Phạn tạng (Sanskrit Canon)hjatm_au.htmNguyên tác: Sanskrit
Bổn Sanh Man (Jātakamālā)
Chuyện bổn sanh (Avadāna/Jātaka) kể về tiền thân và hành trạng của đức Phật và các đệ tử. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 5 / 5 (50.000 ký tự/trang)
syāvilatīkṣṇacetasaḥ % samā bhavet kena punaḥ sahopamā // HJm_32.66 // akāraṇakrodhaka uṣṇabhāṣaṇaḥ $ khalo bhṛkuṭyā viṣamīkṛtekṣaṇaḥ & anekarandhrotthitabhīmapannagaḥ % karoti valmīka ivādhikaṃ bhayam // HJm_32.67 // niśātayā roṣaśilātale dṛḍhaṃ $ paropaghātāya mudābhyudīrṇayā & dunoti kaṃ nāma na gocaraṃ gataṃ % gatatrapo vāgasidhārayā khalaḥ // HJm_32.68 // śaṭhatvasaṃnāhabhṛtaḥ khalāś ciraṃ $ durāvarāś cendriyasainyamadhyagāḥ & aruṃtudāḥ sādhujane 'pi niṣkṛpāḥ % kṛpāṇadhārām iva pātayanti gām // HJm_32.69 // budho na viśvāsam iyād asajjane $ vinītaveṣe 'pi manojñavācy api & surūpadeho 'pi kalasvano 'pi san % na kiṃ mayūraḥ sphurato 'tti pannagān // HJm_32.70 // yadīṣyate cittakuṭumbapoṣaṇaṃ $ cirāya vā dhīmahiṣīvivardhanam & ato vipaścijjaladodaye sati % prakīryatāṃ sadguṇabījam ātmani // HJm_32.71 // cirāya satsaṃgataśuddhamānaso $ na yāty asatsaṃgatam ātmavān naraḥ & manoharendīvarapuṣpagocaro % na jātu bhṛṅgaḥ kuṇape nilīyate // HJm_32.72 // raṇagatasya yathā ratir udbhavaty $ anaparāddhaśarasya dhanuṣmataḥ & guṇaśarair atidūranipātibhiḥ % prahatadoṣaripoḥ sudhiyas tathā // HJm_32.73 // ativiśuddham ahāryam akṛtrimaṃ $ guṇavibhūṣaṇam āryajanārcitam & samupalabhya narasya na jāyate % suravarābharaṇeṣv api vismayaḥ // HJm_32.74 // sukham atyantam anvicchan $ guṇānāṃ vā samudbhavam & asajjanam atas tyaktvā % kalyāṇaṃ mitram āśrayet // HJm_32.75 // na jātu prītaye sādhor $ anāryajanasaṃgatam & snātasya tīrthasalilaiḥ % śukletaram ivāmbaram // HJm_32.76 // saṃparkeṇa tamobhidām jagadaghapradhvaṃsināṃ dhīmatāṃ $ krūro 'pi prakṛtiṃ vihāya malinām ālambate bhadratām & yat tṛṣṇāglapito 'pi necchati janaḥ pātuṃ tad eva kṣaṇād % ujjhaty ambudharodarasthitam apāṃ patyuḥ payaḥ kṣāratām // HJm_32.77 // tad gamyatām yathāsukham iti bodhisattvenābhihitaḥ sa pakṣī taṃ mahātmānaṃ pradakṣiṇīkṛtya gaganatalam utpatya paribhraman dadarśa rudhirābhiraktanakhamukhaśmaśruṇā vyāghreṇopayujyamānamāṃsam upacitamedaḥpīvaraskandham abhinavamustāsvādanasurabhīkṛtavadanāntarālam avanitalotkiraṇamalinakuṭiladaṃṣṭrādvayam īṣatpaṅkopadigdhaśarīram anatidūrāvasthitagṛdhramaṇḍalaparivṛtam upāntatarunilīnamukharavāyasagaṇāvalokyamānaṃ varāhataruṇam | ālokya caivam acintayad yāvad ayaṃ vyāghraḥ kṛtāhāraparyāptir bhūtvā svanilayaṃ gacchati tāvad aham ekānte tiṣṭhāmīti sthitvā ca krameṇa | śārdūle pramanasi tatra labdhatṛptau $ saṃgatyā svavasatim āgate salīlam & vārāhaṃ palam upayujya baddhamedaḥ % śyeno 'pi svanilayam ājagāma tūrṇam // HJm_32.78 // mṛgapatir api bhānau kiṃśukottaṃsarāge $ sthitavati kanakādrer mūrdhni bhāsvanmayūkhe & taruviṭapakulāyālīnacañcadvihaṅga- % calitamṛdusaṭāntaḥ svaṃ nivāsaṃ jagāma // HJm_32.79 // dṛṣṭvā ca tau kṣurakanakhavibhinnatanū tanūbhūtaceṣṭau mūrcchāvaśavinimīlitanayanau kapiśiśū duḥkhāyamānahṛdayo bhavatu salilābhiṣekeṇānayor mūrcchāpanodaṃ kariṣyāmīti vicintya | niruddham ambhastaṭasevibhir vibhir $ nirantaram pallavavidrumair drumaiḥ & śanair upetāli kuśeśayāśayā % vyagāhatāpiñjarakesaraḥ saraḥ // HJm_32.80 // avagāhya ca tat saro mahad $ drutam uttīrya vilambikesaraḥ & sa guhāntikam āgaman muhuś % caraṇanyāsavibhugnaśādvalam // HJm_32.81 // śitagṛdhranakhakṣatāṅgayor $ atha śākhāmṛgaśāvayos tayoḥ & upari tvaritaṃ sa kesaraṃ % salilasrāvi dudhāva kesarī // HJm_32.82 // harikesaravārisicyamānau $ gurumūrcchāpagamād upetasaṃjñau & udamīlayatāṃ vilocanāni % sphuritottānamukhau pravaṅgaśāvau // HJm_32.83 // gṛdhrātibhītaparivepitakātarāṅgau $ tau tasthatur mṛgapateś caraṇāntam etya & ālolapallavamanoharayātha so 'pi % snehena tau rasanayā muhur ālileha // HJm_32.84 // vṛntacyutaṃ pariṇataṃ phalam ādayitvā $ premṇā muhuḥ svatanayāv iva sāntvayitvā & khadyotadīpataralāṃ svaguhāṃ praviśya % suṣvāpa tau sa parirabhya sukhaṃ niśāyām // HJm_32.85 // krameṇa ca parimlānamālatīkusumaśekharaparidhūsaraniśākaraparimucyamānapaścimadigbhāgāyāṃ svavasatisthānotthitamātrahariṇadaśanādaśyamānatṛṇāṅkurāyāṃ pūrvasaṃdhyāsaṃrajyamānasāgarasalilāyāṃ praviralībhavannakṣatragaṇāyāṃ kamalavanaprabodharamaṇīyatarasalilāśayāyāṃ taruviṭapāvataraṇacalitaśikhikalāpamanoharataravanāntarāyām apagatāyāṃ rātrau guhāsamīpatarulatākusumaparyantasaṃcāriṇībhir alikulāvalībhiḥ sādaram upagīyamāna ivāninditakarmāninditāṅgaḥ | tapane tapanīyakumbhavad $ diśam ākrāmati śātamanyavīm & śanakaiḥ kapiśāvakānvitaḥ % sphuritālambisaṭo viniryayau // HJm_32.86 // atha gṛhītaphalaṃ phalalubdhakau $ svatanayāv avalokayituṃ mudā & mṛgapater vasatiṃ drutam utsukaṃ % pravagayor mithunaṃ drutam āgamat // HJm_32.87 // upagataṃ gatamānamadodayo $ mṛdupadaṃ mṛduvāk karuṇānvitam & kṛtanamaskṛti tan mithunaṃ hariḥ % kuśalapūrvam abhāṣata lokavit // HJm_32.88 // kapiśāvakayoḥ sarvam $ yathāvṛttam anukramāt & tataś caramam ācakhyau % gṛdhrāpaharaṇaṃ tayoḥ // HJm_32.89 // atikrāntām atha śrutvā $ vyāpadaṃ putrayoḥ śucā & gṛdhrakṣatāni gātrāṇi % tayoḥ paspṛśatuḥ kapī // HJm_32.90 // ūcatuś cedam ārdrārdraṃ $ stutiyuktaṃ mṛgādhipam & bhavatā rakṣatā putrāv % āvām api surakṣitau // HJm_32.91 // tanvan dharmakathāgaṅgāṃ $ cihnito guṇasānubhiḥ & yaśastuhinasaṃchanno % jaṅgamas tvaṃ himācalaḥ // HJm_32.92 // ye na mānti tanor antar $ asaṃkhyā bhavato guṇāḥ & manye kesaratāṃ prāpya % te 'mī bahir avasthitāḥ // HJm_32.93 // stimitam udadheḥ kṣubhṇāty ambhaḥ patatripatiḥ patañ $ jaladapaṭalacchannasyendoḥ prasarpati na dyutiḥ & tava punar aghavyucchedinyāṃ sthitau sthitam anyatāṃ % na tu gamayituṃ cetaḥ śuddhaṃ rajastamasī kṣame // HJm_32.94 // pālayitvā sutāv etāv $ āvayor yac chubhaṃ tvayā & prāptaṃ tenātimahatā % labhasva prārthitaṃ phalam // HJm_32.95 // tad imāv upagṛhya putrakau $ bhavatā yatnavatābhipālitau & bahubandhuparītagahvarāṃ % vasatiṃ yāva vanāntare nijām // HJm_32.96 // tena proktau yātam ity utsukau tau $ kṛtvā bhaktyā vandanāṃ tasya sādhoḥ & śāntasthānāt putrakārūḍhapṛṣṭhau % mandaṃ mandaṃ jagmatuḥ kānanāntam // HJm_32.97 // yātoḥ pitroḥ pṛṣṭhamadhyādhirūḍhau $ lagnau gāḍhaṃ skandharomṇāṃ samūhe & vyāvartyeṣal locanāny utsukau tau % bhūyo bhūyo dṛṣṭavantau mṛgendram // HJm_32.98 // taṃ nikṣepaṃ sarvanikṣepasāraṃ $ sāraprajñāgocaraḥ so 'rpayitvā & skandhād bhāraṃ sthāpayitveva bhūmau % khedacchedād bhūyasīṃ prītim āpa // HJm_32.99 // nānyat kaṣṭataraṃ kiṃcit $ prāṇinikṣepadhāraṇāt & pratyarpaṇāc ca tasyaiva % nānyad asti sukham nṛṇām // HJm_32.100 // tad evaṃ tena bhagavatā tiryaggatāv api vartamānena suciram abhirakṣitaḥ prāṇinikṣepaḥ | tadavasthenāpi ca prajñāparicayaḥ kṛta iti vicintya yas tena dharmanikṣepo $ nikṣiptaḥ sādhu tāyinā & pālanīyaḥ sa yuṣmābhir % atyantaṃ sukham icchubhiḥ // HJm_32.101 // || iti siṃhajātakam || __________________________________________________________________________ ... __________________________________________________________________________ 35. Śākyasiṃha vijahati divyam api sukhaṃ tribhuvanahitakāmyayā mahātmānaḥ /* paraduḥkhaṃ hi garīyo duḥkhayati dayāvatāṃ cetaḥ // HJm_35.1 //* tadyathānuśrūyate sakalapāramitādhigamāt pratyāsannabodhiḥ svaprabhayāvabhāsitāṅgaḥ kadācid bodhisattvas tuṣitabhavane samudapādi | sa ca mahātmā tannivāsināṃ devānāṃ dharmyayā kathayā sanmārgam abhiprakāśyaivam acintayat | kṛtayuge hi dharmaparāyaṇo lokaḥ sukham avatāryate satpatham | asmiṃs tu kaliyuge madamānalobharāgadveṣamohavaśīkṛtāḥ prāṇinaḥ sukhalavamohitātmāno durgatiparāyaṇāḥ | tan mayā yuktaṃ bodhim avagamya saṃsārāj jagad uddhartum iti | madhyadeśe ca śraddhāviśuddhamanā lokaḥ | yaś caiṣa śuddhodanaḥ kapilavastuni mahānagare narapatir ayam atīva saccaritena maharṣīn apy atiśete | tad asyaivāgramahiṣyā māyāyāḥ kukṣau janmaparigrahaṃ kariṣyāmīti vicintya niśi suptāyāḥ svapne | kṛtvā himādridhavalaṃ guruṣaḍviṣāṇaṃ $ dānādhivāsitamukhaṃ dviradasya rūpam & śuddhodanasya vasudhādhipater mahiṣyāḥ % kukṣiṃ viveśa sa jagadvyasanakṣayāya // HJm_35.2 // atha devī mahāmāyā rājñe taṃ svapnaṃ nivedayāmāsa | deva svapne kila mamādya śaradambudharāvadātaḥ ṣaḍdanto gajendro dakṣiṇaṃ kukṣiṃ bhittvodaraṃ praviṣṭa iti | tataḥ sa rājā taṃ svapnaṃ svapnaphalavidāṃ dvijātīnāṃ purastād varṇayāmāsa | te ca brāhmaṇās tam ūcuḥ | mahārāja cakravartī te putro bhaviṣyatīti | sa ca rājā pratītamanās tān dvijātīn satkṛtya visasarja | sāntaḥpurajanā devī $ kadācid atha lumbinīm & jagāmānumate rājñaḥ % saṃbhūtottamadohadā // HJm_35.3 // śākhām ālambamānāyāḥ $ puṣpabhārāvalambinīm & devyāḥ kukṣiṃ vibhidyāśu % bodhisattvo viniryayau // HJm_35.4 // taṃ jātamātram atha kāñcanayūpagauraḥ $ prītaḥ sahasranayanaḥ śanakair agṛhṇāt & māndārapuṣpanikaraiḥ saha tasya mūrdhni % khān nirmale ca vinipetatur ambudhāre // HJm_35.5 // saṃsthāpito balabhidā jagadekanātho $ dhīraḥ krameṇa bhuvi saptapadāni gatvā & atyadbhutāṃ giram imāṃ nijagāda śāntāṃ % janmedam antyam iti me tamasām abhāvāt // HJm_35.6 // tasya prabhātha muṣitāśiśirāṃśudīptiḥ $ śāntātmano vasumatīm avabhāsayantī & iddhaiḥ pataṅgaśaśinoḥ kiraṇair abhedyaṃ % bhīmāndhakāranarakeṣu tamo bibheda // HJm_35.7 // ayam ayam mahātmā dharmarājo 'bhiṣikta iti pramuditamanobhir amaraiś cāmbaratale dundubhayo 'bhijaghnire | śibikām cādhiruhya devī bodhisattvam ādāya svabhavanam agamat | athātyadbhutavismitamanāḥ śuddhodanaḥ sarvabandhanamokṣaṃ kārayitvā samucchritadhvajapatākavicitravipaṇimārgam atisurabhigandhodakokṣitavasudhātalam abhinavakusumopahāraśabalarathyāntaraṃ kapilavastunagaram akārayat | śabalahariṇakṛtticchāditaskandhadeśaṃ $ nicayam analabhāsām udvahantam jaṭānām & asitam anasitānāṃ karmaṇām saṃnidhānaṃ % kṣitipatir aśṛṇot khād āpatantaṃ janebhyaḥ // HJm_35.8 // atha sa rājābhyutthāya taṃ maharṣiṃ viditabodhisattvajanmānaṃ praviśantam abhigamyābhivādyārghapradānādinā ca satkāreṇa satkṛtya kṛtāsanaparigrahaṃ cainaṃ kuśalaṃ pṛṣṭvā dhātryaṅkagataṃ bodhisattvaṃ darśayann uvāca | bhagavan dṛśyatāṃ tāvad ayaṃ me tanayaḥ kiṃ dīrghāyuḥ syād iti | athāsito bodhisattvam ālokya caivam acintayat | yathāyaṃ lakṣaṇaiḥ spaṣṭair $ bhūṣaṇair iva bhūṣitaḥ & jagadduḥkhāpanodāya % tathā buddho bhaviṣyati // HJm_35.9 // yadāyaṃ bhavitā buddho $ yāsyāmi maraṇaṃ tadā & śroṣyanty asmāt kathāṃ dharmyāṃ % ye te dhanyāḥ śarīriṇaḥ // HJm_35.10 // iti cintayatas tasya $ maharṣeḥ śuddhacetasaḥ & nayane natapakṣmāgre % babhūvatur udaśruṇī // HJm_35.11 // atha śuddhodanaḥ sāśrunayanam asitam avalokya sasaṃbhramam uvā- ca | niyatam ayam alpāyuḥ | tena bhagavān sāśrulocanaḥ samvṛttaḥ | kaṣṭam avikasitam eva me tanayakamalam idam antakadviradapatir unmūlayiṣyati | asito 'bravīt | alam alaṃ mahārāja śokena | aham ātmānam anuśocāmi | yadāyaṃ viṣayān utsṛjya jarāmaraṇagrastān dehino 'valokya saṃvignamanās tapovanaṃ gatvā buddho bhaviṣyati tadāhaṃ pañcatvam upayāsyāmīty ato mama śokena sāśrum idaṃ cakṣuḥ kṛtam ity abhidhāya gate tasmin maharṣau siddhārtha iti nāma bodhisattvasya kṛtvācireṇaiva kālena gurusakāśād adhigatasarvavijñānasya tasya sadṛśāt kulād yaśodharāṃ nāma varayitvā vadhūm ānināya | katham ayaṃ jarāmaraṇarogānabhijña eva me tanayaḥ syād iti vicintya śuddhodano 'ntarbhavana evāntaḥpuramadhyavartinam avicchinnanṛttagītāvalokanaśravaṇaparāyaṇaṃ bodhisattvaṃ kārayāmāsa | sa ca yaśodharāyāṃ rāhulaṃ nāma tanayaṃ janayitvā kadācid gītopanibaddhāni pramadavanāni śrutvā bahirniṣkramaṇāya buddhiṃ kṛtvā pitrābhyanujñāto rathavaram adhiruhya kṛtaśobhāṃ kapilavastuvīthīm ālokayan paricacāra | śrutvātha taṃ parijanān nayanābhirāmaṃ $ sākṣān manobhavam iva śravaṇāyatākṣam & taddarśanaṃ prati samutsukamānasānāṃ % ceṣṭā babhūva vividhā nagarāṅganānām // HJm_35.12 // atha kācid asamāptamaṇḍanārdratilakābhyalaṃkṛtalalāṭamadhyā śravaṇaparicyutakuvalayotthāyāñjitaikavilocanā gṛhītaśalākena kamalānukāriṇā hastena paśyainam anaṅgānukāriṇam kumāraṃ gacchantam iti sakhyai darśayāmāsa | kācit punar aho bhāgyavatī yaśodharā yāsya dharmacāriṇīti vicintya ciram enaṃ stimitanayanāpaśyat | aparā punaḥ karadvayāvalambitagavākṣastambhaśālabhañjikeva bhṛśam aśobhata | kim evaṃ rājaputradarśanakutūhalād atitvaritaṃ gacchasi | samutkṣipainam ardhabaddhaṃ stanataṭāt patantaṃ hāram ayaṃ tvam aho capaleti bruvāṇaḥ kupito gurujanaḥ paśyati | kim iti nirvrīḍāsīti kācid aparām upālabdhavatī | kācit punar gurupayodharaikadeśe saṃsparśenārdhāpāvṛtaṃ kapāṭam anujagrāheva | naikākinyās tavaiva kumāradarśanakutūhalaṃ dīyatām tāvad antaram aham api kutūhalavatī rājaputraṃ draṣṭukāmā kācid ity abhāṣata | kumāraṃ draṣṭukāmānāṃ $ tāsām iti visarpaṇāt & mekhalānūpuradhvāno % bhavaneṣu vyatanyata // HJm_35.13 // gacchan narendratanayo 'tha pathi krameṇa $ daṇḍārpitapracalapāṇim apetakāntim & vṛddhaṃ vyalokayad atīva sitottamāṅgaṃ % śuddhādhivāsaparinirmitam ānatāṅgam // HJm_35.14 // atha bodhisattvaḥ sārathim apṛcchat kathaya tāvat kaḥ punar ayam āropitadhanurānataparidurbalāṅgaḥ pariṇatakāśakusumasitaśirasijaḥ śiraḥprakampeṇa kim api pralayann ivālokyate | sārathir uvāca | kumāra jarā nāma sarvalokavyāpinī śarīrendriyapāṭavahāriṇī madanakathātiraskaraṇī kupiteva yūnām yauvanamadam utsārayati yayaiṣa imām avasthāṃ nīta iti | atha sa mahātmā punar uvāca | yadi jarā tāruṇyam evaṃ vināśayati kā nāma ratir asmin pariṇāmini dehe | sūta uvāca | kumāra na kevalaṃ jarā vyādhir api dhātukṣobhasaṃbhūto dehināṃ mahān anarthaḥ | tato 'paro mṛtyur nāma sarvakriyāpaharaṇapaṭur anarthataro yaḥ paricintyamāno 'pi śarīriṇāṃ mahad duḥkham utpādayati | bodhisattva uvāca | tribhir imair anubaddham aho jagan $ maraṇarogajarāribhir anvaham & mahati nāma bhaye sati dāruṇe % katham idam viṣayaikaparāyaṇam // HJm_35.15 // iti nivartaya sūta rathaṃ laghu $ vraja gṛhāya punaḥ kim ihāsyate & maraṇarogajarāpariśaṅkino % mama bhaviṣyati nopavane ratiḥ // HJm_35.16 // atha rājā saṃvignamanasaṃ bodhisattvaṃ śrutvā tāṃ cāsitasya vācam anusmṛtya bhaviṣyattanayaviyogāśaṅkitamanāḥ sārathaye saṃdideśa | pramadavanam eva kumāro netavya iti | sa ca sārathiḥ prasabham enam upavanam eva praviśyābhihitavān | draṣṭum arhaty āyuṣmān iha hi | kiṃcit kiṃcit kusumahasitavyaktiśobhāvatīnāṃ $ mandaṃ mandaṃ malayamarutā sarpatā nartitānām & ābhānty āsām upavanalatākanyakānāṃ vijihmāḥ % paryanteṣu bhramadalikulaśreṇiveṇyaḥ kvaṇantyaḥ // HJm_35.17 // atha bodhisattvo rathād avatīrya jarāmaraṇarogacintāparyākulamatir antaḥśalya iva dviradapatir ity abravīt | dhairyacchidas tanudhiyām virasāvasānāḥ $ śāntātmabhiḥ parihṛtā bhujagā ivogrāḥ & yūno 'pi manmathaparasya jagatsapatnāḥ % paryākulaṃ na hi mano viṣayā haranti // HJm_35.18 // atha sa rājā nṛttagītakuśalāḥ prakāśāṅganā bodhisattvahṛdayāpakarṣaṇāya tad upavanam prāhiṇot | tāś ca kumāram abhigamya madajanitaprāgalbhyās tāṃ tāṃ ceṣṭām āviścakruḥ | atha kācid enam uktavatī paśya kumāra | vānty ete malayānilāḥ surabhayaḥ puṣpadrumākampinaś $ cūtasya bhramaraḥ pradakṣiṇayati prodbhedinīṃ mañjarīm & cāpāropaṇadīrghasūtrakam imaṃ svasthaṃ tvayā sthīyate % śaṅke codayatīti puṣpadhanuṣaṃ tāradhvaniḥ kokilaḥ // HJm_35.19 // api ca | svarajaḥkṛtāṅgarāgā bālā sahakāramañjarīkanyā /* bhramaravareṇa bhramatā kṣaṇam iva parihīyate tanvī // HJm_35.20 //* aparā punar enam uvāca | śilīmukhaṃ bhuktalatāvadhūjanaṃ $ vilokya tatpuṣparajovidhūsaram & samīraṇākampitabālapaṅkajā % muhur muhus tarjayatīva padminī // HJm_35.21 // kācit tv enam abravīt | gacchāmy ahaṃ tava kṛte kusumāni yāvad $ etāni sūkṣmamakarandanirantarāṇi & maddṛṣṭibādhinam aśāntagatidvirephaṃ % dūrāt kumāra vinivāraya tāvad eva // HJm_35.22 // aparā punaḥ sahāsam abhitaḥ sthitvainam abhyadhāt | ādhūtaṃ bakulajyayā madhukaravyādhūtakiñjalkayā $ vinyasyorasi śaṅkhabhaṅgadhavalacchāyaṃ dhanuḥ kausumam & gāmbhīryād avadhīrayantam abalās tvām ājighāṃsuḥ smaraḥ % pauṣpaṃ bāṇam ṛjūkaroti niyataṃ saṃmīlitaikekṣaṇaḥ // HJm_35.23 // bodhisattva uvāca | alam alaṃ bhaginya ebhir asatpralāpaiḥ | na khalu mama saṃvigne manasi saliladhārā iva hutabhuji śṛṅgārakathāḥ samavakāśam adhunā labhante | bhaginya iti tat tasya $ niśamya vacanaṃ striyaḥ & mukhāni namayāmāsus % trapayā tyaktavibhramāḥ // HJm_35.24 // hrītaṃ tad yuvatikadambakaṃ viditvā $ saṃvignaṃ nṛpatanayaṃ ca śuddhabuddhim & tūṇīre niyatam iṣūn nidhāya pauṣpān % savrīḍaṃ dhanur avatāritaṃ smareṇa // HJm_35.25 // atha bodhisattvas tatra pramadavane ratim alabhamāno 'stam upeyuṣi savitari rathavaram adhiruhya tāś cāṅganā bhavanam ājagmuḥ | tato bodhisattvaḥ śṛṅgārakathām avamanyamānaḥ śayanatale viniviśya jarāmaraṇarogān eva manasi nidhāya cintāparo babhūva | tataḥ śuddhāvāsais tasya mahātmanaḥ saṃvejanāya śayanapālikānām sadya eva nidrāvaktavyatā kriyate sma | tatra ca kāsāṃcid aviralaśabdaśvāsavaśaprakāśadaśanāni vigalitalālālavavyāptaparyantāni vadanāny abhūvan | anparāsāṃ ca kuṭṭimatalaparyastāni praśithilavigalitadukūlatayā pravyaktorūṇi payodharoparivyavakīrṇahārāṇi nikṣiptaviṣamabhujalatāni mṛtānām iva śarīrāṇy āsan | aparā ca murajapuṣkaraviniveśitadviguṇabāhūpadhānavinihitānanā viṣṭarād vinipatya tathaiva śiṣye | kasyāścin nidrāpahṛtāṅguliyatnāt karād adharaviśliṣṭaprathamarandhraḥ pramadānayanatārakānīlo vaṃśaḥ papāta | dviradaviloḍitānām iva kamalinīnāṃ vividhāvasthaṃ tāsāṃ ca rūpam ālokya hasitam iva yaṣṭipradīpaiḥ | atha bodhisattvas tāsām yuvatīnāṃ nindāṃ kṛtvābhyutthāya niṣkramya cchandakam utthāpyovāca | imaṃ samuttartumanā bhavārṇavaṃ $ tapovanaṃ gantum ahaṃ samudyataḥ & atas tvam asmadvyavasāyasiddhaye % mahājavaṃ kanthakam aśvam ānaya // HJm_35.26 // chandakaś ca śuddhādhivāsaiś codyamānas tad rājaśāsanam anādṛtya tatheti pratiśrutya vāmakakṣyāvinihitāsiḥ kanthakam aśvavaram āninā- ya | bodhisattvādhirūḍhaṃ tam aśvaṃ paścād vadhryāvalambinā cchandakena saha yakṣakumārāḥ karatalavinihitakhuraṃ prabhātasamaye nabhasā maharṣer arāḍasyāśramasamīpam avatārayāmāsur iti | atha vyudasyābharaṇāni vigrahāt $ sa bhāsitāni sphuṭaratnatejasā & taraṅginaḥ kokilakaṇṭhamecakāṃś % cakarta khaḍgena śanaiḥ śiroruhān // HJm_35.27 // taṃ chandakaḥ samavalokya nirastabhūṣaṃ $ svacchaṃ jalāśayam ivāpahṛtāravindam & saṃtāpitaḥ prabalaśokahutāśanena % muktānibhān nayanavārikaṇān mumoca // HJm_35.28 // bodhisattva uvāca | na khalu dharmonmukhe suhṛdi svajane vā tapovanābhiprasthite viṣādaṃ kartum arhati sajjanaḥ | tad gaccha mama gurujanam evaṃ brūhi | athaveyam tanuḥ kṣīṇā $ tīvreṇa tapasā mama & mayā vā tat padaṃ labdhaṃ % yad dṛṣṭaṃ tattvadarśibhiḥ // HJm_35.29 // chandakaś ca tatheti bodhisattvam abhipraṇamyāśvam ābharaṇāni cādāya krameṇa nagaram āgamya taṃ bodhisattvasaṃdeśaṃ narapataye nivedayāmāsa | śrutvā ca tasya viniścayaṃ sahāntaḥpureṇa śuddhodano bahuvidhaṃ vilalāpa | bodhisattvaś ca lubdhakarūpadhāriṇo devaputrāt svena śaśikiraṇarucinā vasanayugena kāṣāye vāsasī krītvā paridhāya śanaiḥ śanair arāḍasyāśramaṃ jagāma | dṛṣṭvā ca bodhisattvam āgacchantam arāḍaḥ svāgataṃ svāgatam ity abhidhāya svam uṭajam ānīya vetrāsane samupaveśya kuśalapūrvakam ālāpaṃ cakāra | tato bodhisattvas tam apṛcchat | kīdṛśo bhavatām dharmaḥ $ katham vā so 'dhigamyate & tattvaṃ me draṣṭukāmāya % vaktum arhati sattamaḥ // HJm_35.30 // arāḍa uvāca | śrotum arhati mahābhāga iti | prakṛtivikārayor janmajarāmṛtyavas tattvam ity abhihitam | prakṛtiś ca pañca mahābhūtāny ahaṃkāro vyaktaṃ ceti | vikāraś cendriyāṇi tadarthāś ca pāṇipādavākpāyūpasthaṃ mana ity asya kṣetraṃ vijānāti | tat kṣetrajña ity abhidhīyate | kṣetrajñaṃ cātmānam avacakṣate tattvavidaḥ | yac cotpādāvasānān maraṇadharmātmakaṃ tad vyaktam iti boddhavyam avyaktam etadviparyayād iti | ajñānaṃ karma tṛṣṇā ca saṃsārahetavo vijñeyāḥ | tritaye cāvasthito jantur na sattvam atikramya vartate | vipratyayāhaṃkārasaṃdehābhisaṃplavāviśeṣānupāyasaṅgābhyavapātāḥ | vipratyayo nāma viparītapravartanam | aham abhidadhāmy ahaṃ vedmīty evamādy ahaṃkāraḥ | yas tv asaṃdigdhān api bhāvān mṛtpiṇḍavad ekībhāvena paśyati sa saṃdeha iti mantavyaḥ | yad eva cāhaṃ tāny evāmūni manobuddhikarmāṇi | yaś caiṣa gaṇaḥ so 'ham ity abhisaṃplavam udāharanti | aviśeṣaḥ punaḥ pratibuddhāpratibuddhayor aviśeṣajñatā prakṛtīnāṃ ca so 'viśeṣa iti boddhavyaḥ | svāhākāravaṣaṭkāraprokṣaṇābhyukṣaṇādayo hy anupāya iti boddhavyaḥ | yatra vastuni saktim upety amedhā manovāgbuddhikarmabhiḥ so 'bhiṣvaṅga ity abhidhīyate | mamedam asyāham iti yad duḥkham abhimanyate so 'bhyavapātaḥ | prāṇināṃ saṃsārahetur ālasyaṃ nāma | tamo moho mṛtyujanmanī | mahāmohaḥ kāma iti saṃjñitaḥ | tāmisraṃ ca krodha ity avagamyatām | viṣādaḥ punar andhatāmisram abhidhīyate | anayāvidyayā pañcaparvayā bāliśo baddhamanā jātyādau mahati duḥkhe punaḥ punar āvartate | tatra cāhaṃ draṣṭā śrotā mantā kāryakāraṇaṃ cety evam avagamya saṃsāre paribhramati | ebhiś ca hetubhir janmasrotaḥpravṛttir dṛṣṭā hetvabhāvāj janmābhāva iti | tatra ca mokṣakāmaḥ pratibuddhāpratibuddhau vyaktāvyakte ca jānīyāt | etac catuṣṭayam avagamya kṣetrajñaḥ sarvaduḥkhanirmuktaḥ padam akṣaram avāpnotīti | tyaktvādito bhavanibandhanam ādibījam $ ādāya liṅgam apavṛttasukhābhilāṣaḥ & saṃtoṣavān padam anuttamam āptukāmaḥ % śīlaṃ viśuddham upagṛhya vased vanānte // HJm_35.31 // paścāc ca rāgavairāgyaprabhave bhayakṣeme viditvā nigṛhya sarvendriyagrāmaṃ manaḥśamam ālambya tataḥ kāmebhyo viviktaṃ vyāpādādibhyaś ca vivekajaṃ prathamaṃ dhyānaṃ savitarkam āpnoti | sa caivaṃvidhena kāmadveṣavigarhiṇā śamenānvito brahmalokam adhigacchati | tāṃś ca vitarkān manaḥsaṃkṣobhakarān avetya tadvirahitaṃ prītisukhātmakaṃ dvitīyaṃ dhyānam āsādayati | tayā ca prītyā hriyamāṇamanā deveṣv ābhāsvareṣūpapadyate | yaḥ punas tasmāt prītisukhāc cittam uccālayati sa tṛtīyaṃ sukhaprītirahitaṃ dhyānam āpnoti | tat tṛtīyadhyānanimagnamanāś ca śubhakṛtsneṣv amareṣu janma pratilabhate | tādṛśaṃ ca sukham āsādya yo vyapekṣāṃ karoti sa caturthaṃ sukhaduḥkhavirahitaṃ dhyānam upalabhate | tac ca dīrghatvād āyuṣaḥ kecin muktim evādhyavasyanti | kasmāt sukhaduḥkhavicchedāc cetasaś cāvyāpārāt | asya ca dhyānasya bṛhatphalair devaiḥ sāmānyaṃ phalam ācakṣate vidvāṃsaḥ | tasmāc ca samādher vyutthitaḥ śarīriṇāṃ doṣān ālokya śarīravinivṛttihetor jñānam adhigacchati | tad api ca dhyānam apahāya viśeṣakāṅkṣī rūpād api virajyate | yāni cāsmin duḥkhāni śarīre vidyante tāny ādau buddhyā samavalokayaṃs tato ghaneṣv api dravyeṣv ākāśādhimuktim utpādayati | ākāśagataṃ cātmānam abhisaṃkṣipyānantam ākāśam ālokayan viśeṣād adhigamād ātmakauśalād ātmānam ātmani saṃkṣipya kiṃcin nāstīty ākiṃcanya iti saṃjñām upagataḥ śarīravirahān mukta ity abhidhīyate | bodhisattva uvāca | yadi cetayitāsty eva $ kuto muktir bhaviṣyati & tasmin sati pravartante % kuśalākuśalakriyāḥ // HJm_35.32 // yathā ca salilabhūmivirahān na bījaṃ kenacit pravirūḍham ālokitaṃ tatpratyayāc ca dṛṣṭaṃ virohad evam ātmāpi gṛhītavyaḥ | karmājñānatṛṣṇātyāgāc ca yo niścīyate mokṣaḥ sati cātmani tatparityāgam nopalabhāmahe | tadaparityāgāc ca kuto mokṣa ity ahaṃkāraparityāgaś ca saty ātmani kuto bhavet | sati cāhaṃkāre sthitam evedaṃ janmasrotasīty abhidhāya | arāḍasyāśramāt tasmān $ niṣkramya sa mahāmatiḥ & tapobhir duṣkarais tīvraiḥ % śoṣayāmāsa vigraham // HJm_35.33 // nānena tapasā tattvādhigamo bhavatīti ca matvotthāya paridurbalaśarīro bodhisattvo nairañjanāyāṃ sariti snātvā sunandāpratipāditaṃ piṇḍam abhyavahṛtya kālena bhujagarājenābhiṣṭutaḥ | sa cāṣapaṅktyātatanīlapakṣayā $ parītadehaḥ paripāṭalāṅgayā & saroruhāṇāṃ pracalatpalāśayā % srajeva nīlotpalapattramiśrayā // HJm_35.34 // atha mandapadaṃ gatvā $ dhīmān hemācaladyutiḥ & adhastād bodhivṛkṣasya % niṣasāda sa bodhaye // HJm_35.35 // tato duhitṛbhiḥ sārdhaṃ $ cāpam ādāya kausumam & ājagāma manoyonis % tasya kṣobhayituṃ manaḥ // HJm_35.36 // ājighrantī puras tasya $ mālatīkusumaṃ navam & kācin nyamīlayat kāṃcid % dṛṣṭim ālolatārakām // HJm_35.37 // sakhīkarṇe 'bhidhāyānyā $ kim api smitapūrvakam & tatra līlāvatī rāmā % kāśayantī mukhaṃ yayau // HJm_35.38 // sakāmā darśayanty anyā $ jagādeti jinarṣabham & rāmāyāḥ ślathakāñcīkaṃ % nitambasrastam aṃśukam // HJm_35.39 // kva ca yauvanam etad indukāntaṃ $ kva ca te tapase mano'bhilāṣaḥ & bhaja kāmam ato nivartayasva % vada kiṃ tapasaḥ phalaṃ tvayāptum // HJm_35.40 // hitakāmyatayā bruve bhavantaṃ $ kim ataḥ param āptum icchasi tvam & gṛhidharmam abādhinaṃ mahāntaṃ % na vihāya kim anyad asti puṇyam // HJm_35.41 // tvadadhigamasamutsukāsu dhīman $ kim iyam adayitā manoharāsv apīti & mukhalavadantī kāminī kāmukāṃ % vadanakamalāni nakhena khaṇḍayantī // HJm_35.42 // yadā ca tāsu bodhisattvaḥ sāvajñam api dṛṣṭiviṣāṇi vikṣipatsv api nānāceṣṭāni darśayatsu dhyānastimitākṣa eva tasthau tadā māraḥ pravyājahāra | bhīṣayitvainam utthāpayateti | tataḥ siṃhamukhaḥ kaścit $ phūtkāreṇa punaḥ punaḥ & bodhisattvasya trāsārthaṃ % vahneḥ kaṇān vyasarjayat // HJm_35.43 // te kṛśānukaṇās tasya $ kiṃkarasya mukhojjhitāḥ & nipatantaḥ kṣaṇāj jagmuḥ % praphullapuṣpatām muneḥ // HJm_35.44 // śatavaktreṇa tīkṣṇāgrāṃ $ kṣeptā śaktiṃ yadākṣipat & vikasatkesaravyūho % babhūvotpalaśekharaḥ // HJm_35.45 // daṃṣṭrādhareṇa cānyena $ vidyudāpiṅgalatviṣā & kṣiptāny ayoguḍoṣṇāni % puṣpāṇi babhūvuḥ kṣaṇāt // HJm_35.46 // anyenābhyudyato bāhuḥ $ sakhaḍgaḥ piṅgacakṣuṣā & lohastambhasamucchrāyaḥ % kṣaṇān niścalatāṃ yayau // HJm_35.47 // atha madanavijetuḥ siddhamantrānilena $ jaladhitaṭagavahniḥ kiṃkarāṇāṃ samūhaḥ & asitagatisakhena preryamāṇaḥ samantād % iva virasavikīrṇaḥ kṣīṇarociḥśato 'bhūt // HJm_35.48 // tataḥ sainyabhagnād viṣādavati kusumaketau bhagavāṃś caturthadhyānād vyutthāyedam acintayat | ātmanaś cet sukhād duḥkhāt $ puṇyaṃ pāpaṃ prasūyate & kathaṃ na bhadratā nityaṃ % dharmābhāve ca dehinām // HJm_35.49 // rūpasaubhāgyabhāgyādi- $ bhedaḥ katham iheṣyate & yadi pūrvakṛtaṃ nāsti % katham atra śubhāśubhau // HJm_35.50 // karmaṇāṃ hetukaṃ karma $ cet sārādi na kalpayet & ahetukaṃ jagat syāc cet % kaḥ karmasvakatāṃ vadet // HJm_35.51 // sukhahetuḥ sukham syāc ced $ duḥkhaṃ duḥkhasya hetukam & tapasā duṣkareṇaivaṃ % kathaṃ muktir bhaviṣyati // HJm_35.52 // īśvaraḥ kāraṇaṃ kecid $ abudhāḥ saṃpracakṣate & kathaṃ na samatā loke % samavartīśvaro hi saḥ // HJm_35.53 // ity evam abudhāḥ kecid $ astināstipravādinaḥ & kudṛṣṭikarmato hīnā % jāyante narakeṣv api // HJm_35.54 // sudṛṣṭikarmato bhadrā $ āryajñānapravedinaḥ & svargalokaṃ gatāḥ kecit % kāyavākcittasaṃyamāt // HJm_35.55 // aho bhavarato lokaḥ $ kleśasaṃghair vihanyate & jarāvyādhivipannaś ca % mṛtaḥ punaḥ prajāyate // HJm_35.56 // atha bodhisattvasyaivam abhavat | kasmin sati jarāmaraṇaṃ bhavati kiṃ ca pratyayāt | punar evam abhavat | yad utāvidyāpratyayāḥ saṃskārāḥ saṃskārapratyayaṃ vijñānaṃ vijñānapratyayaṃ nāmarūpaṃ nāmarūpapratyayaṃ ṣaḍāyatanaṃ ṣaḍāyatanapratyayaḥ sparśaḥ sparśapratyayā vedanā vedanāpratyayā tṛṣṇā tṛṣṇāpratyayam upādānam upādānapratyayo bhavo bhavapratyayā jātir jātipratyayā jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsāḥ saṃbhavanty evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya samudayo bhavati | avidyānirodhāt saṃskāranirodhaḥ saṃskāranirodhād vijñānanirodho vijñānanirodhān nāmarūpanirodho nāmarūpanirodhāt ṣaḍāyatananirodhaḥ ṣaḍāyatananirodhāt sparśanirodhaḥ sparśanirodhād vedanānirodho vedanānirodhāt tṛṣṇānirodhas tṛṣṇānirodhād upādānanirodha upādānanirodhād bhavanirodho bhavanirodhāj jātinirodho jātinirodhāj jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsā nirudhyante | evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya nirodho bhavati | ity evaṃ bodhisattvasya prajñācakṣur udapādi | athāsau bhagavān buddhaḥ $ prajñālokaprakāśakaḥ & vaihāyasaṃ samudgamya % siṃhanādaṃ nanāda ca // HJm_35.57 // siṃho 'haṃ vādijantūnāṃ $ virajasko nirāsravaḥ & duḥkhasyāntaṃ kariṣyāmi % sattvānāṃ nirahaṃkṛtiḥ // HJm_35.58 // tataś cakampe sadharādharā dharā $ velām vyatītya prasasāra sāgaraḥ & saṃsaktamandrāśayasaumyanisvanāḥ % divaukasāṃ dundubhayaḥ prasasvanuḥ // HJm_35.59 // diśaḥ prasannābharaṇāś cakāśire $ mārtaṇḍacandrau śaradīva rejatuḥ & paribhramac candanacūrṇarañjitaṃ % papāta puṣpaṃ nabhasaḥ sugandhimat // HJm_35.60 // samāyayur vismayaphullalocanā $ divaukasas tatra sahāpsarogaṇaiḥ & vavau manojñātmaguṇaḥ samīraṇo % manaḥsu harṣo jagatāṃ vyajṛmbhata // HJm_35.61 // udīritā harṣaparītamānasair $ mahadbhir bhūtagaṇaiḥ savismayaiḥ & buddhasya dharmātiśayastavāśrayāḥ % samantataḥ śuśruvire giraḥ śubhāḥ // HJm_35.62 // aho bataudāryam aho subuddhitā $ viśuddhitām paśya yathāsya cetasaḥ & aho svasaukhyeṣu nisaṅgatā mater % namo 'stu te 'tyadbhutadhairyavikrama // HJm_35.63 // sanāthatāṃ sādhu jagad gataṃ tvayā $ punarvibuddhekṣaṇapaṅkajaśriyā & amogharūpā bata puṇyasaṃcayāś % cirasya dharmeṇa khalūrjitaṃ jitam // HJm_35.64 // sarvabuddhāś ca buddhāya $ vadantaḥ sādhu sādhv iti & sauvarṇaratnacchattrāṇi % prayacchanti sma suśriye // HJm_35.65 // atha sarvadevagaṇā bodhisattvaṃ bodhimaṇḍaniṣaṇṇaṃ prāptābhijñaṃ jitamārabalaṃ jayodgatacchattradhvajapatākaṃ puruṣavaidyaṃ vigatabhayasiṃhaṃ sudāntanāgaṃ traividyaprāptam daśabalavikramaṃ pūrvapraṇidhibodhiprāptaṃ viditvābhisaṃpūjayanta iti prārthayāmāsuḥ | nāthodya jagatāṃ dhīra $ mārahantar jinarṣabha & andhabhūte jagaty evaṃ % prajñādīpaṃ prakāśaya // HJm_35.66 // kṣutpipāsāhate loke $ durdṛṣṭivikalāśaye & sarvapāramitāmeghair % dharmāmṛtaṃ pravarṣaya // HJm_35.67 // iti tuṣṭāḥ sarve ca devagaṇāḥ prāñjalayas tatraiva tasthuḥ | tato 'tra kāmāvacarāḥ suvaktrāḥ $ sugandhapuṣpākṣatalājatoyaiḥ & sauvarṇakumbhaiś ca sagītavādyais % tasyābhiṣekaṃ saphalaṃ pracakruḥ // HJm_35.68 // atha tathāgato mahānandaḥ sarvasattvānāṃ dharmaṃ deśayāmīti tataḥ samutthāya carituṃ pracakrāma | atha māro bhagavantaṃ sametyovāca | parinirvātu buddhaḥ saṃś $ cittasaṃkalpavarjitaḥ & mahānto munayaḥ prājñā % nirvāṇaṃ hi yayur vrataiḥ // HJm_35.69 // evam ukte 'tha māre 'smin $ bhagavāṃs tam uvāca saḥ & ahaṃ tāvan na pāpīyann % āgamiṣyāmi nirvṛtim // HJm_35.70 // yāvan na bhikṣavo dhīrā $ dāntāḥ prājñā viśāradāḥ & āryajñānaprasaṃbodhā % bhaviṣyanti bahuśrutāḥ // HJm_35.71 // yāvan na trīṇi ratnāni $ loke saṃprathitāni ca & dānapārādibhiḥ śaktā % bodhisattvā jitārthinaḥ // HJm_35.72 // bhaviṣyanti na me yāvad $ bodhiprāptā jitārayaḥ & tāvat pāpiṣṭha yāsyāmi % nirvāṇaṃ na kṣayāntakṛt // HJm_35.73 // evam ukte 'tha śākyendre $ 'dhomukhaḥ kusumāyudhaḥ & hato 'ham iti kāṣṭhena % viṣasāda mahīṃ likhan // HJm_35.74 // atha mārakanyakāḥ pitaraṃ viṣādavantaṃ dṛṣṭvā sahasaitya pratyabhāṣanta | durmanāsi kathaṃ tāta $ procyatāṃ yady asau naraḥ & rāgapāśena taṃ baddhvā % kuñjaraṃ vānayāmahe // HJm_35.75 // ānayitvā ca taṃ śīghraṃ $ kariṣyāmi vaśaṃ tava & tāta mā gā viṣādaṃ taṃ % naro 'yaṃ kim ato bhayam // HJm_35.76 // māra āha | arhan sa sugato loke $ na rāgasya vaśaṃ vrajet & viṣayaṃ me vyatikrāntaṃ % tasmāc chocāmy ahaṃ bhṛśam // HJm_35.77 // tatas tāḥ strīcāpalyād aviditaprabhāvā bodhisattvasya prabhūtayauvanamattakāśinyaḥ pitur vacanam anuśrutya bodhisattvam upasaṃkrāntās tanmanaḥ saṃkṣobhayituṃ pracakramire | babhāṣa śakyendram aninditādharā $ vilāsinī taṃ madhurapralāpinī & stanau prakāśya dvipakumbhanirjitau % mukhena candraṃ kamalaṃ ca hāsinī // HJm_35.78 // ekātapatraṃ jagataḥ prabhutvaṃ $ navaṃ vayaḥ saumyavapuś ca kāntam & etāṃś ca hitvā tapasā kimarthaṃ % ramasva kāmaṃ mama kāmyadehe // HJm_35.79 // anyā surāmā mṛgaśāvakākṣī $ śanaiḥ śanais taṃ madavihvalāṅgī & gatyā jayantī gajarājahaṃsau % kiṃcid vihasyātha muniṃ babhāṣe // HJm_35.80 // sauvarṇamuktābharaṇāṅgabhūṣaṃ $ tvadartham eveha bibharmi rājan & prabhuṅkṣva kāmaṃ tapasaḥ phalaṃ tat % kāme prasaktā munayo hy aṭante // HJm_35.81 // ācchādya vastreṇa mukhārdhabhāgaṃ $ nibadhya dṛṣṭiṃ munivaṃśaketau & tasthau tadagre kim api pravaktuṃ % vikāśayantī kamalaṃ salīlā // HJm_35.82 // lokānukampā tava cen mataṃ syād $ vihāya mātāpitarau ca mitrān & vane vasaṃs tvaṃ kam ivoddhariṣyer % iti pragalbhaṃ manasīva tasyāḥ // HJm_35.83 // kurvanti bhāvāni muniṃ vijetuṃ $ yathā yathā tāḥ sma vilāsavatyaḥ & tasthau nirīhe nirahaṃkṛtau ca % tathā tathāsau stimitāyatākṣaḥ // HJm_35.84 // etā muner bhāvavidarśayantyo $ mano 'tha hartuṃ na ca śaknuvantyaḥ & tapo'parādhāj jarasā nipītaṃ % vapur virūpaṃ tamasābhijagmuḥ // HJm_35.85 // tatas tāḥ pitur antikaṃ gatvaivam āhuḥ | satyaṃ vadasi nas tāta $ na rāgeṇa sa nīyate & viṣayaṃ no vyatikrāntaṃ % vayaṃ śocāmahe 'pi tat // HJm_35.86 // tat sādhu nas tātedam jarājarjaraśarīram antardhāpaya | māra āha | nāhaṃ paśyāmi taṃ loke $ puruṣaṃ sacarācare & buddhasya yo hy adhiṣṭhānaṃ % śaknuyāt kartum anyathā // HJm_35.87 // taṃ gatvā tvaritaṃ yūyaṃ $ prārthayadhvaṃ guṇāmbudhim & sa vaḥ paurāṇakaṃ kāyaṃ % kariṣyati yathāmatam // HJm_35.88 // tatas tās tathāgataṃ prārthayitvā labdhapaurāṇādhikasundaradehāḥ svabhavanaṃ yayuḥ | atha durdine saṃjāte mucilindanāgarājaḥ svabhavanān niṣkramya bhagavataḥ kāye śītārtaṃ mā bhūd iti saptabhiḥ phaṇair ācchādya durdine vyatikrānte tathāgataṃ praṇamya svabhavanaṃ jagāma | tataś carakaparivrājakavṛddhaśrāvakagautamanirgranthājīvikādayas taṃ tathāgataṃ nyagrodhamūlasthaṃ praṇipatyocuḥ | api bhagavatā gautamenaitat saptāhadurdinaṃ samyak sukhena vyatināmitam iti | bhagavān āha | sukhaṃ vivekatuṣṭasya $ sadā śāntau sthitasya ca & sukhaṃ virāgato loke % pāpānāṃ samatikramāt // HJm_35.89 // tatas tathāgato dhyānasukhavedī tārāyaṇamūle tasthau | tanmuhūrte trapuṣabhallikau vaṇijau vividhapaṇyaṃ gṛhītvā dakṣiṇāpathād uttarāpathaṃ gacchantau kāṣāyasaṃvṛtaśāntadehaṃ tathāgataṃ paśyantau praharṣajātau tatpādau śirasābhivandya madhupāyasapūrṇapiṇḍapātraṃ tasmai pradadatuḥ | atha tathāgatasya bhojanakālaṃ jñātvā catvāro mahārājānaḥ saparivārāḥ puṣpadhūpagandhamālyavilepanatūryatāḍāvacarasaṃgītakaiḥ pūjāṃ kṛtvā sarpimaṇḍapātrāṇi prayacchanti sma | atha bhagavāṃs tāni pātrāṇi pratigṛhya maṅgalavākyapūrvaṃ tān uvāca | śrīr vo 'stu dakṣiṇe haste $ śrīr vo vāmakare sthitā & śrīr vo 'stu sarvalokeṣu % māleva śirasi sthitā // HJm_35.90 // svasti kurvantu vo devās $ tiṣṭhatāṃ gacchatāṃ pathi & matir dharme sadā bhūyāt % pāpe ma bhūt kadā cana // HJm_35.91 // labdhārthāḥ satataṃ yūyaṃ $ nīrogāḥ paramāyuṣaḥ & anena karmaṇā bauddhā % bhavantu sugatātmajāḥ // HJm_35.92 // iti śrutvā muner vākyaṃ $ cittapadmaprakāśikāḥ & buddhe dharme ca saṃghe ca % te nityam śaraṇaṃ yayuḥ // HJm_35.93 // atha tathāgatasyaitad abhavat | duṣkareṇa mayā bodhiḥ $ prāpteyaṃ paramārthataḥ & deśayeyaṃ parebhyaś cen % na te jānanty alaṃ tataḥ // HJm_35.94 // iti niścitya sārajñas $ tūṣṇībhāvaṃ yayau muniḥ & mūrkhānāṃ maṇḍale saṃstho % maunatvād vipraśobhate // HJm_35.95 // atha khalu śikhī brāhmaṇas tathāgataraśmisaṃcoditaḥ sārdhaṃ śakrādidevagaṇai rātrau divyāvabhāsenāvabhāsya tathāgatam abhivandya ca dharmadeśanatāyai prārthayāmāsa | mohāndhe bhagavāṃl loke $ prajñādīpaṃ pradīpaya & kṣutpipāsāhate loke % dharmāmṛtaṃ pravarṣaya // HJm_35.96 // yato bodhiṃ samāsādya $ duṣkareṇaiva tāpasā & dhyānasukheṣu līno 'si % loko 'yam pralayaṃ vrajet // HJm_35.97 // atha tathāgatas tam śikhinaṃ brāhmaṇaṃ tūṣṇībhāvenādhivāsayati sma | tasminn eva samaye māgadhānāṃ pāpācāratvān mahotpātam udapādi | punar api śikhī brāhmaṇas tathāgatam etad avocat | bhagavan magadhe deśe $ mahotpātasamākulāḥ & bhavanti vikalā lokā % bhūtayakṣair upadrutāḥ // HJm_35.98 // teṣāṃ pāpāgniśāntaye $ dharmāmṛtaṃ pravarṣaya & yathāpūrvaṃ pratijñātaṃ % sāphalyaṃ kuru sāṃpratam // HJm_35.99 // atha bhagavāṃs taṃ sarvāvantaṃ lokadhātuṃ buddhacakṣuṣāvalokayann adhamottamamadhyamāṃ lokasthitiṃ dṛṣṭvā deśayeyaṃ vā na veti vicintayan karuṇayā saṃcoditaḥ śikhine brāhmaṇāya dharmadeśanatayā svīkṛtavān dharmaṃ deśayiṣyāmīti | tataḥ śikhī brāhmaṇaḥ pramuditamanā muneś caraṇau vanditvā svabhavanaṃ yayau | atha bodhivṛkṣadevatā praṇamyaivam āha | kva bhagavan dharmacakraṃ pravartayiṣyasīti | tathāgata āha | vārāṇasyāṃ mṛgadāva iti | kutaḥ | kāśī puṇyavatī bhūmiḥ $ subhikṣā sujanāśrayā & yatra devāḥ sadā santy apy % amarā martum icchayā // HJm_35.100 // api ca | tatra pravartitaṃ cakraṃ $ pūrvabuddhais tathāgataiḥ & anāgatāś ca tatraiva % vartayiṣyanti dharmakam // HJm_35.101 // tato vārāṇasīṃ gamiṣyāmīti prasthitaṃ tathāgatam ājīvako dṛṣṭvā praṇāmaṃ kṛtavān | tenaiva sārdhaṃ vividhāṃ saṃmodanāṃ kathāṃ kṛtvā bhagavataḥ kva gamanābhiprāyam ity abhyanuyuktas tathagataś cainam avocat | vārāṇasīṃ gamiṣyāmi $ gatvā vai yogināṃ purim & andhabhūtasya lokasya % dharmolkāṃ saṃprakāśaye // HJm_35.102 // gaccha gautamety utthāya sa ājīvako dakṣiṇābhimukhaḥ prakrāntaḥ | tathāgato 'pi vārāṇasīm abhigacchan gaṅgāmahānadīṃ vihāyasā tīrtvānupūrveṇa janapadacārikāṃ caran pātracīvaram ādāya vārāṇasīṃ mahānagarīṃ piṇḍāya prāvikṣat | tasyāṃ piṇḍāya caritvā kṛtabhakta ṛṣipatane mṛgadāve devatābhiḥ prajñaptaratnasiṃhāsane paryaṅkam ābhujya samādhistimitavigrahas tasthau | tataḥ pañcakā bhadravargīyā bhikṣavas tathāgatasya pādau śirobhir vandya prāñjalayo niṣeduḥ | atha tathāgatadehād raśmir niścaran sarvāvantaṃ lokadhātum avabhāsya saṃcodayati sma | mānuṣaṃ durlabhaṃ prāpya $ kṣaṇasaṃpat sudurlabhā & tathāgatasya cotpattir % udumbarasudurlabhā // HJm_35.103 // adya kāśīṃ gato buddho $ lokānāṃ duḥkhaśāntaye & tad vo dharme matiḥ kāryā % samāyātātra satvaram // HJm_35.104 // tataḥ samantād digbhyaḥ pūrvapraṇidhānasamanvāgatā bodhisattvagaṇāḥ śakrabrahmādilokapālāḥ surāsurayakṣagandharvagaruḍakinnaramahoraganāgarājamanuṣyāś ca svasvabhavanād āgatya tathāgatasya mahatīṃ pūjāṃ prakurvantaś caraṇayor nipatya bhagavantam abhisaṃmukhās tatraiva tasthuḥ | tato dharmacakrapravartano nāma bodhisattvo bhagavantaṃ pradakṣiṇīkṛtya praṇamya sarvaratnamayaṃ sahasrāraṃ nānāsugandhipuṣpadāmasaṃyuktaṃ tathāgatapūjārtham upanāmayya kṛtāñjalipuṭo dharmacakrapravartanāyainaṃ prārthayāmāsa | bhagavan muniśārdūla $ jitamāra jinarṣabha & pūraya dharmaśaṅkhāṃ ca % kutīrthamṛgabhītaye // HJm_35.105 // yas tvaṃ pūrvādibhiḥ pūrvaṃ $ praṇidhiṃ kṛtavān iti & buddho bhaveyaṃ lokeṣu % sattvaduḥkhapraśāntaye // HJm_35.106 // tat kuru bhagavan nātha $ pratijñāyāś ca pūraṇam & no ced bhagavāṃś chāstā % bhavaduḥkhākulaṃ jagat // HJm_35.107 // dīpaṃkaraprasādena $ buddho bhavasi sāṃpratam & duḥkhāgnidīpitaṃ lokaṃ % dṛṣṭvāmṛtaṃ pravarṣaya // HJm_35.108 // brahmādyā lokapālāś ca $ śrotukāmāḥ samāgatāḥ & duḥkhamūlaprahāṇāya % dharmacakraṃ pravartaya // HJm_35.109 // athāvocan mahābauddhaḥ $ śākyasiṃho dayodadhiḥ & parṣadaṃ ca samālokya % bhikṣūn ālabhya pañcakān // HJm_35.110 // avidyābījasaṃbhūtaḥ $ skandhāṅkuraḥ prarohati & puṇyapāparasaṃ pītvā % bhavavṛkṣo mahān bhavet // HJm_35.111 // tasya phalaṃ mahat svādu $ pariṇāmaṃ viṣāyate & tad evaṃ viṣaphalaṃ jñātvā % tyaktavyaṃ dūrato budhaiḥ // HJm_35.112 // viṣavṛkṣāṅkuraṃ dagdhuṃ $ bījam eva pradahyatām & avidyābījadagdhena % bhavān muktir bhaved dhruvam // HJm_35.113 // ity evaṃ bhagavān buddhaḥ $ puruṣadamyasārathiḥ & dharmacakraṃ pravartyātha % punar dharmaṃ dideśa saḥ // HJm_35.114 // śrāvakāṇāṃ catuḥsatyam $ āryam aṣṭāṅgamārgikam & ādāv ante ca madhye ca % kalyāṇaṃ brahmacaryakam // HJm_35.115 // tataḥ praharṣād iva sācalācalā $ mahī cakampe nibhṛtārṇavāṃśukā & vitastanuḥ khe suradundubhisvanā % diśaḥ prasādābharaṇāś cakāśire // HJm_35.116 // prasaktamandastanitāḥ prahāsinas $ taḍitpinaddhāś ca ghanāḥ samantataḥ & parasparāśleṣavikīrṇareṇubhiḥ % prasaktam enaṃ kusumair avākiran // HJm_35.117 // samudvahan dhīragatiḥ samīraṇaḥ $ sugandhi nānādrumapuṣpajaṃ rajaḥ & mudā pravṛttair avibhaktabhaktibhis % tam arcayāmāsa kṛśāṃśukair iva // HJm_35.118 // atha sarvāvate dhātau $ babhūvur brahmacāriṇaḥ & buddhasya vacanaṃ śrutvā % buddhadharmaparāyaṇāḥ // HJm_35.119 // tataḥ sarve samutthāya $ pujāṃ kṛtvā jagadguroḥ & sanāthaṃ syāj jagac cādya % iti proktā yayur mudā // HJm_35.120 // bhagavān api sakalasattvoddhāraṃ kariṣyāmīti samutthāya janapadacārikāṃ pracarati sma | tad evam ayaṃ bhagavāṃs tribhuvanahitakāmyayā divyasukham api vijahya duṣkaraṃ kṛtavān iti buddhe paraḥ prasādaḥ karaṇīyaḥ | satkṛtya ca taddharmaṃ śrotavyam evaṃ duṣkareṇa bodhiprāptavān iti | eṣa rājakumāro rājyasukhatṛpto divyastrīparibhogavirataḥ sakalarājyabhogyāni tṛṇavad vijahya paraduḥkhena duḥkhī duṣkaracaryāṃ caran balavantaṃ māraṃ vijitvā samyaksaṃbodhim api prāpto buddho babhūva | ayam eva bhagavāñ chākyasiṃhas tribhuvananātha iti bodhigaveṣiṇā puruṣeṇa rājyasukham api viramaṇīyam | duṣkareṇāpi bhavitavyaṃ māram api jetavyam iti bodhisattvena bodhivāñchayā bhavitavyam iti || || iti śākyasiṃhatathāgatajātakaṃ samāptam ||