlāni kṛtānīti // bhagavan āha //
tathāgatenaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavatpratyupasthitāny avaśyabhāvīni yena tathāgatasyaivaṃvidhā pūjā // icchatha bhikṣavaḥ śrotum // evaṃ bhadanteti tena hi bhikṣavaḥ śṛṇuta sādhu ca suṣṭhu ca manasikuruta bhāṣiṣye 'ham //
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani surendradamano nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān / sa janapadacārikāṃ carann anyatamarājadhānīm anuprāptaḥ // sā rājadhānī tīrthikāvaṣṭabdhā //
aśrauṣīd anyatamo rājā kṣatriyo mūrdhnābhiṣiktaḥ surendradamanaḥ samyaksaṃbuddho 'smākaṃ vijitam anuprāpta iti // śrutvā ca punar māhatya rājarddhyā mahatā rājānubhāvena samanvāgato yena surendradamanaḥ samyaksaṃbuddhas tenopasaṃkrānta upasaṃkramya bhagavataḥ surendradamanasya samyaksaṃbuddhasya pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ / ekānte niṣaṇṇaṃ rājānaṃ kṣatriyaṃ mūrdhnābhiṣiktaṃ surendradamanaḥ samyaksaṃbuddho bodhikarakair dharmaiḥ samādāpayati //
atha sa rājā kṣatriyo mūrdhnābhiṣikta utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthvyāṃ pratiṣṭhāpya yena surendradamanaḥ samyaksaṃbuddhas tenāñjaliṃ praṇamya surendradamanasamyaksaṃbuddham idam avocat // adhivāsayatu me bhagavaṃs traimāsyavāsāya / ahaṃ bhagavantam upasthāsyāmi cīvarapiṇḍapātraśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārair iti //
bhagavān āha // asti te mahārāja vijite kaścid vihāro yatrāgantukā gamikāś ca bhikṣavo vāsaṃ kalpayiṣyantīti // rājovāca // nāsti bhagavan / kiṃ tarhi tiṣṭhatu bhagavan / ahaṃ vihāraṃ kariṣyāmi yatrāgantukā gamikāś ca bhikṣavo
vāsaṃ kalpayiṣyanti // tato rājñā tathāgatasyārthe vihāraḥ kārito 'bhūt /
āviddhaprākāratoraṇo gavākṣaniryūhajālārdhacandravedikāpratimaṇḍita āstaraṇopeto jalādhārasaṃpūrṇas tarugaṇaparivṛto nānāpuṣpaphalopetaḥ / tathā kṛtvā ca bhagavataḥ saśrāvakasaṃghasya niryātito 'dhīṣṭaś ca bhagavān mahāprātihāryaṃ prati //
(Dak: 200)
tato bhagavatā surendradamanasamyaksaṃbuddhena rājño 'dhyeṣaṇaṃ vidarśitaṃ nānāprātihāryaṃ kṛtaṃ buddhāvataṃsavikrīḍitam / yaddarśanād rājā sāmātyanaigamajanapadaḥ sarve ca nāgarāḥ suprasannāḥ śāsane saṃraktaparāḥ saṃvṛttāḥ // kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena rājā babhūvāhaṃ saḥ / mayāsya surendradamanasya samyaksaṃbuddhasyaivaṃvidhā pūjā kṛtā / tasya me karmaṇo vipākena saṃsāre 'nantasukham anubhūtam / idānīṃ me tathāgatasya sata iyaṃ śāsanaśobhā // tasmāt tarhi bhikṣavaḥ śikṣitavyam //
tathāgataṃ satkariṣyāmaḥ //
mahānuśaṃsā tathāgatasya vihāraprāsādagṛhāṇi dānasya mahāphalānuśaṃsā //
punaḥ śṛṇuta //
sarvarturamyavaraharmyatale narendrāḥ saṃgītigarbhajayagītigirā ramante /
śuddhāntapālavanitābhir aśītatāyāś cāturdiśāryayatisaṃghavihāradānāt // Dak_19_2
//
prajñāvajraprahārapravidalitakalikṣmādharasya prasādāt
saṃghasyoddiśya sarvopakaraṇasubhagaṃ yo vihāraṃ karoti /
prāsāde vaijayante pravaramaṇimayastambhabhittau priyābhiḥ
sārdhaṃ sarvarturamye ciram abhiramate devaloke sa eva // Dak_19_3 //
śrīmadvitānavarapaṅkajacitravastraṃ nīlādisaṃsthagitabhittigṛhaṃ pradhānam / dattvā gaṇāya guṇine pravarāya śākraṃ prāsādaratnam adhigacchati vaijayantam //
Dak_19_4 //
mahānuśaṃsā vihāradānasya mahāphalānuśaṃsā / ity evaṃ bhikṣavaḥ śikṣitavyam iti //
iti dvāviṃśatyavadānakathāyaṃ vihārakathā ūnaviṃśatitamaḥ paricchedaḥ //
XX. suvarṇābhāvadāna
atha khalu maitreyo bodhisattvo mahāsattvo bhagavantam etad avocat //
bhagavaṃś caityabimbasya bhajanodbhava kiṃ phalam /
tat sarvaṃ brūhi vādīndra sarvalokābhibodhane // Dak_20.1 //
bhagavān āha // śṛṇv ajita sādhu suṣṭhu manasikuru bhāṣiṣye 'haṃ stūpasatkārajaṃ puṇyaṃ mahattaram //
tadyathānuśrūyate //
bhūtapūrvaṃ maitreyaikasmin samaye kapilavastuni mahānagaryāṃ nyagrodhārāme mahatā saṃghena sārdhaṃ viharati sma / tasminn avasare tatra kapilavastuny anyatamaḥ śākya āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī / tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam / sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramati paricārayati / tasya krīḍato ramataḥ paricārayataḥ patnī āpannasattvā saṃvṛttā / sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā / dārako jāto 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko 'tikrāntamānuṣyavarṇaḥ saṃprāptaś ca divyaṃ suvarṇaṃ jāmbūnadaniṣkasadṛśaḥ / suvarṇavarṇayā cānena prabhayā sarvaṃ kapilavastu nagaram avabhāsitam / taddarśanān mātāpitarāv anye ca kutūhalābhyāgatāḥ sattvāḥ paraṃ vismayam āgatāś cintayanti ca kuto 'yam īdṛśaḥ sattvaviśeṣa iti // tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate / kiṃ bhavatu dārakasya nāmeti // jñātaya ūcuḥ // yasmād anena jātena suvarṇavarṇayā prabhayā sarvaṃ kapilavastu nagaram avabhāsitam, tasmād bhavatu dārakasya suvarṇābha iti nāma // tataḥ suvarṇābho dāraka aṣṭābhyo dhātrībhyo 'nupradattaḥ / dvābhyām aṃsadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ / so 'ṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpimaṇḍenānyaiś cottaptair upakaraṇaviśeṣair āśu vardhate hradastham iva paṅkajam / sa ca paṇḍito vyakto medhāvī śrāddho bhadraḥ kalyāṇāśaya ātmahitaparahitapratipannaḥ kāruṇiko mahātmā dharmakāmaḥ // yāvad apareṇa samayena rūpamadamatto bahir adhiṣṭhānasya krīḍati / tatas tasyaiva mārgāt saṃbahulāś ca śākyā nyagrodhārāmaṃ gacchanti / tatas tena suvarṇābhena dṛṣṭāḥ pṛṣṭāś ca kva bhavanto gacchantīti / tair uktaṃ nyagrodhārāmaṃ gacchāmo buddhaṃ bhagavantaṃ draṣṭum iti / suvarṇābhasya buddha iti śrutvāśrutapūrvaṃ nāma śrutvā sarvaromakūpāny āhṛṣṭāni paramaṃ ca kutūhalam utpannam / tasyaitad abhavat / yan nv aham api bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrameyam iti / so 'pi nyagrodhārāmaṃ gacchati / tataḥ sa dadarśa suvarṇābhakumāro buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam / sahadarśanāc cāsya bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya / tasya bhagavatā dharmo deśitaḥ / sa taṃ dharmaṃ śrutvā pravrajyābhilāṣī saṃvṛttaḥ / yāvan mātāpitarāv anujñāpya bhagavatsakāśam upasaṃkrānta upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇaṃya bhagavantam idam avocat / labheyāhaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaye pravrajyam upasaṃpadāṃ bhikṣubhāvaṃ careyam ahaṃ bhagavato 'ntike brahmacaryam iti // tato bhagavān gajabhujasadṛśaṃ suvarṇavarṇabāhuṃ prasārya suvarṇābhadārakam idam avocat / ehi kumāra cara brahmacaryam iti //
(Dak: 205)
ehīti coktaḥ sa tathāgatena muṇḍaś ca saṃghāṭiparītadehaḥ /
sadyaḥ praśāntendriya eva sthāne yathā sthito buddhamanorathena // Dak_20.2 //
yāvat saptāhāvaropitakeśaśmaśrur dvādaśavarṣopasaṃpanneryāpathaḥ pātrakaravyagrahasto bhagavataḥ purastāt sthitaḥ / tasya bhagavatā manasikāro dattaḥ / tena yujyamānena vyāyacchamānena ghaṭamānena idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatiṃ śatanapatanavikaraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhattvaṃ sākṣātkṛtam / arhan saṃvṛttas tejodhātuvītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhas sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ //
(Dak: 206)
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ /
kāni bhadanta suvarṇābhena puṇyāni kṛtāni yenaivaṃvidhaṃ mahottamaphalaṃ prāptam iti // bhagavān āha /
suvarṇābhenaiva karmāṇi kṛtāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavatpratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni / suvarṇābhena karmāṇi kṛtāny upacitāni ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati / na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhyadhātau
pṛthivīdhātau vipacyante nābdhātau na tejodhātau na vāyudhātāv api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca /
na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api /
sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām // Dak_20.3 //
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani ekanavate kalpe vipaśvī nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ purusadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca mānuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān / sa bandhumatīrājadhānīm upaniśritya viharati / yāvad vipaśvī samyaksaṃbuddho buddhakāryaṃ kṛtvā indhanakṣayād ivāgnir nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinivṛtaḥ / tato rājñā bandhumatā bhagavataḥ śarīre śarīrapūjāṃ kṛtvā samantayojanaḥ stūpaś catūratnamayaḥ pratiṣṭhāpitaḥ krośam uccatvena / stūpamahaś ca prajñaptaḥ /
(Dak: 207)
yāvad anyatamo gṛhapatis tasmin stūpamahe vartamāne nirgataḥ / tena tasmāt stūpāt sauvarṇa ādarśaḥ patito dṛṣṭaḥ / sa tenāvataṃsakaṃ kārayitvā tatra stūpe āropitaḥ / gandhadhūpapuṣpārcanaṃ kṛtvā pādayor nipatya praṇidhānaṃ kṛtam / aham apy evaṃvidhānāṃ guṇanāṃ lābhī bhaviṣyāmi / evaṃvidham eva śāstāram ārāgayeyam iti //
bhagavān āha // kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena gṛhapatir āsīd ayaṃ sa suvarṇābhaḥ / yat tena vipaśvinaḥ samyaksaṃbuddhasya stūpe kārāḥ kṛtās tenāsyaivaṃvidho rūpaviśeṣaḥ saṃvṛtto yat praṇidhānaṃ kṛtaṃ tad ihaiva janmany arhattvaṃ sākṣātkṛtam iti //
bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipāka ekāntaśuklānām ekāntaśuklo vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśras tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīya ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam //
idam avocad bhagavān āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandann iti //
iti dvāviṃśatyavadānakathāyāṃ suvarṇābhāvadāna viṃśatitamaḥ paricchedaḥ //
XXI. vapuṣmānavadāna
athāvocan munīndro 'sau sakyasiṃho guṇākaraḥ /
bhikṣugaṇaṃ samālokya vapuṣmānavadānakam // Dak_21.1 //
bhikṣava ūcuḥ //
bhagavan sarvavic chāsta śrutvāsmākaṃ śubhāṃ giram /
yad buddhe kṛtapuṇyānāṃ punar vaktuṃ tvam arhasi // Dak_21.2 //
bhagavān āha // śṛṇuta bhikṣavaḥ punar apy ekasmin samaye tatra kapilavastuni mahānagare 'nyatamaḥ śākyaḥ prativasati / sa āḍhyo mahādhano mahāparivāro vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇapratispardhī / tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam / sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati / tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ patnī āpannasattvā putro jāto 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko gaura atikrānto mānuṣyavarṇam asaṃprāptaś ca divyavarṇaṃ cāsyavapuḥ śūkṣmatvaṅ maheśākhyaḥ prāptocchuddhakāyaś ca / tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpitaṃ kiṃ bhavatu dārakasya nāmeti //
jñātaya ūcuḥ / yasmād asya divyavapus tasmād bhavatu dārakasya vapuṣmān iti nāmeti //
(Dak: 209)
vapuṣmān dāraka aṣṭābhyo dhātrībhyo datto dvābhyām aṃsadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyām / so 'ṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpimaṇḍenānyaiś cottaptair upakaraṇaviśeṣair āśu vardhate hradastham iva paṅkajam / sa ca śrāddho bhadraḥ kalyāṇāśaya ātmahitaparahitapratipannaḥ kāruṇiko mahātmā dharmakāmaḥ sarvalokaiś ca pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca / tato vapuṣmāṇ yān yān api sa pradeśān gatvā krāmati te te 'sya medhyā bhavanty evaṃvidhaḥ puṇyamaheśākhyaḥ // yāvad apareṇa samayena nyagrodhārāmaṃ gataḥ // athāsau dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakaṃ sahadarśanāc cānena bhagavato 'ntike cittaprasāditaḥ prasādajātaś ca bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā purastān niṣanṇo dharmaśravaṇāya // tasya bhagavatā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī catūrāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā / yāṃ śrutvā vapuṣmatā viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhittvā śrotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam / sa dṛṣṭasatyo mātāpitarāv anujñāpya bhagavacchāsane pravajitaḥ / tena yujyamānena ghaṭamānena sarvasaṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhattvaṃ sākṣātkṛtam / arhan saṃvṛttas traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāncana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ //
atha bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / kāni bhadanta vapuṣmatā karmāṇi kṛtāni yenāsyaivaṃvidha āśrayo 'rhattvaṃ ca prāptam iti //
bhagavān āha / vapuṣmatā bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavatpratyupasthitāny
avaśyabhāvīni / vapuṣmatā karmāṇi kṛtāny upacitāni ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati /
(Dak: 211)
na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante
nābdhātau na tejodhātau na vāyudhātāv api tūpatteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca /
na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api /
sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām // Dak_21.3 //
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani ekanavate kalpe vipaśyī nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān / sa bandhumatīrājadhānīm upaniśritya viharati / yāvad vipaśyī samyaksaṃbuddhaḥ sakalabuddhakāryaṃ kṛtvā indhanakṣayād ivāgnir nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtaḥ / tato rājñā bandhumatā śarīre śarīrapūjāṃ kṛtvā samantayojanaś catūratnamayaḥ stūpaḥ pratiṣṭhāpitaḥ krośam uccatvena / tatra ca rājñā bandhumatā saputravargeṇa sāmātyagaṇaparivṛtena stūpamahaḥ kṛtaḥ / yāvad anyatamasmin divase 'nyatamo daridrapuruṣaḥ stūpāṅgaṇaṃ praviṣṭas tatra tena puṣpāṇi mlānāni dṛṣṭāni rajasā varṇaś ca malinīkṛtaḥ / tatas tena buddhaguṇān anusmṛtya prasādajātena saṃmārjanīṃ gṛhītvā stūpaḥ saṃmṛṣṭo nirmālyaṃ cāpanītam / tato 'pagatarajaṃ stūpaṃ nirmalaṃ dṛṣṭvā prasādajātaḥ pādayor nipatya praṇidhānaṃ kṛtavān // anenāhaṃ kuśalena cittotpādena evaṃvidhānāṃ guṇānāṃ lābhī bhavisyāmi / evaṃvidham eva śāstāram ārāgayeyam mā virāgayeyam iti //
bhagavān āha // kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena daridraḥ puruṣa āsīd ayaṃ sa vapuṣmān / yatas tena stūpaḥ saṃmṛṣṭaḥ tenābhirūpaḥ saṃvṛtto yat praṇidhānaṃ kṛtaṃ teneha janmany arhattvaṃ sākṣātkṛtam iti // bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ / ekāntaśuklānām ekāntaśuklo vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ / tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīya ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam //
// bhikṣavaḥ punaś ca śṛṇuta //
ye ca nirmālyam ākṛṣya śodhayitvātra sarvataḥ /
samupāśritya sevante saṃbuddhabhaktimānasāḥ // Dak_21.4 //
nirmuktakleśaśokās te darśanīyāḥ śubhendriyāḥ /
śrīmantaḥ puṇḍarīkāsyā bhaveyur bodhicāriṇa iti // Dak_21.5 //
tac chrutvā bhikṣavaḥ sarve tathāgateti saṃpramoditāḥ /
babhūvus te 'pi cātyarthaṃ stūpabhaktiparāyaṇāḥ // Dak_21.6 //
iti dvāviṃśatyavadānakathāyāṃ vapuṣmānavadāna ekaviṃśatitamaḥ paricchedaḥ //
XXII. candanāvadāna
atha khalu bhikṣavo bhagavantam etad avocat //
bhagavaṃs tava sadvāṇīṃ śrutvā pramodaṃ prāptavān /
tathānyaḥ kena kiṃvidhau pūjābhaktiparāyaṇaḥ // Dak_22.1 //
jano 'sti vā tathā bhūyo brūhi me śāstaḥ //
bhagavān āha // śṛṇuta bhikṣavaḥ kasmiṃś cit samaye mahatā saṃghena sārdhaṃ maghadeṣu janapadeṣu cārikāṃ caran gaṅgātīram anuprāptaḥ / tena khalu punaḥ samayena gaṅgātīrasya nātidūre stūpam avarugṇaṃ vātātapābhyāṃ pariśīrṇaṃ caityaṃ bhikṣubhir dṛṣṭvā bhagavān pṛṣṭaḥ / kasya bhagavann ayaṃ stūpa iti //
bhagavān āha // candano nāma pratyekabuddho babhūva / tasyeti // bhikṣava ūcuḥ / kuto bhagavaṃś candanasya pratyekabuddhasyotpattir nāmābhinirvṛttiś ceti // bhagavān āha // icchatha yūyaṃ bhikṣavaḥ śrotuṃ yathā candanasya pratyekabuddhasyotpattir nāmābhinirvṛttiś ca // evaṃ bhadanta // tena hi bhikṣavaḥ śṛṇuta sādhu suṣṭhu ca manasikuruta bhāṣiṣye // bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani vārāṇasyāṃ nagaryāṃ brahmadatto nāma rājā rājyaṃ kārayanti / ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ cākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca praśāntakalikalahaḍimbaḍamaraṃ taskararogāpagataṃ śālīkṣugomahiṣīsaṃpannaṃ dhārmiko dharmarājo dharmeṇa rājyaṃ kārayati / so 'putraḥ putrābhinandī śivarudravaruṇakuberaśakrabrahmādīn anyāṃś ca devatāviśeṣān āyācate / tadyathārāmadevatā vanadevatāś catvaradevatāḥ śṛṅgāṭakadevatā balipratigrāhitadevatāḥ sahajāḥ sahadhārmikā nityānubaddhā api devatā āyācate / asti caiṣa lokapravādaḥ / yad āyācanahetoḥ putrā jāyante duhitaraś ceti / tac ca naivaṃ / yady evam abhaviṣyad ekaikasya putrasahasram abhaviṣyat / tadyathā rājñāś cakravartinaḥ / api tu trayāṇāṃ sthānānāṃ saṃmukhībhāvāt putrā jāyante duhitaraś ca / sa caivam āyācanaparas tiṣṭhati / tasya codyāne mahāpadminī / tatra padmam atipramāṇaṃ jātam / tad divase divase vardhate na tu phullati / tata ārāmikeṇa rājñe niveditam / rājñā uktaḥ parirakṣyatām etat padmam iti // yāvad apareṇa samayena sūryodaye tat padma vikasitaṃ tasya ca padmasya karṇikāyāṃ dārakaḥparyaṅkaṃ baddhvāvasthitaḥ / abhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko gauraḥ kanakavarṇaś chattrākāraśirāḥ pralambabāhur vistīrṇalalāṭa uccaghonaḥ saṃgatabhrūs tuṅganāso dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛto 'śītyānuvyañjanair virājitagātraḥ / tasya mukhāt padmagandho vāti / śarīrāc ca candanagandhaḥ / tata ārāmikeṇa rājñe niveditam / tac chrutvā rājā sāmātyaḥ sāntaḥpuraś ca tad udyānaṃ gataḥ / sahadarśanāt tena dārakeṇa rājā saṃbhāṣitaḥ / ehi tāta ahaṃ te 'putrasya putra iti // tato rājā hṛṣṭatuṣṭapramudita uvāca / evam eva putra yathā vadasīti //
tato rājā padminīm avagāhya taṃ dārakaṃ padmakarṇikāyāṃ gṛhītvā pāṇitale sthāpitavān // yatra ca sa dārakaḥ pādau sthāpayati tatra padmāni prādurbhavanti //
tatas tasya candana iti nāma kṛtam // yadānupūrveṇa candano dārako mahān saṃvṛtto yauvanībhūtas tadā nāgarai rājā vijñaptaḥ / ihāsmākaṃ deva nagaraparva pratyupasthitaṃ tad arhati deva candanaṃ kumāram utsraṣṭum asmābhiḥ saha parvānubhaviṣyati / padmaiś ca sarvam adhiṣṭhānam alaṃkariṣyatīti // rājāha //
evam astv iti // tataś candanaḥ sarvālaṃkāravibhūṣito 'mātyaputraparivṛto vividhair vādyair vādyamānai rājakulād bahir upayīti nagaraparva pratyanubhavitum / tatra tasya gacchataḥ padavinyāse padavinyāse padmāni prādurbhavanti darśanīyāni manoramāṇi ca tāny ekaraśminiścaritāni / taiś ca sūryaraśmibhiḥ spṛṣṭamātrāṇi glāyanti śuṣyanti ca // atha tasya śuddhasattvasya kalyāṇāśayasya pūrvabuddhāvaropitakuśalamūlasya taddarśanād yoniśo manasikāra utpannaḥ / yathemāni padmāni utpannamātrāṇi śobhante 'rkaraśmiparitāpitāni mlāyanti śuṣyanti / evam idam api tathā śarīram iti //
tasyaivaṃ cintayatas tulayata upaparīkṣamāṇasya saptatriṃśad bodhipakṣyā dharmā abhimukhībhūtāḥ / tena tasyaiva janakāyasya madhye sthitena pratyekabodhiḥ sākṣātkṛtā // yāvac chuddhāvāsakāyikair devais tasmai kāṣāyāṇy upanāmitāni / tāni ca prāvṛtya gagaṇatalam utpatito vicitrāṇi ca jvalanavarṣaṇatapanavidyuttanaprātihāryāṇi kartuṃ pravṛttaḥ / yaddarśanād rājñāmātyanaigamasahāyena mahāprasādaḥ pratilabdhaḥ / vicitrāṇi ca kuśalamūlāny avaropitāny abhūt //
bhagavān āha // ataś candanasya pratyekabuddhasyotpattir nāmābhinirvṛttiś ceti // bhikṣavo bhadantaṃ papracchuḥ // kāni bhadanta candanena pratyekabuddhena karmāṇi kṛtāni yenāsya śarīraṃ sugandhi tīkṣṇendriyaś ceti //
(Dak: 218)
bhagavan āha // bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho babhūva vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān / sa buddhaḥ sakalabuddhakāryaṃ kṛtvā nirupadiśeṣe nirvāṇadhātau vyavasthitaḥ // tatrānena candanena pūrvasmin kāle keśanakhastūpaṃ kāritaṃ, kāśyape bhagavati prasādajātena pravrajitaḥ / tatra stūpe gandhāvasekaḥ kṛtaḥ puṣpāṇi cāvaropitāni pratyekabodhau cānena mārgo bhāvitaḥ / tataḥ sa pratyekabuddho buddhakāryaṃ kṛtvā śuddhāśayatvāt so 'pi nirvāṇam agamat // tatas tasya śiṣyās tasyaiva nāmnā caityaṃ kāritavān / tasyaiva caitya iti niveditaḥ // tasmāt tarhi bhikṣava evaṃ śikṣitavyaṃ yac chāstāraṃ satkariṣyāmo gurukariṣyāmo mānayiṣyāmaḥ pūjayiṣyāmaḥ śāstāraṃ satkṛtya gurukṛtya mānayitvā pūjayitvopaniśritya vihariṣyāma ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam / idam avocad bhagavān āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandann iti //
iti dvāviṃśatyavadānakathāyāṃ candanāvadāna dvāviṃśatitamaḥ pancchedaḥ //
(Dak: 219) saṃgrahaślokāḥ
saṃgrahaślokāḥ //
puṇyotsāhanaṃ śravaṇaṃ durlabhaṃ tyāgapuṇyayoḥ /
bimbasnāmaṃ tathā gandhaṃ chattraṃ dhātvāvaropaṇam // 1 //
maṇḍalaṃ bhojanaṃ pānaṃ vastraṃ puṣpādivarṇanam /
praṇāmojjvālikādīpaṃ vihāram avataṃsakam // 2 //
nirmālyāpaṃ candanaṃ ca ity eta bahudhā bhrśaṃ /
kathā dvāviṃśatiḥ proktā bhūyo dānasya varṇane // 3 //
XXIII. dānakathā
(1) vastra
atha khalu bhikṣavo bhagavantam etad avocat //
bhagavañ chrotum icchāmi yat purānyakṛtaṃ tathā /
tat sarvaṃ gadyatāṃ vīra lokānāṃ puṇyavṛddhaye // Dak_23.1 //
ity ukte bhagavān āha śākyasiṃho dayākaraḥ /
bhikṣavaḥ śrūyatāṃ puṇyaṃ lokānāṃ puṇyavṛddhaye // Dak_23.2 //
dānaṃ nāma mahānidhānam anugaṃ caurādyasādhāraṇaṃ
dānaṃ matsaralobhadoṣarajasaḥ prakṣālanaṃ cetasaḥ /
saṃsārādhvapariśramāpanayanaṃ dānaṃ sukhaṃ vāhanaṃ
dānaṃ naikasukhopadhānasumukhaṃ sanmitram ātyantikam // Dak_23.3 //
vibhavasamudayaṃ vā dīptim ājñāguṇaṃ vā tridaśapuranivāsaṃ rūpaśobhāguṇaṃ vā
/
yad abhilaṣati sarvaṃ tat samāpnoti dānād iti parigaṇitārthaḥ ko na dānāni dadyāt
// Dak_23.4 //
śraddhā śubhasya jananī jananī yathaiva saivādito manasi sādhujanair niveśya / śraddhākareṇa rahito na hi bodhipakṣasaddharmaratnanikaragrahaṇe samarthaḥ //
Dak_23.5 //
vibhūtibhir yathā bhraṣṭo 'naiśvaryapadam āptavān /
tathā śraddhendriyair bhraṣṭo na bodhipadam āpnuyāt // Dak_23.6 //
tasmān nareṇa viduṣā sugatādikeṣu kāryaṃ manaḥprasadanaṃ satataṃ hiteṣu / niḥśeṣadoṣaśamanāya na cānyad asti śraddhā yathā dahati doṣagaṇaṃ samastam //
Dak_23.7 //
dānaṃ caturvidhaṃ proktaṃ daridrasya śiśor api /
supātre ca sukṣetre ca viśeṣaṃ dānasadvaram // Dak_23.8 //
dīnāḥ kuvāsaso mūḍhāḥ kapālāṅkitapāṇayaḥ /
darśayanty eva lokasya hy adātuḥ phalam īdṛśam // Dak_23.9 //
dagdhasthūṇasamucchrayāḥ pratigṛhaṃ pretopamā bhaikṣukāḥ
śaśvat kṣudvihatā bhramanti yad amī dehīti bāhūcchritāḥ /
dūropadrutasārameyanivahā vyāvṛtya tiṣṭhanty api
prāyo 'lpaṃ sakṛd apy amībhir aśanaṃ dattaṃ na kasmai cana // Dak_23.10 //
iti matvā narās tasmād dānaiva prayatāṃ kuru /
tena dānāt paraṃ bandhur anyo nāsti bhavālaye // Dak_23.11 //
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ kasmiṃś cit samaye mahatā saṃghena sārdhaṃ śrāvastyāṃ viharāmi jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme / yadānāthapiṇḍadena gṛhapatinā buddhapramukhāya bhikṣusaṃghāya jetavanaṃ niryātitaṃ krameṇa koṭīśataṃ bhagavacchāsane dattam tadā tasya buddhir abhavat // kim atrāścaryaṃ yad ahaṃ dānāni dadāmi puṇyāni vā karomi yan nv ahaṃ daridrajanānugrahārthaṃ śrāvastīnivāsino janakāyāc chandakabhikṣaṇaṃ kṛtvā bhagavantaṃ saśrāvakasaṃgham upatiṣṭheyam / evaṃ me mahājanānugrahaḥ kṛto bhaviṣyati bahu cānena puṇyaṃ prasūtaṃ bhaviṣyatīti // tato 'nāthapiṇḍadena gṛhapatinā eṣa vṛttānto rājñe niveditaḥ / rājñā sarvasyāṃ śrāvastyāṃ ghaṇṭhāvaghoṣaṇā kāritā / śṛṇvantu bhadantaḥ śrāvastīnivāsinaḥ paurā adya saptame divase 'nāthapinḍado gṛhapatir hastiskandhādhirūḍhas tathāgatasya saśrāvakasaṃghasyārthāya cchandakabhikṣaṇaṃ kartukāmaḥ / yasya vo yanmātraṃ parityaktaṃ tad anupradātavyam iti // yāvat saptame divase 'nāthapiṇḍado gṛhapatir hastiskandhādhirūḍhas tathāgatasya saśrāvakasaṃghasyārthāya cchandabhikṣaṇaṃ kartuṃ pravṛttaḥ / tatra yeṣāṃ yanmātro vibhavas te tanmātraṃ dātuṃ pravṛttāḥ / ke cid dharṣaṃ prayānti ke cit kaṭakaṃ ke cit keyuraṃ ke cij jātarūpamālāṃ ke cid aṅgulimudrāṃ ke cin muktāhāraṃ ke cid dhiraṇyaṃ ke cit suvarṇaṃ ke cid antaśaḥ kārṣāpaṇam / gṛhapatir pai parānugrahārthaṃ pratigṛhṇāti // yāvad anyatamā strī paramadaridrā / tayā tribhir māsaiḥ kṛcchreḥa paṭaka upārjitaḥ / sā taṃ paṭakaṃ prāvṛtya vīthim avatīrṇā 'nāthapiṇḍadaś ca tayā dūrata evāgacchañ śaṅkhapaṭahair vādyamānair avalokitaḥ / tayānyatama upāsakaḥ pṛṣṭaḥ / yadi tāvad ayaṃ gṛhapatir āḍhyo mahādhano mahābhogo 'ntarbhaumāni nigūḍhāny api nidhānānipaśyati / kasmād ayaṃ parakulebhyo bhaikṣyam aṭatīti // sā upāsakenoktā / parānugrahārthaṃ ye 'samarthā bhagavantaṃ saśrāvakasaṃghaṃ bhojayituṃ teṣām arthe 'nugrahaṃ karoti / kathaṃ bahavaḥ sametā bhagavantaṃ pratipādayeṣur iti // tatas tasyā dārikāyā buddhir utpannā / ahaṃ tāvad akṛtapuṇyā na me śaktir asti yad aham ekākinī bhagavantaṃ saśrāvakasaṃghaṃ bhojanena pratipādayitum / yan nv aham atra kiṃ cid anupradadyām iti // sā svakaṃ vibhavam avalokayantī na kiṃ cit paśyati ṛte paṭakāt / sā cintayituṃ pravṛttā / yady aham ihasthaiva paṭakaṃ pradāsyāmi nagnā bhaviṣyāmi / yan
nv ahaṃ śaraṇapṛṣṭham abhiruhya paṭakaṃ kṣipeyam iti //
tataḥ sā śaraṇapṛṣṭham abhiruhya svaśarīrāt paṭakam apanīyānāthapiṇḍadasyopari kṣiptā / tataḥ paṭakaṃ dṛṣṭvā gṛhapatinā sā saṃlakṣitā / nūnam asyā eṣaiva vibhavo yad anayā śaraṇasaṃsthayā kṣiptam iti //
tena svapauruṣeyāṇām ājñānupradattā / gacchantu bhavanto 'valokayantu kenāyaṃ paṭakaḥ kṣipta iti // tair avalokitā yāvad utkuṭukā niṣaṇṇā / tatas taiḥ pṛṣṭā tayā coktam / yo me vibhava āsīt sa me bhagavadguṇānukīrtanaṃ pratiśrutya dāridrabhayabhītayā tathāgatapramukhe bhikṣusaṃghe datta iti // tatas tair anāthapiṇḍadāya niveditam / tato 'nāthapiṇḍadena gṛhapatinā paramavismayajātena sā dārikā vicitrair vastrair ābharaṇaiś cācchāditā // tataḥ sā cālpāyuṣkā kālagatā praṇīteṣu deveṣu trayastriṃśeṣūpapannā / upapannamātrāyās tasyās tathāvidhāni vastrāṇi prādurbhūtāni yāni na kasya cid anyasya devaputrasya vā devakanyāyā vā / dharmatā khalu devaputrasya devakanyāya vāciropasaṃpannasya trīṇi cittāny utpadyante / kutaś cyutāḥ kutropapannāḥ kena karmaṇeti / sā paśyati manuṣyebhyaś cyutā praṇīteṣu deveṣu trayastriṃśeṣūpapannā bhagavataḥ paṭakapradānād iti // tato vastradāyikā devakanyā calavimalakuṇḍaladharā hārārdhahāravibhūṣitagātrā maṇiratnacitracūḍā kuṅkumatamālapattraspṛkkādisaṃmṛṣṭagātrā tām eva rātriṃ divyānām utpalapadmakumudapunḍarīkamandārakāṇāṃ puṣpāṇām utsaṅgaṃ pūrayitvā sarvaṃ jetavanam udāreṇāvabhāsenāvabhāsya bhagavantaṃ puṣpair avakīrya bhagavataḥ purastān niṣaṇṇā dharmaśravaṇāya // atha bhagavān paṭapradāyikāyā devakanyāyā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñatva tādṛśīṃ caturāryasaṃpratibodhikīṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān yāṃ śrutvā paṭapradāyikāyā devakanyāyā viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhittvā śrotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam // sā dṛṣṭasatyā trir udānam udānayati / idam asmākaṃ bhadanta na mātrā kṛtaṃ na pitrā na rājñā na devatābhiḥ neṣṭena svajanabhandhuvargeṇa na pūryapretair śramaṇabrāhmaṇair yad bhagavatāsmākaṃ kṛtam / ucchoṣitā rudhirāśrusamudrā laṅghitā asthiparvatāḥ pihitāny apāyadvārāṇi vivṛtāni svargamokṣadvārāṇi pratiṣṭhāpitāḥ smo devamanuṣyeṣu / āha ca //
(Dak: 226)
tavānubhāvāt pihitaḥ sughoro hy apāyamārgo bahudoṣayuktaḥ /
apāvṛtā svargagatiḥ supuṇyā nirvāṇamārgaś ca mayopalabdhaḥ // Dak_23.12 //
tvadāśrayāc cāptam apetadoṣaṃ mayādya śuddhaṃ suviśuddhacakṣuḥ / prāptaṃ ca śāntaṃ padam āryakāntaṃ tīrṇā ca duḥkhārṇavapāram asmi //
Dak_23.13 //
naravarendra narāmarapūjita vigatajanmajarāmaraṇāmaya /
bhavasahasrasudurlabhadarśana saphalam adya mune tava darśanam // Dak_23.14 //
iti //
avanamya tataḥ pralambahārā caraṇau dvāv abhivandya jātaharṣā /
parigamya ca dakṣiṇaṃ jitāriṃ suralokābhimukhaṃ divaṃ jagāma // Dak_23.15
//
atha paṭapradāyikā devakanyā vaṇig iva labdhalābhaḥ sasyasaṃpanna iva karṣakaḥ śūra iva vijitasaṃgrāmaḥ sarvarogaparimukta ivāturo yayā vibhūtyā bhagavatsakāśam āgatā tayaiva vibhūtyā svabhavanaṃ gatā //
(Dak: 227)
tato bhikṣavaḥ pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikāyogam anuyuktā viharanti / tair dṛṣṭo bhagavato 'ntike udāro 'vabhāsaḥ / yaṃ dṛṣṭvā saṃdigdhā bhagavantaṃ papracchuḥ / kiṃ bhagavann asyāṃ rātrau bhagavantaṃ darśanāya brahmā sahāpatiḥ śakro devendrāś catvāro lokapālā upasaṃkrāntā iti // bhagavān āha / na bhikṣavo brahmā sahāpatir na śakro devendro nāpi catvāro lokapālā māṃ darśanāyopasaṃkrāntāḥ / api tv anāthapiṇḍadasya gṛhapateś chandakabhikṣaṇaṃ kurvāṇasya paṭadānaṃ kṛtvā kālagatā praṇīteṣu deveṣu trayastriṃśeṣūpapannā sarvasukhabhogavastraṃ prāptavatīti / sā imāṃ rātriṃ matsakāśam upasaṃkrāntā tasyā mayā dharmo deśitaḥ / dṛṣṭasatyā ca tataḥ svabhavanaṃ gatā iti // tasmāt tarhi bhikṣava evaṃ śikṣitavyam / yad buddhadharmasaṃgheṣu kārān kariṣyāmo nāpakārān ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam //
tac chrutvā bhikṣavaḥ sarve prābhyanandan prabodhitāḥ //
(Dak: 228)
(2) śibi
atha khalu bhagavān maitreyaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvaṃ samāmantryāha / śṛṇu maitreya punar api dānasya phalānuśaṃsāṃ vakṣyāmi // sādhu bhagavann iti bhagavāṃs tasyaitad avocat //
puṇyaṃ narāṇāṃ tamasi pradīpo bhayeṣu rakṣā vyasaneṣu bandhuḥ /
rujāsu bhaiṣajyam anuttaraṃ ca plavaṃ ca saṃsāramahāsamudre // Dak_23.16 //
daridranāśanaṃ dānaṃ śīlaṃ durgatinivāraṇam /
ajñānanāśanaṃ prajñā bhāvanā bhavanāśanam // Dak_23.17 //
śuddhena manasā dravyaṃ svaṃ dadāti yadā pumān /
tatkṣaṇaṃ kuśalaskandho dānam ity abhidhīyate // Dak_23.18 //
dānaṃ sarvasukhaṃ mahābhayaharaṃ bhāgyaṃ mahac cārthadaṃ
nānākāraviśālakauśalapadaṃ sarvair guṇālaṃkṛtam /
tasmād dānam anekadoṣaśamanaṃ saṃsāraghorāpahaṃ
kṣuttṛṣṇādisuśoṣaṇaṃ śubhakaraṃ kuryur narā yatnataḥ // Dak_23.19 //
maitreyatathāgatena pūrvabodhisattvabhūtena dānapāramitā paripūritā karacaraṇanayanottamāṅgamāṃsāsṛkpriyaputrabhāryāduhitṛrājyāṅgasukhabhogasvaśarīram api parityāgena dānapāramitā paripūritā parārthahetos tenaiva tathāgataiśvaryapadaṃ prāptam //
tadyathānuśrūyate //
(Dak: 229)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani śibighoṣāyāṃ rājadhānyāṃ śibir nāma rājā rājyaṃ kārayati sma / ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ cākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca praśāntakalikalahaḍimbaḍamaraṃ taskararogāpagataṃ śālīkṣugomahiṣīsaṃpannam akhilam akanṭhakam ekaputram iva rājyaṃ pālayati // sa ca śibī rājā śraddho bhadraḥ kalyāṇāśaya ātmahitaparahitapratipannaḥ kāruṇiko mahātmā dharmakāmaḥ prajāvatsalaḥ sarvapradaḥ sarvaparityāgī niḥsaṅgatyā