Kệ Nhị Thập Nhị Vị (Dvāviṃśatyavadānakathā)

Oṃ namo bhagavate śrīguṇasāgarāya //
natvā śrīśākyaketuṃ suragaṇasahitaṃ devadevādhidevaṃ
saṃsārābdheḥ plavantaṃ sakalaguṇanidhiṃ gautamaṃ buddhanātham /
saṃsāre siṃhanādaṃ sakalabhayaharaṃ dharmacchatraṃ munīndraṃ
vakṣye 'haṃ dharmaratnaṃ munivarakathitaṃ sarvalokābhilāṣam // Dak_O.1 //
tadyathāśokabhūmīndraḥ kukkuṭārāmasaṃśritam /
upaguptaṃ punaḥ prāha dvāviṃśatikathotsukaḥ // Dak_O.2 //
bhadanta śrotum icchāmi caityasevākathāṃ śubhām /
apy evaṃ dharmapīyuṣaṃ tvanmukhāmbujanirgatam // Dak_O.3 //
iti vijñaptim ākarṇya upaguptaḥ samādiśat /
śṛṇv aśoka pravakṣyāmi dvāviṃśatyavadānakam // Dak_O.4 //
I. puṇyaprotsāhanakathā
viharati bhagavāñ chāstā saṃbuddho lokanāyakaḥ /
rājagṛhe mahodbhāse gṛddhakūṭe sukhālaye // Dak_1.1 //
mahatā bhikṣusaṃghena sārdhaṃ dvādaśabhiḥ śataiḥ /
mahadbhir bodhisattvaiś ca aśītyā ca sahasrakaiḥ // Dak_1.2 //
devadānavagandharvayakṣakiṃnaramānujaiḥ /
puraskṛtyārcitas tasthau pūrṇenduḥ khe grahair iva // Dak_1.3 //
bhāsayan mahatā dīptyā parṣadgaṇaṃ vilokayan /
trikālakalyāṇaṃ dharmaṃ dideśa parṣadāṃ punaḥ // Dak_1.4 //
ādau kalyāṇaṃ madhye kalyāṇaṃ paryavasāne kalyāṇaṃ svartham suvyañjanaṃ kevalaṃ paripūrṇaṃ pariśuddhaṃ paryavadātaṃ brahmacaryaṃ saṃprakāśayati sma //
tadāhānanda ātmajñaḥ kṛtāñjalipuṭo mudā /
sarvajñaṃ dharmarājaṃ taṃ natvā bhaktipuraḥsaraḥ // Dak_1.5 //
bhagavañ chrotum icchāmi narāṇāṃ hitakāmyayā /
dharmāṇām uttamaṃ dharmaṃ vada vādīndra vādirāṭ // Dak_1.6 //
iti saṃprārthite tena śākyasiṃhas tataḥ svayam /
samādhiṃ vidadhe tatra dharmasaṃdarśanaṃ varam // Dak_1.7 //
athāsya subhrūvivarād babhūva vinirgatā sā prahatāndhakārā /
sarvāsu dikṣu pratibhāsiteva madhyāhnasūryasya gabhastimālā // Dak_1.8 //
athāsya śiṣyāḥ parṣadbhir bhagavantam avākiran /
supuṣpair vāyunā ghūrṇā nagaṃ bālalatā iva // Dak_1.9 //
cacāla vasudhā sābdhiḥ ṣaḍvikārātha sācalā /
papāta puṣpaṃ meghebhyo nedur vādyaṃ surarṣayaḥ // Dak_1.10 //
atha devagaṇāḥ sarve cāyānti gṛddhakūṭake /
brahmaśaṃkaraśakrāś ca hariḥ kāmeśvarādayaḥ // Dak_1.11 //
asurāḥ khagagandharvāḥ kiṃnarāś ca mahoragāḥ /
lokapālās tathānye 'pi dhṛtarāṣṭrādayas tathā // Dak_1.12 //
tatra pradakṣiṇīkṛtya bhagavantaṃ nipatya ca /
devāś cānye gaṇāḥ sarve pratasthur vismayāt puraḥ // Dak_1.13 //
atha śrībhagavāñ chāstā vyutthāya ca samādhinā /
parṣadgaṇaṃ samālokya prahasan tūṣṇīm abhūt tadā // Dak_1.14 //
athānando mahāvijñaḥ jñātvādhivāsanaṃ muneḥ /
āsanāt sahasotthāya bhagavantam uvāca saḥ // Dak_1.15 //
bhagavan pātum icchāmi tvanmukhāmbhojanirgatam /
vākpīyūṣaṃ tṛṣārto 'pi girijaṃ kam ivārditaḥ // Dak_1.16 //
kaś cin mahādhano loke vidvān bhogī ca bhāgyavān /
daridro vyādhito duḥkhī śilpavān ko 'pi bāliśaḥ // Dak_1.17 //
suraloke gataḥ kaś cin niraye cātidāruṇe /
kena karmavipākena tādṛk syād bhagavan katham // Dak_1.18 //
tat sarvaṃ brūhi vādīndra sarvalokahitārthaka /
mayi cānugrahaṃ kṛtvā bhavāmbhodhinimagnake // Dak_1.19 //
evam ukte 'tha bhagavān uvāca bhikṣusattamam /
sarvalokahitārthāya svaṃ prabhāvaṃ pradarśayan // Dak_1.20 //
mahābhāgeti sattvānāṃ yat tac ced dhṛdi rocate /
ṣaṭsu gatiṣu magnānāṃ tac chṛṇuṣva śubhāśubham // Dak_1.21 //
śrutapūrvaṃ mahābhāga sadasac ceti jīvinām /
caturyoniṣu saṃjātāḥ pṛthakkarmagatāḥ sadā // Dak_1.22 //
aṇḍajāḥ svedajā aupapādukāś ca jarāyujāḥ /
khagādyā aṇḍajāḥ proktā mānavādyā jarāyujāḥ // Dak_1.23 //
svedajāḥ kṛmikīṭādyā devādyā aupapādukāḥ /
dṛśyante karmaṇā caite vrataśīlena dhīmatā // Dak_1.24 //
teṣāṃ gativiśeṣeṇa jāyante prāṇinas tathā /
caturdvīpe mahotsāhe pūrvakarmavipākagāḥ // Dak_1.25 //
ṣaḍgatau saṃbhavā bhūtā adhamottamamadhyamāḥ /
bhikṣo karmavipākena gatis teṣāṃ pṛthak pṛthak // Dak_1.26 //
śubhāśubham idaṃ karma kāyavākcittajaṃ tataḥ /
phalaṃ bhukte janas tasya lokottare ca laukike // Dak_1.27 //
athāha punar ānando bhagavantaṃ jagadgurum /
pāpānāṃ mūlalokānāṃ vyaktayas tvaṃ pradarśaya // Dak_1.28 //
kāyavāṅmanasā karma kāni kāni kṛtāni ca /
yat sarvaṃ tad viśeṣaṃ ca vada me vādipuṃgava // Dak_1.29 //
bhagavān āha //
śubhāśubhaphalaṃ nṝṇāṃ yac chṛṇuṣva sphuṭaṃ tataḥ /
dharmeṇa prāpyate modam amodam aśubhodbhavam // Dak_1.30 //
punaś ca vistareṇa //
kāyaduścaritaṃ karma tridhā bhinnaṃ prakāśitam /
adattaprāṇātipātaḥ kāmamithyā tathaiva ca // Dak_1.31 //
vākduścaritaṃ karma caturvidhaṃ prakāśitam /
mṛṣāpiśunapāruṣyaṃ saṃbhinnety āha dhīmatā // Dak_1.32 //
manoduścaritaṃ karma tridhā bhinnaṃ vidur budhāḥ /
abhidhyā caiva vyāpādamithyādṛṣṭi trayovidhāḥ // Dak_1.33 //
yo dayāṃ saṃtyajed drohī paraprāṇivadhādinā /
tāḍanahiṃsakarmādiḥ prāṇipātas tad ucyate // Dak_1.34 //
paraviṣayalobhena anyāyena balena ca /
cauryāsatya-adharmeṇa adattagrahaṇaṃ viduḥ // Dak_1.35 //
vratinī dharmacāriṇyo 'śucī veśyāḥ parastriyaḥ /
saṃbandhini prasaṅgādi kāmamithyā tad ucyate // Dak_1.36 //
viṣayeṣu ca lobheṣu sneheṣu ca bhayeṣu ca /
asatyena probodhāya mṛṣāvādas tad ucyate // Dak_1.37 //
svadoṣam guptavān yena paradoṣaḥ prakāśyate /
śāpayen marmadigdhena pāruṣyavacanaṃ viduḥ // Dak_1.38 //
durvṛttivyavahāreṇa bandhumitraṃ virudhyate /
svena ca guṇalabdhāya paiśunyaṃ vidadhā mataḥ // Dak_1.39 //
yasyāgre bhinnavādena paracittam adhīrayan /
parasparavidveṣaṃ syāt saṃbhinna vidadhā mataḥ // Dak_1.40 //
paradravyādisaṃpattiṃ lobhacittena tarkayan /
tad abhidhyā iti jñeyaṃ durjanaḥ parisevyate // Dak_1.41 //
paradehādisaṃpattau kucittena sa śāpayet /
amaṅgalaṃ bhavatv iti vyāpādo 'yaṃ sa ucyate // Dak_1.42 //
paratra pāpapuṇyaṃ na sukhaduḥkhaṃ na vidyate /
durbodhaśāstraṃ śrutvā ca mithyādṛṣṭiḥ sa nāstikaḥ // Dak_1.43 //
evaṃ daśākuśalena pāpenaiva sa bāliśaḥ /
paratra yamadūtena nānāpīḍāṃ pratapyati // Dak_1.44 //
tasmāc coktaṃ mayānanda dehavṛkṣaphalodayam /
yena yena kṛtaṃ karma tena tena prabhuñjate // Dak_1.45 //
janmanāśajarāvīcau nimagnāḥ prāṇino hrade /
tasmād bhīyā mahābhīme bhujaṅge bhītimān iva // Dak_1.46 //
devāsuramanuṣyāś ca tiryakpretāś ca nārakāḥ /
ṣagatau jāyate tasmiñ śubhāśubhena karmaṇā // Dak_1.47 //
iti śrutvā athānando lokānām anuśocayan /
bhītasaṃsāradurvāraḥ saṃharṣitatanuruhaḥ // Dak_1.48 //
athāsanāt samutthāya maitreyo damitendriyaḥ /
lokānāṃ ca hitārthāya avocaj jagatāṃ prabhum // Dak_1.49 //
bhagavan buddha vīreśa jagadānandavardhana /
dākṣiṇyam phalasaṃpūrṇaṃ bhāṣasva vividhaṃ varam // Dak_1.50 //
puṇyotsāhanaṃ śravaṇaṃ durlabhaṃ tyāgapuṇyayoḥ /
bimbasnānam tathā gandhaṃ chattram dhātvāvaropaṇam // Dak_1.51 //
maṇḍalaṃ bhojanaṃ pānaṃ vastraṃ puṣpādivarṇanam /
praṇāmojjvālikādīpaṃ vihāraṃ śayanāsanam // Dak_1.52 //
kṣetraṃ vicitraṃ caivāntam ity etā bahudhā bhṛśam /
kathā dvāviṃśatiḥ saṃkhyā vada me vādirāṭ prabho // Dak_1.53 //
śīlakṣāntiṃ tathā vīryaṃ dhyānaṃ prajñā tathaiva ca /
ṣaḍ eva pāramitāḥ sarvā bhāṣasva bhagavan mune // Dak_1.54 //
bhagavān āha //
sādhu sādhu tva maitreya lokānāṃ hitakāraka /
puṇyotsāhakathāṃ bhavyāṃ śṛṇuṣva maitramānasa // Dak_1.55 //
mānuṣyaṃ samavāpya duṣkaraśatair labdhvā durāpaṃ kṣaṇaṃ
mṛtyau niṣpratikāradāruṇatare nityaṃ puraḥsthāyini /
pātheyaṃ damadānasaṃyamamayaṃ yair na prabhūtaṃ kṛtaṃ
saṃsārogramaruprapātapatitāḥ prāpsyanti duḥkhāni te // Dak_1.56 //
mānuṣyaṃ durlabhaṃ prāpya vidyutphenormibhaṅguram /
mānusye 'py akṣaṇaprāpte tadā puṇyaṃ kathaṃ smaret // Dak_1.57 //
mānuṣyatvaṃ samāsādya tara duḥkhamahānadīm /
puṇyam evātra kurvīta yataś cintāmaṇir nṛṇām // Dak_1.58 //
yasyānubhāvān mānuṣyaṃ prāptaṃ bhūyo 'pi sāṃpratam /
puṇyaṃ tad vardhayasveha yasmād dhetuḥ sukhasya te // Dak_1.59 //
mānuṣyaṃ yadupāśrayeṇa bhavatā labdhaṃ punaḥ sāṃprataṃ
rūpaudāryakulonnatiprabhṛtibhir yuktaṃ vicitrair guṇaiḥ /
tat puṇyaṃ suhṛd eka eva jagatāṃ bandhuś ca janmāntare
tasmāt tūrṇam idaṃ kuru tvam asakṛt sarvārthasaṃpatkaram // Dak_1.60 //
lakṣmīniketaṃ yadupāśrayeṇa prāpto 'si lokābhimataṃ prabhutvam /
tāny eva puṇyāni vivardhayethā na karṣaṇīyo hy upakāripakṣaḥ // Dak_1.61 //
viramata pāpataḥ kuruta puṇyam udārataraṃ
damayata durdamaṃ viṣayalolamanasturagam /
bhavata munīndravat parahitābhiratāḥ satataṃ
daśati na yāvad eva maraṇāhir asahyaviṣaḥ // Dak_1.62 //
iti dvāviṃśatyavadānakathāyāṃ puṇyaprotsāhanakathā prathamaḥ paricchedaḥ //
II. dharmaśravaṇaprotsāhanakathā
jalanidhikūrmakarṇayugarandhrasamāgamavat
kṣaṇam anavāpyam adbhutam imaṃ samavetya calam /
praśamapuraikavarma vinipātabhayāpaharaṃ
śṛṇuta sudurlabhaṃ kṣaṇam apīha muner vacanam // Dak_2.1 //
yad durlabhaṃ kalpaśatair anekair mānuṣyam aṣṭākṣaṇadoṣamuktam /
tat sāmprataṃ prāptam ato bhavadbhiḥ kāryo hi dharmaśravaṇāya yatnaḥ // Dak_2.2 //
pallavāgrajalabinducañcale kleśajālapariveṣṭite bhave /
yo na cintayati karmasatpathaṃ tasya janma bhavatīha niṣphalam // Dak_2.3 //
na narakagataiḥ pretais tiryaggatair vikalendriyair
amaragurubhiḥ pratyantasthaiḥ kudṛkkaravikṣataiḥ /
munisavitari prajñāloke na cānudite jine
sanaravibudhaiḥ śakyam pātuṃ munīndravaco 'mṛtam // Dak_2.4 //
tasmāt kukāryaṃ vyapahāya sarvaṃ matvā svakāryaṃ paramāryadharmam /
śrotavya eva prayatena dharmo yasmād ataḥ sarvaguṇā bhavanti // Dak_2.5 //
maunīndraṃ vākyaratnaṃ janayati sudhiyām etad ādau pramodaṃ
śrotrāpāte tataś ca prabalagurughanadhvāntavṛndaṃ nihanti /
cintādhyānāvasāne sphuṭayati sakalaṃ janmacakraprabandhaṃ
niḥśeṣātaṅkapaṅktiṃ vighaṭayati sadā sarvasaṃpannidhānam // Dak_2.6 //
harati tīvrabhavaprabhavāpadaṃ diśati nirvṛtisaukhyam anuttaram /
tad idam evam avetya muner vacaḥ śṛṇuta saṃprati nirmalamānasāḥ // Dak_2.7 //
iti dvāviṃśatyavadānakathāyāṃ dharmaśravaṇaprotsāhanakathā dvitīyaḥ paricchedaḥ //
III. manuṣyadurlabhakathā
yat prāpya janmajaladher api yānti pāram āropayanti śivam uttamabodhibījam /
cintāmaṇer api samabhyadhikaṃ guṇaughair mānuṣyakaṃ ka iha tad viphalīkaroti // Dak_3.1 //
yo mānuṣyaṃ kuśalavibhavaiḥ prāpya kalpair analpair
mohāt puṇyadraviṇam iha na svalpam apy ācinoti /
so 'smāl lokāt param upagatas tīvram abhyeti śokaṃ
ratnadvīpād vaṇig iva gataḥ svaṃ gṛhaṃ śūnyahastaḥ // Dak_3.2 //
nākuśalaiḥ karmapathair mānuṣyaṃ labhyate punaḥ /
alabhyamāne mānuṣye duḥkham eva kutaḥ sukham // Dak_3.3 //
nātaḥ paraṃ vañcanāsti na ca moho 'sty ataḥ param /
yad īdṛśaṃ kṣaṇaṃ prāpya na kuryāt kuśalaṃ bahu // Dak_3.4 //
ekakṣaṇakṛtāt pāpāt avīcau kalpam āsyate /
naikajanmakṛtāt pāpāt kā punaḥ sugatau kathā // Dak_3.5 //
ata evāha bhagavān mānuṣyam atidurlabham /
mahārṇavayugacchidrakūrmagrīvārpaṇopamam // Dak_3.6 //
iti dvāviṃśatyavadānakathāyāṃ manuṣyadurlabhakathā tṛtīyaḥ paricchedaḥ //
IV. dānakathā
annapānaśayanāsanasaṃpad ratnamālyavasanābharaṇāni /
kīrtir uttamaguṇāś ca yuvatyo dānataḥ kathitam etad aśeṣam // Dak_4.1 //
ājñādīptir bhogasaṃpat prakṛṣṭā rūpaudāryaṃ varṇamādhuryam ojaḥ /
vākṣaubhāgyaṃ kāntir ārogyam āyur etad dānād iṣṭam iṣṭaṇ phalaṃ ca // Dak_4.2 //
aśvāḥ kṣaumāṇi nāgā bahukusumasitaṃ cāmaraṃ cātapatraṃ
saudhaṃ saṃgītigarbhaṃ madhupaṭaharavāḥ puṣpamālā yuvatyaḥ /
bhojyaṃ ratnādihārāḥ puranagaramahī ceśitā devalokaṃ
saṃbuddhatvaṃ ca buddhaiḥ kathitam iha phalaṃ dānakalpadrumasya // Dak_4.3 //
yan nīlotpalakomalāmaladalapraspardhinetrāḥ striyaś
cañcanmekhalacumbitorujaghanā visrastaraktāṃśukāḥ /
dāsyaṃ yānti vikampitastanataṭā vyāvalgitabhrūlatās
tan mātsaryakapāṭapāṭanapaṭor dānasya visphūrjitam // Dak_4.4 //
aśvaiś cāmarabhāranāmitaśirorūpaiḥ khalīnonmukhair
nāgair bhinnamadaiś ca yan naravarā gacchanti chattrocchrayaiḥ /
bhṛtyaiḥ sābharaṇaiḥ kṛtāñjalipuṭair abhyarcyamānāḥ
sadā tad dānasya phalaṃ vadanti munayaḥ pūrvārjitasyedṛśam // Dak_4.5 //
hārair vajravicitrahemavalayair yat pārthivā bhūṣitāḥ
keyūrair mukuṭaiś ca ratnakhacitaiḥ siṃhāsanasthāḥ sadā /
madhye 'ntaḥpurikājanasya vividhaiḥ krīḍanti vikrīḍitais
tad dānasya phalam vadanti munayaḥ śārdūlavikrīḍitam // Dak_4.6 //
prāsāde maṇiratnahemakhacite chattradhvajālaṃkṛte
vīnāvallariveṇugītamudite ratnaprabhodbhāsite /
yac chakro ramate śacīsahacaro yoṣitsahasrākule
tad dānasya phalaṃ vadanti munayaḥ pūrvārjitasyedṛśam // Dak_4.7 //
dātā priyatvam upayāti janasya śaśvat saṃsevyate ca bahubhiḥ samupetya sadbhiḥ /
kīrtiś ca dikṣu visaraty amalaṃ yaśo 'sya tat tat padaṃ samupayāti viśārado 'sau // Dak_4.8 //
bhedāt kāyasya deveṣv avikalavividhottaptabhogāspadeṣu
prāpyotpattiṃ vicitrastabakakusumitasphītakalpadrumeṣu /
udyāneṣu prakāmaṃ suciram atisukhaṃ nandanādiṣv akhinnaḥ
prāpnoty utkṛṣṭarūpāmarayuvatijanaiḥ sevyamānaḥ pradānāt // Dak_4.9 //
dānaṃ nāma mahānidhānam anugaṃ caurādyasādhāraṇaṃ
dānaṃ matsaralobhadoṣarajasaḥ prakṣālanaṃ cetasaḥ /
saṃsārādhvapariśramāpanayanaṃ dānaṃ sukhaṃ vāhanaṃ
dānam naikasukhopabhogasumukhaṃ sanmitram ātyantikam // Dak_4.10 //
śroṇīsaṃgatamekhalāḥ kalagiro līlācalaikabhruvaḥ
karṇāsannaviśālacārunayāḥ keśāntasaktasrajaḥ /
yad dāsyaṃ svayam aṅganāḥ sukṛtinām āyānti pīnoravas
tan māhātmyam uvāca saṃbhṛtaphalaṃ dānasya śauddhodaniḥ // Dak_4.11 //
paryasyatsahakārabhaṅgasurabhi preṅkhannimagnotpalaṃ
śrīmatkāñcanabhājane vinihitaṃ bhandhūkatāmraṃ madhu /
kāminyā śapathopanītam asakṛd yat pīyate kāminā
hetuṃ tatra vadanti śuddhamatayo dānaṃ paraṃ śreyasaḥ // Dak_4.12 //
iti dānaguṇān niśamya saumya prayatātmā kuru dāna eva yatnam /
tribhavāgramahābhaye narāṇāṃ na hi dānāt param asti bandhur anyaḥ // Dak_4.13 //
iti dvāviṃśatyavadānakathāyāṃ dānakathā caturthaḥ paricchedaḥ //
V. puṇyakāmakathā
yad dṛśyate jagati cārutaraṃ priyaṃ vā rūpaṃ kulaṃ priyajano vibhavāḥ sukhaṃ vā /
tat puṇyaśilpikṛtam eva vadanti santaḥ kalyāṇakāripuruṣasya tu puṇyam etat // Dak_5.1 //
atyucchritonnatasitadhvajapaṅkticitrair nāgāśvapattirathasaṃkuṣubhitair balaughaiḥ /
uddhūtacāmaravirājitagātraśobhāḥ puṇyādhikāḥ kṣitibhujo bhuvi saṃcaranti // Dak_5.2 //
kauśeyakāśikadukūlavicitravastrā muktāvalīkanakaratnavibhūṣitāṅgāḥ /
yat ke cid eva puruṣāḥ śriyam udvahanti puṇyasya pūrvacaritasya kṛtapraśaṃsā // Dak_5.3 //
āyuḥ sudīrghaṃ sukule ca janma kāntaṃ vapur vyādhibhayaṃ na cāsti /
dhanaṃ prabhūtaṃ parivārasaṃpad bhavanti puṇyasya mahāvipākāt // Dak_5.4 //
yac cakravartī pravarais tu ratnaiḥ sahasraputraiś ca samanvito 'pi
samudrasīmāṃ bubhuje dharitrīṃ tat puṇyaratnasya phalaṃ viśālam // Dak_5.5 //
vicitrapadmottamamadhyasaṃsthitaḥ surāsurendrādisadānamaskṛtaḥ /
yad brahmalokaṃ tv abhibhūya tejasā brahmā sadā bhāti tad eva puṇyataḥ // Dak_5.6 //
yad devanāgāsurasiddhasaṃghair gandharvayakṣottamakinnaraiś ca /
saṃpūjyate devaguruḥ sadaiva tat puṇyaratnasya phalaṃ viśālam // Dak_5.7 //
rūpaṃ vīryaṃ ca śilpaṃ ca vihāya vivaśā narāḥ /
paralokam ito yānti karmavāyubhir īritāḥ // Dak_5.8 //
puṇyaṃ tv ekam ihātyantam anugāmi sukhodayam /
puṇyam anyair ahāryatvād dhanānāṃ paramaṃ dhanam // Dak_5.9 //
ye merum api vegena vikiranti diśo daśa /
te 'pi puṇyasya bhaṅgāya nālaṃ pralayavāyavaḥ // Dak_5.10 //
saṃvartasalilodvṛttaniraṅkuśavisarpiṇā /
puṇyaṃ na kledam āyāti catuḥsāgaravāriṇā // Dak_5.11 //
pradīptakiraṇāṅgāraiḥ saptabhir bhāskarānalaiḥ /
kṣitau vā dahyamānāyāṃ puṇyam ekaṃ na dahyate // Dak_5.12 //
iti śrutvātha maitreyaḥ satyam eva muner vacaḥ /
bhītisaṃsāradurvāraḥ saṃharṣitatanuruhaḥ // Dak_5.13 //
tataḥ sa maitreyo harṣaiḥ śrutvātha vacanaṃ muneḥ /
jinapādāmbujaṃ natvā idam āha tathāgatam // Dak_5.14 //
sthāpanaṃ buddhabimbānāṃ jīrṇoddhārādikaṃ punaḥ /
kīdṛśaṃ syāt phalaṃ teṣāṃ caityānāṃ jinadhātukām // Dak_5.15 //
bhagavān āha //
jīrṇoddhāraka stūpānāṃ bimbānāṃ sugatasya ca /
ṛddhibalasamāyuktaś cakravartisamo bhavet // Dak_5.16 //
puṇyavān balavān bhūtvā na tasya vikalendriyaḥ /
tataś cānte sukhaṃ bhuktvā saṃbuddhatvaṃ prajāyate // Dak_5.17 //
maitreya āha //
bhagavañ jinaśārdūla sādhu ślāghyo 'si yad vibho /
kena cit kṛtam astīti vada me jñānasāgara // Dak_5.18 //
evam ukte 'tha bhagavāṃl lokānāṃ vismayāya ca /
nimittam ekam akarot tūṣṇīṃ bhūtvātra tiṣṭhati // Dak_5.19 //
tadā vidyud ivākāśād āgataḥ kiraṇojjvalaḥ /
avabhāsya sabhāṃ sarvāṃs teṣāṃ kautūhalam abhūt // Dak_5.20 //
maitreya āha //
bhagavann idam āścaryaṃ ko hetur idam adbhutam /
kasyaiṣa viṣayābhāsa āgataḥ kiraṇojjvalaḥ // Dak_5.21 //
bhagavān āha //
maitreya ratnavyūhasya vimānasya nṛpasya ca /
prabhā āgatya sarvatra bhāsayanti samantataḥ // Dak_5.22 //
maitreya āha //
bhagavan nūnam asyeyaṃ prabhayāgatam īdṛśam /
kenedṛśaprabhāṃ prāpto hetubhūtaṃ ca me hṛdi // Dak_5.23 //
bhagavān āha //
atredānīn tu maitreya darśayiṣyāmy amuṃ nṛpam /
pūrvasya kuśalenāpi prabhāvo 'sya maharddhikaḥ // Dak_5.24 //
atha sa rājā ratnavyūho ratnavimānam āruhya gaganadeśād ṛddhyā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrānta upasaṃkramya sahasā tatrānuprāpto 'bhūt //
atha sa rājā bhagavantaṃ dvātriṃśatā lakṣaṇaiḥ samanvāgataṃ suvarṇavarṇaṃ sūryasahasrātirekaprabhāvirājitagātraṃ bhagavantaṃ dṛṣṭvā prasādajāto vimānād avatīrya tripradakṣiṇīkṛtya bhagavataḥ pādayoḥ praṇipatyaikānte sthitavān //
atha papraccha bhagavāñ jānann eva nṛpāgamam /
kuśalaṃ tava rājendra bāhyābhyantaram eva ca // Dak_5.25 //
vadeti tvaṃ mahābhāga saṃgataṃ dharmavatsalaḥ /
mokṣadaṃ nṛpaśārdūla hitaiṣī sattvavallabhaḥ // Dak_5.26 //
atha so 'ñjalim ābadhya kṛtvā pradakṣiṇatrayam /
nivedya copahārāṇi praṇamyovāca taṃ gurum // Dak_5.27 //
evaṃ vicintyamānasya bhagavan kuśalaṃ tvayā /
śreyo 'rthinā me sarvatra guruṇaivāntyavāsinaḥ // Dak_5.28 //
nānyakāryaṃ me bhagavan tat tava darśanecchayā /
śravaṇāya sadā dharmaṃ tenāham iha āgataḥ // Dak_5.29 //
bhagavān āha //
deśayiṣyāmi te samyak tvam asi nṛpasattama /
dharmāṇāṃ nītibhūtānāṃ bhājanatvaṃ mahībhuja // Dak_5.30 //
śṛṇu rājan mahābāho rājñāṃ dharmavarottamam /
rājadharmabalaṃ rakṣa nītimārgaṃ samācara // Dak_5.31 //
tadyathā //
yathaiva vṛkṣaṃ phalinaṃ sapuṣpaṃ saṇrakṣayet paurajanān ajasram /
ādhārabhūtān nṛpateś ca nityaṃ bhūpāla itthaṃ kuru sarvataḥ syāt // Dak_5.32 //
phalodayaṃ pākavaśād yathaiva guṇo 'sti svādaṃ ca rasaṃ tathaiva /
balo jayaśrī na bhaven nareśa itthaṃ pi te ca prabalo janānām // Dak_5.33 //
punaś ca śṛṇu mahārājan //
pāpe pravartate bālo janaḥ śūnyaṃ vilokayan /
rātrau ghanāndhakārāyāṃ kālo 'yaṃ pāpakarmaṇaḥ // Dak_5.34 //
kṛtātmāno 'bhisanty eva munayo divyacakṣuṣaḥ /
kva cit kiṃ cana śūnyaṃ vā dikṣu pūrṇās tapodhanaiḥ // Dak_5.35 //
tatas tx x niratātmā bhava bhūmipasattama /
varaṃ kapālam ādāya dviṣadveśmaniveśana // Dak_5.36 //
pāpakārī sukhecchaś ca yatra yatrābhigacchati /
tatra tatraiva tatpāpair duḥkhaśastrair vihanyate // Dak_5.37 //
manorathaḥ śubhakṛtāṃ yatra yatraiva gacchati /
tatra tarāpi tatpuṇyaiḥ phalārgheṇābhipūjyate // Dak_5.38 //
tasmāt sarvaṃ prayatnena tyaktavyaṃ pāpasaṃcayam /
nirjitya dveṣasaṃrambhaṃ śubhe karma samācara // Dak_5.39 //
na ca dveṣasamaṃ pāpaṃ na ca kṣāntisamaṃ tapaḥ /
tasmāt kṣāntiṃ prayatnena bhāvayed vividhair nayaiḥ // Dak_5.40 //
manaḥ śamaṃ na gṛhṇāti na prītisukham aśnute /
na nidrāṃ na dhṛtiṃ yāti dveṣaśalye hṛdi sthite // Dak_5.41 //
na dviṣantaḥ kṣayaṃ yānti durjanā gaganopamāḥ /
mārite krodhacitte tu naśyante sarvaśatravaḥ // Dak_5.42 //
vikalpendhanadīptena jantuḥ krodhahavirbhujā /
dahaty ātmānam evādau paraṃ dhakṣyati vā na vā // Dak_5.43 //
jarā rūpavatāṃ krodhaḥ tamaś cakṣuṣmatām api /
vadho dharmārthakāmānāṃ tasmāt krodhaṃ nivārayet // Dak_5.44 //
aniṣṭakaraṇāj jātam iṣṭasya ca vighātanāt /
krodhaṃ yo hanti nirbandhāt sa sukhīha paratra ca // Dak_5.45 //
tasmād dveṣaṃ vinirjitya cittaṃ rakṣa prayatnataḥ /
na śikṣā rakṣituṃ śakyā calaṃ cittam arakṣatā // Dak_5.46 //
adāntā mattamātaṅgā na kurvantīha tāṃ vyathām /
karoti yām avīcyādau muktaś cittamataṅgajaḥ // Dak_5.47 //
baddhaś cec cittamātaṅgaḥ smṛtirajjvā samantataḥ /
bhayam astaṃgataṃ sarvaṃ sarvakalyāṇam āgatam // Dak_5.48 //
tasmāc cittaṃ samādhāya smṛtvā rakṣa prayatnataḥ /
cittād eva hi sarvatra bhayaṃ bhadraṃ ca jāyate // Dak_5.49 //
cittarakṣāvrataṃ tyaktvā kim anyair bahubhir vrataiḥ /
evaṃ buddhvā sadā rājan dharmeṇa pālaya prajāḥ // Dak_5.50 //
punaś ca mahārāja //
yo 'sau drumo dāmaphalaṃ cinoti na vindati svādu ca hanti bījam /
kṣiṇoti deśaṃ karadurvahatvāt dharmaṃ nṛpo vai na ca nandatīti // Dak_5.51 //
tasmād anītyā na daṇḍayet prajā nyāyena rājyaṃ pratipālayasva /
nṛpāś ca yeṣāṃ guṇam āvahanti teṣāṃ prajānāṃ pravahanti duḥkham // Dak_5.52 //
punaś ca mahārāja //
svaduḥkhaduḥkhī paraduḥkhato 'pi sukhī svasaukhyaiś ca paraiḥ samānam /
itthaṃ nṛpā ye satataṃ bhavanti rājñāṃ sadā sarvaguṇā bhavanti // Dak_5.53 //
dharmeṇa rājyaṃ paripūrayanti dharmeṇa lakṣmīḥ satataṃ vahanti /
dharmeṇa lokān paritarpayanti dharmeṇa kāmān sahasā labhante // Dak_5.54 //
punaś ca //
dānena bhogā na paropatāpān nājñānamohāt paralokavantaḥ /
parapratāpād yad ihaiva bhogās te prāpnuvante paralokaduḥkhāḥ // Dak_5.55 //
ātmā nadī bhārata puṇyatīrthā satyodakā śīlataṭā dayormiḥ /
atrābhiṣekaṃ kurute pravīṇa na vāriṇā śudhyati cāntarātmā // Dak_5.56 //
satyena śaucyaṃ na jalapraveśād dehasya bāhyamalam eva nāśam /
satyena tiṣṭhanti sadaiva devāḥ sthitiḥ pṛthivyāḥ khalu eva satyaiḥ // Dak_5.57 //
śīlena svargā na giriprapātāt śīlena tulyā na bhavanti rakṣāḥ /
duḥśīlaśailāt skhalitā manuṣyāḥ patanti duḥkheṣu mahārṇaveṣu // Dak_5.58 //
jñānena mokṣaṃ na śarīraśoṣāt varṣeṇa ārdraṃ na paraṃ nidāghaiḥ /
jñānair vihīnaḥ puruṣaḥ sa eva yathaiva paṅkasya sarassu snātaḥ // Dak_5.59 //
iti śrutvātha rājendraḥ saṃharṣitatanūruhaḥ /
saṃsāre ca mahāghore katham uttārayāmy aham // Dak_5.60 //
athāsau bhūpatīndreśaḥ saṃsārabhayabhītayā /
prasanno bhagavati buddhe cakāra śaraṇaṃ punaḥ // Dak_5.61 //
bhagavan buddha vīreśa śrutvā me rocate manaḥ /
saṃbodhau vyākaroṣi tvaṃ yācayāmīty ahaṃ prabho // Dak_5.62 //
atha śrībhagavāñ chāstā jñātvā tasyāśayaṃ śubham /
vyākārṣīd acireṇaiva tathāgato bhaviṣyasi // Dak_5.63 //
arhan ratnākaro nāma saṃbuddho lokanāyakaḥ /
dharmarājo jagannāthaḥ sarvajño 'rhan munīśvaraḥ // Dak_5.64 //
sarvavidyādhipaḥ śāstā guṇākaro bhaviṣyasi /
buddhakāryaṃ tataḥ kṛtvā dīrghakālaṃ ca sthāsyati // Dak_5.65 //
atha sa bhūpatīndreśas tasya satyāśiṣaṃ pratigrāhyādau praṇamya pramodād gamisyāmīty ārocya vimānam āruhya ṛddhyā labdhalābha iva vaṇik svagṛhaṃ prākramat śrīsvam eva rājyam //
iti dvāviṃśatyavadānakathāyāṃ puṇyakāmakathā pañcamaḥ paricchedaḥ //
VI. jīrṇoddhāraṇabimbakathā
tataḥ kautūhalajātā bhikṣavo bhagavantam etad avocat //
bhagavan kena puṇyena kuśalena ca karmaṇā /
sa rājātyabhirūpo 'yaṃ darśanīyamanoharaḥ // Dak_6.1 //
kasyā nagaryāḥ sarūpo mānujasyedṛśaṃ varam /
lāvaṇyarddhisamāpanno devasyāpi sudurlabhaḥ // Dak_6.2 //
bhagavan āha //
bhikṣavo 'sau mahīpālo mahāpuṇyaprabhojjvalaḥ /
vaiśālyāś ca nagaryāś ca ratnavyūho nṛpottamaḥ // Dak_6.3 //
nagarī kīdṛśī syāc ca ṛddhā sphītamanoramā /
subhikṣā ramaṇīyā ca sujanaiḥ kovidair vṛtā // Dak_6.4 //
ṣoḍaśayojanāyāmavyāyāmaṃ ca tathaiva ca /
nānotsavasamāyuktā dūrād dūragadurjanā // Dak_6.5 //
yathā paurajanacittaṃ tathā rājñaḥ samaṃ manaḥ /
viśālodyānasaṃpannā puṣkariṇīsuśobhitā //
pārśve tu vāditā eva pakṣiṇo bhṛṅganisvanaiḥ // Dak_6.6 //
mahiṣī tasya saṃpannā śubhavyūhaḥ sa tatsutaḥ /
darśanīyo 'bhirūpaś ca puṣpadhanveva rūpavān // Dak_6.7 //
sakropacārakaṃ sarvaṃ rājalakṣmīṃ ca prāptavān /
dhanurvidyāsamāyuktaḥ śāstravidyāsupāragaḥ // Dak_6.8 //
maharddhibalasaṃpannaś cakravartisamaprabhaḥ /
śāstrāgamavidhijñaś ca kṛtakṛtyaḥ sa vijñavān // Dak_6.9 //
īdṛśo rājaratneśaḥ sarvaloke pratāpavān /
pūrvakuśalakarmaṇā prāptavān īdṛśaṃ phalam // Dak_6.10 //
maitreya uvāca // bhagavann aparaṃ kena kuśalamūlena samanvāgataḥ sa rājā īdṛśo vibhūtir āsīt kena karmaṇeti //
bhagavān āha // maitreya śṛṇu /
bhūtapūrvaṃ sa maitreya pūrvajanmani nāvikaḥ /
nityaṃ samudratīreṣu vasati nāvikaḥ sa ca // Dak_6.11 //
nāgatā vaṇijaḥ ke cit tasya durdaivayogataḥ /
tasmād duḥkhī mahākaṣṭī tarapaṇyaṃ grahaṇaṃ na hi // Dak_6.12 //
atha sa cintayām āsa hā hā karma mamādhunā /
kiṃ kartavyam idānīṃ me na prāptam annam ādikam // Dak_6.13 //
kasyāpi īdṛśaṃ duḥkhaṃ mā bhavatu kadā cana /
ity evaṃ manasā cintya jinaṃ smaran sa tiṣṭhati // Dak_6.14 //
tataḥ sa nāvikas tatra sthātuṃ na ramate manaḥ /
tasmāt samudratīrād anucaṅkramyamāne kasmiṃś cit sthāne
tathāgatadhātustūpajīrṇanātivistaraṃ caityam ekaṃ dadarśa //
taṃ caityaṃ gopālakāḥ krīḍayā pāṣāṇeṣṭakācarcitabhagnitāścaityodaraṃ dṛṣṭvā vimṛśyety uvāca //
kena pāpātmanā yena caityabhaṅgaṃ ca yat kṛtam /
aśobhanam idaṃ caityaṃ saṃskāraṃ kriyate mayā // Dak_6.15 //
tat saṃskāraṃ kṛtaṃ tena yatra bhagnādi tatra ca /
śīrṇacarcitasthāneṣu śilayeṣṭākayāpi ca //
nāvika iti kṛtvā ca pūrvavac chobhanaṃ kṛtam // Dak_6.16 //
atha buddhaprabhāvena tasmin kāle ca tatra ye /
trayaḥśatavaṇikpaṇyāś cāyānti tasya saṃsadi // Dak_6.17 //
sārthavāhasamāyuktā nadīśottaraṇāya ca /
vaṇijas te tam āhūya cainam ūcur vaṇigjanāḥ // Dak_6.18 //
bho nāvika vayaṃ ratnadvīpaṃ gacchāmaḥ sarvathā /
bhavān netātra saṃvīkṣya samudrāt pālayatv ataḥ // Dak_6.19 //
ity ākarṇya sa dhīvaro dhīra āyavyayaṃ cābhivīkṣya vahanaṃ teṣāṃ purataḥ samāropyāha //
bhavanto 'tra vahaneṣu sthātum arhatha saṃprati /
svadevatāṃ smṛtvā dhairyam ālambya dṛdhaṃ nivāsata // Dak_6.20 //
te tatheti kṛtvā trayaḥśata vāṇijā vahanaṃ praṇamya ca samudraṃ saṃprārthya vahanam āruhya krameṇa saṃtartum ārabdhāḥ //
tadā pramuditamānasāḥ sarve ca te vaṇijo mahotsāhaṃ pramodavantaḥ /
niyatam asmākam uttamayātrāsiddhir iti babhūvuḥ //
tataḥ krameṇa cāvajagāhire vividhamīnakulavicaritataraṅgaphenāvalīagāḍhataraṃ samudraṃ nīlaṃ vimalakhaḍgābhinīlam iva vigatameghaṃ sūryāṃśutāpād iva khaṃ vilīnaṃ samantato 'ntarhitatīralekham agādham ambhonidhimadhyaṃ krameṇa prāptāḥ // tadā sāyāhnasamayam abhūt, tīraṃ prāptuṃ sudurlabham /
mṛdukiraṇasavitari kāle, mahotpātaṃ paramabhīṣaṇaṃ garutmadāśīviṣabhīmam ullolam abhūt //
vibhidyamānormivikīrṇaphenaś caṇḍānilāsphālanabhīmanādaḥ /
utpātavātākalitair mahadbhir yugāntakālam iva saṃkaṭo 'bhūt // Dak_6.21 //
vidyullatodbhāsuralolajihvā nīlā bhujaṃgā iva naikaśīrṣāḥ
āvavrur ādityapathaṃ payodāḥ prasaktabhīmastanitānunādāḥ // Dak_6.22 //
tataḥ sa nāvikaḥ te vāṇijān svajīve nirāśino bhayavihvalāṃś cābhivīkṣya dhairyam avalambya tān uvāca // avadhīrayatha mā sāhasaṃ mā bhaiṣī mā bhaiṣī buddhaṃ smaratha buddhaṃ smaratha, iti vāṇijāgre nivedayati // tac chrutvā te vāṇijā bauddheti nāmasmaraṇaṃ namaskāraṃ kṛtavantaḥ //
ity ukte sati buddhānubhāvena mahotpātaḥ kṣaṇād vilayaṃ gato 'bhūt // tad dṛṣṭvā tān sānandena tīraṃ tārayati sma //
atha te vāṇijās tam āhuḥ // bho nāvika sādhu tava prasādāt tīram anuprāptam // ity uktvā mahatā satkāreṇa bahumānapuraḥsaram atiśayena tarapaṇyaṃ dattvā, gacchāmety ārocya tataḥ saṃkrāmanti sma // nāvikas tān samādāya vahanam āropya pratinivṛtya sthitaḥ // tadā nāvikas tarapaṇyakārṣāpaṇaṃ saṃprāpya vastrānnapānasusamṛddhaḥ sukhena tiṣṭhati //
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ sa ratnavyūho nāvikajanmani tathāgatadhātustūpajīrṇoddhāraṇakuśalamūlena tasya rājña īdṛśaṃ rūpam manuṣyātikrāntam ṛddhipratibhānaṃ prāptam //
atha bhikṣava ūcuḥ // bhagavan sādhu sugata prabodhā vayaṃ sa rājā ślāghanīyaḥ, punas tasya kīdṛśaṃ pratibhānaṃ vada //
bhagavān āha // bhikṣavaḥ sa rājā dharmeṇa rājyaṃ kārayati / sarvapaurān paripālayati piteva putraṃ sarvalokāḥ kīrtiyaśaḥśabdaṃ śṛṇvanti // yathānyāyaṃ kṛtaṃ kāryaṃ dānaṃ arthibhyo dattavān annam annārthikebhyaḥ pānaṃ pānārthikebhyo vastraṃ vastrārthikebhya itthaṃ bhikṣavaḥ sa rājā svarājyaviṣaye sahasrākṣa iva svastyayanaṃ kṛtavān //
tataḥ sa rājā ekasmin samaye sarvaṃ saṃnipātya sabhāṃ kāritavān //
sadasi tasya nṛpater bhikṣur ekaḥ samāgataḥ /
duḥśīladuṣkṛtenaiva kuṣṭhāviṣṭena khañjakaḥ // Dak_6.23 //
bībhatsarūpadurgandhamalinavastraprāvṛtaḥ /
nindāyāḥ sarvalokeṣu vāksiddhiś ca na vidyate // Dak_6.24 //
taṃ dṛṣṭvātha sa rājāpi vicāryainaṃ prapṛcchati /
kasmād atrāgato bhikṣo kathaṃ te pādakhañjakaḥ // Dak_6.25 //
bhikṣur uvāca //
anena kiṃ mahārāja mama duṣkṛtakarmaṇā /
bālye sapādakhañjo me kuṣṭhāviṣṭaśarīrakaḥ // Dak_6.26 //
rājovāca //
pravrajyāgrahaṇenāpi katham itthaṃ śarīrakaḥ /
na daṇḍapātraṃ na ca cīvaraṃ te
nāmnaiva _ bhikṣur ihāgatas tvam // Dak_6.27 //
bhikṣur uvāca //
kathaṃ hi vedmi nararājarāja na daṇḍapātraṃ na ca cīvaraṃ me /
abhāgya evaṃ kuśalair vihīnaḥ kṛpāṃ kuru tvaṃ naradevadeva // Dak_6.28 //
rājovāca // bhikṣo dakṣiṇīyo yaśasā suśīlo bhava śīlayuktenānucara / ity uktvā sa rājā daṇḍapātracīvarādikaṃ dattvā mahatā satkāreṇa bhojayati sma // tato bhikṣo rājasaṃdarśanamātreṇa khañjapādasnāyunaḥ komalāṅgo jāto 'bhūt //
kramataḥ kuṣṭhādi vilayaṃ gatam / kiṃciccheṣamātro nāsti // tataḥ sa bhikṣus tasmāt sthānād anyapradeśaṃ gatavān //
tataḥ sarve janāś cāścaryaprāptā evam āhuḥ // aho mahārājaḥ puṇyavān dharmanidhānabhūtaḥ, tena darśanamātreṇa tasya bhikṣoḥ kuṣṭhādipādakhañjapraśrabdho 'bhūt // tadā rājānuvicintayati // kiṃhetur māyā bhūto vā tasya bhikṣoḥ, mama vismayaḥ prāptavān //
maitreya uvāca // bhagavan kathaṃ hetubhūtaḥ sa bhikṣus tasmin māyayāvāgatāḥ //
bhagavān āha //
śṛṇu maitreya tasyedṛg nimittaṃ kathayāmi te /
na māyayā svabhāvikaiḥ sa bhikṣur yācituṃ gataḥ // Dak_6.29 //
kiṃ tu bhikṣava etena bhikṣur darśanamātrakaiḥ /
pādakhañjavinirmukta itthaṃ dharmatanur nṛpaḥ // Dak_6.30 //
tato hi bhikṣavo 'vocan paramāścaryam adbhutam /
bhikṣubhāve sthito vāpi pādakhañjam abhūt katham // Dak_6.31 //
rājāpi na devabhūto na ca ṛṣisiddharākṣasaḥ /
manuṣyabhūto rājāpi kathaṃ pratibhānām īdṛśam // Dak_6.32 //
bhagavān uvāca //
mātrapakāriḥ sa bhikṣuḥ śrotum icchasi tatkathām /
kathayāmy asya vṛttāntaṃ śṛṇutha bhikṣupuṅgavāḥ // Dak_6.33 //
ye mānavāḥ pramādena mātrapakāram ācaran /
brahmabhūto hi pitarau devadevas tathā punaḥ //
tasmāt kāraṇān mā khedaṃ kārāyet pitarāv api // Dak_6.34 //
ye kuleṣu mātāpitarau samyak mānyate samyak pūjyate samyak sukhena parihriyate // athavānnena pānena vastraśayyāsanena ca tayā saparicaryayā mātāpitroś cāninditena satkāraṃ kartavyam // tat kasya hetoḥ //
candrānanāḥ pravaradehaviśālanetrā bālārkatulyavapuṣaḥ śubhakīrtiyuktāḥ /
rājyaṃ narā vigataśatrubhayaṃ labhante sarvaṃ hi tat svagurumātṛjaneṣu dānāt // Dak_6.35 //
bhikṣos tasya pūrvacaritāni śrūyatāṃ kathayāmi //
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ kāverī nāma nagaram āsīt / tasmin nagare sa pūrvakuśaladānahīnāt paramadāridraḥ kuśīdo nāma śreṣṭhī prativasati sma //
(Dak: 38)
tasya dvau putrāv asti / eko bālaś caiko daharaḥ / tadā pitari kālagate, daharaputreṇa mātaraṃ vidveṣitaḥ / nityaṃ krodhena paruṣavacanena vācayati //
cānnapānaṃ parītamātraṃ dattvātmanā bhakṣitaṃ sadā // tadā mātā manasi vyathayā tayā putram uvāca // putra te kiṃ kṛtaṃ tavānujabālo 'jānakaḥ stanyaṃ pibaty alpānnena kathaṃ vartayiṣye // tac chrutvā tena mātur īrṣyayā krodhena mātaraṃ pādena pṛṣṭvā nirgataṃ vacanam āḥ kim // tathāpi mātur hṛdaye duḥkhaśalyo 'pi svayaṃ praśāntya coktā / mā me putrakāsya karmaṇo vipākam anubhavethā iti cintya sthitā //
atha sa śreṣṭhiputro roṣaṇapraśrabdhābhūtatvāt saroṣeṇa tāṃ mātaram uvāca // re re māta mā tiṣṭha atra me gṛhe, yatrepsitaṃ tatra gaccheti // mātā uvāca //
kutra gantavya me putra ko 'parādho 'sti me suta /
mā vadasīdṛśaṃ vācaṃ mā krodhaṃ sahasā vraja // Dak_6.36 //
tataḥ sa daharaputreṇa mātur vacanam avacanaṃ kṛtvā svādhīnenāvasthitaḥ // atha sa tasya mātā kaniṣṭhaputraṃ pratipālya tiṣṭhati //
tadanantaraṃ tasya daharaputrasya gṛhācārakāviprahīnabhūtatvāt mahat kaṣṭataraṃ duḥkham abhūt // tasya pāde vikāro bhūtvā kuṣṭhāviṣṭakhañjapādo bhavati // kiṃ cit kāryakarmāṇi na sukarāṇi kartum // aśaktatvāt krameṇa svaduṣkṛtāni karmāṇi pariveṣṭya daridro bhavati //
tato viṣayahīnatvāt sanmatihīnam eva ca /
āsvasthyam agnidāheneva duḥkham eva prāptavān // Dak_6.37 //
atha sa cintayām āsa, hā hā kaṣṭataraṃ mama /
adhunā kiṃ kariṣyāmi kutra gacchāmy ahaṃ nu bho // Dak_6.38 //
kiṃ cid api bhikṣur ahaṃ bhaveyam iti vakṣyāmi, ity uktvā vrīḍayā tena mātaraṃ na saṃbhāṣya svagṛhāt prakrāntaḥ // tato pakṣatrayātyayena sa kālagato 'bhūt //
tato mātary apakārakṛtena karmaṇo vipākena narakeṣūpapannaḥ // tato yamadūtāḥ parigṛhyānyanarakeṣu kṣipanti // tasmād utkṣipya ayogṛhasamīpe nīyante paramavistaramahocchraya sa mātur apakārī dvārāt preṣyate //
tato 'bhyantaraṃ praviṣṭaḥ / tatrāsya dvāraṃ pihitam / tato 'bhyantaraṃ praviṣṭaḥ praviṣṭamātreṇa tasya mastake 'yomayam cakraṃ mahāpramāṇaṃ tasya mūrdhni prādurbhūtam // dvārakapāṭaṃ pihitam / tasmāt pāpād ādīptaṃ cakraṃ bhramati saṃprajvalitam ekajvālībhūtam / tasya śirasi yat pūyaśoṇitaṃ prasarati, so 'syāhāraḥ // tataḥ sa kathayati //
aho hi vedanā kaṣṭaṃ kenaiva duṣkṛtena ca /
me rakṣakajanaḥ kaś cid āgacchati tv udīritaḥ // Dak_6.39 //
dūraṃ hi karṣate karma dūrāt karma pravartate /
tatra prakarṣate karma yatra karma vipacyate // Dak_6.40 //
na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api /
sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām // Dak_6.41 //
tena karmavipākena cakraṃ vahati mastake /
ādīptaṃ saṃprajvalitaṃ mama prāṇoparodhakam // Dak_6.42 //
iti //
atha tasmin gṛhe ākāśāc chabdo nirgataḥ //
kas tvāṃ rakṣati duṣṭatvaṃ pāpinaṃ mātṛdūṣiṇam /
tvadvidha āgate cātra tasmād duḥkhāt pramucyate // Dak_6.43 //
tadanantaraṃ śatavarṣaparyante tathāvidhapuruṣas tasminn ayomayagṛhaṃ samāgataḥ, praviṣṭamātreṇa tasmāc cyutvā tasya navāgatapuruṣasya mūrdhni cakraṃ prādurbhūtam //
sa kuśīdasya putras tasmān narakān muktvā punar eva daridrakule jātaḥ / tatraiva mātāpitarau kālagatau, kālagate sati ekākībhūtaḥ punar eva pāpaśeṣaṃ na naśyati pādakhañjakuṣṭhāviṣṭo bhavati // ihaiva janmani yācako bhūtvā bhikṣur aham iti vakṣyāmīti cintayitvā svagṛhāt prakrāntaḥ //
evaṃ bhikṣavaḥ sa duḥśīlabhikṣus tena mātṛdoṣeṇa pātakena kuṣṭhāviṣṭapādakhañjo bhavati / māyayā naiva tasya karmavipākena bhavati //
atha tasya bhrātā daharānujo bhūtvā mātaraṃ samyag mānitaḥ pūjitaḥ samyak parihriyate sma // tena piṇḍapradānakṛtena pitṛlokān saṃtarpitaḥ // tasya puṇyānubhāvena mahati rājavaṃśe ratnavyūhasya nṛpateḥ putro bhūtvā sa śubhavyūharājakumāra āsīt // tasmāt tarhi bhikṣavo yeṣāṃ mātāpitṛṣv apakāraṃ manasāpi mā cintayed iti // evam ukte sa maitreyaḥ saṃharṣitaromakūpajāto bhagavantam etad avocat // prab dho 'haṃ bhagavan prabodho 'haṃ sugata / īdṛkpāparatena, ittham anubhūtam / kenopāyena yatnena tasya bhikṣoḥ pātakakṣayo bhavati //
bhagavān āha // yeṣāṃ manuṣyāṇām ihaiva saṃsāre yataś cyutvā mātuḥ kukṣāv upapannaḥ sā mātā daśamāsaparyantaṃ dhṛtvā kaṣṭena prasūtā stanyapānena pratipālayati / īdṛśīmātari apakārakṛte duṣkarakṛtair na ca mucyate //
atha punar api bhagavān āha // maitreya ratnavyūho nāma bhūpālaḥ paramapuṇyavān sa punar api kasmiṃś cid dine cintayām āsa //
ahaṃ vṛddho 'tijīrṇāṅgaḥ sthāsyāmy eva kiyac ciram /
avaśyaṃ daivayogena yāsyāmi maraṇaṃ dhruvam // Dak_6.44 //
sarvam anarthaṃ rājyaṃ viṣayopabhogyaṃ mahāghorabhayakaraṃ mṛtyusarpabhayākulam anityam asārakam iti vicintyāgāra adhyāvasituṃ mano na ramate // tadā sa rājaputraṃ śubhavyūhaṃ ca mantriṇaṃ samāmantryaivam āha //
putra śubhavyūha
atrāhaṃ jarasākrānto nūnaṃ syāj jīrṇitendriyaḥ /
tadā rogābhibhūto 'pi vrajeyaṃ maraṇaṃ dhruvam // Dak_6.45 //
tat pravrajitum icchāmi śreyaḥ ślāghyena vartmanā /
purā mṛtyū ripuṃ hanti gṛhasaṃraktam eva vā // Dak_6.46 //
tasmāt saṃsārabhītān me bahudhā bhayaśaṅkayā /
nātra sthātuṃ mano ramya gacchāmi buddham āśrayam // Dak_6.47 //
bho putra śubhavyūha mama pūrvapuṇyānubhāvena gautamena śauddhodanena mahyaṃ vyākaroti / acireṇa tathāgato bhaviṣyasi tena prabodhitaḥ / aham eva buddho bhaveyamm, paścimāyāṃ campakavarṇāyāṃ lokadhātau buddhakṣetram ekam asti, tatra gacchāmīti //
tasmān mayā yathā proktaṃ tathā caritum arhasi /
prajānāṃ pālanaṃ kṛtvā dharmanītyāṃ samācara // Dak_6.48 //
lokān mā khedayet tāpaiḥ kuladharme samācara /
pareṣv api dayāyuktair dānaṃ hi śraddhayā kuru // Dak_6.49 //
prāṇātipātādattādānakāmamithyādi mā kuru /
mā mṛṣāvādapaiśunyaṃ pāruṣyaṃ bhinnam eva ca // Dak_6.50 //
mābhidhyāvyāpādadoṣair mithyādṛṣṭyādi saṃtyaja /
etāni tāni sarvāni dhāraya dṛḍhacetasā // Dak_6.51 //
pāpānāṃ mūla eṣo hi sugateneti deśitaḥ /
itthaṃ kṛte 'pi nṛpater ītir na ca bhaviṣyati // Dak_6.52 //
adyārabhyāsi sarveṣāṃ lokānām adhipaḥ prabhuḥ /
sarvadharmānuśāstā ca sarvasattvahitārthabhṛt // Dak_6.53 //
tat kasmād dhetoḥ //
dharmeṇa vardhate rājyaṃ dharmeṇa vardhate dhanam /
dharmeṇa dhana sādhyante dharmeṇa kāmasiddhayaḥ /
kāmasiddhena mokṣaṃ ca prāpyate nātra saṃśayaḥ // Dak_6.54 //
anena jñānamārgeṇa śaśāsa nṛpatiḥ sutam /
jñānāṅkuśabhayenaiva kuñcitaḥ sa gajo yathā // Dak_6.55 //
nanāma pitaraṃ tena śrutvā vākyaṃ vaco'mṛtam /
dhṛtvājñāte yathā tāta prajānāṃ pratipālane // Dak_6.56 //
iti praśāsya tato bhūpo ratnavyūho mahāmatiḥ /
prabodhya putrapatnyādīn buddhakṣetraṃ yayau mudā // Dak_6.57 //
śṛṇu maitreya punar bhūpamārgāṇāṃ gamanakathām /
dadarśa bhūpatir jīrṇapraṇālīṃ mārgako 'tha saḥ // Dak_6.58 //
pravāhitaṃ na pānīyaṃ taddarśanena vāhitam /
prāk na pravāhitaṃ kena, idānīṃ tu pravāhitam // Dak_6.59 //
āścaryeti sthite bhūpa ākāśād enam ūcivān /
puṇyavāṃs tvaṃ mahārāja tvatprabhāvāt pravāhitam // Dak_6.60 //
bhagnabhūtā praṇālīyaṃ nūnam abhyantare yataḥ /
tvaṃ tu dharmatanur evaṃ jānīhi kila bhūpate // Dak_6.61 //
rājovāca // na jñāto 'ham eva ca //
tasmāt pracarito rājā vanakhaṇḍaṃ mahattaram /
tatrānuprāptavān dṛṣṭaṃ phalapuṣpamahiruhān // Dak_6.62 //
tadanyavṛkṣa ekas tu mūlotpātyaiva sthito yadā /
bhūpatidṛṣṭamātreṇa pūrvavad utthitāgataḥ // Dak_6.63 //
tadākāśād uvācainaṃ ślāghanīyo hi bhūpate /
pādapo 'yam acaitanya utthitaḥ san hi cāgataḥ // Dak_6.64 //
rājovāca // na jñāto 'ham eva tu //
tadanantaramārgeṣu brāhmaṇās traya āgatāḥ /
kuṣṭhāviṣṭavihīnākṣī, āsvāsthyavapuṣuḥ sadā // Dak_6.65 //
tān dṛṣṭvā sa ca bhūpālo vicāryainān apṛcchata /
brāhmaṇāḥ kutra gantāraḥ katamabhūmyā ihāgatāḥ // Dak_6.66 //
brāhmaṇā ūcuḥ //
kuśalaṃ te mahārājaratnavyūheti viśrutaḥ /
nānyat tu kāryam asmākaṃ gacchāmas tatra rājani // Dak_6.67 //
sa rājadṛṣṭamātreṇa hīnākṣiḥ prāptacakṣuṣaḥ /
śubhāṅgā bhavanti puṣṭāṅgā muñcanti pāparāśayaḥ // Dak_6.68 //
tataḥ sakhā brāhmaṇa uvāca //
aho 'tyāścaryaprāpto 'haṃ sakhe kiṃ kena hetunā /
cakṣurvihīnena punaś cakṣuḥ prāptaṃ tvayādhunā // Dak_6.69 //
pratyaṅgakuṣṭhasaṅgas tvaṃ śubhāṅgo bhavate punaḥ /
anena puruṣenaiva dṛṣṭamātreṇa muñcati /
sakhe tathā vikārāṅgaḥ śubhāṅgo bhūyate 'dya hi // Dak_6.70 //
sāṃnidhyaṃ kurutedānīṃ pṛcchāmainaṃ vayaṃ sakhe /
hetubhūtam ayaṃ sa tvaṃ na ca prādeśikaḥ pumān // Dak_6.71 //
kasmād āgatas tvaṃ bho bhavan kiṃ puruṣarṣabhaḥ /
puṇyenopacitātmā te śriyābhiḥ prabhavojjvalaḥ // Dak_6.72 //
rājovāca //
brāhmaṇāḥ kiṃ na jānītha ratnavyūheti viśrutaḥ /
katham itthām ahaṃ bhadra tatra gacchāmi sāṃpratam // Dak_6.73 //
tadā brāhmaṇāḥ prītipramodyasaumanasyajātās tasmai rājñe āśīrvāṇīm abruvan //
jayo bhavatu bhūpendra tvayā yan manasepsitam /
tat sarvaṃ prāptam astv īti puṇyaśriyāsuśobhana // Dak_6.74 //
brāhmaṇās tathāstu me, ity uktvā sa satkāraviśeṣaiḥ pūjayitvā visarjayati sma // tato brāhmaṇāḥ prasādapratilabdhāḥ svam āśramaṃ prakrāntā abhūvan // maitreya āha //
kena pāpair bhavet kāṇaḥ kuṣṭhāviṣṭaḥ kathaṃ bhavet /
itthaṃbhūtadvijāpyaiva, aho kaṣṭaṃ narasya ca // Dak_6.75 //
maitreyeṇa tathā pṛṣṭo bhagavān āha taṃ punaḥ //
dṛṣṭam adṛṣṭam uktaṃ te mithyayā śapathaṃ kṛtam /
cakṣuhīno 'bhavat tena svārthī na parakāryakṛt // Dak_6.76 //
rājakārye dhanaṃ hṛtvā bhāṇḍāgārīkṛto dvijaḥ /
kiṃ cid dattvā parasyaiva svagṛhe nīyate punaḥ // Dak_6.77 //
tena karmavipākena kuṣṭhāviṣṭatanur dvijaḥ /
yat kṛtaṃ karma pākena tatphalam aśnute tathā // Dak_6.78 //
maitreya uvāca // prabuddho 'haṃ bhagavan prabuddho 'haṃ sugata //
atha sa rājā campakavarṇāyāṃ lokadhātau buddhakṣetraṃ prāptavān / tatra buddhakṣetre vimalaprabhā nāma caityaṃ manoramadarśanīyaprāsādikaṃ dṛṣṭvā paramaprītamanās tasyāśramam upāśritavān // paryaṅkam ābhujya, ṛjukāyaṃ praṇidhāya dhyānārāme sthitaḥ / tatas tatkṣaṇaṃ pañcābhijñatvaṃ prāptah, krameṇa ratnākaro nāma tathāgato 'rhan prāpto 'bhūt //
maitreya uvāca // bhagavamṣ tathāgatadhātustūpajīrṇoddhāraṇānāṃ kīdṛśaṃ phalam //
tathāgatastūpabiṃbānāṃ sthāpanānāṃ yataḥ katham /
kīdṛśaṃ syāt phalaṃ teṣāṃ tat sarvaṃ deśaya prabho // Dak_6.79 //
bhagavān āha //
āḍhyo nirnaṣṭaśokaḥ kṣatasakalakalir locanānandapātraṃ
saubhāgyaśrīnidhānaṃ samupacitabalo kāntagātro yaśasvī /
tejasvī kāntarūpaḥ pravacanacaturo dāntasarvendriyāṅgo
'vyagro dhīmān pradātā bhavati bhagavato buddhabimbaṃ vidhāya // Dak_6.80 //
yāvantaḥ paramāṇavo bhagavataḥ stūpeṣu bimbeṣu vā
tatkartur divi bhūtale ca niyataṃ tāvanti rājyāny api /
rūpārūpyasamādhisaṃpad akhilaṃ bhuktvā ca sarvaṃ sukham
ante janmajarāvipattirahitaṃ prāpnoti bauddhaṃ padam // Dak_6.81 //
dvātriṃśatā bhūṣitacārugātraḥ sallakṣaṇair lakṣitacakravartī /
bhavej jino 'nte jitadoṣaśatrus tāthāgatīṃ yaḥ pratimāṃ vidhatte // Dak_6.82 //
indriyāṇām avaikalyaṃ strītvadurgatidūratā /
janma mānuṣyakaṃ vaṃśa uccair ādeyavākyatā // Dak_6.83 //
jātiḥ śrutiḥ smṛtir dhairyam abhivāñcitasaṃpadaḥ /
sthāneṣv abhiniveśaś ca rāgādibhir abādhanā // Dak_6.84 //
saṃbodhir iti jāyante viśeṣāḥ sādhusaṃmatāḥ /
vidhāya buddhapratimāṃ stūpaṃ vā prāṇināṃ mudā // Dak_6.85 //
na yāti dāsyaṃ na daridrabhāvaṃ na preṣyatāṃ nāpi ca hīnajanma /
na cāpi vaikalyam ihendriyāṇāṃ yo lokanāthapratimāṃ karoti // Dak_6.86 //
etat saṃkṣepataḥ puṇyaṃ jñātavyaṃ caityakarmasu /
na śakyate jinaiḥ sarvair vaktuṃ sarvaṃ mayā katham // Dak_6.87 //
iti dvāviṃśatyavadānakathāyāṃ jīrṇoddhāraṇabimbakathā ṣaṣṭamaḥ paricchedaḥ //
VII. snānakathā
athānantara maitreyo bhagavantam uvāca saḥ /
caityānāṃ buddhabimbānāṃ snānānāṃ kathyatāṃ phalam // Dak_7.1 //
bhagavān āha //
ajita śṛṇu maitreya snānasya phalam uttamam /
caityāñāṃ buddhabimbānāṃ vakṣye lokārthahetave // Dak_7.2 //
nānāgandhaiḥ sugandhaiḥ snapayati sugataṃ puṣpadhūpāṅgarāgair
yo vā pūjaṃ karoti pramuditamanasā śravyavāditraśabdaiḥ /
mandākinyāṃ vijṛmbhatkanakamayasarojasya kiñjalkareṇu-
vyāptāyāṃ snāti so 'nte sakalakalimalakṣālito yānti mokṣam // Dak_7.3 //
divyastrīpīnatuṅgastanajaghanaghanāghātavikṣobhitāyāṃ
jṛmbhajjāmbūnadābjacyutasurabhirasodgāragandhaṃ kṣipatyām /
mandākinyāṃ suraughāḥ pratidinam udakakrīḍayā yad ramante
nānāgandhodakena snapanaphalam idaṃ buddhabhaṭṭārakasya // Dak_7.4 //
evaṃ maitreya mahānuśaṃsā tathāgateṣu kṛtapuṇyāni svalpam api bahu phalam //
atha tasmin samaye bhagavān sarvasabhāśritalokānāṃ kāṅkṣācchedanārtham ūrṇākośād bhrūvivarāntarād divyāṃ prabhām utsasarja / tayā prabhayā trisāhasralokadhātum avabhāsya yāvad bhavāgraparyantam avabhāsayati sma //
tatraikapradeśe dharmakośavatīmahānagaryāṃ dharmamatir nāma śreṣṭhī prativasati sma // sa ca mahādhano mahābhogo vistīrṇaparivāro dhanadhānyasaṃpanno gṛhakṣetra-udyānadāsadāsīpreṣakajanasaṃpannaḥ / tatas tayā prabhayā sarvāvantaṃ gṛhaṃ bāhyābhyantaram avabhāsitam / tatas tayā prabhayā tasya śarīraṃ spṛṣṭvā, prahlāditamanāḥ kathayati //
aho kasya prabhāva eṣa na bhūto na bhaviṣyati, hetubhūtaṃ kaṃ pṛccheyam // ity uktvā tūṣṇīm abhūt //
tato bhagavato raśmijālaprabhayā gāthām abhāṣata //
prabhāvaviṣaye hy eṣa buddhasya ca jagadguroḥ /
tasmāt sarvaprayatnena buddhe bhaktikriyāṃ kuru // Dak_7.5 //
buddhaṃ tena vijānāhi sattvānāṃ mokṣadāyakam /
bhavāmbhodhinimagnānāṃ kleśajālavimocakam // Dak_7.6 //
śaraṇam anāthabūtānāṃ rogaśokavināśanam /
tāraṇaṃ sarvasattvānāṃ saṃsāraduḥkhasāgarāt // Dak_7.7 //
ity uktvāntarhito 'bhūt // atha sa dharmamatiḥ śreṣṭhī buddhe bhagavati prasannapramodyajātena pūjāpuraḥsareṇa puṣpadhūpādinā pūjārghaṃ dattvā puṣpāñjaliṃ bhagavate prakṣiptavān // tato buddhānubhāvena sarvapuṣpāṇi puṣpamaṇḍapa iva tasthuḥ / dhūpo 'bhrakūṭavat saṃsthitaḥ sitanīlapītaharitāruṇacitra iva śirasi samalaṃkṛto 'bhūt //
atha sa śreṣṭhī buddhe bhagavati cittaṃ prasādya namaskāraṃ kṛtvā buddham anusmaran sukhena tiṣṭhati // tatas tasya śreṣṭhina alpāyutvāt kālaṃ gatvā tasya puṇyaprabhāvena trāyatriṃśeṣu deveṣūpapannaḥ // tato divyastrībhiḥ saha mandākinyāṃ snātvā sukhalīlayā tiṣṭhati // tataḥ svapuṇyavipākena ratnakūṭāgāre niṣadya svargaṃ svargād bhramati ramitvā krīḍitvā kramataś ca sa ratnamatīti khyātavān // tataś ca śakro devānām indraḥ sudharmāyāṃ devasabhāyāṃ buddhasya varṇaṃ bhāsantaṃ taṃ dadarśa //
atha śakro devendras taṃ devaputraṃ kūṭāgāra _ _ṃ sutaptaṃ kuśalamūlaṃ dṛṣṭvā ca gāthayā pratyabhāṣat //
gātraṃ kena vimṛṣṭakāñcananibhaṃ padmotpalābhaṃ tava
gātraśrīr atulā kṛteyam iha te dehāt prabhā niḥsṛtā /
vaktraṃ kena vibuddhapadmasadṛśaṃ cāmīkarābhaṃ tava
brūhi tvaṃ mama devate phalam idaṃ yat karmajaṃ bhujyate // Dak_7.8 //
ratnamatidevaputra uvāca //
saśrāvako narāditya ākīrṇo varalakṣaṇaiḥ /
tat karma kuśalaṃ kṛtvā rājate 'bhyadhikaṃ mama /
jalajenduviśuddhābhaṃ vadanaṃ kāntadarśanam // Dak_7.9 //
śakraḥ prāha //
aho guṇamayaṃ kṣetraṃ sarvadoṣavivarjitam /
yatra nyastaṃ tvayā bījam iṣṭaṃ svargopapattaye // Dak_7.10 //
ko nārcayet pravarakāñcanarāśigauraṃ
buddhaṃ viśuddhakamalāyatacārunetram /
yatrādhikārajanitāny amareṣu tasya
rejuḥ sukhāni gagaṇeṣv iva pūrṇacandram // Dak_7.11 //
dharmatā khalu devaputrasya aciropapannasya trīṇi cittāny utpadyante // kutaś cyutaḥ kutropapannaḥ kena karmaṇeti // sa paśyati manuṣyebhyaś cyutaḥ praṇīteṣu deveṣu trāyatriṃseṣūpapannaḥ bhagavato 'ntike cittaṃ prasādyeti //
atha tasya devaputrasya cetasy etad abhavat // na mama pratirūpaṃ syād yad ahaṃ paryuṣitaparivāso bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrāmayeyam / iti sa devaputraḥ sarvāṅgavirājitagātro ratnacūḍasugandhādisaṃsṛṣṭadeha anekadevaputrasahasraparivṛtas tenaiva ratnakūṭāgāreṇa saha bhagavataḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ / tato bhagavantaṃ divyapuṣpair avakīrya bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya //
atha khalu bhagavān sa devaputrasyāśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā caturāryasatyaprativedhikīṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān // yāṃ śrutvā tasya devaputrasya viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhittvā śrotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam, sa dṛṣṭasatyas trir udānam udānayati //
idam asmākaṃ bhadanta na mātrā na devatābhir na rājñā neṣṭajanabandhuvargeṇa kṛtam / yad bhagavatā ucchoṣitā rudhirāśrusamudrā laṅghitā asthiparvatāḥ pihitāny apāyadvārāṇi vivṛtāni svargadvārāṇi pratisthāpitāḥ smo devamānuṣyeṣv iti āha ca //
tavānubhāvāt pihitaḥ sughoro hy apāyamārgo bahudoṣayuktaḥ /
apāvṛtā svargagatiḥ supuṇyā nirvāṇamārgaś ca mayopalabdaḥ // Dak_7.12 //
tvadāśrayāc cāptam apetadoṣaṃ mayādya śuddhaṃ suviśuddhacakṣuḥ /
prāptaṃ ca śāntaṃ padam āryakāntaṃ tīrṇaś ca duḥkhārṇavapāram asmi // Dak_7.13 //
naravarendra narāmarapūjita vigatajanmajarāmaraṇāmaya /
bhavasahasrasudurlabhadarśana saphalam adya mune tava darśanam // Dak_7.14 //
atha sa devaputro bhagavataś caraṇayoḥ praṇipatya saṃjātaharsaḥ suralokābhimukhaṃ divaṃ jagāma //
atha sa devaputro vaṇig iva labdhalābhaḥ sasyasaṃpanna iva karṣakaḥ śūra iva jitasaṃgrāmaḥ sarvarogaparimukta ivāturo yayā vibhūtyā bhagavatsakāśam āgatas tayaiva vibhūtyā svabhavanaṃ gataḥ //
yaṃ dṛṣṭvā saṃdigdhamanaso bhikṣavo bhagavantaṃ papracchuḥ / kāni karmāṇi kṛtāny upacitāni sā devaputrasyedṛśī vibhūtir āsit // avarakeṇa kuśalamūlena samanvāgataḥ sa devaputra iti //
atha bhagavān kṣaṇaṃ tūṣṇīm āsthāya sarvāvantaṃ bhikṣugaṇam āmantryaivam āha // bhikṣavo vaḥ kim āścaryabhūtaṃ taddhetuṃ pravakṣyāmi śṛṇuta //
upte bīje aṅkuraḥ syāt pṛthivyāṃ tasmād vallī suprajātā supuṣpā /
bahvī śākhā bahupattrā phalādyā loke tadvaj jñeyam evaṃ prakārāḥ // Dak_7.15 //
bīja upte hi varo bījāṅkuro hi mahān, yathā bījāṅkuro pṛthivyāḥ, dharaṇītalāl laṭā prajātānyaśeṣān mahāprajātānāṃ, bahuśākhāpattrā sapuṣpajātātrāntare phalaprasiddhā subahuprakārāt //
tathā manuṣyā varaśreṣṭhabījaṃ supātrakṣetre pratiropayanti /
tadubhavo vṛkṣa na nīca kaś cit kṣayaṃ na yānti satataṃ phalanti // Dak_7.16 //
tasmāt kasya cid bhikṣo bījāṅkuraṃ mahattaram /
sarveṣāṃ caiva bījānāṃ puṇyabījaṃ subījakam // Dak_7.17 //
tat kasya hetoḥ //
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvany asaṃkhyeya kalpair mallā nāma janapade kuśinagarapattanavane bhagavataḥ prabhūtaratnasya tathāgatasya dhātustūpam ekam asti / tasmin nagare vibhavavihīnamahādīnaparamadaridraḥ śāntamatir nāma śreṣṭhī prativasati sma // tasyānujo vigatamatir nāma, tayor militvā tābhyām anekayatnena dhanārjanaṃ kṛtaṃ tathāpi na saphalam abhūt / tat kasmād dhetoḥ pūrvakuśaladānahīnatvāt //
tataḥ prabhūtaratnatathāgatasya śāsane samutpannaḥ prakṛtipariśuddhir nāmopāsakaḥ prativasti sma // sa dharmacittakaḥ karuṇācittam upasthāpya sarvasattvebhyo nityaṃ dharmaṃ deśayati //
tadyathā //
ye ke cit paścime kāle sarṣapaphalamātraṃ tathāgatasya śarīradhātuṃ pūjayiṣyanti / tathāgatadhātustūpaṃ pūjayiṣyanti / teṣāṃ sarvakarmabhayo 'ntaśaḥ paiśunyapāpakā akuśalān duḥkhadharmān na kramiṣyanti // ye ye mānavās tathāgatadhātustūpaṃ pradakṣiṇaṃ kurvanti pūjayanti svadoṣaparihārārtham, te pramādād gamyāgamya prāṇivadhādidoṣavilayaṃ bhaveyuḥ //
śubhāni dharmaḥ pariśuddhadharmaḥ pūrvāṇi pāpāni viśuddhadharmaḥ /
aho hi dharmaḥ paramāryadharmaḥ pavitradharmaḥ śubhakāridharmaḥ // Dak_7.18
//
atha sa daridrapuruṣo buddhasya dharmaṃ śrutvā prasādajāto nityam eva dharmaṃ śrotuṃ gacchatīti // tadānujo vigatamaitr bhrātaraṃ uvāca / bhrāta ā kiṃ tava maryādaṃ vyapahāya kāryaṃ dharmaśrutena kim, tvayā saha vartanaṃ na sukaraṃ kartum, parapreṣako bhūtvā vartayāmīty uktvā svagṛhān niṣkramya svacchandena, anyasya preṣako 'bhūt // atha sa daridro bhrātā viyoge sati cittavyākulībhūtvā tathāpi svayam eva manaḥ praśāntya dharmeṣu cintāparo vyavasthitaḥ // athaikasmin dine raktakāṣāyavastrapātradhārī bhikṣur eko dvāramūleṣv athiṣṭhat piṇḍapātraṃ yācitum // taṃ dṛṣṭvā śīghram eva gṛhaṃ praviśyādrākṣīt kiṃ cin na vidyate / ātmanāhārāya parittāni taṇḍulāny eva santi, sa sahasā gṛhītvā tasmai prāyacchat //
bhikṣur api tena yathā dattaṃ tathā gṛhītvā tam uvāca //
daridre 'pi ca puṇyātmā daridre tyāgadurlabhaḥ /
tasmāt puṇyānubhāvena dāridryaṃ te praṇaśyatu // Dak_7.19 //
bhadraṃ bhavatu te bhadra nāśayatu abhadrakam /
buddhe bhaktiprasādo 'stu tena svargopapattaye // Dak_7.20 //
ity uktvāntarhito 'bhūt // atha tasya daridrasyaitad abhavat /
kiṃ kartavyam idānīṃ me hā dhig janma ca jīvitam /
vibhavasya vihīnena maraṇaṃ śobhanaṃ bhavet // Dak_7.21 //
punar api tasyaitad abhavat // prakṛtipariśuddhināmopāsakasakāśād dharma śrutaṃ me / ye ke cit paścime kāle sarṣapaphalamātraṃ tathāgatasya śarīradhātuṃ pūjayiṣyanti, tathāgatasya dhātustūpaṃ pūjayiṣyanti, teṣāṃ pūrvakarmāvaraṇāni kṣayo bhaviṣyatīti / pāpakṣayatvāc cittaṃ pariśudhyate, cittapariśuddhatvād dharma pariśudhyate, dharmapariśuddhatvāt tenaiva phalaṃ labhyate // tathā śrutaṃ me pariśuddhadharmeti //
atha tasyaitad abhavat / tathā tathāgataṃ pūjayeyam iti so 'pi nirvāṇaṃ gataḥ / tathāpy asya dhātustūpam asti tam ahaṃ pūjayeyam iti // punas tasyaitad abhavat //
sāmagryāca vihīnena kiṃvidhair api pūjayet /
puṣpaṃ dhūpas tathā gandhaṃ dīpanaivedyam eva ca /
etair vidhiṃ vinā pūjā kiṃ pūjāphalam āpyate // Dak_7.22 //
iti daridraḥ samanuśocya tiṣṭhati dīnamānasaḥ //
atha tasya dharmaśrutasya puṇyānukūla pratodeneva pracodayati sma // tasya manasi etad abhavat // na mama pratirūpaṃ syād yad ahaṃ tathāgatadhātustūpa upāsitavyaḥ pānīyamātreṇa snānaṃ kartavyam / iti matvā mṛnmayaghataṃ gṛhītvā nadyāṃ tīre snātvā pariśuddhamānaso jalam ādāya tasmin stūpe snāpayati sma // tato dinamāsātyāyād ekasmin dine caityabimbasnānāya jalam ādātuṃ gacchati //
jalam ādāya tadā gatvā snānaṃ cāpi prakalpitam /
tadā ghaṭāt patitāni