Phạn tạng (Sanskrit Canon)bsu016_u.htmNguyên tác: Sanskrit
Kinh Hoa Nghiêm Phẩm Nhập Pháp Giới (Gaṇḍavyūhasūtra)
Kinh (Sūtra) ghi lại lời dạy của đức Phật, thuộc tạng Kinh trong Tam tạng Phật giáo Sanskrit. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 7 / 21 (50.000 ký tự/trang)
tra ca aṅgapratyaṅgaśirovikalāni mṛtakalevaraśatasahasrāṇi vṛkaśṛgālāśvakākagṛdhraśyenakurarabhairavākīrṇāni bhakṣyamāṇāni apaśyat / kānicinnīlāni ca nīlavarṇāni vipūyakāni vyādhmātakāni vipaṭumakāni paramavikṛtabībhatsānyapaśyat / teṣāṃ ca vadhyānāṃ hanyamānānāṃ vividhāḥ kāraṇāḥ kāryamāṇānāṃ ghoramārtasvaraṃ krandatāṃ mahāntaṃ nirnādanirghoṣamaśrauṣīt mahāsaṃvegodvegasaṃjananaṃ tadyathā saṃghāte mahānarake // tasya tadatidārūṇabhairavakaraṃ paramavaiśasaṃ dṛṣṭvaivametadabhavat - ahaṃ ca sarvasattvahitasukhahetoranuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃprasthito bodhisattvacaryāparimārgaṇatatparaḥ kalyāṇamitrāṇi paripṛcchāmi - kiṃ bodhisattvena kuśalaṃ kartavyam, kimakuśalaṃ parivarjayitavyamiti / ayaṃ ca analo rājā kuśaladharmaparihīṇo mahāsāvadyakarmakārī praduṣṭamanaḥsaṃkalpaḥ parasattvajīvitoparodhāya pratipannaḥ parasattvotpīḍanatatparaḥ paralokanirapekṣo durgatiprapātābhimukhaḥ / tatkṛto 'smādbodhisattvacaryāśravo bhaviṣyatīti? tasyaivaṃ cintāmanasikāraprayuktasya sarvasattvadhātuparitrāṇābhimukhasya (Gv 122) vipulakarūṇāsaṃbhūtacetasa upari gaganatale devatā ityevamārocayāmāsuḥ na smarasi kulaputra jayoṣmāyatanasyarṣeḥ kalyāṇamitrānuśāsanīmiti? sa ūrdhvamukho gaganatalamavalokya evamāha - smarāmīti / devatāḥ prāhuḥ - mā tvaṃ kulaputra, kalyāṇamitrānuśāsanīṣu vicikitsāmutpādaya / samyak samena kalyāṇamitrāṇi praṇayanti na viṣameṇa / acintyaṃ hi kulaputra bodhisattvānāmupāyakauśalyacaryājñānam / acintyaṃ sarvasattvasaṃgrahajñānam / acintyaṃ sattvānugrahajñānam / acintyaṃ sattvanigrahajñānam / acintyaṃ sattvapragrahajñānam / acintyaṃ sattvasaṃgrahajñānam / acintyaṃ sattvapariśodhanajñānam / acintyaṃ sattvaparipālanajñānam / acintyaṃ sattvāvataraṇajñānam / acintyaṃ sattvaparipācanajñānam / acintyaṃ sattvavinayajñānam / gaccha kulaputra, paripṛccha enaṃ bodhisattvacaryāmiti // atha sudhanaḥ śreṣṭhidārako devatāvacanamupaśrutya yena analo rājā tenopajagāma / upetya analasya rājñaḥ pādau śirasābhivandya analaṃ rājānamanekaśatasahasrakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya purataḥ prāñjaliḥ sthitvā evamāha - mayā ārya, anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpāditam / na ca jānāmi kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam, kathaṃ pratipattavyam / śrutaṃ ca me āryo bodhisattvānāmavavādānuśāsanīṃ dadātīti / tadvadatu me āryaḥ kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam, kathaṃ pratipattavyam // atha khalvanalo rājā rājakāryāṇi kṛtvā utthāya siṃhāsanāt sudhanaṃ śreṣṭhidārakaṃ dakṣiṇena pāṇinā gṛhītvā tāladhvajaṃ rājadhānīṃ prāviśat / so 'nupūrveṇa svaṃ gṛhamanupraviśya sudhanaṃ śreṣṭhidārakamantaḥpuraṃ praveśya bhadrāsane niṣadya evamāha - vyavalokayasva kulaputra imaṃ mama gṛhaparibhogamiti / sa vyavalokayannadrākṣīttadgṛhaṃ vipulaṃ vistīrṇaṃ saptaratnaprākāraparikṣiptaṃ vividhamaṇiratnaprāsādopaśobhitamanekaratnakūṭāgāraśatasahasrālaṃkṛtamacintyamaṇiratnaprabhājvālojjvalitatejasaṃ nānāmaṇiratnavividhavibhakticitravirājitalohitamuktāmayasamucchritastambhaṃ suprajñaptamusāragalvamayānekaratnaśatasahasravicitropaśobhitasiṃhāsanaṃ jyotīrasamaṇiratnasiṃhadhvajasamucchritaṃ vairocanaṃ maṇiratnavitānavitataṃ cintāmaṇivicitramahājālasaṃchannamasaṃkhyeyavicitramaṇiratnapratimaṇḍitaniryūhavyūhaṃ śītajalāśmagarbhamayapuṣkiriṇīsamupetaṃ sarvaratnadumayapaṅktiparivṛtam / daśa cāsya strīkoṭīparivāramadrākṣīt abhirūpāṇāṃ prāsādikānāṃ darśanīyānāṃ paramaśubhavarṇapuṣkalatayā samanvāgatānāṃ sarvakalāvidhijñānāṃ pūrvotthāyinīnāṃ paścānnipātinīnāṃ maitracittānāṃ kiṃkaropacāvaravacanapratikāriṇīnām // atha khalvanalo rājā sudhanaṃ śreṣṭhidārakamevamāha - tatkiṃ manyase kulaputra, api tu pāpakāriṇāmevaṃrūpaḥ karmavipāko 'bhinirvartate? evaṃrūpā ātmabhāvasaṃpat, evaṃrūpā parivārasaṃpat, evaṃrūpā mahābhogasaṃpat, evaṃrūpā mahaiśvaryādhipatyasaṃpat? āha - no hīdamārya / so 'vocat - ahaṃ kulaputra māyāgatasya bodhisattvavimokṣasya lābhī / ime ca kulaputra (Gv 123) madviṣayavāsinaḥ sattvā yadbhūyasā prāṇātipātino 'dattādāyinaḥ kāmamithyācāriṇo mṛṣāvādinaḥ paiśunikāḥ pārūṣikāḥ saṃbhinnapralāpino 'bhidhyālambā vyāpannācittā mithyādṛṣṭayaḥ pāpakarmāṇo raudrāścaṇḍāḥ sāhasikā vividhākuśalakarmakriyāparigatāḥ / te na śakyante 'nyathā pāpacaryāyā nivārayituṃ vinivartayitumanuśāsitum / so 'haṃ kulaputra eṣāṃ sattvānāṃ damanāya paripācanāya vinayena hite saṃniyojanārthaṃ mahākaruṇāṃ puraskṛtya nirmitairvadhyaghātakairnirmitān vadhyapuruṣān ghātayāmi / nirmitaiḥ kāraṇāpuruṣairnimitānakuśalakarmapathakāriṇo vividhāḥ kāraṇāḥ kārayāmi / hastapādakarṇanāsāṅgapratyaṅgaśīrṣacchedādhikārikāśca duḥkhāstīvrā vedanāḥ pratyanubhavamānān saṃdarśayāmi / tacca dṛṣṭvā ete madvijitavāsinaḥ sattvā labhante saṃvegam, jāyate bhayam, jāyate saṃtrāsaḥ, bhavati caiṣāṃ chambhitatvam, yaduta pāpakarmavyāpattivinivṛttaye / so 'haṃ kulaputra imān sattvānanenopāyenodvignottrastacittātmavivignamanaso viditvā daśabhyo 'kuśalebhyaḥ karmapathebhyo vinivartya daśakuśalakarmapathasamanvāgatān kṛtvā atyantaniṣṭhe yogakṣeme sarvaduḥkhopacchede sarvajñatāsukhe pratiṣṭhāpayāmi / nāhaṃ kulaputra kasyacit sattvasya viheṭhaṃ karomi kāyena vācā manasā va / āparāntikāvīcikadukhe saṃbhrāmayeyam / ahaṃ kulaputra tiryagyonigatasya saṃmūḍhasya antaśaḥ kuntapipīlikasya ekacittotpādenāpi duḥkhoparodhaṃ neccheyam, prāgeva kṣetrabhūtasya kuśalakarmapathavirohaṇasamarthasya manuṣyabhūtasya / svapnāntaragatasyāpi me kulaputra akuśaladharmasamudācāro notpadyate, kaḥ punarvādaḥ samanvāgataḥ / etasyāhaṃ kulaputra, māyāgatasya bodhisattvavimokṣasya lābhī / kiṃ mayā śakyaṃ anutpattikadharmakṣāntipratilabdhānāṃ bodhisattvānāṃ māyāgatadharmasarvabhavagatyanubaddhānāṃ nirmitopamabodhisattvacaryāniryātānāṃ pratibhāsopamasarvalokavijñaptānāṃ svapnopamadharmatāpratividdhānām asaṅgamukhadharmadhātunayānusṛtānāmindrajālopamacaryājālānugatānāmanāvaraṇajñānagocaraviṣayāṇāṃ samantasamavasaraṇasamādhipathaniryātānām anantāvartadhāraṇīvaśavartināṃ buddhagocaraviṣayānubaddhānāṃ caryāṃ jñātuṃ guṇān vā vaktum // gaccha kulaputra, ihaiva dakṣiṇāpathe suprabhaṃ nāma nagaram / tatra mahāprabho nāma rājā prativasati / tamupasaṃkramya paripṛccha - kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam, kathaṃ pratipattavyam // atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārakaḥ analasya rājñaḥ pādau śirasābhivandya analaṃ rājānamanekaśatasahasrakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya punaḥ punaravalokya analasya rājño 'ntikāt prakrāntaḥ // 18 // (Gv 124) 21 Mahāprabhaḥ / atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārakastāṃ jñānamāyāmanusmaran, taṃ māyāgataṃ bodhisattvavimokṣamupanidhyāyan, tāṃ māyāgatadharmatāṃ pratyavekṣamāṇaḥ, tāṃ karmamāyāsamatāṃ pratividhyan, tāṃ dharmamāyāsamatāmanuvicintayan, tāṃ dharmaparipākanirmāṇasamatāmanugacchan, tamacintyaṃ jñānasaṃbhavālokamanusaran, tamanantapraṇidhimāyāgatanirhāramabhinirharan, tāmasaṅgacaryānirmāṇadharmatāṃ viśodhayan, taṃ tryadhvamāyāgatalakṣaṇaṃ pravicinvan, anupūrveṇa janapadena janapadaṃ paripṛcchan parigaveṣamāṇo 'nuvilokayan, sarvadigvidikpathanimnasthalasamaviṣamajalājalapathaparvatagirikandaragrāmanagaranigamajanapadarāṣṭrarājadhānīṣvaparikhinnacitto 'viśrāntaśarīro nikhilagaveṣī yena suprabhasya mahānagarasyopavicārastenopasaṃkramya paryapṛcchat - kva sa mahāprabho rājeti / tasya mahājanakāya upadarśayati - etatkulaputra suprabhaṃ mahānagaraṃ yatra mahāprabho rājā prativasati // atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārako yena suprabhaṃ mahānagaraṃ tenopasaṃkramyādrākṣīt suprabhaṃ mahānagaram / dṛṣṭvā ca punastuṣṭa udagra āttamanāḥ pramuditaḥ prītisaumanasyajāta evamanucintayāmāsa - kutra kalyāṇamitraḥ prativasati? adya taṃ drakṣyāmi kalyāṇamitram / tataṃ śroṣyāmi bodhisattvacaryāṃ bodhisattvaniryāṇamukhamacintyāṃ bodhisattvadharmatām acintyān bodhisattvaguṇagocarān acintyāṃ bodhisattvavṛṣabhitām acintyāṃ bodhisattvasamādhivihāritām acintyaṃ bodhisattvavimokṣavikrīḍitam acintyāṃ bodhisattvamahārambhanistāraṇaviśuddhim / evaṃ cintāmanasikāraprayukto yena suprabhaṃ mahānagaraṃ tenopajagāma / upetya suprabhaṃ mahānagaramavalokayāmāsa vicitradarśanīyaṃ saptānāṃ ratnānāṃ suvarṇasya rūpasya vaiḍūryasya sphaṭikasya lohitamukteraśmagarbhasya musāragalvasya ca, saptabhī ratnaparikhābhiḥ samantādanuparikṣiptaṃ gambhīrābhijātodakābhiḥ suvarṇavālikāsaṃstīrṇatalābhirdivyotpalapadmakumudapuṇḍarīkasaṃchannābhiḥ kālānusāricandanakardamakaluṣodakābhiḥ, saptaratnamayatālapaṅktibhiḥ samantādanuparikṣiptam, saptabhirvajraratnaprākāraiḥ samantato 'nuparikṣiptam, yaduta siṃhakāntavajraprākāreṇa aparājitavajraprākāreṇa nirvedhavīryavajraprākāreṇa duryodhanavīryavajraprākāreṇa asaṅgavajradṛḍhaprākāreṇa vajrāṃśujālagarbhaprākāreṇa virajovarṇavyūhaprākāreṇa anuparikṣiptam / sarve ca vajraratnamahāprākārā asaṃkhyeyamaṇiratnapratyarpitā jāmbūnadakanakakṣoḍakaruciradantamālāracitā rajatamaṇiruciradantamālāracitā vaiḍūryamaṇiruciradantamālāracitāḥ sphaṭikamaṇiruciradantamālāracitā vidrumamaṇiruciradantamālāracitā lohitamuktāruciradantamālāracitāḥ sāgaragarbhamuktāmaṇiruciradantamālāracitāḥ / tasya ca mahānagarasya daśayojanāntarāṇyaṣṭau dvārāṇi vicitrāṇi darśanīyāni saptānāṃ ratnānām / tacca mahānagaraṃ vipulaṃ vistīrṇaṃ nānāṣṭāṅgasuvibhaktaṃ nīlavaiḍūryamayyāṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpitam / tasmiṃśca mahānagare daśa rathyākoṭyaḥ / ekaikasyāśca rathyāyā ubhayapārśvasaṃniviṣṭāni nānāratnamayāni anekavividharatnavyūhapratimaṇḍitāni ucchritaratnacchatradhvajapatākāvaijayantīni sarvopakaraṇasamṛddhāni anekasattvaniyutādhyuṣitāni mahāgṛhaśatasahasrāṇi // (Gv 125) tacca mahānagaramasaṃkhyeyasuvarṇamaṇiratnaprāsādopaśobhitaṃ vaiḍūryamaṇijālasaṃchāditācintyaratnavyūhāsaṃkhyeyajāmbūnadakanakakūṭāgāraṃ lohitamuktājālasaṃchāditācintyaratnavyūhāsaṃkhyeyarūpyakūṭāgāraṃ vicitraratnakośamaṇijālasaṃchāditācintyaratnavyūhāsaṃkhyeyavaiḍūryakūṭāgāraṃ vipulagarbhamaṇirājasaṃchāditācintyaratnavyūhāsaṃkhyeyasphaṭikakūṭāgāram ādityagarbhamaṇirājasaṃchāditācintyaratnavyūhāsaṃkhyeyajagadrocanāmaṇiratnakūṭāgāraṃ śrīraśmimaṇirājasaṃchāditācintyaratnavyūhāsaṃkhyeyendranīlaratnakūṭāgāraṃ jyotīraśmimaṇirājasaṃchāditācintyaratnavyūhāsaṃkhyeyajagatsāgaramaṇirājakūṭāgāraṃ aparājitadhvajamaṇirājajālasaṃchāditācintyaratnavyūhāsaṃkhyeyavajrakūṭāgāraṃ divyamāndāravakusumajālasaṃchāditācintyavyūhāsaṃkhyeyakālānusāricandanakūṭāgāraṃ vividhadivyakusumajālasaṃchāditācintyaratnavyūhāsaṃkhyeyātulagandharājakūṭāgāramanekaratnakhoṭakapratimaṇḍitaṃ saptaratnavedikāparivṛtaṃ ratnatālapaṅktiparikṣiptam / sarve ca te ratnakhoṭakā ratnajālāścānyonyaratnasūtravinibaddhāḥ / sarvāṇi tāni ratnasūtrāṇi suvarṇaghaṇṭāmālopaśobhitāni / sarvāśca tāḥ suvarṇaghaṇṭāmālā vicitraratnadāmakalāpopanibaddhāḥ / sarve ca te ratnasūtradāmakalāpā ratnakiṅkiṇījālābhipralambitāḥ / sarvaṃ ca taṃ mahānagaramasaṃkhyeyamaṇiratnajālasaṃchannamasaṃkhyeyaratnakiṅkiṇījālasaṃchannamasaṃkhyeyadivyagandhajālasaṃchannamasaṃkhyeyadivyavicitrapuṣpajālasaṃcchannamasaṃkhyeyaratnabimbajālasaṃchannamasaṃkhyeyavajravitānasaṃchannamasaṃkhyeyaratnavitānasaṃchannamasaṃkhyeyaratnacchatravitānasaṃcchannam asaṃkhyeyaratnakūṭāgāravitānasaṃchannam asaṃkhyeyaratnavastravitānasaṃcchannam asaṃkhyeyaratnapuṣpamālāvitānasaṃcchannamutsṛjananānāratnadhvajapatākam // tasya ca suprabhasya mahānagarasya madhye rājño mahāprabhasya gṛhaṃ māpitamabhūt / samantāccaturyojanaṃ parikṣepeṇa saptaratnamayaṃ saptabhirnānāratnamayībhirvedikābhiḥ parivṛtaṃ saptabhī ratnakiṅkiṇījālaiḥ manojñamadhuranirghoṣaiḥ samantādanuracitaṃ saptaratnamayībhiḥ saptatālapaṅktibhiranuparikṣiptamacintyanānāratnamayakūṭāgāravyūhaśatasahasrasamalaṃkṛtaṃ divyotpalapadmakumudapuṇḍarīkasaṃchāditasalilābhiraṣṭāṅgopetavāriparipūrṇābhiḥ suvarṇavālikāsaṃstīrṇatalābhiḥ sarvaratnapuṣpaphalavṛkṣapratimaṇḍitābhiḥ caturdikṣu suvibhaktaratneṣṭakānicitasopānābhiranekaratnamayībhiḥ puṣkariṇībhirupaśobhitaṃ divyamadhuramanojñanānāśakunigaṇakūjitamamarapatibhavanapratispardhi / madhye cāsya jagadrocanamaṇiratnakūṭāgāraḥ saṃsthitaḥ, citro darśanīyo 'saṃkhyeyamaṇiratnācintyavyūhavirājito rājñā mahāprabheṇa saddharmagañjaḥ sthāpitaḥ // atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārako ratnaparikhāsvananunītacitto ratnaprākāreṣvavismayamāno ratnatālapaṅktiṣvarajyamāno ratnaghaṇṭākiṅkiṇījālaghoṣamanāsvādayan divyavādyarutasaṃgītimadhuranirghoṣeṣvasaktacittaḥ nānāvicitraratnavimānakūṭāgāraparibhogānamanasikurvan pramuditeṣu naranārīgaṇeṣu dharmārāmaratirato rūpaśabdagandharasasparśarativiviktacetā dharmanidhyaptiparamo yathābhigatasattvakalyāṇamitranirantaraparipṛcchanatayā anupūrveṇa yena nagaraśṛṅgāṭakaṃ tenopajagāma / upetya samantādanuvilokayan adrākṣīnmahāprabhaṃ rājānaṃ madhye nagaraśṛṅgāṭakasya caityagṛhasya nātidūre (Gv 126) mahāvyūhe bhadrāsane nīlavaiḍūryamaṇiratnapāde śvetavaiḍūryamaye siṃhapratiṣṭhite jāmbūnadasuvarṇasūtraśvetajāle divyātirekavicitraratnavastrasuprajñaptopacāre asaṃkhyeyaratnabimbaracitālaṃkāre acintyamaṇiratnavyūhajālasaṃchādite divyaratnanānābhaktivicitrajāmbūnadakanakapaṭṭavitānavitate cintārājamaṇiratnapadmagarbhe mahādharmāsane paryaṅkena niṣaṇṇam / dvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇālaṃkṛtaśarīram / vicitrāśītyanuvyañjanopaśobhitagātram / kanakaparvatamiva nānāratnavinyāsavirājitam / ādityamaṇḍalamiva dīptatejasam / pūrṇacandramaṇḍalamiva saumyadarśanam / brahmāṇamiva brahmaparṣadivirocamānam / sāgaramiva gambhīradharmānantaguṇaratnanicayam / mahāmeghamiva varṣasvabhāvanirghoṣam / gaganamiva dharmanayajyotirgaṇapratimaṇḍitam / sumerumiva cāturvarṇasattvasāgaracittapratibhāsaprāptam / ratnadvīpamiva vividhajñānaratnākīrṇatalam / purataścāsya anekān suvarṇamaṇimuktāvaiḍūryaśaṅkhaśilāpravālajātarūparajataratnarāśīn, nānāratnadivyavastraratnarāśīn, vividhadivyaratnābharaṇarāśīn, nānābhakṣyabhojyarāśīn, vividharasāgraviśeṣanicayān, nānāvyūhaviṣayasthāpitānapaśyat / anekāni ca divyaratharatnakoṭīśatasahasrāṇi, anekāni divyatūryakoṭīśatasahasrāṇi, anekāni divyagandhaprākārakoṭīśatasahasrāṇi, anekān glānapratyayabhaiṣajyapariṣkārān, anekān sarvopakaraṇaviśeṣarāśīn, kalpikānanavadyān yathābhiprāyasattvaparibhogāya / anekāni ca gośatasahasrāṇi suvarṇaśṛṅgakhurāṇi kaṃsadohāni daridrāṇāṃ sattvānāṃ saṃgrahāya sthāpitānyapaśyat / anekāni ca kanyākoṭīniyutaśatasahasrāṇi abhirūpāṇi prāsādikāni darśanīyāni sarvābharaṇavibhūṣitāni divyāmbaradharāṇi divyoragasāracandanānuliptagātrāṇi catuḥṣaṣṭikalāvidhijñāni sarvakāmacaryopacārakuśalāni sthāpitānyapaśyat / yathā cāsya puratastathā sarvarathyācatvaraśṛṅgāṭakadvāravīthimukheṣu ekaikasyāṃ rathyāyāmubhayorantaryorviṃśativyomakakoṭīḥ sarvopakaraṇaparipūrṇaiḥ sthāpitā yaduta sattvasaṃgrahāya sattvaparigrahāya sattvaprītisaṃjananāya sattvaprāmodyotpādanāya sattvamanaḥsaṃprasādanāya sattvacittaprahlādanāya sattvakleśavyupaśamāya sarvadharmasvabhāvārthasaṃniyojanāya sattvasarvajñatāsamānārthokaraṇāya sattvaparadrohacittavinivartanāya sarvakāyavāgduścaritavinivartanāya sattvadṛṣṭiśalyasamuddharaṇāya sattvakarmapathapariśuddhaye // atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārako mahāprabhasya rājñaḥ sarvaśarīreṇa praṇipatya mahāprabhaṃ rājānamanekaśatasahasrakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya purataḥ prāñjaliḥ sthitvā evamāha - mayā ārya anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpāditam / na ca jānāmi kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam, kathaṃ pratipattavyam / śrutaṃ ca me āryo bodhisattvānāmavavādānuśāsanīṃ dadātīti / tadvadatu me āryaḥ - kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam, kathaṃ pratipattavyam / āha - ahaṃ kulaputra mahāmaitrīdhvajāṃ bodhisattvacaryāṃ pariśodhayāmi, paripūrayāmi / eṣā ca me kulaputra mahāmaitrīdhvajā bodhisattvacaryā anekeṣāṃ buddhaśatānāmanekeṣāṃ buddhasahasrāṇāmanekeṣāṃ buddhakoṭīniyutaśatasahasrāṇāṃ yāvadanabhilāpyānabhilāpyānāṃ (Gv 127) buddhānāṃ bhagavatāmantikāt paripṛṣṭā paripraśnīkṛtā viśodhitā vyūhitā vilokitā vicāritā anugaveṣitā paryanviṣṭā vicitritā vipulīkṛtā / so 'haṃ kulaputra asyāṃ mahāmaitrīdhvajāyāṃ bodhisattvacaryāyāṃ sthitvā dharmeṇa rājyamanuśāsāmi / dharmeṇa lokamanugṛhṇāmi / dharmeṇa lokamanuvicarāmi / dharmeṇa sattvān praṇayāmi / dharmeṇa sattveṣu pratipadye / dharmamaṇḍale sattvānāvartayāmi / dharmanayaṃ sattvānāmupasaṃharāmi / dharmeṇa sattvān paribhāvayāmi / dharmapratipattau sattvān niyojayāmi / dharmasvabhāvanidhyaptau sattvān pratiṣṭhāpayāmi / maitracittatāyāṃ mahāmaitryādhipatye maitrībale hitacittatāyāṃ sukhacittatāyāṃ dayācittatāyāmanugrahacittatāyāṃ sattvānugrahacittatāyāṃ sattvaparigrahānutsargacittatāyāṃ sarvaduḥkhavinivartanapraṇidhyanupacchedacittatāyāmatyantasukhapratiṣṭhāpanasamudācārān pratiprasrabdhaye sattvān pratiṣṭhāpayāmi / āśrayaṃ caiṣāṃ prahlādayāmi / prasrabdhisukhasaṃjananatayā cittalatāṃ caiṣāṃ vyāvartayāmi / saṃsāraratiprasaṅgāccittasaṃtatiṃ caiṣāṃ pariṇāmayāmi / dharmārāmaratyāṃ viśodhayāmi / sarvākuśaladharmebhyaḥ pariśodhayāmi / sarvākuśaladharmebhyo vinivartayāmi / saṃsārasrotasa āvartayāmi / dharmadhātunayasamudreṣu cittāvidyāṃ caiṣāṃ nirdahāmi sarvabhavagatyupapattivyavacchedāya / cittārciṣāśayaṃ caiṣāṃ saṃjanayāmi sarvajñatāphalapratilābhāya / cittasāgaraṃ caiṣāṃ prasādayāmi asaṃhāryaśraddhābalasaṃjananāya / evamāhaṃ kulaputra maitrīdhvajāyāṃ bodhisattvacaryāyāṃ sthitvā dharmeṇa lokamanuśāsāmi / na khalu kulaputra madvijitavāsinaḥ sattvā mamāntikādbhayaṃ trāsaṃ chambhitatvaṃ romaharṣaṇaṃ vā nirgacchanti / ye ca kulaputra daridrāḥ sattvā vividhopakaraṇavikalā māmupasaṃkrāmanti annārthino vā pānārthino vā vastrārthino vā yāvat sarvārthino vā, tānahaṃ pūrvaparicitāneva vivṛtān rājakośān gṛhṇīdhvamityapyanujānāmi yasyārthe yūyaṃ pāpakaṃ karma ārabhetha prāṇivadhaṃ vā adattādānaṃ vā kāmamithyācāraṃ vā mṛṣāvādaṃ vā paiśunyaṃ vā pāruṣyaṃ vā saṃbhinnapralāpaṃ vā abhidhyāṃ vā vyāpādaṃ vā mithyādṛṣṭiṃ vā tadanyāni vā vividhāni dṛṣṭikṛtānyabhiniviśetha / ataḥ tasmāt suprabhānmahānagarānnagaradvārebhyo vīthirathyāmukhacatvaraśṛṅgāṭakebhyo yo yenārthī sa taṃ gṛhṇātu, pūrvadattameva yattanmayeti / ye khalu punaḥ kulaputra suprabhamahānagarābhyantaranivāsinaḥ sattvāḥ, sarve te bodhisattvā mahāyānasaṃprasthitāḥ / teṣāṃ yathāśayapariśuddhyā idaṃ suprabhaṃ mahānagaramābhāsamāgacchati, yaduta keṣāṃcit parīttaṃ keṣāṃcidvipulaṃ keṣācinmṛttikātalaṃ keṣācidvaiḍūryamaṇiratnasaṃstṛtatalaṃ keṣācinmṛttikāprākāraṃ keṣāṃcidaparājitavastradhvajavastraratnamahāprākāraparikṣiptaṃ keṣāṃcidākīrṇaśarkarakaṭhallamutkūlanikūlaṃ śvabhraprapātabahulam, keṣāṃcidanekamahāmaṇiratnasaṃstṛtatalaṃ kṛtopacāraṃ samapāṇitalajātam, keṣāṃcidasaṃkhyeyaratnabhavanavimānaprāsādakūṭāgāraharmyatalaniryūhagavākṣajālārdhacandrasiṃhapañjaramaṇivicitradarśanīyamābhāsamāgacchati / bahirnagaranivāsināmapi śuddhāśayānāṃ kṛtakuśalamūlānāṃ paryupāsitabahubuddhotpādānāṃ sarvajñatābhimukhānāṃ sarvajñatāpratiśaraṇānāṃ ratnamayamābhāsamāgacchati / ye mayā pūrvaṃ bodhisattvacaryāyāṃ caratā caturbhiḥ saṃgrahavastubhiḥ saṃgṛhītāḥ, madanyeṣāṃ mṛṇmayābhāsamāgacchati / (Gv 128) yadā ca kulaputra madvijatavāsinaḥ sattvā deśapradeśeṣu grāmanagaranigamarāṣṭrarājadhānīṣu pañcakaṣāye loke kālasvabhāvasaṃkṣobhitān daśākuśalānāṃ karmapathānapyācaritumicchanti, tadāhaṃ teṣāmanugrahāya mahāmaitrīpūrvaṃgamaṃ lokendriyāvartaṃ nāma bodhisattvasamādhiṃ samāpadye / samanantarasamāpannasya ca me kulaputra imaṃ samādhim, atha teṣāṃ sattvānāṃ tāni bhayāni te upasargāḥ tāni vairāṇi te vigrahavivādāḥ te cittasaṃkṣobhāḥ tāni vihiṃsācittāni praśamanti vyupaśamanti nivartante nirudhyante tadyathāpi tadasyaiva mahāmaitrīpūrvaṃgamasya lokendriyāvartasya bodhisattvasamādhidharmatāpratilābhena / api tu kulaputra, āgamaya muhūrtaṃ yāvat pratyakṣībhaviṣyasi // atha khalu mahāprabho rājā tasyāṃ velāyāṃ mahāmaitrīpūrvaṃgamaṃ lokendriyāvartaṃ bodhisattvasamādhiṃ samāpannaḥ / samanantarasamāpannasya ca rājño mahāprabhasya imaṃ mahāmaitrīpūrvaṅgamaṃ lokendriyāvartaṃ bodhisattvasamādhim, atha tāvadeva suprabhaṃ mahānagaraṃ sadeśapradeśaṃ sagrāmanagaranigamajanapadarāṣṭrarājadhānīparivāraṃ ṣaḍvikāraṃ prakampitam / tasya pracalataste 'pi ratnaprākārā ratnaprāsādā ratnagarbhāṇi ratnagṛhāṇi, ratnabhavanāni ratnavimānāni ratnakūṭāgārāṇi ratnaniryūhā ratnaharmyāṇi ratnagavākṣāḥ ratnavedikāḥ ratnatoraṇāni ratnārdhacandrā ratnasiṃhapañcarāṇi ratnakhoṭakāni ratnabimbāni ratnavitānāni ratnasūtrakiṅkiṇījālāni ratnaghaṇṭāḥ ratnadhvajāḥ ratnapatākāḥ ratnatālāḥ saṃpracalitāḥ saṃpragarjitāḥ saṃghaṭṭitāḥ / te ca saṃghadṛmānā valgu manojñaṃ śravaṇīyaṃ śabdamanuravanto yena rājā mahāprabhaḥ, tenāvanamanti sma, praṇamanti sma / ye ca te suprabhasya mahānagarābhyantaravāsinaḥ, sarve te prītiprāmodyaparisphuṭacetaso yena mahāprabho rājā tenābhimukhāḥ sarvaśarīreṇa praṇamanti sma / ye cāsya vijitavāsinaḥ sattvāḥ sarvagrāmanagaranigamajanapadarāṣṭrarājadhānīṣu, te 'pi sarve prahlāditakāyacittāḥ prītiprāmodyajātāḥ yena rājā mahāprabhastenābhimukhāḥ praṇemuḥ / ye ca tiryagyonigatāḥ sattvāḥ, te 'pi sarve anyonyamaitracittā hitacittā yena rājā mahāprabhastenābhipraṇatāḥ / yāni ca parvataśikharāṇi tadanye cāpyunnatāḥ pṛthivīpradeśāḥ, te 'pi sarve yena rājā mahāprabhastenābhinatāḥ / ye ca puṣpavṛkṣāḥ phalavṛkṣāḥ patravṛkṣā bījagrāmabhūtagrāmaśasyatṛṇagulmauṣadhivanaspatayo vā, te 'pi sarve yena mahāprabho rājā tenābhinatāḥ / yāni cāsya vijite sarvotsasarohradataḍāgaprasravaṇanadīpuṣkariṇyudapānāni, tānyapi sarvāṇi yena rājā mahāprabhastenābhimukhaṃ vegaṃ prāmuñcan // daśa ca nāgarājasahasrāṇi mahākālāgarudhūpapaṭalagandhodakameghairvicitravidyullatājvālāvabhāsitairabhigarjadbhiḥ sūkṣmābhirgandhodakadhārābhiścaturdiśamabhiprāvarṣan / daśa ca devaputrasahasrāṇi śakrasuyāmasaṃtuṣitasunirmitavaśavartidevarājapramukhāni antarikṣe gatāni, divyatūryameghakoṭīniyutaśatasahasrasaṃpravāditodārapramuktanirghoṣālaṃkāram, asaṃkhyeyāpsarogaṇadivyasaṃgītimeghanirnādamanojñamadhuranirghoṣālaṃkāram, asaṃkhyeyadivyavicitraratnapuṣpameghapravarṣaṇālaṃkāram, (Gv 129) asaṃkhyeyanānāvarṇadivyagandhapravarṣaṇālaṃkāram, asaṃkhyeyadivyaratnavicitramālyameghapravarṣaṇālaṃkāram, asaṃkhyeyanānāvarṇadivyacūrṇameghapravarṣaṇālaṃkāram, asaṃkhyeyadivyaratnavicitrābharaṇameghapravarṣaṇālaṃkāram, asaṃkhyeyadivyaratnavastravicitravimalasūkṣmanānāvarṇameghapravarṣaṇālaṃkāram, asaṃkhyeyadivyaratnanānāvicitracchatrameghapravarṣaṇālaṃkāram, asaṃkhyeyadivyasiṃhakāntaratnadhvajameghapravarṣaṇālaṃkāram, asaṃkhyeyadivyaratnaprabhājvālojjvalitaratnapatākāmeghapravarṣaṇālaṃkāraṃ gaganatalamadhyatiṣṭhan mahāprabhasya rājñaḥ pūjākarmaṇe / airāvaṇaśca mahānāgarājā sarvaṃ gaganatalamasaṃkhyeyadivyanānāratnapadmameghasaṃchannamadhyatiṣṭhadasaṃkhyeyadivyamaṇiratnahārābhipralambitam, asaṃkhyeyadivyaratnapaṭṭadāmakalāpābhipralambitam, asaṃkhyeyadivyaratnavicitramālāguṇābhipralambitālaṃkāram, asaṃkhyeyadivyaratnavicitrābharaṇamālābhipralambitālaṃkāram, asaṃkhyeyadivyavicitraratnakusumadāmābhipralambitālaṃkāram, asaṃkhyeyanānāvarṇadivyagandharājasarvadikspharaṇagandhameghasaṃchāditālaṃkāram, asaṃkhyeyadivyaratnavastranānāvarṇameghapravarṣaṇālaṃkāram, asaṃkhyeyadivyadhūpabimbapaṭalameghapravarṣaṇālaṃkāram, asaṃkhyeyadivyanānāvarṇacūrṇameghasūkṣmapravarṣaṇālaṃkāram, asaṃkhyeyāpsarogaṇadivyatūryasaṃgītimadhuramanojñanirghoṣasaṃprayuktastutimeghasaṃchāditābhipravarṣaṇālaṃkāraṃ sarvagaganatalamadhyatiṣṭhat acintyanāgendravṛṣabhitāvikurvitaprabhāvena / asaṃkhyeyāni ca rākṣasendraśatasahasrāṇi jaladharanivāsīni cāturdvīpikalokadhātvadhiṣṭhānadharaṇitalanivāsīni ca māṃsarudhirabhakṣāṇi jalacaramṛgapaśupakṣigavāśvagajagardabhanaranārīgaṇojohārīṇi praduṣṭamanaḥsaṃkalpāni nityaṃ jagadviheṭhāvihiṃsāpratipannāni sarvāṇi paramamaitrahitacittāni suprasannamukhavarṇāni sarvajagadavihiṃsāviheṭhāparamāṇi paralokasāpekṣāṇi kṛtāñjalipuṭāni paramaprīticittāni yena rājā mahāprabhastenābhipraṇatānyabhūvan, atulyaṃ ca kāyikacaitasikamudāraṃ sukhaṃ pratyanubhavanti sma / anekāni ca yakṣakumbhāṇḍapiśācabhūtādhipatiśatasahasrāṇi paramamaitrahitacittāni suprasannamukhavarṇāni sarvajagadavihiṃsāviheṭhāparamāṇi paralokasāpekṣāṇi kṛtāñjalipuṭāni paramaprīticittāni yena rājā mahāprabhaḥ, tenābhipraṇatānyabhūvan, atulyaṃ ca kāyikacaitasikamudāraṃ sukhaṃ pratyanubhavanti sma / evaṃ sarvāvatyāṃ cāturdvīpikāyāṃ lokadhātau sarvasattvānāṃ sarvabhayopadravopasargavairavigrahavivādāścittasaṃkṣobhāvihiṃsācittāni praśāmyanti vyupaśāmyanti vinivartante nirudhyante pratyudāvartante / yathā cāturdvīpikāyāṃ lokadhātau, evaṃ sarvasyāṃ trisāhasramahāsāhasrāyāṃ lokadhātau yāvaddaśasu dikṣu daśalokadhātukoṭīniyutaśatasahasreṣu sarvasattvānāṃ sarvabhayopadravopasargavairavigrahavivādāścittasaṃkṣobhāḥ pāpavihiṃsācittāni praśāntānyabhūvan / vyupaśāntāni vinivṛttāni niruddhāni pratyudāvartānyabhūvan, yaduta mahāmaitrīpūrvaṃgamasya lokendriyāvartasya bodhisattvasamādherdharmatāpratilambhena // atha khalu mahāprabho rājā tasmātsamādhervyūtthāya sudhanaṃ śreṣṭhidārakametadavocat - etamahaṃ kulaputra, mahāmaitrīdhvajaṃ bodhisattvacaryājñānālokamukhaṃ prajānāmi / kiṃ mayā śakyaṃ bodhisattvānāṃ mahāmaitryapramāṇacchatrāṇāṃ sarvalokadhātusukhāśayaspharaṇatayā, sarvajagatparivārāṇāmabhinnaparivāratayā, (Gv 130) sarvajagatparitrāṇaprasṛtānāṃ hinotkṛṣṭamadhyamasamaprayogatayā, dharaṇisamamaitracittānāṃ sarvajagatsaṃdhāraṇapratipannatayā, pūrṇacandramaṇḍalasamānānāṃ sarvajagatsamaprasṛtapuṇyajñānaraśmīnāmādityamaṇḍalasamānānāṃ sarvajñeyajñānālokāvabhāsanatayā, mahāpradīpakalpānāṃ sarvasattvacittagahanāndhakāravidhamanatayā, udakaprasādakamaṇiratnasadṛśānāṃ sarvasattvacittasaromāyāśāṭyakāluṣyāpanayanatayā, cintārājamaṇiratnasadṛśānāṃ sarvajagadabhiprāyapraṇidhiparipūraṇatayā, mahāmārutasadṛśānāṃ sarvajagatsamādhisamāpattibhavanasarvajñatāmahāpuraparisaṃsthāpanatayā caryāṃ jñātuṃ guṇān vā vaktum, puṇyaparvato vā tulayitum, guṇajyotirgaṇagaganaṃ vā avalokayitum, mahāpraṇidhivāyumaṇḍalaṃ vā paricchettum, dharmasamatābalaṃ vā pramātum, mahāyānavyūhavarṇān vā paridīpayitum, samantabhadracaryānayaviśeṣān vā vaktum, mahābodhisattvasamādhibhāvanādvāraṃ vā vivaritum, mahākaruṇāmeghān vā saṃvarṇayitum // gaccha kulaputra, iyamihaiva dakṣiṇāpathe sthirā nāma rājadhānī / tatra acalā nāmopāsikā prativasati / tāmupasaṃkramya paripṛccha - kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam, kathaṃ pratipattavyam // atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārako mahāprabhasya rājñaḥ pādau śirasābhivandya mahāprabhaṃ rājānamanekaśatasahasrakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya punaḥ punaravalokya mahāprabhasya rājño 'ntikāt prakrāntaḥ // 19 // (Gv 131) 22 Acalā / atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārakaḥ suprabhānmahānagarānniṣkramya muhūrtaṃ mārgamanusṛtya mahāprabhasya rājño 'nuśāsanīmanuvicintayan, taṃ mahāmaitrīdhvajaṃ bodhisattvacaryānayamanusmaran, taṃ lokendriyāvartamahāsamādhimukhālokaṃ paribhāvayan, tāmacintyāṃ bodhisattvakāyaviśuddhyalaṃkārasiṃhāsanavyūhavimātratāmabhinirharamāṇaḥ, tāmacintyāṃ bodhisattvapraṇidhipuṇyādhipateyabalatāmanubṛṃhayan, tamacintyaṃ bodhisattvānāṃ sattvaparipākajñānanayaṃ dṛḍhīkurvāṇaḥ, tāmacintyāmasādhāraṇāṃ bodhisattvaparibhogamāhātmyatāmanuvicintayan, tāmacintyāṃ bodhisattvādhimātratāṃ nimittīkurvan, tāmacintyāṃ bodhisattvānāṃ sattvaparipākaviśuddhimanusmaran, tāmacintyāṃ bodhisattvaparivārasaṃpatpariśuddhimavakalpayan, tamacintyaṃ bodhisattvānāṃ sattvakāryanidhyānālokanayamadhimucyamānaḥ pratilebhe cittaprītiprasādavegaṃ cittapraharṣaṃ cittotplavaṃ cittanandīṃ cittānāvilatāṃ cittaprabhāsvaratāṃ cittadṛḍhatāṃ cittavipulatāṃ cittāparyādanatām / sa evaṃ kalyāṇamitrānusmṛtimanasikāraprayukto 'śrūṇi pravartayan anuvicintayāmāsa - aho batedaṃ kalyāṇamitradarśanaṃ sarvaguṇaratnākarabhūtaṃ sarvabodhisattvacaryāpariśodhanaparipūraṇaṃ sarvabodhisattvasmṛtiviśuddhikaraṃ sarvabodhisattvadhāraṇīmaṇḍalapariśodhanaṃ sarvabodhisattvasamādhyālokasaṃjananaṃ sarvabuddhadarśanapratilābhasaṃbhāvanaṃ sarvabuddhadharmameghasaṃpravarṣaṇaṃ sarvabodhisattvapraṇidhinayasūcanamacintyaprajñājñānālokasaṃjananaṃ dṛḍhabodhisattvendriyāṅkuravivardhanam / paritrāyakā mama kalyāṇamitrāḥ sarvadurgatiprapātagatibhyaḥ / praṇetāro mama kalyāṇamitrā dharmasamatānayānugamena / darśayitāro mama kalyāṇamitrā mārgasamaviṣatāyāḥ / paridīpakāni mama kalyāṇamitrāṇi mahāyānasya / avavādakāni mama kalyāṇamitrāṇi samantabhadrabodhisattvacaryāyām / deśayitṝṇi mama kalyāṇamitrāṇi sarvajñatānagaramārgasya / praveśayitṝṇi mama kalyāṇamitrāṇi sarvajñatāpuram / avatārakāṇi mama kalyāṇamitrāṇi dharmadhātunayasāgare / ālokakarāṇi mama kalyāṇamitrāṇi tryadhvajñeyasāgaranayasya / darśayitṝṇi mama kalyāṇamitrāṇi sarvārthamaṇḍalagaṇasya / vivardhayitāro mama kalyāṇamitrāḥ sarvaśukladharmāṇām // tasyaivaṃ rudataḥ krandataḥ paridevamānasya gagatalagatā devagaṇāḥ sadānubaddhāśca saṃcodakā buddhadūtā bodhisattvadevatā evamāhu - kalyāṇamitrānuśāsanīpratipannasya kulaputra bodhisattvasya buddhā bhagavanto 'bhirādhitacittā bhavanti / kalyāṇamitravacanāvilomasthāyino bodhisattvasya sarvajñatā āsannībhavati / kalyāṇamitravacanāvicikitsakasya bodhisattvasya āsannībhavanti kalyāṇamitrāṇi / kalyāṇamitramanasikārāvirahitasya bodhisattvasya sarvārthā abhimukhībhavanti / gaccha kulaputra, yena sthirāyāṃ rājadhānyāmacalopāsikā / tataḥ śroṣyasi bodhisattvacaryām / atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārakastataḥ samādhijñānālokād vyutthāya anupūrveṇa yena sthirā rājadhānī tenopasaṃkramya acalāmupāsikāṃ parimārgati parigaveṣate / tasya (Gv 132) mahājanakāya upadarśayati - eṣā kulaputra acalopāsikā svaniveśane mātāpitṛsabhāginī kumārabhūtā svajñātigaṇaparivṛtā mahato janakāyasya dharmaṃ deśayati // atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārako mahāprītiprasādaprāmodyaparisphuṭacetā yena acalāyā upāsikāyā niveśanaṃ tenopajagāma / upetya acalāyā upāsikāyā niveśanadvāre sthito 'paśyat sarvaṃ taṃ niveśanaṃ suvarṇavarṇayā ābhayā sphuṭamavabhāsitaṃ kāyacittaprahlādinyā / samanantaraspṛṣṭasya ca sudhanasya śreṣṭhidārakasya tayā prabhayā, sarvavedayitaiśvaryadhvajasamādhipramukhāni śāntipradeśasamādhipramukhāni sarvajagaddhitasamādhipramukhāni samantacakṣurupekṣāvatīsamādhipramukhāni tathāgatakośasamādhipramukhāni pañcamātrāṇi samādhimukhaśatānyavakrāntāni saṃbhūtāni sūkṣmāṇi mṛdūni / tadyathāpi nāma taddivasārdhakrāntasya garbhasya vijñānam, evaṃ tāni samādhimukhāni sūkṣmāṇi mṛdūnyājātāni / tathārūpaṃ ca gandhamajighrat yo na devānāṃ na devakanyānāṃ na nāgānāṃ na nāgakanyānāṃ na yakṣāṇāṃ na yakṣakanyānāṃ na gandharvāṇāṃ na gandharvakanyānāṃ nāsurāṇāṃ nāsurakanyānāṃ na garuḍānāṃ na garūḍakanyānāṃ na kinnarāṇāṃ na kinnarakanyānāṃ na mahoragāṇāṃ na mahoragakanyānāṃ na manuṣyāṇāṃ na manuṣyakanyānām / na sā strī daśadiśi loke saṃvidyate, yā tasyā rūpeṇa samā, kutaḥ punaruttari / na sa varṇāvabhāso 'sti daśadiśi loke sthāpayitvā tathāgatavarṇāvabhāsam, abhiṣekaprāptabodhisattvavarṇāvabhāsaṃ ca, yastasyā varṇāvabhāsena samaḥ, kutaḥ punaruttari / nāsti tadātmabhāvārohapariṇāhasaṃsthānaṃ daśadiśi loke sthāpayitvā tathāgatātmabhāvārohapariṇāhasaṃsthānam, abhiṣekaprāptabodhisattvātmabhāvārohapariṇāhasaṃsthānaṃ ca, yattasyā ātmabhāvārohapariṇāhasaṃsthānena samam, kutaḥ punaruttari / nāsti sa prabhāvyūho daśadiśi loke sthāpayitvā tathāgataprabhāvyūham, abhiṣekaprāptabodhisattvacaryāprabhāvyūhaṃ ca, yastasyāḥ prabhāvyūhena samaḥ, kutaḥ punaruttari / nāsti sa gandho daśadiśi loke devabhavaneṣu vā nāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragamanuṣyāmanuṣyabhavaneṣu vā yastasyā mukhakośavisṛtagandhena samaḥ, kutaḥ punaruttari / nāsti sa bhavanavyūhaparibhogo daśadiśi loke sthāpayitvā tathāgataparibhogam, abhiṣekaprāptabodhisattvaparibhogaṃ ca, yastasyā bhavanavyūhaparibhogena samaḥ, kutaḥ punaruttari / nāsti sā parivārasaṃpat daśadiśi loke sthāpayitvā tathāgataparivārasaṃpadam, abhiṣekaprāptabodhisattvaparivārasaṃpadaṃ ca, yā tasyāḥ parivārasaṃpadā samā, kutaḥ punaruttari / na sa sattvaḥ sattvanikāye saṃvidyate daśadiśi loke yaḥ samartho 'calāmupāsikāṃ rāgacittena prekṣitum / na sa sattvaḥ sattvanikāye saṃvidyate daśadiśi loke yaḥ acalāyā upāsikāyāḥ sahadarśanena kleśo na vyupaśamaṃ gacchet / tadyathāpi nāma daśa śatasahasravaśavartino mahābrahmāṇaḥ kāmāvacarāḥ kleśānna samudācaranti, evameva sahadarśanena acalāyā upāsikāyāḥ sattvānāṃ kleśā na samudācaranti / (Gv 133) na sa sattvaḥ sattvanikāye saṃvidyate daśadiśi loke yo acalāyā upāsikāyāḥ sahadarśanena tṛptimāpadyeta sthāpayitvā prajñātṛptān // atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārakaḥ kṛtāñjalipuṭo 'calāyā upāsikāyā acintyāṃ kāyādhipateyatām, acintyaṃ rūpavarṇasaṃsthānārohapariṇāham, acintyaṃ ca sarvakṣititalanagaramahāparvatāpratihataṃ raśmijālavyūhaṃ dṛṣṭvā acintyaṃ sattvārthakaraṇaṃ ca sarvaromakūpavisṛtaṃ gandhamāghrāya aparyantāṃ ca parivārasaṃpadamavalokya asaṃhāryaṃ ca bhavanavimānavyūhasaṃpadamudvīkṣya aparimāṇāṃśca guṇasamudrānavagāhya acalāmupāsikāmanayā gāthayā abhyaṣṭauṣīt - śīlaṃ sadā yadamalaṃ parirakṣitaṃ te kṣāntiryataḥ suvipulā paribhāvitā ca / vīryaṃ ca vajramiva yaddṛḍhamāsthitaṃ te tenodgatā jagati bhāsyacalendrakalpā // 1 // atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārako 'calāmupāsikāmanayā gāthayā abhiṣṭutya evamāhamayā ārye anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpāditam / na ca jānāmi kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam, kathaṃ pratipattavyam / śrutaṃ ca me āryā bodhisattvānāmavavādānuśāsanīṃ dadātīti / tadvadatu me āryā - kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam, kathaṃ pratipattavyam // atha khalvacalopāsikā snigdhayā bodhisattvavācā manojñayā premaṇīyayā sudhanaṃ śreṣṭhidārakaṃ pratisaṃmodya evamāha - sādhu sādhu kulaputra, yena te 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpāditam / ahaṃ kulaputra duryodhanajñānagarbhasya bodhisattvavimokṣasya lābhinī, dṛḍhasamādānabodhisattvacaryāmukhe ca anuśikṣāmi / sarvadharmasamatābhūmidhāraṇīmukhasya ca lābhinī, dṛḍhasamādānabodhisattvacaryāmukhe ca anuśikṣāmi / sarvadharmasamatābhūmidhāraṇīmukhasya ca lābhinī, sarvadharmatattvodyotanaṃ ca me pratibhānajñānālokamukhamavakrāntam, dharmaparyeṣṭayaparikhedavyūhaṃ ca me samādhimukhaṃ pratilabdham / āha - ka etasya ārye duryodhanajñānagarbhasya bodhisattvavimokṣamukhasya viṣayaḥ, dṛḍhasamādānabodhisattvacaryāmukhasya ca sarvadharmasamatābhūmidhāraṇamukhasya ca sarvadharmatattvodyotanapratibhānālokamukhasya ca dharmaparyeṣṭyaparikhedavyūhasamādhimukhasya ca viṣayaḥ? āha - duradhimokṣaṃ kulaputra idaṃ sthānam / āha - vada ārye, buddhānubhāvena kalyāṇamitraparigraheṇa ca adhimokṣye avatariṣyāmi vijñāsyāmi vicārayiṣyāmi anusariṣyāmi nidhyāsyāmi upanidhyāsyāmi pratyavekṣiṣye vibhāvayiṣyāmi, na virodhayiṣyāmi, na vikalpayiṣyāmi, na samāropayiṣyāmi, samīkariṣyāmi // atha khalu acalopāsikā sudhanaṃ śreṣṭhidārakamevamāhabhūtapūrvaṃ kulaputra, atīte 'dhvani vimalaprabhe kalpe pralambabāhurnāma tathāgato loke udapādi / ahaṃ ca rājño vidyuddattasyaikā (Gv 134) duhitā abhūvam / tayā me rātryāṃ praśāntāyāṃ pihiteṣu rājapuradvāreṣu, suptayormātāpitroḥ, saṃprasupteṣu naranārīgaṇeṣu, vyupaśānteṣu tūryatālāvacaranirghoṣeṣu, śayiteṣu sabhāgacariteṣu pañcasu kanyāśateṣu, śayanatalagatayā gaganatalagatāṃ jyotirgaṇavatīṃ rajanīṃ prekṣantyā uparyantarikṣe sa bhagavān pralambabāhustathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ sumeruriva acalendrānekadevanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragaparivāro 'cintyāsaṃkhyeyabodhisattvagaṇaparivṛtaḥ sarvadigapratihataraśmijālaspharaṇakāyo dṛṣṭaḥ / tasya ca tathāgatasya sarvaromavivarebhyastathārūpo gandhaḥ pravāti, yenāsmi prahlāditakāyacittā praharṣitamānasā / śayanatalādutthāya daśanakhakṛtakarapuṭāñjalirdharaṇitalapratiṣṭhitā taṃ bhagavantaṃ pralambabāhuṃ tathāgatamarhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ namaskṛtvā mūrdhnā namasya avalokayamānā paryantaṃ nādhigacchāmi / vāmadakṣiṇataḥ pramāṇaṃ nopaimi / lakṣaṇānuvyañjanasaṃpadamanuvicintayamānā tṛptiṃ nāpnomi / tasyā mama kulaputra etadabhavat - kīdṛśaṃ karma kṛtvā iyamīdṛśī kāyasaṃpat pratilabhyate? lakṣaṇānuvyañjanasaṃpadā jāyate? prabhāvyūhasaṃpatsaṃbhavati? parivārasaṃpadabhinirvartate? manomayabhavanaparibhogasaṃpatprādurbhavati? puṇyasaṃpadutpadyate? jñānasaṃpadviśuddhyate? acintyasamādhivikurvitasaṃpatsamudāgacchati? dhāraṇīsaṃpatpariniṣpadyate? pratibhānasaṃpadvaśībhavati? atha khalu kulaputra sa bhagavān pralambabāhustathāgato mamādhyāṃśayaṃ viditvā evamāha - duryodhanacittaṃ te dārike utpādayitavyaṃ sarvakleśanirghātāya / aparājitacittaṃ sarvābhiniveśanirvedāya / asaṃkucitacittaṃ gambhīradharmanayānugamāya / akṣobhyacittaṃ viṣayāśayasattvasāgarāvartaprapāteṣu / asaṃmūḍhacittaṃ sarvabhavagatyupapattyāyataneṣu / avitṛptacittaṃ sarvabuddhadarśanābhilāṣāpratiprasrabdhaye / asaṃtuṣṭicittaṃ sarvatathāgatadharmameghasaṃpratyeṣaṇāya / nidhyapticittaṃ sarvabuddhadharmanayālokānugamāya / saṃghāraṇācittaṃ sarvatathāgatadharmacakrāṇām / asaṃpramohacittamantaśaḥ saṃketakṛte, kimuta tathāgatavadanavinirgatajñāne / vibhājanacittaṃ ca te dārike utpādayitavyaṃ yathāśayasarvasattvadharmaratnasaṃvibhajanāya / sāhaṃ kulaputra tasya bhagavataḥ pralambabāhostathāgasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasyāntikādimāni evaṃrūpāṇi dharmanayānuśāsanīmukhāni śrutvā sarvajñajñānamabhikāṅkṣamāṇā daśabalabhāvamabhiprārthayamānā buddhasarasvatīmabhilaṣantī buddhaprabhāvyūhaṃ pariśodhayitukāmā buddhaśarīrasaṃpadaṃ pariniṣpādayitukāmā buddhalakṣaṇānuvyañjanaviśuddhimabhikāṅkṣamāṇā buddhaparṣanmaṇḍalasaṃpadamabhiprārthayamānā buddhakṣetraviśuddhimabhilaṣantī buddheryāpathasaṃpadamabhikāṅkṣamāṇā buddhāyuḥpramāṇasaṃpadamabhinandantī sarvakleśasarvaśrāvakapratyekabuddhābhedyacittamutpādaditavatī duryodhanavajramiva sarvaparvatāyudhabalaiḥ / nābhijānāmi kulaputra tata upādāya etena cittotpādena jambudvīpaḥ paramāṇurajaḥsamaiḥ kalpairapi kāmān paribhoktum, kaḥ punarvādo dvayadvayasamāpattyā / nābhijānāmi kulaputra tata upādāya ekapratighacittamutpādayituṃ svabāndhaveṣu, prāgevānaparādhiṣu tadanyeṣu sattveṣu / nābhijānāmi tata upādāya ekacittotpādamadhyātmadṛṣṭisahagatamutpādayitum, (Gv 135) prāgeva tadanyeṣūpakaraṇeṣu mamakārābhiniveśam / nābhijānāmi cittasaṃmohaṃ nānyatvasaṃjñāmavyākṛtacittatāṃ vā cyutyupapattigarbhasaṃvāseṣvapi, prāgeva samanvāharamāṇā / nābhijānāmi tāvadbhiḥ kalpairekabuddhadarśanamapi vismartum / antaśaḥ svapnadarśanavijñaptimapi, prāgeva daśabodhisattvacakṣuḥpratibhāsaprāpteṣu / nābhijānāmi tata upādāya sarvatathāgatadharmameghān saṃpratīcchamānā ekadharmapadavyañjanamapi manasā vismartum, antaśaḥ saṃjñākṛtamapi, prāgeva tathāgatavadanakośaviniḥsṛtam / nābhijānāmi tata upādāya tāvato dharmasāgarān pibantī ekapadamapyanidhyātamavilokitam, antaśo laukikeṣu dharmeṣu / nābhijānāmi tata upādāya tāvatāṃ dharmanayasāgarāṇāmekadharmanayadvāramapi yatra mayā na samādhirabhinirhṛtaḥ, antaśo laukikaśilpajñānanayeṣvapi / nābhijānāmi tata upādāya tāvatāṃ tathāgatānāṃ dharmacakraṃ saṃdhārayamāṇā yathāsaṃdhāritādekapadavyañjanamapyanusraṣṭam, antaśo 'nvayajñānānugamanenāpi anyatra sattvavinayavaśāt / nābhijānāmi tata upādāya tāvatāṃ buddhadarśanasamudrāṇāmekapraṇidhānamapi yanmayā na sarvasattvasāgaraviśuddhaye 'bhinirhṛtam, antaśo nirmāṇabuddhapraṇidhivicāreṣvapi / nābhijānāmi tata upādāya tāvatāṃ buddhasamudrāṇāṃ pūrvabodhisattvacaryāsamudrādekabodhisattvacaryāmapi, yā mayā na svacaryāpariśuddhye 'bhinirhṛtā / nābhijānāmi tata upādāya ekasattvamapi cakṣuravabhāsamāgataṃ yo mayānuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau na samādāpitaḥ / nābhijānāmi tata upādāya ekacittotpādamapi śrāvakapratyekabuddhamanasikārapratisaṃyuktamabhinirhartum / nābhijānāmi kulaputra tata upādāya jambudvīpaparamāṇurajaḥsamaiḥ kalpairekapadavyañjane 'pi saṃśayamutpādayituṃ dvayasaṃjñāṃ vā vikalpasaṃjñāṃ vā nānātvasaṃjñāṃ vā agrahasaṃjñāṃ vā hīnapraṇītasaṃjñāṃ vā anunayapratighasaṃjñāṃ vā utpādayitum // sāhaṃ kulaputra tataḥ paścādavirahitā abhūvaṃ buddhotpādaiḥ / avirahitā buddhairbhagavadbhiḥ / avirahitā bodhisattvaiḥ / avirahitā bhūtakalyāṇamitraiḥ / avirahitā buddhapraṇidhānaśraveṇa / avirahitā bodhisattvacaryāśraveṇa / avirahitā bodhisattvapāramitānayaśraveṇa / avirahitā bodhisattvabhūmijñānālokanayaśraveṇa / avirahitā bodhisattvadhāraṇīsamādhyakṣayakoṣanidhānaśravaṇapratilābhena / avirahitā anantamadhyalokadhātujālapraveśāvatāranayaśraveṇa / avirahitā anantamadhyasattvadhātusaṃbhavahetuśravaṇapratilābhena / avirahitā sarvajagatkleśajālamaṇḍalaparyādānajñānālokena / avirahitā sarvasattvakuśalamūlasaṃbhavahetujñānapratilābhena / avirahitā sarvasattvayathāśayakāyasaṃdarśanena / avirahitā sarvasattvājñāpanasvaramaṇḍalaviśuddhyā / etaṃ ca me kulaputra duryodhanajñānagarbhaṃ bodhisattvavimokṣasukham, etacca sarvadharmaparyeṣṭyaparikhedavyūhaṃ samādhimukhaṃ samāpannāyāḥ, etacca dṛḍhasamādānabodhicaryāmukhaṃ pravicinvantyāḥ / etacca sarvadharmasamatābhūmidhāraṇīmukham / etacca sarvadharmatalodyotanapratibhāvajñānālokamukhaṃ vyavacārayantyā acintyāni prātihāryāṇi bhavanti / icchasi tvaṃ kulaputra, pratyakṣo bhavitum? āha - icchāmyārye // (Gv 136) atha khalu acalopāsikā yathāniṣaṇṇaiva duryodhanajñānagarbhabodhisattvavimokṣamukhapūrvaṃgamāni sarvadharmaparyeṣṭyaparikhedavyūhasamādhimukhapūrvaṃgamāni amoghamaṇḍalavyūhasamādhimukhapūrvaṃgamāni daśabalajñānamaṇḍalābhimukhasamādhimukhapūrvaṃgamāni buddhavaṃśākṣayakośasamādhivimokṣamukhapūrvaṃgamāni ca daśa samādhimukhaśatasahasrāṇi vyavalokayati anuvicārayati anusarati nidhyapayati / samanantarasamāpannāyāṃ ca acalāyāmupāsikāyām, apaśyat sudhanaḥ śreiṣṭhidārako daśasu dikṣu daśabuddhakṣetrānabhilāpyaparamāṇurajaḥsamān lokadhātūn ṣaḍvikāraṃ prakampamānān, pariśuddhavaiḍūryamayān saṃsthitān / ekaikasmiṃśca lokadhātau koṭīśate cāturmahādvīpakānāṃ lokadhātūnāṃ koṭīśataṃ tathāgatānāmapaśyat / kāṃścittuṣitavarabhavanagatān, kāṃścid yāvatparinirvāyamāṇānapaśyat yaduta anāvaraṇatvātpariśuddhavaiḍūryamayalokadhātūnām / ekaikaṃ ca tathāgataṃ sarvadharmadhātuspharaṇaraśmijālaprabhāmaṇḍalam, ekaikaṃ ca tathāgataṃ suvibhaktaparṣanmaṇḍalasamudramapaśyat / ekaisya ca tathāgatasya sarvadharmacakrodyotanaṃ sarvasattvaśrotravijñapanaṃ svaramaṇḍalamaśrauṣīt // atha khalvacalopāsikā tataḥ samādhervyutthāya sudhanaṃ śreṣṭhidārakamevamāha - dṛṣṭaṃ te kulaputra, śrutaṃ vijñātam? āha - dṛṣṭamārye, śrutaṃ vijñātam / āha - evamahaṃ kulaputra, dṛḍhasamādānāyāṃ bodhisattvacaryāyāmanuśikṣamāṇā sarvadharmaparyeṣṭyaparikhedavyūhasamādhisamāpannā duryodhanajñānagarbhabodhisattvavimokṣamukhapratiṣṭhitā sarvadharmasamatābhūmidhāraṇyanugamena sarvadharmatalodyotanapratibhānajñānālokakauśalyena sarvasattvān subhāṣitena saṃtoṣayāmi / kiṃ mayā śakyamacintyāprameyaguṇasamanvāgatānāṃ bodhisattvānāṃ caryāṃ jñātuṃ guṇān vā vaktum? ye te dvijarṣabhā iva gaganatale 'niketacāriṇaḥ / ye te mahāgaruḍendrā iva sattvasāgaramavagāhante paripakvabodhisattvoddharaṇatāyai / ye te vaṇija iva sarvajñatāratnadvīpe 'nuvicaranti daśabalajñānaratnābhikāṅkṣiṇaḥ / ye te balavatkaivartā iva saṃsārasāgare 'nuvicaranti ruciradharmacakramaṇḍalajālahastāḥ tṛṣṇodbhavasattvaparipācanābhyuddharaṇatāyai / ye te 'surendrā iva tribhuvanapuraṃ spharitvā vicaranti kleśāsurasaṃkṣobhodvṛttasaṃśamanatāyai / ye te dinakaramaṇḍalamiva dharmadhātugaganatale samudāgacchanti sattvatṛṣṇāsalilakleśapaṅkocchoṣaṇatāyai / ye te pūrṇacandramaṇḍalamiva jñānanabhasyudāgacchanti vineyamanaḥkumudavibodhanatāyai / ye te dharaṇitalamivānunayapratighonnāmāvanāmaviṣame samā loke saṃtiṣṭhante sarvajagatkuśalendriyāṅkuraprarohaṇavivardhanatāyai / ye te māruta ivāsaṅgasarvadigvicāriṇaḥ sarvasattvakleśadṛṣṭidrumalatāvanārāmonmūlanatāyai / ye te cakravartina iva loke vicaranti catuḥsaṃgrahavastupariṣkāropakaraṇasarvajagatsaṃgrahaṇatāyai / gaccha kulaputra, ihaiva dakṣiṇāpathe 'mitatosale janapade tosalaṃ nāma nagaram / tatra sarvagāmī nāma parivrājakaḥ prativasati / tamupasaṃkramya paripṛccha - kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam, kathaṃ pratipattavyam // atha khalu sughanaḥ śreṣṭhidārako 'calāyā upāsikāyāḥ pādau śirasābhivandya acalāmupāsikāmanekaśatasahasrakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya punaḥ punaravalokya acalāyā upāsikāyā antikātprakrāntaḥ // 20 // (Gv 137) 23 Sarvagāmī / atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārako 'calāmupāsikāmāmukhīkṛtya acalāyā upāsikāyā anuśāsanīmanusmaran, yadacalayopāsikayā darśitaṃ śrāvitaṃ deśitaṃ saṃvarṇitaṃ yojitaṃ vibhaktaṃ prabhāvitaṃ visṛtaṃ tatsaṃbhāvayan, anusaran, anuvicintayan avataran bhāvayan nigamayan nidhyāyan avabhāsayan samīkurvan anupūrveṇa deśena deśaṃ janapadena janapadamanucaṃkraman anuvicaran yenāmitatosalo janapadastenopajagāma / upetya tosalaṃ nagaraṃ parimārgan parigaveṣamāṇo 'nupūrveṇa tosalaṃ nagaramanuprāptaḥ / sūryāstaṃgamanakāle sa tosalaṃ nagaramanupraviśya madhye nagaraśṛṅgāṭakasya sthitvā vīthīmukhena vīthīmukhaṃ catvareṇa catvaraṃ rathyayā rathyāṃ sarvagāminaṃ parivrājakaṃ parigaveṣamāṇo vyavacārayan adrākṣīdrātryāṃ praśāntāyāṃ tosalasya nagarasyottare digbhāge sulabhaṃ nāma parvatam / tasya śikhare vividhatṛṇagulmauṣadhivanārāmaracite mahāvabhāsaprāptaṃ bhāskaramivoditam / tasya tamavabhāsaṃ dṛṣṭvā udāraprītivegasaṃjātasya etadabhavat - asaṃśayamahamatra parvataśikhare kalyāṇamitraṃ drakṣyāmīti / sa tasmānnagarādabhiniṣkramya yena sulabhaḥ parvataḥ, tenopetya sulabhaṃ parvatamabhiruhya yena tanmahāvabhāsaṃ parvataśikharaṃ tenopasaṃkrāmannadrākṣīddūrata eva sarvagāminaṃ parivrājakaṃ mahābrahmātirekavarṇaṃ śriyā dedīpyamānaṃ daśabhirbrahmasahasraiḥ parivṛtaṃ caṃkrame caṃkramyamāṇam / sa tasya pādau śirasābhivandya tamanekaśatasahasrakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya purataḥ prāñjaliḥ sthitvā evamāha - mayā ārya anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpāditam / na ca jānāmi kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam, kathaṃ pratipattavyam / śrutaṃ ca me āryo bodhisattvānāmavavādānuśāsanīṃ dadātīti / tadvadatu me āryaḥ - kathaṃ bodhisattvena bodhisattvaryāyāṃ śikṣitavyam, kathaṃ pratipattavyam / āha - sādhu sādhu kulaputra, yastvamanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃprasthitaḥ / ahaṃ kulaputra sarvagāmī sarvatrānugatāyāṃ bodhisattvacaryāyāṃ sthitaḥ samantamukhavyavacāraṇālokena samādhimukhena abhāvapratiṣṭhitayā āryānabhisaṃskārikayā samantadharmadhātutalabhedena ca prajñāpāramitājñānālokamukhena samanvāgataḥ / so 'haṃ kulaputra sarvasattvabhājanalokavyavacāreṣu sarvasattvagativyavacāreṣu sarvasattvacyutimukheṣu sarvasattvopapattimukheṣu sarvabhavagatisaṃbhedeṣu vividhopapattyāyatanavicitre lokasaṃniveśe vicitravarṇasaṃsthānārohapariṇāhānāṃ sattvānāṃ nānāvidhopapattisaṃyojanānāṃ nānāprayogāṇāṃ vicitrādhimuktānāṃ yaduta devagatiparyāpannānāṃ nāgagatiparyāpannānāṃ yakṣagatiparyāpannānāṃ gandharvagatiparyāpannānāmasuragatiparyāpannānāṃ garuḍagatiparyāpannānāṃ kinnaragatiparyāpannānāṃ mahoragagatiparyāpannānāṃ narakagatiparyāpannānāṃ tiryagyonigatiparyāpannānāṃ yamalokagatiparyāpannānāṃ manuṣyagatiparyāpannānāmanuṣyagatiparyāpannānāṃ vividhadṛṣṭigatiniśritānāṃ śrāvakayānādhimuktānāṃ pratyekabuddhayānādhimuktānāṃ mahāyānādhimuktānāṃ sattvānāmarthaṃ karomi vividhairupāyairvividhairjñānanayaprayogaiḥ / yaduta keṣāṃcitsattvānāṃ vividhalaukikaśilpaśikṣaṇatayā arthaṃ karomi sarvaśilpajñānabhedavatīdhāraṇyālokena / (Gv 138) keṣāṃcit sattvānāṃ catuḥsaṃgrahavastuprayogeṇa arthaṃ karomi yaduta sarvajñajñānopanayanāya / keṣāṃcit sattvānāṃ pāramitāsaṃvarṇanatayā arthaṃ karomi yaduta sarvajñatāpariṇāmajñānanayālokasaṃjananatayā / keṣāṃcit sattvānāṃ bodhicittasaṃvarṇanatayā arthaṃ karomi yaduta bodhibījāvipraṇāśopastambhasaṃjananatayā / keṣāṃcit sattvānāṃ sarvākārabodhisattvacaryāsaṃvarṇanatayā arthaṃ karomi yaduta sarvabuddhakṣetrapariśodhanasarvasattvaparipākapraṇidhisaṃjananatāyai / keṣāṃcit sattvānāmudvegasaṃjananatayā arthaṃ karomi yaduta duścaritavipākaniṣyandanarakagatiduḥkhavedanānubhavasaṃdarśanatayā / keṣāṃcit sattvānāṃ mahāprītisaṃjananatayā arthaṃ karomi yaduta sarvatathāgatāvaropitadakṣiṇāniyatasarvajñatāphalaparyavasāne 'bhyudīraṇatayā / keṣāṃcit sattvānāṃ sarvatathāgataguṇavarṇasaṃprakāśanatayā arthaṃ karomi yaduta buddhaguṇaśarīrābhilāṣasarvajñatāpraṇidhisaṃjananatāyai / keṣāṃcit sattvānāṃ buddhamāhātmyasūcanayā arthaṃ karomi yaduta avivartyānābhogāpratiprasrabdhabuddhakāryānuṣṭhānasaktabuddhakāyapratilambhābhilāṣasaṃjananatāyai / keṣāṃcit sattvānāṃ buddhādhipateyatāsaṃdarśanatayā arthaṃ karomi yaduta anabhibhūtabuddhātmabhāvasaṃpatpratilābhābhilāṣasaṃjananatāyai / api tu khalu punarahaṃ kulaputra, iha nagare tosale sarvarathyāsu sarvacatvareṣu sarvaśṛṅgāṭakeṣu sarvavīthīmukheṣu sarvagṛheṣu sarvaśreṇiṣu sarvakuleṣu sarvakulaparivarteṣu yathāsaṃnipatitānāṃ strīpuruṣadārakadārikāṇāṃ yathāśayānāṃ yathāprayogāṇāṃ yathādhipateyānāṃ yathāvyavacārāṇāṃ tatsabhāgāni ātmabhāvārohapariṇāhasaṃsthānāni abhinirhṛtya dharmaṃ deśayāmi / na ca te sattvā avabudhyante kenedaṃ deśitam, kuto vāyamiti / anyatra śrutvā tathatvāya pratipadyante / ye 'pīme kulaputra jambudvīpe ṣaṇṇavatiyo pāṣaṇḍā vividhadṛṣṭigatābhiniviṣṭāḥ, tatrāpyahaṃ sarvatrānugacchāmi vividhadṛṣṭigatasaktānāṃ sattvānāṃ paripācanatāyai / yathā ca kulaputra ahamiha tosale nagare sattvānāmarthaṃ karomi, evaṃ jambudvīpe sarvagrāmanagaranigamajanapadarāṣṭrarājadhānīṣu sattvānāmarthaṃ karomi / yathā jambudvīpe, tathā sarvatra cāturdvīpake lokadhātau, evaṃ sāhasre dvisāhasre trisāhasre mahāsāhasre lokadhātau, evaṃ daśasu dikṣu, aparimāṇeṣu lokadhātuṣu, sarvasattvapatheṣu sarvasattvapratiṣṭhāneṣu sarvasattvaniketeṣu sarvasattvanilayasaṃjñāgateṣu sarvasattvaparivarteṣu sarvasattvasamavasaraṇeṣu sarvasattvasamudreṣu sarvasattvavaṃśeṣu sarvasattvadikṣu sarvasattvavidikṣu sarvasattvavidhiṣu yathāśayādhimuktānāṃ sattvānāmarthaṃ karomi / vividhairupāyai rvividhairnayairvividhairdvārairvividhābhiryuktibhirvividhaiḥ saṃprayogaiḥ vividhairupāyanayairvividhābhiḥ kriyābhirvividharūpavarṇasaṃdarśanasaṃprasādanatayā vividhavākpathodīraṇatayā sattvānāmarthaṃ karomi / etāmahaṃ kulaputra sarvagāminīṃ sarvatrānugatāṃ bodhisattvacaryāṃ prajānāmi / kiṃ mayā śakyaṃ bodhisattvānāṃ sarvajaganmayaśarīrāṇāṃ svakāyasarvakāyāsaṃbhedasamādhipratilabdhānāṃ sarvabhavagatyanusṛtavipulanirmāṇacakrāṇāṃ sarvalokopapattisvaśarīrānuvicāriṇāṃ sarvajagannayanarocanaruciranirmāṇacakraparamāṇāṃ (Gv 139) sarvajagajjātikulajanmopapattipradarśakānāṃ sarvakalpasaṃvāsāpratihatapraṇidhicakrāṇāmindrajālatalopamacaryāvyūhāvabhāsapratilabdhānāṃ sarvajagadarthakriyānupalesaṃvāsaparamāṇāṃ tryadhvajagattalasamatānugatānāṃ nairātmyavatījñānadhātupratibhāsitāparyantamahākaruṇāgarbhāṇāṃ sarvajagatkuśalādhānābhimukhānāṃ caryāṃ jñātuṃ guṇān vā vaktum // gaccha kulaputra, ihaiva dakṣiṇāpathe pṛthurāṣṭraṃ nāma janapadaḥ / tatrotpalabhūtirnāma gāndhikaśreṣṭhī prativasati / tamupasaṃkramya paripṛccha - kathaṃ bodhisattvānāṃ bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam, kathaṃ pratipattavyam // atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārakaḥ sarvagāminaḥ parivrājakasya pādau śirasābhivandya sarvagāminaṃ parivrājakamanekaśatasahasrakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya punaḥ punaravalokya sarvagāminaḥ parivrājakasyāntikāt prakrāntaḥ // 21 // (Gv 140) 24 Utpalabhūtiḥ / atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārako 'napekṣaḥ kāye jīvite ca, anapekṣaḥ sarvabhavabhogaparigrahopādānābhiniveśanāpattiṣu, anapekṣaḥ sarvasattvadeśaratiṣu, anapekṣaḥ sarvarūpaśabdagandharasaspraṣṭavyeṣu, anapekṣaḥ sarvaparivāropabhogaparibhogeṣu, anapekṣaḥ sarvarājyaiśvaryādhipatyasukheṣu, sāpekṣaḥ sarvasattvaparipācanavinayapariśuddhiṣu anuttarabuddhakṣetrapariśuddhyabhinirharaṇatayā, sāpekṣaḥ sarvatathāgatapūjopasthānaparicaryāvitṛptatayā, sāpekṣaḥ sarvadharmeṣu svabhāvaparijñānānugamāya, sāpekṣa sarvabodhisattvaguṇeṣu sarvaguṇasāgareṣu pratipattyacyavanatāyai, sāpekṣaḥ sarvabodhisattvamahāpraṇidhāneṣu sarvakalpānavaśeṣabodhisattvacaryāsaṃvāsanatāyai, sāpekṣaḥ sarvatathāgataparṣanmaṇḍalasamudrāvatāreṣu, sāpekṣaḥ sarvabodhisattvasamādhimukheṣu ekaikasamādhimukhasarvabodhisattvasamādhyasaṃkhyeyāvata