Bổn Sanh Man (Jātakamālā)

viralakeśaśmaśrur akṛtabhrūkuṭir api kṛtabhrūkuṭir iva dagdhasthūṇāsitakarkaśacchaviḥ prasthitajalaukaḥkuṭilasthūlasirājālaviṣamajaṅghorubhujo bhujaga iva prakṛtiraudro raudrākṣo nāma brāhmaṇaḥ prativasati sma | tasya cintā samabhavat | candraprabhaḥ kila rājā sarvaṃdadas tad gacchāmi tāvat taṃ rājānaṃ śiroyācanena vyarthapratijñaṃ kariṣyāmīti | kasya nāmāsti śiraḥpradāne śaktir iti vicintya krameṇa bhadraśilām āyayau |
vicacāla tataḥ sabhūdharā  $ muhurāghūrṇitasāgarā dharā  &
sarito jalam uddhurāvilaṃ  % calapāṭhīnavikampitāntaram  // HJm_5.6 //
na virejatur indubhāskarau  $ rajasā dhūsaradarpaṇākṛtī  &
abhavan kakubhaḥ samantato  % malināḥ proṣitabhartṛkā iva  // HJm_5.7 //
anṛtāv api śākhinām abhūt  $ kusumaṃ pāṇḍupalāśakesaram  &
vavur uddhatapāṃsusaṃcayāḥ  % śikhileśānugatā ivānilāḥ  // HJm_5.8 //
abhavat sacarācarā dharā  $ malinakṣāmajanākulākulā  &
kṣaṇadā paridhūmratārakā  % śaśinīvāstasamīpam āgate  // HJm_5.9 //
vane 'śnatīnām api komalaṃ tṛṇaṃ  $ kṣaṇād gavāṃ kṣīram agāt parikṣayam  &
dhavitradhūto 'pi niveśitāṅgatir  % makheṣu jajvāla na yajvanāṃ śikhī  // HJm_5.10 //
atha vividhāny ajanyāni vilokya bhadraśilānivāsī janaḥ kim idam iti samāśaṅkamānaḥ paryākulatām ājagāma | ye tu tatra nipuṇatarās te rājño vināśam āsannam utprekṣamāṇās tumulamanaso bhūtvā parasparam evam ūcuḥ |
utpātajanitaṃ kṛcchraṃ  $ mā bhūd asya mahībhujaḥ  &
yasyāśritya bhujacchāyāṃ  % dehinaḥ śerate sukham  // HJm_5.11 //
atha sāśrulocanā nagaradevatā mahācandrāyāmātyāya nivedayāmāsa | raudrākṣo nāmāyaṃ brāhmaṇo 'sya rājñaḥ śiro yācitum āgatas tan nivāryatāṃ kenacid upāyeneti | athāmātyas tāni ratnamayāni śirāṃsy ānīya raudrākṣam uvāca | mahābrāhmaṇa yenārthas tad aham eva te pratipādayāmi | kiṃ bhavato rājñā dṛṣṭena prayojanam iti ||
bhavati tanudhanād apīṣṭalābho  $ yadi puruṣāt kim ato mahādhanena  &
yadi gajapadamātrakhātatoyaṃ  % harati tṛṣaṃ vada sāgareṇa ko 'rthaḥ  // HJm_5.12 //
brāhmaṇa uvāca |
na sthūlakṣīradhārāḥ sitajaladarucaḥ prārthaye gāḥ savatsāḥ  $ kiṃcitkarṇāvadhūtabhramadalinivahān naiva mattadvipendrān  &
nālaṃkārān prasannasphuṭakiraṇamaṇīn nāpi vāsoviśeṣān  % yāce mūrdhānam asmād aham avanibhujaḥ sarvado 'yaṃ kileti  // HJm_5.13 //
amātya uvāca |
amūni te ratnamayāni sādho  $ dadāmi bhaktipravaṇaḥ śirāṃsi  &
na ced amībhis tava kṛtyam asti  % madīyam adyaiva śiro gṛhāṇa  // HJm_5.14 //
svāmyarthaṃ bibhrataḥ prāṇān  $ bhṛtyasya sthiracetasaḥ  &
taddhetoḥ sādhanībhūtās  % te cen nanu kṛtārthatā  // HJm_5.15 //
brāhmaṇa uvāca | kim anena punaruktena | abhicāruke karmaṇi pṛthivīpatiśirasā mama prayojanam | atha candraprabho divyena cakṣuṣā taṃ śiroyācanakaṃ bahir avasthitam ālokya priyasuhṛdam iva pratyudgamya tam amātyamukhyam abhihitavān | alam alam arthinaḥ praṇayam upahatya | saṃsārasāgarottaraṇāya setubhūtāḥ khalu bodhisattvānām arthinaḥ |
uttitīrṣor udanvantaṃ  $ dūrapāraṃ duruttaram  &
yo bhinatti plavaṃ baddhaṃ  % kathaṃ sa suhṛd ucyatām  // HJm_5.16 //
tasmād dharmasahāyena  $ puṃsā dharmānuvartinaḥ  &
utsāha eva kartavyo  % dharmavighno na yujyate  // HJm_5.17 //
īdṛśo na bhaved arthī  $ yadi mokṣasya kāraṇam  &
bodhisattvasya pūryeta  % dānapāramitā katham  // HJm_5.18 //
ity uktvā khaḍgam ākṛṣya  $ brāhmaṇasyārpayan nṛpaḥ  &
mama cchindhi śiro vipra  % proktavān iti cāvyathaḥ  // HJm_5.19 //
kva brāhmaṇaḥ kva hṛdayaṃ karuṇāparokṣaṃ  $ caṇḍālasaṃgatam ivāham anena manye  &
yajñopavītam iti tasya ciraṃ vicintya  % viprasya vakṣasi salajjam ivāvatasthe  // HJm_5.20 //
atha sa brāhmaṇa uvāca |
nāham amātyasuhṛdbandhujanaparivṛtasya bhavataḥ śaknomi śiraś chettum | ekākī bhavān bhavitum arhatīti | tataḥ sa rājā saśapathaṃ vinivartya taṃ bāṣpasalilapariplutākṣaṃ janasamūhaṃ tena nistriṃśapāṇinā brāhmaṇenānugamyamāno ratnagarbhaṃ nāmodyānam agamat | atha mahācandro 'mātya iti paridevanāparidīnākṣaram uvāca |
apagataśirasaṃ nirīkṣituṃ  $ manujapatiṃ bata ko 'dya śakṣyati  &
upahatayajamānasatkriyaṃ  % kratum iva puṇyajanair upaplutam  // HJm_5.21 //
idam avanibhujā vinādhunā  $ puram atidīnajanaṃ na bhāsyati  &
bhramadalikulasaṃkulaṃ gajaiḥ  % salilam ivoddhṛtaphullapuṣkaram  // HJm_5.22 //
tad yāvad asya nṛpater na śṛṇomi mṛtyuṃ  $ prāṇān ahaṃ prathamam eva jahāmi tāvat  &
evaṃ vicintya sa samādhibalena dhīmān  % svāyaṃbhuvīṃ gatim agāt svatanuṃ vihāya  // HJm_5.23 //
dhanyaḥ sa eva puruṣaḥ samavāpya saukhyaṃ  $ vṛttaṃ prakāśya jagatīndumarīciśubhram  &
prāptām avekṣya suhṛdāṃ mahatīṃ vipattiṃ  % prāpnoti yaḥ prathamam eva śarīrabhaṅgam  // HJm_5.24 //
atha ratnagarbham ākrīḍaṃ praviṣṭe rājani mahān ākrandaśabdo 'ntaḥpure samabhūt | praviśya ca tad udyānaṃ sa brāhmaṇas taṃ rājānam avocat | evam avasthitasya svastharūpasya bhavato nāham asiṃ kaṇṭhe pātayituṃ śaknomi | rājovāca | brāhmaṇa tato mām atra sadāpuṣpe campakatarau badhāna | sa ca tathā brāhmaṇaḥ kṛtavān | athodyānadevatās taṃ raudrakarmāṇam evam ūcuḥ |
niśitaṃ vasudhābhartur  $ asiṃ katham anāgasaḥ  &
asya nāma jagadbandhos  % tvaṃ kaṇṭhe pātayiṣyasi  // HJm_5.25 //
akāraṇakrauryavirūkṣamānasaḥ  $ śiro yadi cchetsyati bhūpater bhavān  &
tavāpy aśanyā sphuritasphuliṅgayā  % śiraḥ kariṣyāma idaṃ vijarjaram  // HJm_5.26 //
atha sa rājā tāḥ pramadavanadevatāḥ sānunayam iti vārayāmāsa | na khalu mama bhavatībhir anuttarāṃ saṃyaksaṃbodhiṃ jigamiṣor mahān antarāyaḥ karaṇīyaḥ | anumodanayā hi puṇyāptir bhavaty ato 'nyathā kuśalapakṣahānir eva |
arthibhyo yācamānebhyo  $ dattānāṃ śirasāṃ mayā  &
amunā śirasādyedaṃ  % sahasraṃ paripūryate  // HJm_5.27 //
iti bodhisattvavacanam ākarṇya tā devatās tataḥ sthānāt pratijagmuḥ | atha sa rājā praṇidhim evam akarot |
śiraḥpradānāt kuśalaṃ yad asmāc  $ cirāya vismāpitasarvalokāt  &
avāpya bodhiṃ mama tena śāntau  % bhaveyur asthīni tilāṇukāni  // HJm_5.28 //
asmin pure bhadraśilābhidhāne  $ śirāṃsi dattāni mayā ca yasmin  &
sthāne bhavet tatra mano'bhirāme  % stūpo mahān dehabhṛtāṃ hitāya  // HJm_5.29 //
iti kṛtapraṇidher vasudhāpater  $ akaruṇaḥ karuṇāmṛducetasaḥ  &
sa bhujagadyutinā sahasāsinā  % kamalavan mukhapaṅkajam acchinat  // HJm_5.30 //
chinne tataḥ śirasi bhūmipateḥ kṣaṇena  $ nirmuktaphullakusumāśrukaṇānubaddhāḥ  &
jaghnuḥ svapallavakarair anilāvadhūtair  % ātmānam utsukatayeva latātaruṇyaḥ  // HJm_5.31 //
nirbhinnaphenavalayaṃ pavanena vātā-  $ vyālolavīcibhujakampitapadmavaktram  &
tasminn abhūd upavane nalinīvadhūnāṃ  % vṛndaṃ saśokam iva ṣaṭpadakūjitena  // HJm_5.32 //
diṣṭāntaṃ gatavati rājñi rājadhānī  $ niḥśrīkapracurajanākulā na reje  &
niḥśabdastimitaśarāricakravākā  % yāte 'staṃ divasakare mṛṇālinīva  // HJm_5.33 //
atha gatavati tasmin bhūbhuji brahmabhūyaṃ  $ calati jaladhivelā nisvanākrandavatyāḥ  &
ruditam iva pṛthivyā dūram utkṣipya tuṅgau  % kapiladhavalabhāsau merukailāsabāhū  // HJm_5.34 //
sa ca brāhmaṇas tatkeśeṣu śiraḥ samavalambya tasmād upavanān nirgantum ārebhe | tato bhadraśilānivāsī janaḥ śokavaśād evam uvāca |
siṃhāsanasthasya nṛpasya bhṛtyair  $ yad unmukhair dṛṣṭam udīrṇaharṣaiḥ  &
tan nīyate mlānasaroruhābhaṃ  % dvijena keśeṣu śiro gṛhītam  // HJm_5.35 //
api ca |
yaḥ pūrvācalasaṃsthitasya śaśinaḥ śobhāṃ vahan bhūyasīṃ  $ dṛṣṭaḥ sādaram unmukhaiḥ karivaraskandhasthito rājabhiḥ  &
kaṇṭhacchedavisārisāndrarudhiravyādigdhavakṣaḥsthalaḥ  % śyenaiḥ so 'yam adhomukhaiḥ kṣitipatir bhrāmyadbhir ālokyate  // HJm_5.36 //
dīnāś citāṃ sumahatīṃ sacivā rudantaḥ  $ karpūracandanaturuṣkavatīṃ vidhāya  &
tasmin niveśya nṛpatiṃ vyajanānilena  % mantrair hutaṃ hutavahaṃ jvalayāṃ babhūvuḥ  // HJm_5.37 //
atha tāṃ jvalantīṃ citām ālokya paridevamānaḥ sa janakāya evam avocat| aho bhagavaty anityatā nāma nirviśeṣā |
mandaṃ dattavilepanā śaśabhṛtaḥ kāntiṃ harantī purā  $ yā spṛṣṭā pramadāṅgulīkisalayair gorocanādhāribhiḥ  &
seyaṃ pātitavāsavadhvajanibhā rājñaḥ śamālambinī  % lolābhiḥ parimṛśyate hutavahajvālāṅgulībhis tanuḥ  // HJm_5.38 //
tad evaṃ svaśiraḥparityāgo 'py askhalitamanasā bodhisattvabhūtena bhagavatā kṛta iti vicintya bodhim icchatānyenāpi tyāgaparāyaṇena sādhunā bhavitavyam iti |
ācakhyau bhagavāṃś cedam  $ arhatām arhatāṃ varaḥ  &
jātakaṃ jitasaṃsāra-  % mahāduḥkhaparaṃparaḥ  // HJm_5.39 //
tadā candraprabho nāma  $ babhūvāhaṃ mahīpatiḥ  &
amātyaḥ śāriputro 'bhūd  % devadattaś ca sa dvijaḥ  // HJm_5.40 //
|| candraprabhajātakam pañcamam ||
__________________________________________________________________________
6. Rūpyāvatī
strītve 'pi bodhisattvaś chittvā māṃsaṃ dadau nijād dehāt  /*
kim utādhikasattvabale parārthakuśale manuṣyatve  // HJm_6.1 //*
tadyathānuśrūyate
vividhopavanaśyāmaparyantā dhanadāyamānavaṇigjanaparipūrṇavipaṇimārgā gāndhāraviṣayatilakabhūtā vibhūṣaṇam iva kṣiter utpalāvatī nāma rājadhānī yeyaṃ puṣkalāvatīty adhunā khyātā | tasyāṃ ca bodhisattvaḥ prathamayauvanopacīyamānakāntilāvaṇyaśobhā devateva svabhavanasya rūpyāvatī nāma strī babhūva |
upaśāntatayā paropakāra-  $ pratipattyā manasaś ca pāṭavena  &
ativismayakāriṇī janānāṃ  % karuṇā mūrtimatīva sā babhāse  // HJm_6.2 //
atha kadācit tatra deśe kuśalamūlakṣayāt parikṣīṇakośakoṣṭhāgārāvalokanaparidīnajanam aruṇasārathikiraṇasaṃtāpavilīnasāvaśeṣahimagirituhinam atuhinatayā pariśuṣyatsaritsalilam asalilatayā ca parimlānakedāraṃ tadavalokanaviṣaṇṇakṛṣīvalajanam aparipūrṇātithimanoratham atidurbalagopālānugamyamānaparetāvaśeṣaviralagogaṇam āhāraparāyaṇadaridrajanam asajjanasaṃgatam iva pīḍākaram atimahad durbhikṣam abhavat |
vinimagnamanojñacūcukāḥ  $ śucicāmīkarakumbhasaṃnibhāḥ  &
kaṭhinatvam anandhasāṃ jahuḥ  % pramadānāṃ guravaḥ payodharāḥ  // HJm_6.3 //
parihīnamṛjāsu bibhratīṣv  $ adhikaṃ bāhulatāsu tānavam  &
agaman paridīnacakṣuṣāṃ  % śithilatvaṃ valayāni yoṣitām  // HJm_6.4 //
parirūkṣaśiroruhākulāni  $ kṣaṇadābhaṅgaśaśāṅkadhūsarāṇi  &
vadanāni babhūvur aṅganānāṃ  % vigatabhrūlalitasmitodayāni  // HJm_6.5 //
upalipya mṛdā gṛhāntarālaṃ  $ śiśave paryuṣitaṃ pradāya bhojyam  &
gṛhiṇī na tathātmanānutepe  % gṛhiṇaṃ vīkṣya yathā kṣudhāvasannam  // HJm_6.6 //
mṛtavatsatayā nirastacārī  $ kavalavyāhṛtikampamānasāsnā  &
gṛhiṇīṃ gṛham āgatā vanād gaur  % adhikaṃ sāśruvilocanāṃ cakāra  // HJm_6.7 //
paridurbalatāṃ kramād gatānām  $ atṛṇāhāratayā śanairgatīnām  &
adhikaṃ śithilatvam āgateṣu  % kṣayam ūdhaḥsu gavāṃ payo jagāma  // HJm_6.8 //
ādaśya kiṃcid adharaṃ paridurbalena  $ lāṅgūlamūlam avalambya samākulena  &
uccikṣipe katham api prakaṭāsthisaṃdhir  % gopālakena jaratī surabhiḥ kṛśāṅgī  // HJm_6.9 //
kṣīṇānnapāno mṛtagodhano 'pi  $ paṭaccaraprāvṛtapāṇḍugātraḥ  &
jano na tasmin viṣaye vimoktuṃ  % gṛhān nivāsopahataḥ śaśāka  // HJm_6.10 //
atha rūpyāvatī kvacid avacarake prasūtivaśād adhikataraprajvalitakṣudagnisaṃtāpitaśarīrāṃ nimnatarakapolanayanakukṣirandhrām abhivyaktaparśukāpaṅktim atimalinajarjaravasanasaṃvṛtāṅgīm ātmasnehagauravād apetatanayasnehāṃ tad evāpatyaṃ jighāṃsantīṃ kāṃcit sairandhrīm apaśyat | ālokya ca tām uktavatī | bhagini kim idam atinṛśaṃsaṃ karma kartukāmāsīti | sā yoṣid evam acintayat | iyaṃ khalu rūpyāvatī dānaśīlā karuṇāvatī ca | tato yady aham asyāḥ kathayeyam imaṃ vṛttāntaṃ niyatam eṣā mama kṣutpratīkāraṃ kuryād iti vicintyovāca | bhagini bāḍham asmi prasavābhivṛddhena kṣudagninā parigataśarīrā | tad icchāmi putrakam imaṃ bhakṣayitum iti |
sutam apy aurasaṃ nāma  $ dviṣantam iva paśyatām  &
ātmasneho hi sattvānāṃ  % dharmādharmau na paśyati  // HJm_6.11 //
atha rūpyāvatī karuṇāpravartitabāṣpāvilalocanotpalā tāṃ striyam iti babhāṣe |
karuṇarodanamātravibhāvita-  $ vyatham imaṃ kuṭilākulakeśakam  &
akaruṇe katham atsyasi bālakaṃ  % hariṇaśāvamanoharanetrakam  // HJm_6.12 //
drutagatipracaloccaśikhaṇḍake  $ kṣitirajaḥparuṣekṣaṇapakṣmaṇi  &
parasute 'pi śiśau mṛducetasāṃ  % bhavati vatsalatā khalu yoṣitām  // HJm_6.13 //
hasitavisphuritādharapallavaṃ  $ kṛtaviśeṣakam āyatalocanam  &
katham idaṃ skhalitākulasaṃkathaṃ  % sutamukhaṃ na nirīkṣitum icchasi  // HJm_6.14 //
kurvantam aśvagamanābhinayaṃ śiśutvād  $ daṇḍāśvakasthamalinākulakākapakṣam  &
hāsasphuraddaśanakuḍmalapaṅktiśobhaṃ  % kā yoṣid icchati vilokayituṃ na putram  // HJm_6.15 //
vyākośatuṇḍakam udānanavīkṣamāṇam  $ āhārakāṅkṣiṇam udīritarūkṣaśabdam  &
puṣṇāti śāvam anugāminam ādareṇa  % kākī kṣudhā parigatāpi satī kim u strī  // HJm_6.16 //
api ca | kadācid ayaṃ janaḥ śrutvā kopavaśād iyaṃ sā putraghātinīti piśācīm iva bhavatīm asmād deśān nirvāsayet tato viramyatām asmāt sāhasād iti |
mṛgaśāvam iva vyāghrī  $ bhakṣayitvemam arbhakam  &
kathaṃ prajvalitān pāpe  % bhakṣayiṣyasy ayoguḍān  // HJm_6.17 //
sā provāca | kiṃ karavāṇi bhagini yan na śaknomi soḍhum enaṃ sarvāṅgīṇaṃ kṣudagnim iti | atha rūpyāvatīttham acintayat | yadi nāmāham enaṃ bālakam ādāya yāsyāmi niyatam eṣā prāṇaviyogam eṣyati | athāsyāḥ kṣutpratīkārārtham annam aticirād āneṣyāmi tata eṣā putrakam imaṃ prāṇair viyojayiṣyati |
kālātītaṃ niṣphalaṃ karma kurvan  $ mohāl lokaḥ kevalaṃ khedam eti  &
voḍhuṃ yuktaṃ tāvad evātapatraṃ  % tigmajyotir yāvad astaṃ na yāti  // HJm_6.18 //
tad idam atra prāptakālaṃ svamāṃsenaināṃ prīṇayiṣyāmīti ||
asārāt sāram ādeyaṃ  $ śarīrāt pātukād itaḥ  &
srotobhinnacalanmūlāt  % phalaṃ taṭataror iva  // HJm_6.19 //
tataḥ sā yoṣit punar uvāca | bhagini gamyatāṃ nāhaṃ tava purastād imaṃ bālakaṃ pramāpayituṃ śaknomi | atha rūpyāvatī tām avocat | ānīyatāṃ tāvad yadi te kiṃcid atra śastram asti | sā ca rūpyāvatyāḥ śastram arpayāmāsa |
chittvā tataḥ stanayugaṃ niśitena tena  $ śastreṇa hemakalaśākṛti vāntaraktam  &
tasyai dadau yuvataye kṣudupaplutāyai  % rūpyāvatī svatanuduḥkham acintayantī  // HJm_6.20 //
haranti prāṇināṃ duḥkham  $ ātmaduḥkhānapekṣiṇaḥ  &
paraduḥkhena bādhyante  % na svaduḥkhena te yataḥ  // HJm_6.21 //
tac ca stanayugaṃ tasyai yoṣite pradāya rūpyāvatī svabhavanāntaraṃ praviveśa |
stanadvayacchedavisāriśoṇita-  $ pradigdhahārāmbaramekhalāguṇā  &
vapuṣmatī lohitacandanārcitā  % babhūva hemapratimeva sāṅganā  // HJm_6.22 //
atha rūpyāvatīṃ bhartā sasaṃbhramam utthāyāsanāt papraccha |
kenedaṃ tava kalyāṇam  $ akalyāṇena sundari  &
śarīraṃ rākṣaseneva  % kṛtaṃ kṛttapayodharam  // HJm_6.23 //
sā taṃ vṛttāntaṃ patye nivedya punar uvāca | śīghram āryaputras tasyai prasavābhivardhitakṣudagnaye yoṣite dātum arhaty annapānam iti | sa ca rūpyāvatībhartā vismitamanās tathety abhidhāya |
susvādu sarvapātrīṇaṃ  $ karuṇāpātrabhūtayā  &
tayoktaṃ prāhiṇod annaṃ  % tasyai durgatayoṣite  // HJm_6.24 //
atha sā janatālokya  $ rūpyāvatyās tad adbhutam  &
vismayāc cālayāmāsa  % muhur aṅgulipallavān  // HJm_6.25 //
idaṃ cābhidadhau lokas  $ tāṃ tavānena karmaṇā  &
tyāge protsāhitaṃ nūnaṃ  % ceto matsariṇām api  // HJm_6.26 //
dānapāramitā yāsau  $ śrūyate bodhim icchatām  &
sā tvaṃ lokopakārāya  % dhruvaṃ mūrtimatī sthitā  // HJm_6.27 //
strītvaṃ kvedaṃ buddhir eṣā kva tīkṣṇā  $ kvāyaṃ tyāgaḥ saukumāryaṃ kva cedam  &
asyāḥ sādhvyāḥ sarvadānātigena  % tyāgenānye hrepitās tyāgavantaḥ  // HJm_6.28 //
atha rūpyāvatyā bhartā satyādhiṣṭhānam iti cakāra |
yathā nānyasya puṃso 'pi  $ śrūyate dānam īdṛśam  &
tathā tenāśu satyena  % stāṃ me patnyāḥ payodharau  // HJm_6.29 //
ity ukte gṛhiṇā tena  $ satyādhiṣṭhānakāriṇā  &
stanabhārālasaṃ tasyā  % vakṣaḥ punar ajāyata  // HJm_6.30 //
lokasya dānasalilena tṛṣaṃ harantī  $ dantāṃśukesaramanoharavaktrapadmā  &
tasmin pure gurupayodharacakravākā  % rūpyāvatīkamalinī punar ābabhāse  // HJm_6.31 //
atha surapatiḥ kiṃ punar anena sarvalokatyāgātiśāyinā tyāgena rūpyāvatī mām amarapurāt pracyāvya svayam eva devādhipatyaṃ kartukāmā syād iti vicintya sāśaṅkamanās tasyās taṃ bhāvaṃ jijñāsamānaḥ prasāritajaladharapaṭalābhinīlam antarīkṣam avagāhyotpalāvatīṃ rājadhānīm avatīrya mṛṇālasūtradhavalayajñopavītābhyalaṃkṛtavakṣaḥsthalaṃ kaṇṭheguṇīkṛtākṣamālam abalānayanaśabalakṛṣṇājinatiraskṛtaskandhaikadeśaṃ dakṣiṇakaravinyastapallavapuṭakaṃ dvijātirūpam abhinirmāya bhikṣārthī nāma rūpyāvatyā bhavanam āgamat | atha rūpyāvatī vividhaṃ bhakṣyabhojyam ādāya śakrāya dvijātimūrtaye prāyacchat | prastāvapūrvakaṃ caināṃ surapatir uvāca |
tava stanaparityāga-  $ saṃbhūtena visāriṇā  &
śaṅkhacchedāvadātena  % yaśasālaṃkṛtaṃ jagat  // HJm_6.32 //
kim aindram amunā sthānaṃ  $ tapasā vijigīṣase  &
kutūhalavaśād bhadre  % pṛcchāmi bhavatīm aham  // HJm_6.33 //
ācakhye surapataye 'tha sā yathāvad  $ vāñchāmi tribhuvanaśāntaye jinatvam  &
etena dvija mama sūnṛtena sadyaḥ  % puṃbhāvo jagati guṇāśrayas tathāstu  // HJm_6.34 //
ity ukte vacasi jagāma sā naratvaṃ  $ śakro 'pi svapuram agāt pratītacetāḥ  &
nirvṛttaṃ jagati tad adbhutaṃ viditvā  % lokaś ca sthirataraniścayo babhūva  // HJm_6.35 //
śmaśrūdgamaṃ praviralāñjanacūrṇanīlam  $ āvirbhavantam avalokya tadānanendau  &
sadyaḥ payodharayugaṃ gajakumbhapīnam  % antardadhe pṛthuni vakṣasi lajjayeva  // HJm_6.36 //
bodhisattvasya ca rūpyāvata iti loke nāma prakhyātim agāt | athotpalāvatyāṃ rājadhānyāṃ kadācid aputro rājā pañcatvam upajagāma | kālagate ca tasmin rājani rāhugṛhītarajanikareva niśīthinī sā purī na rarāja | rājavināśābhivṛddhaśokāś cāmātyāḥ keṣucid ahaḥsv atīteṣu śuddhāntajanam āśvāsya pauravargam evam ūcuḥ | anāyakatvād ayaṃ deśaḥ kadācid arātibhir āgatya niḥsvāpateyaḥ kriyeta | pradīptagṛhanirvāpaṇāya kūpakhananam iva cātītakālam āyāsahetur eva ca naḥ samīhitaṃ syād iti | tad idam atra prāptakālam ayaṃ rūpyāvataḥ kumāraḥ sakalarājalakṣaṇopeta ābhigāmikaguṇasaṃpannaś ca tad imam evādhipatyāyābhiṣekṣyāma iti |
tasyābhiṣekam atha cakrur udīrṇaharṣāḥ  $ paurāḥ paropakṛtitatparamānasasya  &
sārdhaṃ ca cāmarayugena mano'bhirāmam  % uccikṣipe parijanena sitātapatram  // HJm_6.37 //
tac cakrire vipaṇitoraṇabaddhamālaṃ  $ śailālinām abhinayena mano'bhirāmam  &
gandhāmbusekasurabhīkṛtamārgarathyaṃ  % paurāḥ kuberabhavanena puraṃ samānam  // HJm_6.38 //
kāle jalaṃ jaladharāḥ pradaduḥ prakāmam  $ ītiḥ kadācid api na vyasanaṃ cakāra  &
tatra praśāsati nayena mahīṃ mahīśe  % śuśrāva duḥkham iti naiva janaḥ kadācit  // HJm_6.39 //
kṛṣyā vinā bahuphalaḥ kalamo babhūva  $ vṛkṣāḥ sadā kusumabhūriphalā babhūvuḥ  &
tasmin surājani pṛthāv iva pāti rājyam  % usrāḥ svayaṃ duduhire 'tanudugdhadhārāḥ  // HJm_6.40 //
acchinnadānaparipūrṇamanorathena  $ śaktitrayodayavatā vijitendriyeṇa  &
nānāguṇābharaṇabhūṣitavigraheṇa  % rājanvatī kṣitir abhūt kṣitipena tena  // HJm_6.41 //
āruhya so ‘tha maṇicāru narendrasiṃhaḥ  $ siṃhāsanaṃ nṛpanamaskṛtapādapadmaḥ  &
padmānukārivadanaḥ pravivekadharmo  % dharmaṃ dideśa paramārthaphalaṃ janāya  // HJm_6.42 //
dānasya paśyata vipākamahattvam etad  $ atraiva me yuvatitām apanīya yena  &
udbhāvitaṃ prathitajanmaphalaṃ trivargaṃ  % lokādhipatyaramaṇīyam idaṃ naratvam  // HJm_6.43 //
dānadrumāt kusumamātram idaṃ prasūtam  $ anyad bhaviṣyati phalaṃ vipulaṃ paratra  &
etad vicārya bahudhārthivasundharāyāṃ  % śīlāmalān akhiladānanidhīn nidhatta  // HJm_6.44 //
na syur guṇapayaḥsiktā  $ yady arthikṣetrabhūmayaḥ  &
dātā dānaphalākāṅkṣī  % dānabījaṃ kva ropayet  // HJm_6.45 //
bandhubhyo ye 'tiricyante  $ kīrtipuṇyapradāyinaḥ  &
trāsayet ko 'rthinaḥ prājño  % bhrūbhaṅgabhujagena tān  // HJm_6.46 //
ekaḥ prāha giraṃ muhuḥ stutimatīm ekas tu rūkṣākṣarām  $ ekaḥ sādaram īkṣate dhanamadāt sāvajñam evāparaḥ  &
ekaḥ sādhu dadāti puṇyayaśasī vastv ekam evāparo  % dūraṃ māṃ prati yācitā vijayate dātāram ebhir guṇaiḥ  // HJm_6.47 //
diśaḥ kartavyāś ced guṇakusumamālāsurabhayaḥ  $ punar bhoktuṃ hṛdyaṃ phalam atanu vāñchāsti yadi vā  &
ataḥ saṃropyantāṃ praṇayijanabhūmāv udayino  % mahākīrticchāyāḥ pratidivasam evārthataravaḥ  // HJm_6.48 //
varṣāṇi ṣaṣṭim atha lokam anupraviśya  $ kṛtvārthināṃ guṇavatāṃ ca sukhāny abhīkṣṇam  &
kīrtyā diśaḥ kumudapāṇḍurayāvabhāsya  % janmāntaraṃ gurubalaḥ sa nṛpo jagāma  // HJm_6.49 //
tad evaṃ strītve 'pi tena bhagavatā svamāṃsāni dattāni ko nāma manuṣyabhūto bāhye vastuny apekṣāṃ kuryād iti tyāgijanaprotsāhanāya varṇanīyam iti |
|| rūpyāvatījātakaṃ ṣaṣṭham ||
__________________________________________________________________________
7 Śreṣṭhijātakam
bahiraṅgam api dravyaṃ kṛcchrād guṇine 'pi dīyate nīcaiḥ  /*
priyam api dehaṃ santas tiryagbhyo pi prayacchanti  // HJm_7.1 //*
tadyathānuśrūyate
śrūyamāṇamanoharāyāṃ dṛśyamānavismayakarāyām uttarāpathasārabhūtāyāṃ vikasitakamalotpalavanābhyalaṅkṛtopavanāyāṃ pavanavidhūyamānasuragoṣṭhadhvajapatākāyāṃ utpalāvatyāṃ rājadhānyāṃ bodhisattvo 'nyatamad amarapuram iva pārijāta utpadyamānaḥ śreṣṭhikulam aśobhayat |
atha śreṣṭhī pradhānaputrajanmalabdhapramodaḥ pravṛttacitrotsavaviśeṣe vividhātodyadhvaniśravaṇapranṛttamayūrābhyalaṅkṛtājire balisakhamadhuparisravanmadābhirajyamānayuvatikapole maṇitoraṇāvabadhyamānavividhasurabhisraji priyākhyānapratītaparijane svabhavane samanvitasuhṛdbandhuvarge mahad arthibhyo viśrāṇanam adāt |
śreṣṭhyātmajasya prabhayā himāṃśor  $ ahāri kāntiḥ paritaḥ sphurantyā  &
yatas tato 'sya svajano 'nurūpaṃ  % cakāra candraprabha eva nāma  // HJm_7.2 //
taṃ ca pitā bālaśaśinam iva pratidivasam upacīyamānakāntiśobham anyatamasmai śrutaśīlādiguṇaprakāśanāmne śāstrakāvyakalāgrahaṇāya gurave nivedayām āsa |
tadantevāsino so 'tha  $ medhayā ca śrutena ca  &
nācireṇaiva kālena  % vijigye vijitendriyaḥ  // HJm_7.3 //
tasya medhāṃ samālokya  $ sarvaśiṣyātiśāyinīm  &
sādhuvādaparaḥ praśne  % gurur āsīt savismayaḥ  // HJm_7.4 //
bhinnāndhakārapaṭalā  $ prakāśitapathāpathā  &
vidyā tatrādhikaṃ reje  % jyotsneva kumudākare  // HJm_7.5 //
divyena cakṣuṣā dṛṣṭvā  $ yaṃ yaṃ nidhim avāpa saḥ  &
prāyacchat prāptakalyāṇo  % niḥśeṣaṃ taṃ tam arthine  // HJm_7.6 //
svasattvasadṛśaṃ tena  $ tathā dānam adīyata  &
nāśrūyanta yathā vāco  % dehīti punar arthinām  // HJm_7.7 //
atha tasya guros tāni pañcamātrāṇi śiṣyaśatāni candraprabham evam ūcuḥ |
aho praṇayinām upari bhavato mahatīm anukampāṃ manyāmahe |
yadi kaś cid arthī bhavantam asūn api mṛgayate niyamena tān tasmin bhavān prayacched iti |
bodhisattva uvāca |
mā maivaṃ yācanaka eva dātāram anukampayā viśinaṣṭi kutaḥ |
pātrīkṛtya ya ātmānaṃ  $ dātṛśreyovidhitsayā  &
sahate prārthanāduḥkhaṃ  % tādṛṅ nāsty anukampakaḥ  // HJm_7.8 //
kīrtim atra phalaṃ pretya  $ dvayam arthī prayacchati  &
dhanamātram adāt tasmāt  % pradātuḥ sa viśiṣyate  // HJm_7.9 //
dehīti nigadann arthī  $ laghur ity abhidhīyate  &
nāstīti nigadan dātā  % tato laghutaro nanu  // HJm_7.10 //
yātyantam upakārāya  $ dātuḥ kalpalatāyate  &
prakāśitaphalaślāghyā  % sā laghvī katham arthitā  // HJm_7.11 //
yadi na syur amī jagadvibhūtyai  $ paritaḥ puṇyapayaḥsṛjo 'rthimeghāḥ  &
na hi dātṛpayodhayo bhaveyur  % guṇamuktāgurukīrtikukṣibhājaḥ  // HJm_7.12 //
tatas te śiṣyāḥ punar api bodhisattvaṃ papracchuḥ |
kathyatāṃ tāvat kim anena mahāpradānaphalena śātakratavīṃ śriyam icchati bhavān uta cakravartitvam iti |
bodhisattva uvāca |
na khalu me prakṛtibhaṅguraṃ padam abhilaṣati buddhiḥ |
paśyantu bhavantaḥ |
yad yad bhavapaṭamadhye rūpaṃ saṃskāraśilpibhiḥ kriyate  /*
unmārṣṭi tat tad eṣā kruddhevānityatā capalā  // HJm_7.13 //*
adhyāsitaṃ sukṛtibhiḥ  $ kāmadveṣaparāṅmukhaiḥ  &
bhavāgram api nāgamyaṃ  % kṛtāntasya durātmanaḥ  // HJm_7.14 //
kṣīyate pālyamānāpi  $ prāṇinām āyuṣaḥ sthitiḥ  &
citrakarmaṇi vinyastā  % vartikeva kṣaṇe kṣaṇe  // HJm_7.15 //
naciraṃ dīpyate lakṣmīḥ  $ prāpya krūrām anityatām  &
catuṣpathapradīpasya  % śikheva pavanāhatā  // HJm_7.16 //
mūḍhāḥ siṃhīm ivodvignāḥ  $ ke cit paśyanty anityatām  &
tām evānye kṛtadhiyaḥ  % sṛgālīm iva nirbhayāḥ  // HJm_7.17 //
na dunoti mano mṛtyuḥ  $ kṛtapuṇyasya dhīmataḥ  &
vitapaty adhvagaṃ nārkaś  % chatracchāyātiraskṛtam  // HJm_7.18 //
madamānatamonimittam ete  $ kupitavyāladurāsadāḥ sadaiva  &
vibhavāḥ kṣaṇavartinaḥ prajānām  % anubandhā iva śabdaśāstrabhājaḥ  // HJm_7.19 //
jagad iti sacarācaraṃ viditvā  $ salilarayāhataphenarāśikaṃ tu  &
apagatamadamānamohajālāḥ  % sapadi ghaṭadhvam ajanmane pumāṃsaḥ  // HJm_7.20 //
tato 'ham atyantam eva lokaduḥkhakṣayāyānuttarāṃ samyaksaṃbodhim icchāmīti |
atha te śiṣyāḥ pramuditamanasaḥ punar evam ūcuḥ |
kiṃ bahunābhihitena |
bhrūmadhyasthaṃ sphuritakiraṇaṃ bibhrad ūrṇāśaśāṅkaṃ  $ saṃtanvānaṃ vijitatamasām maṇḍalaṃ dīdhitīnām  &
utpaśyāmas tava guṇamahat saugataṃ bhāvi rūpaṃ  % hemacchedadyuti tanubhṛtāṃ muktimārgaprakāśi  // HJm_7.21 //
sarvathā vayam api prāptasaṃbodhes tava śiṣyā bhavema iti |
bodhisatva uvāca ||
araṇyānīṃ bahuvyālāṃ  $ nistitīrṣan prayatnavān  &
gantukāmaḥ śivaṃ sthānaṃ  % ko vā necchaty anuplavān  // HJm_7.22 //
prapanno 'smākam anena mahātmanāmṛtasaṃvibhāga iti vicintya jātaprītiṣu gateṣu śiṣyeṣu svān ālayān kadā cid upagahvaragato bodhisattva evaṃ cintayām āsa |
kṛtaḥ khalu mayālamartho 'rthijana idānīṃ svamāṃsaśoṇitena tiraścaḥ prīṇayāmīti vicintya śastram ādāya madhusarpiṣī ca bandhūnām akathayitvā māhārajanavasanānurūpasaṃdhyāyavanikātiraskṛtāyām aparasyām āśāyāṃ ghanībhavattimiratirodhīyamānāyāṃ jagatyāṃ bhavanāntarajvālyamānapradīpaprabhāsaṃparkād dviguṇamukhaśobheṣu taruṇījaneṣu gṛhītaviśeṣamaṇḍanāsu salalitabhrūlekhotkṣepāvalokanahasitavilāsabaḍiśākṛṣṭakāmijanahṛdayamīnāsu gaṇikāsu sakhījanadīyamānasaṃdeśaśravaṇāvahitaniścalanayanāsu śambhalīṣu priyajanasaṃketasamutsukāsu tilakāvalokanakutūhalād darpaṇatalavinyastadṛṣṭiṣu kāminīṣu ṭl̃śrūyamāṇakṣīradhārāśabdāsu gopinīruddhavatsollehanacalitakiṅkiṇīsāsnāsu vatsatarīṣu catvaropaviṣṭaromanthanasukhavinimīlitanayanair vipaṇivṛṣabhaiḥ saṃruddhamārgeṣu nagararathyāntareṣu samadahaladharakapolābhipāṭalarāge pūrvācalaśikharam adhitasthuṣi śaśalakṣmaṇi kumudavanaprabodhagandhādhivāsitapavane prāpte pradoṣasamaye 'dyatamaṅgatabhartṛkākeśapāśaparuṣadhūmadhūsarīkṛtavividhapādapam unmukhapāpajambukīvirāvavivṛtavadanavivaraviniḥsṛtahutavahāvabhāsaprakāśīkṛtaśūlaprotapuruṣaskandhanilīnapiśitādhmātaniścalagṛdhrabhāsakaṅkam atiraudralāmāgaṇāvakṛṣyamāṇārdhadagdhacitāmadhyasthitapuruṣakaḍevaraṃ kva cin niśācaropayujyamānamānuṣapiśitaśabdaśravaṇavigalitabhūtagaṇamukhalālālavam anyatra ḍākinīkarāvalambitakartanīvicchidyamānapuruṣasakthivigalitarudhiradhārāsaṃsiktabhūtalam anibhṛtahutavahajvālāṅgulīsaṃtarjanād ivāpasṛtamahāndhakāraṃ kva cid abhinavakumudāvadātaparipāṇḍuśiraḥkapālataralam anyatra śmāśānikabhikṣusamālokyamānapramadākaḍevarāvalagnagomāyugaṇaṃ kva cid divyāvādikālikhitamaṇḍalaparyantasthitadikpālavikośīkṛtavimalanistriṃśasaṃkrāntasphuritahutāśanapratibimbābhīladarśanaṃ mahāśmaśānam ājagāma |
maitrīmantrakṛtaśarīrarakṣaṃ ca bodhisattvaṃ na tatra rakṣo'ṅganājanaś chalayituṃ śaśāka |
sa ca mahātmā śmaśānaikadeśe mṛgadhūrtakākārṣaṇavicalitaprakāśodarāntrajālakravyavṛkkāparśukāsaṃdhim aniloddhūtacitābhasmakaṇaparipāṇḍurīkṛtavyākulakeśapāśāṃ śyenāpahṛtādharatayā vibhāvyamānavikṛtadaśanamālām uparatāṃ pramadām ālokya saṃvignamanās tadgatastimitadṛṣṭir idam avocat |
aho rāgiṇām adūradarśinī buddhir yeṣām īdṛśe 'pi vairāgyahetau strīkaḍevare rāgotpattir bhavatīti |
manohare yatra viniścalekṣaṇe  $ priyeṇa sindūraviśeṣakaḥ kṛtaḥ  &
ihādya tatraiva vilāsinīmukhe  % muhuḥ śṛgālena padaṃ nidhīyate  // HJm_7.23 //
smitena ye kiṃ cid udīritatviṣo  $ mano haranti sma janasya rāgiṇaḥ  &
śvavāyasāluptavijarjarādharās  % ta eva dantā vikṛtatvam āgatāḥ  // HJm_7.24 //
agān mudaṃ ye dayito vilokayan  $ saṣaṭpadāmbhojapalāśacāruṇī  &
kṛte khagais te hṛtamāṃsaśoṇite  % vilocane vyālabilānukāriṇī  // HJm_7.25 //
cirāya yau pallavakomalacchavī  $ sapattralekhāv akarot sakhījanaḥ  &
kapolayor asthyavaśeṣayos tayoḥ  % kva sā gatādyaiva madhūkapāṇḍutā  // HJm_7.26 //
spṛṣṭaṃ priyeṇa sukhakuñcitalocanāyāḥ  $ saṃjātaromapiṭakaṃ yad abhūt taruṇyāḥ  &
etat(?)payodharayugaṃ rudhirābhitāmrais  % tat sārameyadaśanaiḥ paribhidyate 'dya  // HJm_7.27 //
kānto 'ṃsadeśagalitākulakeśapuṣpām  $ āliṅgya yāṃ sukham aśeta nimīlitākṣīm  &
kiṃ tāṃ śmaśānavasudhāśayane śayānāṃ  % nāśliṣyati priyatamāṃ sahasā sametya  // HJm_7.28 //
snāyvasthimāṃsarudhirāntramaye kupiṇḍe (?)  $ strīsaṃjñake pracuradoṣabhujaṅgakīrṇe  &
asminn abhūtaparikalpahato jano 'yaṃ  % vairāgyavastuni vṛthā khalu rāgam eti  // HJm_7.29 //
te tīkṣṇadurjananikāraśarair na viddhā  $ dhīrās ta eva śamasaukhyabhujas ta eva  &
sīmantinīviṣalatāgahanaṃ vyudasya  % ye 'vasthitāḥ śamaphaleṣu tapovaneṣu  // HJm_7.30 //
atha tatrābhyucchritadhūmarāśiyūpe mānuṣavasopāyanāhutinipātajanitajvālitāṅgāracchīkāraśabde prārabdhabhaṇḍakāvirāvābhicārukamantrakarmaṇi śmaśānādhvare niśitena śastreṇāṅgāni paritakṣya madhughṛtābhyām abhyajya
sravatkīlāladhārārdraṃ  $ bhujyamānaṃ pipīlikaiḥ  &
ātmānam ātmanaivāsau  % nināya paśutāṃ prabhuḥ  // HJm_7.31 //
tatra ca kalaṅkaparuṣapiṇḍitasaṃnāhamalinacchaviḥ karirudhiropadigdhamṛgapatinakharakuṭilaraktatīkṣṇatuṇḍaḥ kupitabhujaganayanasadṛśavilocano lohakandhuvāparuṣanakharaḥ kharavirasadhvānasaṃtrāsitānyapakṣigaṇaḥ kaṭhinapakṣaśabdasaṃsūcyamānagatir uccaṅgamo nāma pakṣī |
skandhaṃ sa tasya vihagaḥ sahasādhiruhya  $ sthāṇor ivācalasamucchritavigrahasya  &
ākṛṣya netram aravindapalāśatulyaṃ  % bhūyo mumoca rudhirākulapakṣmalekham  // HJm_7.32 //
snehena śāvam anupālayituṃ kṛtāsthā  $ śārdūlam apy abhimukhaṃ prayāti  &
snigdhāpi nāma karuṇājananī parārtha-  % niṣpattaye katham abādhata bodhisattvam  // HJm_7.33 //
atha sa vihaṅgamo bodhisattvaṃ papraccha |
niyatam ākṛṣyamāṇe 'smin mayā nayane mahatīm vedanām anubhavati bhavān iti |
bodhisattva uvāca |
yadi kena cid anupayuktam me śarīraṃ kṣayam agamiṣyat tato mamābhaviṣyat pīḍā |
saṃprati tv evam upayujyamānam anekaiḥ sattvair ālokya parāṃ prītim anubhavāmīti |
yadi śarīram idaṃ vyasanāspadaṃ  $ vrajati sādhanatāṃ muhur aṅginām  &
bahumataṃ mahatām iti ratnavad  % bhujagavad bahudoṣam ato 'nyathā  // HJm_7.34 //
atha bodhisattvo bhakṣayantu māṃ yathāsukhaṃ kravyāśina iti vicintya mṛgam ivātmānaṃ darśayām āsa ||
samupāgatair atha vayobhir  $ avitatavirāvabhairavaiḥ  &
tasya piśitam asakṛt kṣapitaṃ  % na tu cittadhairyam abhavat parāṅmukham  // HJm_7.35 //
asavaḥ śarīram atha tasya  $ guṇakusumagandhavāsitam  &
vāsatarum iva khagāḥ patitaṃ  % vijahuḥ kathaṃ cid uditavyathākulāḥ  // HJm_7.36 //
tato staśikhariśirasaḥ suciraparibhogamalinam iva kundāvataṃsam uḍupatim apanīya gatāyāṃ kṣapāṅganāyāṃ javākusumaśekhara iva divasamukhahastenāvabadhyamāne pūrvācalaśirasi gharmāṃśau divasakarakiraṇahastasaṃsparśasukhābhivyajyamānakamalanālakaṇṭakaromāñcāsu vinidrāsu kamalinīvilāsinīṣu kuraravirutānukāriṣu vimucyamāneṣu nagaradvārakapāṭeṣu prativibudhya bodhisattvasya pitāniṣṭaśaṅkāvyathithamanāḥ sasuhṛtparijanabandhuvargas tanayānveṣanavyākulas tat tac cintayām āsa |
niśi kim ahinā daṣṭaḥ syān me sutaḥ sa paribhramann  $ uta vikaruṇair bhūṣāṃ hṛtvā hataḥ pratirodhakaiḥ  &
radanaparighakṣuṇṇoraskaḥ kṣitīśvaradantinā  % kim atha gamita[ḥ] stambhaṃ bhaṅktvā puraṃ samavartinaḥ  // HJm_7.37 //
krameṇa copagamya śmaśānaikadeśe gṛdhrair avalupyamānamāṃsaṃ bodhisattvaṃ katham api pratyabhijñāya sa janaḥ śreṣṭhine nivedayām āsa |
kaṣṭam ayam asau mahātmā pañcatvam upagato yathā tarkyate tathā niyatam anenātmā tiryagbhyo nivedita iti |
tac ca śrutvā sa śreṣṭhī paraśunikṛtta iva pādapo nipapāta |
cireṇa ca pratilabdhasaṃjña iti vilāpaparo babhūva |
vilokya gṛdhrair imam ittham ātmajaṃ  $ vilupyamānaṃ śithilāsthibandhanam  &
aho vidher duścaritena bhūyasā  % tathāpi ca prāṇimi karkaśāśayaḥ  // HJm_7.38 //
dayā tiraścām uparīyam īdṛśī  $ svadehadānena yadi prakāśitā  &
samujjhatā māṃ pitaraṃ nirāgasaṃ  % kathaṃ tvayā niṣkaruṇatvam īhitam  // HJm_7.39 //
mṛdūpadhāne śayane manohare  $ sukhaṃ śayitvā dhavalottaracchade  &
ihādya śeṣe katham asthisaṃkule  % citādharitrīśayane sabhasmani  // HJm_7.40 //
yāte 'tra putraka divaṃ karuṇāsahāye  $ tvayy utsukīkṛtajane svasukhānapekṣe  &
goṣṭhīṣu sadguṇakathākusumārcitāsu  % śroṣyāmi kasya vacanāni manoharāṇi  // HJm_7.41 //
tvaṃ me nivāpasalilāñjalim aśrumiśram  $ utkaḥ pradāsyasi kileti vicintito yaḥ  &
snehārdraśuddhamanasāpi sa nāma bhūtvā  % bhagnas tvayā kim iti vatsa manoratho me  // HJm_7.42 //
iti śreṣṭhī ciram vilapya bodhisattvaśarīre 'gnisatkāraṃ kṛtvā prasrutanayanodakābhiṣiktamukhaḥ śūnya iva sākrandaśabdaṃ svabhavanam ājagāma |
pratidiśam atha meroḥ kuñjavistīrṇaśabdāḥ  $ kanakapaṭahabherīdundubhīs tāḍayitvā  &
amucad amarasaṃghas tatra nirvāṇavahnau  % surabhikusumavarṣaṃ bodhisattvāsthirāśau  // HJm_7.43 //
tad evaṃ tena bhagavatā bodhisattvacaryāṃ caratā parārtha ātmā bahuśaḥ parityakta iti vicintya buddhe bhagavati paraḥ prasādaḥ karaṇīya iti ||
|| śreṣṭhijātakaṃ saptamaṃ ||
__________________________________________________________________________
8. Padmakajātakam
tatyāja bodhisattvas tṛṇam iva dehaṃ parārthasaṃsiddhyai  /*
svasukhan nāpekṣante parasukhasaṃpādino dhīrāḥ  // HJm_8.1 //*
tadyathānuśrūyate
śaradapagatajaladharasaṃghātāyāṃ divīva candramāḥ |
sakalāśasimaṇḍalakiraṇāvabhāsitāyāṃ kṣapāyām iva kumudavanavikāsaḥ |
pramadavanabhūmāv iva ca kamalākaraḥ |
prathamayauvanasamṛddhāv iva vinayaḥ |
sphuṭamadhurākṣarapadāyāṃ vācīvārthaḥ |
śaraccandrikayeva dīrghatvam āgatayā vimalasalilayā spaṣṭamīnakulākulayā taṭatarukusumaparāgaparipiñjarīkṛtaphenapaṅktirasanākalāpayā varāṇasayā nimnagayālaṅkṛtāyāṃ prakṛtiramaṇīyāyāṃ vārāṇasyāṃ rājadhānyāṃ sphuritadaśanamaṇikiraṇāvabhāsābhyalaṅkṛtavadanapadmaḥ padmako nāma rājā bodhisattvo babhūva ||
kāntyā ca rūpeṇa ca tejasā ca  $ prahlādasaṃmohanatāpahetūn  &
avajñayā yo yugapaj jigāya  % śaśāṅkapuṣpāyudhagharmaraśmīn  // HJm_8.2 //
vihaṅgamānāṃ phalinīva pādape  $ śilīmukhānām iva padminīvane  &
vanīpakānāṃ jagadekabāndhave  % babhūva yasmin suhṛdīva nirvṛtiḥ  // HJm_8.3 //
jagadarthasādhanasamudyatātmanaḥ  $ karuṇāparigrahaviśuddhamedhasaḥ  &
praviveśa yasya hṛdayaṃ na matsaraḥ  % kṛtamantrarakṣam iva veśma pannagaḥ  // HJm_8.4 //
tyāgena sattvamahatā prathitena yasya  $ vyāptāsu dikṣu vinivāritamatsareṇa  &
śuśrāva yācakajanasya na jātu loko  % dehīti lāghavakarāṇi punar vacāṃsi  // HJm_8.5 //
hṛdayatuhinaśailāt tyāgasānoḥ pravṛttāṃ  $ samupahatarajaskāṃ snāpitāśeṣalokām  &
sakalabhuvanavandyo yaḥ parārthaikakāryaḥ  % śaśikiraṇaviśuddhāṃ kīrtigaṅgāṃ jagāha  // HJm_8.6 //
kasyāpad apaneyādya  $ prīṇanīyo dhanena kaḥ  &
ko nidheyaḥ śive mārge  % yasyābhūd īdṛśī sthitiḥ  // HJm_8.7 //
ātmānaṃ bhavavicchittyai  $ suvartmani nidhitsatām  &
na parārthād ṛte kaś cid  % vyāpāro 'nyo mahātmanām  // HJm_8.8 //
bhujavīryaparājitaṃ jitāreḥ  $ paradeśaṃ balino balāni yasya  &
abhisasrur udīrṇatuṅgavṛddheḥ  % salilānīva taṭāntam amburāśeḥ  // HJm_8.9 //
aparasparadiṇḍimaiḥ svanadbhiḥ  $ kariṇo (17a) yasya vitanyamānakopāḥ  &
vaśagāḥ paritaḥ prayāṇakāle  % katham apy aṅkuśadhāriṇāṃ babhūvuḥ  // HJm_8.10 //
bhayavaśād upaśāntamadodayāḥ  $ śithilitāsiśarāsanamuṣṭayaḥ  &
mṛgapater iva darpam arātayo  % yudhi gajā iva yasya na sehire  // HJm_8.11 //
prathitatejasi yatra parasparaṃ  $ praṇayasaukhyavivardhitasaṃpadaḥ  &
viṭapinīva khagāḥ phalade prajāḥ  % satatam eva sukhāya viśaśramuḥ  // HJm_8.12 //
atha kadā cit tasya rājño deśe dhātuvaiṣamyād upacīyamānodarāgniḥ pratidivasam āpāṇḍudurbalaśarīro nirojasko janakāyo mahatā rogeṇa jagrase |
bodhisattvājñayā ca bhiṣajaḥ sādaram api cikitsāṃ kurvanto na taṃ vyādhim apahartuṃ tasya janasya śekuḥ |
atha sa rājā tān vaidyān uvāca |
kenopayenāyaṃ janasya vyādhir apahartuṃ śakyaḥ syād iti |
bhiṣaja ūcuḥ |
deva yadi rohītamatsyamāṃsaṃ syāt tataḥ śaknuyāmo vayam enaṃ janam anātaṅkaṃ kartum iti |
atha sa rājā param api prayatnaṃ kurvan na kutaś cid rohītamatsyam upalebhe ||
tataḥ kadā cit sa bahir viniryayau  $ mataṅgajaskandhagataḥ kṣitīśvaraḥ  &
sitātapatraprativāritātapaḥ  % prakīrṇakabhrāntivikampitāṃśukaḥ  // HJm_8.13 //
nollāghinas tam atha bhṛtyajanānuyātaṃ  $ skandhasthitaṃ gajapateḥ kṣitipaṃ vilokya  &
utkṣipya dīnavadanāḥ sahasaiva hastāṃs  % trāyasva no nṛpa gadād iti vācam ūcuḥ  // HJm_8.14 //
atha bodhisattvas teṣāṃ vyādhimatāṃ tumulamanasāṃ karuṇam ākrandaśabdaṃ ākarṇya duḥkhāyamānahṛdayo dayāparicayād udgatabāṣpasalilatirohitākṣa idam acintayat |
kiṃ mama rājyasukhena yatra me viṣayanivāsinām iyam avasthitiḥ |
praviśya ca bhavanam āhūya sacivān idam avocat |
icchāmy ahaṃ jyāyastanayābhiṣekaṃ kartum iti |
athāmātyā ūcuḥ ||
navayauvanakarkaśe śarīre  $ dviṣatāṃ bhaṅgakare parākrame ca  &
sati cābhyudaye parārthahetau  % kim akāle bhavato vanaṃ yiyāsā  // HJm_8.15 //
rājovāca |
na khalv evaṃ yathā bhavantas tarkayantīti |
amātyāḥ punar ūcuḥ |
ko 'bhiprāyo devasya |
rājovāca |
duḥsvapnadarśanād āgatāśaṅko 'ham evaṃ tarkayāmi |
kadā cid atarkitaiveyam anityatā samāgamya māṃ vināśayet |
ataḥ putram abhiṣiktaṃ draṣṭum icchāmīti |
amātyāḥ procuḥ |
yad ājñāpayati deva iti ||
atha samucchritakāñcanatoraṇe  $ gṛhavare varatūryapaṭudhvanau  &
abhiṣiṣeca sutaṃ sutavatsalaḥ  % kṣitipatiḥ kṣitipālanamaskṛtaḥ  // HJm_8.16 //
atha sa kumāraḥ pitaram āgamyovāca |
ājñāpayatu tātaḥ kathaṃ mayā vyavahartavyam iti |
rājovāca |
śrūyatāṃ vatsa |
sarvathā na kadā cid āyuṣmatā praṇayiṇām upari nirādareṇa bhavitavyam iti |
paśya ||
nindāhetuḥ sadgatīnāṃ niroddhā  $ śūnyāgāraṃ jālinīyātudhānyāḥ  &
śreyaḥsetudhvaṃsano 'mbhaḥpravāho  % lobhāndhānāṃ matsaro vairibhūtaḥ  // HJm_8.17 //
pūrvaṃ nīcāḥ svāpateyaprasaktā  $ dagdhvātmā(17b)naṃ matsarājyāśanena  &
bhrūbhaṅgārcirjvālarūkṣair vacobhir  % nāstīty ante yācitāraṃ dahante  // HJm_8.18 //
te dhīmantas te sujanmāna ';  $ janmānyatve te na paśyanty apāyān  &
nīto nātmā yair ayaṃ duḥkhahetor  % valmīkatvaṃ matsarāśīviṣasya  // HJm_8.19 //
ibhyo 'pi pratiṣedhapāṃsumalināṃ yo vakti dainyāṃ giraṃ  $ dūrāt taṃ janam arthinaḥ pariharanty āśāvisaṃvādakam  &
tṛṣṇāśoṣitatālavo 'pi pathikā na snānapānakriyāḥ  % kurvanty apy amale janaṅgamagṛhadvārodapānāmbhasi  // HJm_8.20 //
dīrghaiḥ śmaśrubhir andhakāravadanā dūrapraviṣṭekṣaṇāḥ  $ vāryante puruṣair upāttalaguḍaiḥ pretā yad ambho'rthinaḥ  &
tattvajñas tad uvāca matsaraphalaṃ bandhuḥ prajānām jinaḥ  % saṃcintyeti paropakāravimukhī puṃsā na k'; matiḥ  // HJm_8.21 //
api ca vatsa |
loke bahumānam icchatā tvayā satyatyāgaśramādākṣiṇyādibhir guṇamaṇibhir ātmābhyalaṅkartavyaḥ ||
guṇīyantaḥ śāntā jagadahitavicchedapaṭavo  $ virūḍhapremāṇo guṇiṣu sudhiyaḥ sūnṛtagiraḥ  &
pariṣvaktā lakṣmyā na ca madakalaṅkena malinā  % nilīyante pumbhiḥ puruṣagaṇanādau supuruṣāḥ  // HJm_8.22 //
dhurāṃ ye voḍhāraḥ sakalajagadādhiśramanudo  $ dhiyo yeṣāṃ svacchā ruca iva maṇīnāṃ vitamasaḥ  &
priyaṃ kartuṃ vāñchanty asubhir api ye ca praṇayināṃ  % kathaṃ te nādheyāḥ prathamagaṇanāyāṃ guṇavatām  // HJm_8.23 //
na ca bhavatā pracurapuruṣeṇeva guṇavatsv anādareṇa bhavitavyam |
paśya ||
anuṣṇāṃśuṃ dṛṣṭvā guṇinam iva saṃprāptam atithiṃ  $ payovṛddhyā sindhuḥ prathayati muhuḥ saṃbhramam iva  &
na vardhante toyāny udayavati tatraiva sarasāṃ  % pramodāvirbhāvo mahati mahatām eva bhavati  // HJm_8.24 //
atha prakāśībhavaduḍugaṇaśabale nabhasi racitaśaśiviśeṣakāyāṃ pūrvasyāṃ diśi śalabhakulapatanavicalitadīpaśikhāṅgulīsaṃtarjiteneva navajalanīlāvabhāsā tamasā vimuktāntareṣu bhavaneṣu vāsayaṣṭivilīnaniścaleṣu tāmracūleṣv agurudhūpāmodādhivāsiteṣu vilepanavyāpāracalitamukharavalayālaṅkṛtahastapadmābhir abalābhir adhyāsitamṛduśayanīyataleṣu vāsagṛheṣu praviralajanakrayavikrayāyāṃ kva cid api vīthīyamānāpaṇāvīthyāṃ bodhisattvas tanayam anuśiṣya dīpikālokāvabhāsyamānālekhyaśobhāṃ bhavanasyottamāṃ bhuvam āruhya visarjitasarvāntaḥpurajanas tasyāṃ varāṇasāyāṃ nadyām ātmānaṃ mumukṣur evam uvāca ||
asyāṃ nadyāṃ mahākāyaḥ  $ sitaratnāmalāmbhasi  &
rohītaḥ syām ahaṃ matsyo  % lokasya vyādhiśāntaye  // HJm_8.25 //
iti prajārthaṃ parivardhitodayāṃ  $ dayāviśeṣānugatāṃ guṇātanum  &
tanuṃ mumoca sphuritākulāmbarāṃ  % varāṇasāyāṃ sariti kṣitīśvaraḥ  // HJm_8.26 //
atha bhūpatiḥ sa virarāja  $ payasi nipatan svamandirāt  &
kalpatarur iva sumerutaṭāt  % tridaśeśvaradvipa[mahā]viṣāṇaghaṭṭitaḥ  // HJm_8.27 //
patite 'tha bhūbhuji samīra-  $ lulitadhavalākulāmbare  &
vāri calitaśapharīnivahaṃ (18a)  % calacakravākamudalaṅghayat taṭaṃ  // HJm_8.28 //
tasyāṃ sa nadyāṃ patitaḥ kṣaṇena  $ samutthitāmbudhvanibhīṣaṇāyām  &
himādrisānor anurūpakāyo  % rohītamatsyaḥ samabhūn narendraḥ  // HJm_8.29 //
sa ca mahātmā sitasikatāmanoharaṃ pulinam uttīrya yadi mām ayaṃ janakāyaḥ prāṇebhyo viyojayet tato duṣkṛtaphalena yukto durgatiparāyaṇaḥ syād iti |
tad idam atra prāptakālaṃ svayam eva sarvendriyanirodhaṃ kṛtvā jīvitaṃ parityakṣyāmīti vicintya prāṇān atyākṣīt |
atha kaluṣasalilābhiṣiktasitadviradakumbhākṛtāv astagiriśikharāvalambini śiśirāṃśau pratanupāṃsūpadigdhasphaṭikamaṇinibhāsu praviralībhavantīṣu tārāsu |
saṃmīlatsu kumudagahaneṣu vinidrībhavatsu kamalākareṣu haritālaraseneva bālātapena paricchuriteṣu giriśikhareṣu narapatiśūnyaṃ śayanaṃ śayanapālikājanād upalabhyāmātyāḥ |
kva punā rājā gataḥ syād iti bhavanasamīpajātam upavanam ālokya samantataḥ paribhramanto dadṛśur varāṇasāyāḥ samudrapatyāḥ puline muktārāśim iva dīrghīkṛtaṃ rohītamatsyam |
te ca śuśruvur adṛśyavapuṣo gaganasthasya divaukaso gambhīrāṃ bhāratīm ||
ātaṅkaduḥkhavicchittyai  $ janasyāsya sa bhūpatiḥ  &
muktvātmānaṃ nadītoye  % gato rohītamatsyatām  // HJm_8.30 //
atha te 'mātyās tac chrutvā śokaduḥkhavyathitamanasa idam ūcuḥ |
aho karuṇayā rājānam ātmānaṃ sattvahitārtham eva parityājayantyā sakalā vasudheyam anāthīkṛteti bahuvidham iti vilapya śūnyamanasaḥ svān ālayān abhijagmuḥ ||
upalabhya ca vṛttāntam  $ amātyebhyas tam ākulā  &
devī prasrutabāṣpākṣī  % vyalapat tasya bhūpateḥ  // HJm_8.31 //
śrute 'pi nāma tvayi lokabāndhave  $ svayaṃ gato 'sāv iti bhūpatir divam  &
tathāpi cāniṣṭhitiduḥkhabhāginīṃ  % jijīviṣā māṃ na vihātum icchati  // HJm_8.32 //
tavānukampāsukumāracetaso  $ na jātu rūkṣaṃ hṛdayaṃ dviṣaty api  &
imaṃ vihāyānugataṃ vināgasā  % gato 'si kasmād anurāgiṇaṃ janam  // HJm_8.33 //
vimuñca he caṇḍi ruṣaṃ mahīyasīm  $ iti bruvāṇaḥ pramadājanāgrahaḥ  &
akāraṇerṣyākupitām adhomukhīṃ  % prasādayiṣyaty upagamya ko 'dya mām  // HJm_8.34 //
vidhāya karṇe vikacam navotpalaṃ  $ niveśya cārūn alakāṃs taraṅgiṇaḥ  &
manoharam maṇḍanabhūmikāsthitaḥ  % krameṇa ko me tilakaṃ kariṣyati  // HJm_8.35 //
akāri yenāṅkaniveśalālitā  $ priyeva yā rāgavatī priyeṇa me  &
cirāya sā tena vinādya vallakī  % bhaviṣyati dhyānavatīva kukkuhā  // HJm_8.36 //
ya ūḍhavāṃs tasya mukhenduśobhayā  $ sthitaikapadmasya jalasya tulyatām  &
sa eva śokād iva hā bhaviṣyati  % prabhātacandrākṛtir esa darpaṇaḥ  // HJm_8.37 //
manoharaṃ pañjaramadhyavartine  $ pradāya tubhyaṃ pariṇāmi jāmbavam  &
śirīṣaniryūhanibhaṃ priyeṇa me  % vinādya kas tvāṃ śuka pāṭhayiṣyati  // HJm_8.38 //
apetasakhyaḥ sa gato mama priyo  $ na keśapāśena punaḥ prayojanam  &
cirāya vaidhavyavidhānaśaṃsinī  % mamādya veṇī kim iyaṃ na badhyate  // HJm_8.39 //
kṣaṇād athāntaḥpurasundarījano  $ niśamya devyāḥ paridevanām iti  &
visarjitādarśavilokanādaro  % manoharāṃ maṇḍana(18b)rasikāṃ jahau  // HJm_8.40 //
vihāya kā cin nayanāntasaṅginīṃ  $ drutaṃ śalākāṃ nayanāñjanotsukā  &
viṣādavaty ardhasamāptam aṅganā  % vyanīnijad bāṣpavatī viśeṣakam  // HJm_8.41 //
vikāsinīṃ kesarapuṣpamālikāṃ  $ śiroruhebhyaḥ parimucya viklavā  &
sugandhim anyā kaṇabhedapiñjarāṃ  % vyayukta kā cit sahakāramañjarīm  // HJm_8.42 //
vilolamālābharaṇākulāṃśukā  $ nipetur anyāḥ kuṭilākulālakāḥ  &
bhramaddvirephāḥ pralayānilāhatā  % manoharāḥ kalpalatā iva striyaḥ  // HJm_8.43 //
niśamya kāś cit paricārikājanāt  $ sabāṣpanetrāḥ kṣitipasya pañcatām  &
pradoṣapadminya ivā*nilākulā  % nipatya bhūmāu nimimīlur aṅganāḥ  // HJm_8.44 //
anyā śanaiḥ parijanena vilokyamānam  $ ālikhya taṃ narapatiṃ vijitendukīrtim  &
utsaṅgasaṃstham abalā rudatī viṣādāt  % tatyāja citraphalakaṃ saha vartakābhiḥ  // HJm_8.45 //
keśān vilucya surabhīn parilūnasūtraiḥ  $ phullaiḥ kva cit praviralaiḥ kusumaiḥ parītān  &
kāś cid vibhinnavalayaiḥ kamalābhitāmrair  % ājaghnire muhur urāṃsi karais taruṇyaḥ  // HJm_8.46 //
atha te 'mātyāḥ śokavaśād āgatabāṣpasalilabindunā karuṇavilāpena tena jyeṣṭhaputreṇa nivāpasalilāñjaliṃ dāpayitvā tad antaḥpuraṃ kathaṃ cid āśvāsya taṃ vyādhigrastaṃ janam ūcuḥ |
kriyatāṃ tasya rājño 'bhiprāyaḥ |
evaṃ hi sa pūjito bhaviṣyati |
atha sa janakāyaḥ śastraiś chittvā tasya rohītamatyasyasya māṃsam ānīya vaidyābhihitena krameṇopayujya tasmād vyādheḥ pramumuce ||
tad evaṃ sa bhagavān bodhisattvabhūtaḥ sattvārthaṃ duṣkarāṇi kṛtavān iti ko nāma tasmin mahākāruṇike bhagavati buddhe sacetā jano bhaktimān na syād iti ||
|| padmakajātakam aṣṭamam ||
__________________________________________________________________________
...
__________________________________________________________________________
11. Mṛga
tṛṇam iva jīvitam iṣṭaṃ karuṇānugatāḥ parārtham ujjhantaḥ  /*
kaṭhinamanasām api mano nayanti mṛdutāṃ mahātmānaḥ  // HJm_11.1 //*
tadyathānuśrūyate
svacchasalilatayā candrikayeva dravībhūtayā mṛdupavanapreritataraṅgasaṃghātayā cakravākamithunopaśobhitapulinayā varāṇasayā nimnagayābhyalaṃkṛtācalāntare vividhatarucchāyāpihitajalāśayajale sukumāraśādvalaharitabhūbhāge kvacid araṇye bodhisattvo mṛgayūthādhipatir babhūva |
kṣīrodaphenadhavalena tanūdareṇa  $ pṛṣṭhena ca bhramarasaṃhatimecakena  &
tārāvilāsaśabalasphuritāgrapakṣmā  % reje kaṭākṣa iva yo gahanāntabhūmeḥ  // HJm_11.2 //
tasyaivaṃvidhasya bodhisattvasya kiṃcid rūpalāvaṇyapramāṇānukārī devadattas tatsamīpacārī nātimahato mṛgayūthasyādhipatyaṃ cakāra ||
tābhyām adhipatibhyāṃ te  $ pālite tṛṇam aśnatī  &
śaṅkāviyogaviśrabdhaṃ  % mṛgayūthe viceratuḥ  // HJm_11.3 //
atha kadācit sātmībhūtamṛgayāvyasano brahmadatto nāma rājā nirgamya vārāṇasyās tiryaguraḥsthalaviniveśitadhanvā vājivarādhirohī sadṛśānuyātras turagakhurasamuddhatapāṃsuparidhūsaranayanapakṣmā divasakarasaṃtāpajanitasvedakaṇākrāntalalāṭadeśaḥ sasainyadhvanisaṃtrāsotpatitamayūratittiricakoravanakṛkavākūni viṣamonnatāni nimnabhūmibhāgāni kvacitpadāticaraṇasaṃtrāsitahariṇakhuravinyāsacakitasphuritaśapharīkulavimuktasravantītaṭasalilāni mattagajapatikapolanikaṣaṇasaṃkrāntamadādhivāsitataruskandhasamīpabhrāntamadhukaragaṇāni taṭaviṭapiśākhāvalagnaśuṣkakakubhākṣaphalamadgubalākāpicchaparimiśrakāśakuśavaṃśataruparṇasaṃcayasūcyamānacirātikrāntagirisaritpūrāṇi palvalapaṅkavinimagnavyāghrapadāni pakvodumbaragandhādhivāsitagahvarāṇi pavanacalitatanupatākākuṭilabhujagasṛtibhir aṅkitamārgapāṃsūni vanāntarāṇi vilokayan kiṃcid atikramya tan mṛgayūthadvayaṃ viśrabdhasthitaṃ sainyena pariveṣṭayāmāsa |
atha vilokya camūṃ dhṛtakārmukāṃ  $ calakhalīnasamucchritanisvanām  &
aśaraṇāḥ paribhinnakadambakā  % bhayavaśena mṛgāḥ paridudruvuḥ  // HJm_11.4 //
avalokya samantataḥ parītān  $ nṛpasainyena mṛgān sa bodhisattvaḥ  &
śaradheḥ śaram uddharantam ārād  % avanīśaṃ samupetya saṃbabhāṣe  // HJm_11.5 //
yugapan mṛgasaṃkṣayāya kasmād  $ dhanur etat kriyate tvayā sabāṇam  &
divase divase mahānasaṃ te  % mṛgam ekaikam ahaṃ visarjayiṣye  // HJm_11.6 //
nijagāda mahīpatis tatas taṃ  $ yadi satyaṃ mṛga tat tathā kariṣye  &
na kariṣyasi ced imāṃ vyavasthāṃ  % prahariṣyāmi tato mṛgeṣu bhūyaḥ  // HJm_11.7 //
pratipadya gate 'tha bhūmipāle  $ dhavalacchattranivāritārkatāpe  &
nijagāda sametya bodhisattvo  % hariṇāṃs tān punar ekatām upetān  // HJm_11.8 //
yugapat samupāgate vināśe  $ yadi labhyeta punaḥ kramaḥ sa sādhuḥ  &
kramam etya cirāya śāntihetuṃ  % bhavitā nāma kadācid anyad eva  // HJm_11.9 //
gajakumbhavibhedapaṇḍitānāṃ  $ balināṃ kesariṇām api dviṣantaḥ  &
kṣapayanti śarair asūn narendrāḥ  % kim u darbhāgrabhujāṃ vane mṛgāṇām  // HJm_11.10 //
sitamaṇiśucibhis tamo vibhindañ  $ jagad avabhāsya marīcibhiḥ śaśāṅkaḥ  &
patati vigatakāntir astaśailāt  % kṣaṇaviśarārava eva sarvabhāvāḥ  // HJm_11.11 //
salilam urutaraṅgaṃ raṃhasā kṣobhayitvā  $ harati jaladhimadhyāt pannagaṃ vainateyaḥ  &
atipatati na kaścit karmaṇāṃ kovido 'pi  % prathitagurubalo 'pi prāktanānāṃ vipākam  // HJm_11.12 //
iti karmagatiṃ jñātvā  $ vijñānapaṭavo budhāḥ  &
prāṇātyaye 'pi nāyānti  % viṣādaṃ dhīracetasaḥ  // HJm_11.13 //
atha yūthapatidvayasamādeśāt tābhyāṃ yūthābhyām ahany ahany ekaiko mṛgas tasya rājño bhojanapaktikāle mahānasam agāt | evaṃ ca katipayeṣv ahaḥsv atikrānteṣu devadattayūthavartinyāḥ samāpannasattvāyā hariṇyāḥ prāpto gamanavāraḥ | tataḥ sā svayūthapatim āgamyovāca | svāmin niyataṃ śvaḥ prasavitrī bhavitāsmi | tataḥ prasūya vane mṛgaśāvaṃ vinikṣipya gantāsmi | mayā khalu tatra yuktaṃ martum | naitena garbhasthena śāvakeneti | devadatto yūthapatir uvāca | tat katamo 'nyo mṛgas tava vāre prāpte gamiṣyati | sarvathā tvayaiva gantavyam anātmajñā bhavatī yā mamājñāṃ laṅghayatīti | tena yūthapatinā nirbhartsitā sāpasṛtya mṛgī cintayāmāsa | yo 'yaṃ dvitīyo yūthapatir ayam atikāruṇikas tasmād enam api tāvad abhyarthayiṣye | gatvā ca bodhisattvam uvāca |
mama yūthapate vāraḥ  $ prāpto gantuṃ nṛpālayam  &
āsannaprasavā cāsmi  % tad enaṃ rakṣa śāvakam  // HJm_11.14 //
prasūtamātram ālīnam  $ avalihya ca jihvayā  &
stanaṃ ca pāyayitvāhaṃ  % śāvaṃ cañcalanetrakam  // HJm_11.15 //
vanānte śaṅkhaśakalac-  $ chāyair daśanakuḍmalaiḥ  &
spṛśantaṃ śādvalaśikhāṃ  % vilokya ca puraḥsthitam  // HJm_11.16 //
mama yūthapate yūthe  $ bhaginy asti kanīyasī  &
gamiṣyāmi kṛtārthāhaṃ  % tasyāṃ nikṣipya putrakam  // HJm_11.17 //
iti putralālasāṃ tāṃ hariṇīm abhidhāyinīṃ samālokya  /*
yūthapater ārūḍhaṃ sutarām anukampayā hṛdayam  // HJm_11.18 //*
aparicite 'py anukampā duḥkhini sutarāṃ vivardhate sādhoḥ  /*
jalasiktamūlajālā lateva vṛkṣaṃ samālambya  // HJm_11.19 //*
yasyaivāsty anukampā dīnaṃ  $ śaraṇāgataṃ samālokya  &
tadvyasanabhaṅgahetuṃ sa  % eva kurute paraṃ yatnam  // HJm_11.20 //
tām ūcivān atha mṛgīṃ mṛgayūthanātho  $ bhadre parityaja śucaṃ manasi sphurantīm  &
tvaṃ tiṣṭha nirvṛtim upetya vane carantī  % yāsyāmy ahaṃ narapateḥ svayam eva veśma  // HJm_11.21 //
bālaṃ śirīṣaharitaṃ tṛṇam ādaśantaṃ  $ candrāṃśujālavimalaṃ salilaṃ pibantam  &
saṃkrīḍamānam iha putrakam eṇaśāvaiḥ  % sārdhaṃ ciraṃ samavalokaya cañcalākṣam  // HJm_11.22 //
āśvāsya tām iti mṛgīṃ sa jagāda dhīras  $ trātā yathādya hariṇī maraṇān mayeyam  &
duḥkhāt punarbhavakṛtāj janatāṃ tathaiva  % trāyeya mārajayinīṃ samavāpya bodhim  // HJm_11.23 //
ity uktvā sa yūthapatir udarākrāntibaddhoṣmaṇaḥ khurapuṭotkhātarajaskān mṛgaromanthanojjhitabadarāsthinicitaparyantād vasatisthānāt prāg eva samutthāya vimanasā yūthenānugamyamāno vārāṇasīm abhitaḥ pratasthe |
vikośapuṣpās tam athākulākulāḥ  $ kalair alīnāṃ virutair visāribhiḥ  &
vidhūtaśākhāgrakarā nabhasvatā  % nivartayāmāsur ivācaladrumāḥ  // HJm_11.24 //
vimucyamānaṃ suhṛdeva tena tan  $ mṛgeṇa vātāhatalolapallavam  &
visāricīrīvirutaṃ samantato  % vanaṃ rurodeva samutsukotsukam  // HJm_11.25 //
atha bodhisattvo vārāṇasīsamīpam āgamya kiṃcid vilambya tan mṛgayūtham ity uvāca | nivartyatām idānīm | sulabhaviyogāni hi lokasaṃgatāni | suciram api vasantakālaramaṇīyam aravindavanam upāsya himasamayaparimlānapalāśakesarakarṇikam apagatagandham apahāya gacchaty eva prakṛticañcalā śrīḥ | avabhāsya ca prāvṛṭkālajaladapaṭāvaguṇṭhitāni digvadhūmukhāni lāsyam iva ca darśayitvā viraktā iva veśyāṅganāḥ śaratkālavigalitasalilalaghūn apagatavibhavān kāmukān iva parityajanti jaladharān aciraprabhāḥ | kṣaṇadāmukhaviśeṣakaḥ śiśirāṃśur api prabhātasamaye parityajyate sahajayā kāntyā | sarvathā na tat kiṃcij jagati vidyate yan nānyonyaviyogi syād iti vicintya dharmaparāyaṇair yuṣmābhir bhūtvā samyag ātmā paripālanīya iti | tac ca mṛgayūthaṃ