Tương Ưng Nhân Duyên (Nidāna Saṃyutta)

Saṁyutta Nikāya 12.10 
1. Buddhavagga 
Gotamasutta 
“Pubbeva me, bhikkhave, sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi: 
‘kicchaṁ vatāyaṁ loko āpanno jāyati ca jīyati ca mīyati ca cavati ca upapajjati ca. 
Atha ca panimassa dukkhassa nissaraṇaṁ nappajānāti jarāmaraṇassa. 
Kudāssu nāma imassa dukkhassa nissaraṇaṁ paññāyissati jarāmaraṇassā’ti? 
Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: 
‘kimhi nu kho sati jarāmaraṇaṁ hoti, kiṁpaccayā jarāmaraṇan’ti? 
Tassa mayhaṁ, bhikkhave, yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo: 
‘jātiyā kho sati jarāmaraṇaṁ hoti, jātipaccayā jarāmaraṇan’ti. 
Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: 
‘kimhi nu kho sati jāti hoti …pe… 
bhavo … 
upādānaṁ … 
taṇhā … 
vedanā … 
phasso … 
saḷāyatanaṁ … 
nāmarūpaṁ … 
viññāṇaṁ … 
saṅkhārā honti, kiṁpaccayā saṅkhārā’ti? 
Tassa mayhaṁ, bhikkhave, yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo: 
‘avijjāya kho sati saṅkhārā honti, avijjāpaccayā saṅkhārā’ti. 
Iti hidaṁ avijjāpaccayā saṅkhārā; 
saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ …pe… 
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. 
‘Samudayo, samudayo’ti kho me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi. 
Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: 
‘kimhi nu kho asati jarāmaraṇaṁ na hoti, kissa nirodhā jarāmaraṇanirodho’ti? 
Tassa mayhaṁ, bhikkhave, yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo: 
‘jātiyā kho asati jarāmaraṇaṁ na hoti, jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’ti. 
Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi: 
‘kimhi nu kho asati jāti na hoti …pe… 
bhavo … 
upādānaṁ … 
taṇhā … 
vedanā … 
phasso … 
saḷāyatanaṁ … 
nāmarūpaṁ … 
viññāṇaṁ … 
saṅkhārā na honti, kissa nirodhā saṅkhāranirodho’ti? 
Tassa mayhaṁ, bhikkhave, yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo: 
‘avijjāya kho asati saṅkhārā na honti, avijjānirodhā saṅkhāranirodho’ti. 
Iti hidaṁ avijjānirodhā saṅkhāranirodho; 
saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho …pe… 
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti. 
‘Nirodho, nirodho’ti kho me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādī”ti. 
Dasamo. 
Buddhavaggo paṭhamo. 
Tassuddānaṁ 
Desanā vibhaṅgapaṭipadā ca, 
Vipassī sikhī ca vessabhū; 
Kakusandho koṇāgamano kassapo, 
Mahāsakyamuni ca gotamoti. 

Saṁyutta Nikāya 12.11 
2. Āhāravagga 
Āhārasutta 
Evaṁ me sutaṁ—
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme … 
“cattārome, bhikkhave, āhārā bhūtānaṁ vā sattānaṁ ṭhitiyā sambhavesīnaṁ vā anuggahāya. 
Katame cattāro? 
Kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā, phasso dutiyo, manosañcetanā tatiyā, viññāṇaṁ catutthaṁ. 
Ime kho, bhikkhave, cattāro āhārā bhūtānaṁ vā sattānaṁ ṭhitiyā sambhavesīnaṁ vā anuggahāya. 
Ime, bhikkhave, cattāro āhārā kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā? 
Ime cattāro āhārā taṇhānidānā taṇhāsamudayā taṇhājātikā taṇhāpabhavā. 
Taṇhā cāyaṁ, bhikkhave, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā? 
Taṇhā vedanānidānā vedanāsamudayā vedanājātikā vedanāpabhavā. 
Vedanā cāyaṁ, bhikkhave, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā? 
Vedanā phassanidānā phassasamudayā phassajātikā phassapabhavā. 
Phasso cāyaṁ, bhikkhave, kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko kiṁpabhavo? 
Phasso saḷāyatananidāno saḷāyatanasamudayo saḷāyatanajātiko saḷāyatanapabhavo. 
Saḷāyatanañcidaṁ, bhikkhave, kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ kiṁpabhavaṁ? 
Saḷāyatanaṁ nāmarūpanidānaṁ nāmarūpasamudayaṁ nāmarūpajātikaṁ nāmarūpapabhavaṁ. 
Nāmarūpañcidaṁ, bhikkhave, kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ kiṁpabhavaṁ? 
Nāmarūpaṁ viññāṇanidānaṁ viññāṇasamudayaṁ viññāṇajātikaṁ viññāṇapabhavaṁ. 
Viññāṇañcidaṁ, bhikkhave, kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ kiṁpabhavaṁ? 
Viññāṇaṁ saṅkhāranidānaṁ saṅkhārasamudayaṁ saṅkhārajātikaṁ saṅkhārapabhavaṁ. 
Saṅkhārā cime, bhikkhave, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā? 
Saṅkhārā avijjānidānā avijjāsamudayā avijjājātikā avijjāpabhavā. 
Iti kho, bhikkhave, avijjāpaccayā saṅkhārā; 
saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ …pe… 
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. 
Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho; 
saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho …pe… 
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī”ti. 
Paṭhamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 12.12 
2. Āhāravagga 
Moḷiyaphaggunasutta 
Sāvatthiyaṁ viharati. 
“Cattārome, bhikkhave, āhārā bhūtānaṁ vā sattānaṁ ṭhitiyā sambhavesīnaṁ vā anuggahāya. 
Katame cattāro? 
Kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā, phasso dutiyo, manosañcetanā tatiyā, viññāṇaṁ catutthaṁ. 
Ime kho, bhikkhave, cattāro āhārā bhūtānaṁ vā sattānaṁ ṭhitiyā sambhavesīnaṁ vā anuggahāyā”ti. 
Evaṁ vutte, āyasmā moḷiyaphagguno bhagavantaṁ etadavoca: 
“ko nu kho, bhante, viññāṇāhāraṁ āhāretī”ti? 
“No kallo pañho”ti bhagavā avoca: 
“‘āhāretī’ti ahaṁ na vadāmi. 
‘Āhāretī’ti cāhaṁ vadeyyaṁ, tatrassa kallo pañho: 
‘ko nu kho, bhante, āhāretī’ti? 
Evañcāhaṁ na vadāmi. 
Evaṁ maṁ avadantaṁ yo evaṁ puccheyya: 
‘kissa nu kho, bhante, viññāṇāhāro’ti, esa kallo pañho. 
Tatra kallaṁ veyyākaraṇaṁ: 
‘viññāṇāhāro āyatiṁ punabbhavābhinibbattiyā paccayo, tasmiṁ bhūte sati saḷāyatanaṁ, saḷāyatanapaccayā phasso’”ti. 
“Ko nu kho, bhante, phusatī”ti? 
“No kallo pañho”ti bhagavā avoca: 
“‘phusatī’ti ahaṁ na vadāmi. 
‘Phusatī’ti cāhaṁ vadeyyaṁ, tatrassa kallo pañho: 
‘ko nu kho, bhante, phusatī’ti? 
Evañcāhaṁ na vadāmi. 
Evaṁ maṁ avadantaṁ yo evaṁ puccheyya: 
‘kiṁpaccayā nu kho, bhante, phasso’ti, esa kallo pañho. 
Tatra kallaṁ veyyākaraṇaṁ: 
‘saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā’”ti. 
“Ko nu kho, bhante, vedayatī”ti? 
“No kallo pañho”ti bhagavā avoca: 
“‘vedayatī’ti ahaṁ na vadāmi. 
‘Vedayatī’ti cāhaṁ vadeyyaṁ, tatrassa kallo pañho: 
‘ko nu kho, bhante, vedayatī’ti? 
Evañcāhaṁ na vadāmi. 
Evaṁ maṁ avadantaṁ yo evaṁ puccheyya: 
‘kiṁpaccayā nu kho, bhante, vedanā’ti, esa kallo pañho. 
Tatra kallaṁ veyyākaraṇaṁ: 
‘phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā’”ti. 
“Ko nu kho, bhante, tasatī”ti? 
“No kallo pañho”ti bhagavā avoca: 
“‘tasatī’ti ahaṁ na vadāmi. 
‘Tasatī’ti cāhaṁ vadeyyaṁ, tatrassa kallo pañho: 
‘ko nu kho, bhante, tasatī’ti? 
Evañcāhaṁ na vadāmi. 
Evaṁ maṁ avadantaṁ yo evaṁ puccheyya: 
‘kiṁpaccayā nu kho, bhante, taṇhā’ti, esa kallo pañho. 
Tatra kallaṁ veyyākaraṇaṁ: 
‘vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānan’”ti. 
“Ko nu kho, bhante, upādiyatī”ti? 
“No kallo pañho”ti bhagavā avoca: 
“‘upādiyatī’ti ahaṁ na vadāmi. 
‘Upādiyatī’ti cāhaṁ vadeyyaṁ, tatrassa kallo pañho: 
‘ko nu kho, bhante, upādiyatī’ti? 
Evañcāhaṁ na vadāmi. 
Evaṁ maṁ avadantaṁ yo evaṁ puccheyya: 
‘kiṁpaccayā nu kho, bhante, upādānan’ti, esa kallo pañho. 
Tatra kallaṁ veyyākaraṇaṁ: 
‘taṇhāpaccayā upādānaṁ; 
upādānapaccayā bhavo’ti …pe… 
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. 
Channaṁ tveva, phagguna, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā phassanirodho; 
phassanirodhā vedanānirodho; 
vedanānirodhā taṇhānirodho; 
taṇhānirodhā upādānanirodho; 
upādānanirodhā bhavanirodho; 
bhavanirodhā jātinirodho; 
jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. 
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī”ti. 
Dutiyaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 12.13 
2. Āhāravagga 
Samaṇabrāhmaṇasutta 
Sāvatthiyaṁ viharati. 
“Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā jarāmaraṇaṁ nappajānanti, jarāmaraṇasamudayaṁ nappajānanti, jarāmaraṇanirodhaṁ nappajānanti, jarāmaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ nappajānanti; 
jātiṁ …pe… 
bhavaṁ … 
upādānaṁ … 
taṇhaṁ … 
vedanaṁ … 
phassaṁ … 
saḷāyatanaṁ … 
nāmarūpaṁ … 
viññāṇaṁ … 
saṅkhāre nappajānanti, saṅkhārasamudayaṁ nappajānanti, saṅkhāranirodhaṁ nappajānanti, saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ nappajānanti, 
na me te, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu vā samaṇasammatā brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā; na ca pana te āyasmanto sāmaññatthaṁ vā brahmaññatthaṁ vā diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti. 
Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā jarāmaraṇaṁ pajānanti, jarāmaraṇasamudayaṁ pajānanti, jarāmaraṇanirodhaṁ pajānanti, jarāmaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānanti; 
jātiṁ …pe… 
bhavaṁ … 
upādānaṁ … 
taṇhaṁ … 
vedanaṁ … 
phassaṁ … 
saḷāyatanaṁ … 
nāmarūpaṁ … 
viññāṇaṁ … 
saṅkhāre pajānanti, saṅkhārasamudayaṁ pajānanti, saṅkhāranirodhaṁ pajānanti, saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānanti, 
te kho me, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu ceva samaṇasammatā brāhmaṇesu ca brāhmaṇasammatā; te ca panāyasmanto sāmaññatthañca brahmaññatthañca diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī”ti. 
Tatiyaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 12.14 
2. Āhāravagga 
Dutiyasamaṇabrāhmaṇasutta 
Sāvatthiyaṁ viharati. 
“Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ime dhamme nappajānanti, imesaṁ dhammānaṁ samudayaṁ nappajānanti, imesaṁ dhammānaṁ nirodhaṁ nappajānanti, imesaṁ dhammānaṁ nirodhagāminiṁ paṭipadaṁ nappajānanti, katame dhamme nappajānanti, katamesaṁ dhammānaṁ samudayaṁ nappajānanti, katamesaṁ dhammānaṁ nirodhaṁ nappajānanti, katamesaṁ dhammānaṁ nirodhagāminiṁ paṭipadaṁ nappajānanti? 
Jarāmaraṇaṁ nappajānanti, jarāmaraṇasamudayaṁ nappajānanti, jarāmaraṇanirodhaṁ nappajānanti, jarāmaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ nappajānanti; 
jātiṁ …pe… 
bhavaṁ … 
upādānaṁ … 
taṇhaṁ … 
vedanaṁ … 
phassaṁ … 
saḷāyatanaṁ … 
nāmarūpaṁ … 
viññāṇaṁ … 
saṅkhāre nappajānanti, saṅkhārasamudayaṁ nappajānanti, saṅkhāranirodhaṁ nappajānanti, saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ nappajānanti. 
Ime dhamme nappajānanti, imesaṁ dhammānaṁ samudayaṁ nappajānanti, imesaṁ dhammānaṁ nirodhaṁ nappajānanti, imesaṁ dhammānaṁ nirodhagāminiṁ paṭipadaṁ nappajānanti. 
Na me te, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu vā samaṇasammatā brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā, na ca pana te āyasmanto sāmaññatthaṁ vā brahmaññatthaṁ vā diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti. 
Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ime dhamme pajānanti, imesaṁ dhammānaṁ samudayaṁ pajānanti, imesaṁ dhammānaṁ nirodhaṁ pajānanti, imesaṁ dhammānaṁ nirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānanti, katame dhamme pajānanti, katamesaṁ dhammānaṁ samudayaṁ pajānanti, katamesaṁ dhammānaṁ nirodhaṁ pajānanti, katamesaṁ dhammānaṁ nirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānanti? 
Jarāmaraṇaṁ pajānanti, jarāmaraṇasamudayaṁ pajānanti, jarāmaraṇanirodhaṁ pajānanti, jarāmaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānanti; 
jātiṁ …pe… 
bhavaṁ … 
upādānaṁ … 
taṇhaṁ … 
vedanaṁ … 
phassaṁ … 
saḷāyatanaṁ … 
nāmarūpaṁ … 
viññāṇaṁ … 
saṅkhāre pajānanti, saṅkhārasamudayaṁ pajānanti, saṅkhāranirodhaṁ pajānanti, saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānanti. 
Ime dhamme pajānanti, imesaṁ dhammānaṁ samudayaṁ pajānanti, imesaṁ dhammānaṁ nirodhaṁ pajānanti, imesaṁ dhammānaṁ nirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānanti. 
Te kho me, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu ceva samaṇasammatā, brāhmaṇesu ca brāhmaṇasammatā. Te ca panāyasmanto sāmaññatthañca brahmaññatthañca diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī”ti. 
Catutthaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 12.15 
2. Āhāravagga 
Kaccānagottasutta 
Sāvatthiyaṁ viharati. 
Atha kho āyasmā kaccānagotto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā kaccānagotto bhagavantaṁ etadavoca: 
“‘sammādiṭṭhi sammādiṭṭhī’ti, bhante, vuccati. 
Kittāvatā nu kho, bhante, sammādiṭṭhi hotī”ti? 
“Dvayanissito khvāyaṁ, kaccāna, loko yebhuyyena—atthitañceva natthitañca. 
Lokasamudayaṁ kho, kaccāna, yathābhūtaṁ sammappaññāya passato yā loke natthitā sā na hoti. 
Lokanirodhaṁ kho, kaccāna, yathābhūtaṁ sammappaññāya passato yā loke atthitā sā na hoti. 
Upayupādānābhinivesavinibandho khvāyaṁ, kaccāna, loko yebhuyyena. 
Tañcāyaṁ upayupādānaṁ cetaso adhiṭṭhānaṁ abhinivesānusayaṁ na upeti na upādiyati nādhiṭṭhāti: ‘attā me’ti. 
‘Dukkhameva uppajjamānaṁ uppajjati, dukkhaṁ nirujjhamānaṁ nirujjhatī’ti na kaṅkhati na vicikicchati aparapaccayā ñāṇamevassa ettha hoti. 
Ettāvatā kho, kaccāna, sammādiṭṭhi hoti. 
‘Sabbamatthī’ti kho, kaccāna, ayameko anto. 
‘Sabbaṁ natthī’ti ayaṁ dutiyo anto. 
Ete te, kaccāna, ubho ante anupagamma majjhena tathāgato dhammaṁ deseti: 
‘avijjāpaccayā saṅkhārā; 
saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ …pe… 
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. 
Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho; 
saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho …pe… 
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’”ti. 
Pañcamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 12.16 
2. Āhāravagga 
Dhammakathikasutta 
Sāvatthiyaṁ … 
Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca: 
“‘dhammakathiko dhammakathiko’ti, bhante, vuccati. 
Kittāvatā nu kho, bhante, dhammakathiko hotī”ti? 
“Jarāmaraṇassa ce bhikkhu nibbidāya virāgāya nirodhāya dhammaṁ deseti, ‘dhammakathiko bhikkhū’ti alaṁvacanāya. 
Jarāmaraṇassa ce bhikkhu nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti, ‘dhammānudhammappaṭipanno bhikkhū’ti alaṁvacanāya. 
Jarāmaraṇassa ce bhikkhu nibbidā virāgā nirodhā anupādāvimutto hoti, ‘diṭṭhadhammanibbānappatto bhikkhū’ti alaṁvacanāya. 
Jātiyā ce bhikkhu …pe… 
bhavassa ce bhikkhu … 
upādānassa ce bhikkhu … 
taṇhāya ce bhikkhu … 
vedanāya ce bhikkhu … 
phassassa ce bhikkhu … 
saḷāyatanassa ce bhikkhu … 
nāmarūpassa ce bhikkhu … 
viññāṇassa ce bhikkhu … 
saṅkhārānañce bhikkhu … 
avijjāya ce bhikkhu nibbidāya virāgāya nirodhāya dhammaṁ deseti, ‘dhammakathiko bhikkhū’ti alaṁvacanāya. 
Avijjāya ce bhikkhu nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti, ‘dhammānudhammappaṭipanno bhikkhū’ti alaṁvacanāya. 
Avijjāya ce bhikkhu nibbidā virāgā nirodhā anupādāvimutto hoti, ‘diṭṭhadhammanibbānappatto bhikkhū’ti alaṁvacanāyā”ti. 
Chaṭṭhaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 12.17 
2. Āhāravagga 
Acelakassapasutta 
Evaṁ me sutaṁ—
ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. 
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṁ piṇḍāya pāvisi. 
Addasā kho acelo kassapo bhagavantaṁ dūratova āgacchantaṁ. 
Disvāna yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi. 
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho acelo kassapo bhagavantaṁ etadavoca: 
“puccheyyāma mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ kañcideva desaṁ, sace no bhavaṁ gotamo okāsaṁ karoti pañhassa veyyākaraṇāyā”ti. 
“Akālo kho tāva, kassapa, pañhassa; 
antaragharaṁ paviṭṭhamhā”ti. 
Dutiyampi kho acelo kassapo bhagavantaṁ etadavoca: 
“puccheyyāma mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ kañcideva desaṁ, sace no bhavaṁ gotamo okāsaṁ karoti pañhassa veyyākaraṇāyā”ti. 
“Akālo kho tāva, kassapa, pañhassa; 
antaragharaṁ paviṭṭhamhā”ti. 
Tatiyampi kho acelo kassapo …pe… 
antaragharaṁ paviṭṭhamhāti. 
Evaṁ vutte, acelo kassapo bhagavantaṁ etadavoca: 
“na kho pana mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ bahudeva pucchitukāmā”ti. 
“Puccha, kassapa, yadākaṅkhasī”ti. 
“Kiṁ nu kho, bho gotama, ‘sayaṅkataṁ dukkhan’ti? 
‘Mā hevaṁ, kassapā’ti bhagavā avoca. 
‘Kiṁ pana, bho gotama, paraṅkataṁ dukkhan’ti? 
‘Mā hevaṁ, kassapā’ti bhagavā avoca. 
‘Kiṁ nu kho, bho gotama, sayaṅkatañca paraṅkatañca dukkhan’ti? 
‘Mā hevaṁ, kassapā’ti bhagavā avoca. 
‘Kiṁ pana, bho gotama, asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ dukkhan’ti? 
‘Mā hevaṁ, kassapā’ti bhagavā avoca. 
‘Kiṁ nu kho, bho gotama, natthi dukkhan’ti? 
‘Na kho, kassapa, natthi dukkhaṁ. 
Atthi kho, kassapa, dukkhan’ti. 
‘Tena hi bhavaṁ gotamo dukkhaṁ na jānāti, na passatī’ti. 
‘Na khvāhaṁ, kassapa, dukkhaṁ na jānāmi, na passāmi. 
Jānāmi khvāhaṁ, kassapa, dukkhaṁ; 
passāmi khvāhaṁ, kassapa, dukkhan’”ti. 
“Kiṁ nu kho, bho gotama, ‘sayaṅkataṁ dukkhan’ti iti puṭṭho samāno ‘mā hevaṁ, kassapā’ti vadesi. 
‘Kiṁ pana, bho gotama, paraṅkataṁ dukkhan’ti iti puṭṭho samāno ‘mā hevaṁ, kassapā’ti vadesi. 
‘Kiṁ nu kho, bho gotama, sayaṅkatañca paraṅkatañca dukkhan’ti iti puṭṭho samāno ‘mā hevaṁ, kassapā’ti vadesi. 
‘Kiṁ pana, bho gotama, asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ dukkhan’ti iti puṭṭho samāno ‘mā hevaṁ, kassapā’ti vadesi. 
‘Kiṁ nu kho, bho gotama, natthi dukkhan’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho, kassapa, natthi dukkhaṁ, atthi kho, kassapa, dukkhan’ti vadesi. 
‘Tena hi bhavaṁ gotamo dukkhaṁ na jānāti na passatī’ti iti puṭṭho samāno ‘na khvāhaṁ, kassapa, dukkhaṁ na jānāmi na passāmi. 
Jānāmi khvāhaṁ, kassapa, dukkhaṁ; 
passāmi khvāhaṁ, kassapa, dukkhan’ti vadesi. 
Ācikkhatu ca me, bhante, bhagavā dukkhaṁ. 
Desetu ca me, bhante, bhagavā dukkhan”ti. 
“‘So karoti so paṭisaṁvedayatī’ti kho, kassapa, ādito sato ‘sayaṅkataṁ dukkhan’ti iti vadaṁ sassataṁ etaṁ pareti. 
‘Añño karoti añño paṭisaṁvedayatī’ti kho, kassapa, vedanābhitunnassa sato ‘paraṅkataṁ dukkhan’ti iti vadaṁ ucchedaṁ etaṁ pareti. 
Ete te, kassapa, ubho ante anupagamma majjhena tathāgato dhammaṁ deseti: 
‘avijjāpaccayā saṅkhārā; 
saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ …pe… 
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. 
Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho; 
saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho …pe… 
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’”ti. 
Evaṁ vutte, acelo kassapo bhagavantaṁ etadavoca: 
“abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante. 
Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya …pe… ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. 
Esāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. 
Labheyyāhaṁ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṁ, labheyyaṁ upasampadan”ti. 
“Yo kho, kassapa, aññatitthiyapubbo imasmiṁ dhammavinaye ākaṅkhati pabbajjaṁ, ākaṅkhati upasampadaṁ, so cattāro māse parivasati. Catunnaṁ māsānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti upasampādenti bhikkhubhāvāya. 
Api ca mayā puggalavemattatā viditā”ti. 
“Sace, bhante, aññatitthiyapubbo imasmiṁ dhammavinaye ākaṅkhati pabbajjaṁ, ākaṅkhati upasampadaṁ, cattāro māse parivasati. Catunnaṁ māsānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti upasampādenti bhikkhubhāvāya. Ahaṁ cattāri vassāni parivasissāmi, catunnaṁ vassānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājentu upasampādentu bhikkhubhāvāyā”ti. 
Alattha kho acelo kassapo bhagavato santike pabbajjaṁ, alattha upasampadaṁ. 
Acirūpasampanno ca panāyasmā kassapo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. 
“Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti abbhaññāsi. 
Aññataro ca panāyasmā kassapo arahataṁ ahosīti. 
Sattamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 12.18 
2. Āhāravagga 
Timbarukasutta 
Sāvatthiyaṁ viharati. 
Atha kho timbaruko paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi. 
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho timbaruko paribbājako bhagavantaṁ etadavoca: 
“Kiṁ nu kho, bho gotama, sayaṅkataṁ sukhadukkhanti? 
Mā hevaṁ, timbarukāti bhagavā avoca. 
Kiṁ pana, bho gotama, paraṅkataṁ sukhadukkhanti? 
Mā hevaṁ, timbarukāti bhagavā avoca. 
Kiṁ nu kho, bho gotama, sayaṅkatañca paraṅkatañca sukhadukkhanti? 
Mā hevaṁ, timbarukāti bhagavā avoca. 
Kiṁ pana, bho gotama, asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ sukhadukkhanti? 
Mā hevaṁ, timbarukāti bhagavā avoca. 
Kiṁ nu kho, bho gotama, natthi sukhadukkhanti? 
Na kho, timbaruka, natthi sukhadukkhaṁ; 
atthi kho, timbaruka, sukhadukkhanti. 
Tena hi bhavaṁ gotamo sukhadukkhaṁ na jānāti, na passatīti? 
Na khvāhaṁ, timbaruka, sukhadukkhaṁ na jānāmi, na passāmi. 
Jānāmi khvāhaṁ, timbaruka, sukhadukkhaṁ; 
passāmi khvāhaṁ, timbaruka, sukhadukkhan”ti. 
“‘Kiṁ nu kho, bho gotama, sayaṅkataṁ sukhadukkhan’ti iti puṭṭho samāno ‘mā hevaṁ, timbarukā’ti vadesi. 
‘Kiṁ pana, bho gotama, paraṅkataṁ sukhadukkhan’ti iti puṭṭho samāno ‘mā hevaṁ, timbarukā’ti vadesi. 
‘Kiṁ nu kho, bho gotama, sayaṅkatañca paraṅkatañca sukhadukkhan’ti iti puṭṭho samāno ‘mā hevaṁ, timbarukā’ti vadesi. 
‘Kiṁ pana, bho gotama, asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ sukhadukkhan’ti iti puṭṭho samāno ‘mā hevaṁ, timbarukā’ti vadesi. 
‘Kiṁ nu kho, bho gotama, natthi sukhadukkhan’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho, timbaruka, natthi sukhadukkhaṁ; 
atthi kho, timbaruka, sukhadukkhan’ti vadesi. 
‘Tena hi bhavaṁ gotamo sukhadukkhaṁ na jānāti, na passatī’ti iti puṭṭho samāno ‘na khvāhaṁ, timbaruka, sukhadukkhaṁ na jānāmi, na passāmi. 
Jānāmi khvāhaṁ, timbaruka, sukhadukkhaṁ; 
passāmi khvāhaṁ, timbaruka, sukhadukkhan’ti vadesi. 
Ācikkhatu ca me bhavaṁ gotamo sukhadukkhaṁ. 
Desetu ca me bhavaṁ gotamo sukhadukkhan”ti. 
“‘Sā vedanā, so vedayatī’ti kho, timbaruka, ādito sato ‘sayaṅkataṁ sukhadukkhan’ti evampāhaṁ na vadāmi. 
‘Aññā vedanā, añño vedayatī’ti kho, timbaruka, vedanābhitunnassa sato ‘paraṅkataṁ sukhadukkhan’ti evampāhaṁ na vadāmi. 
Ete te, timbaruka, ubho ante anupagamma majjhena tathāgato dhammaṁ deseti: 
‘avijjāpaccayā saṅkhārā; 
saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ …pe… 
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. 
Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho; 
saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho …pe… 
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’”ti. 
Evaṁ vutte, timbaruko paribbājako bhagavantaṁ etadavoca: 
“abhikkantaṁ, bho gotama …pe… 
esāhaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. 
Upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti. 
Aṭṭhamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 12.19 
2. Āhāravagga 
Bālapaṇḍitasutta 
Sāvatthiyaṁ viharati. 
“Avijjānīvaraṇassa, bhikkhave, bālassa taṇhāya sampayuttassa evamayaṁ kāyo samudāgato. 
Iti ayañceva kāyo bahiddhā ca nāmarūpaṁ, itthetaṁ dvayaṁ, dvayaṁ paṭicca phasso saḷevāyatanāni, yehi phuṭṭho bālo sukhadukkhaṁ paṭisaṁvedayati etesaṁ vā aññatarena. 
Avijjānīvaraṇassa, bhikkhave, paṇḍitassa taṇhāya sampayuttassa evamayaṁ kāyo samudāgato. 
Iti ayañceva kāyo bahiddhā ca nāmarūpaṁ, itthetaṁ dvayaṁ, dvayaṁ paṭicca phasso saḷevāyatanāni, yehi phuṭṭho paṇḍito sukhadukkhaṁ paṭisaṁvedayati etesaṁ vā aññatarena. 
Tatra, bhikkhave, ko viseso ko adhippayāso kiṁ nānākaraṇaṁ paṇḍitassa bālenā”ti? 
“Bhagavaṁmūlakā no, bhante, dhammā, bhagavaṁnettikā, bhagavaṁpaṭisaraṇā. Sādhu vata, bhante, bhagavantaṁyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī”ti. 
“Tena hi, bhikkhave, suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti. 
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. 
Bhagavā etadavoca: 
“Yāya ca, bhikkhave, avijjāya nivutassa bālassa yāya ca taṇhāya sampayuttassa ayaṁ kāyo samudāgato, sā ceva avijjā bālassa appahīnā sā ca taṇhā aparikkhīṇā. 
Taṁ kissa hetu? 
Na, bhikkhave, bālo acari brahmacariyaṁ sammā dukkhakkhayāya. 
Tasmā bālo kāyassa bhedā kāyūpago hoti, 
so kāyūpago samāno na parimuccati jātiyā jarāmaraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi. 
‘Na parimuccati dukkhasmā’ti vadāmi. 
Yāya ca, bhikkhave, avijjāya nivutassa paṇḍitassa yāya ca taṇhāya sampayuttassa ayaṁ kāyo samudāgato, sā ceva avijjā paṇḍitassa pahīnā, sā ca taṇhā parikkhīṇā. 
Taṁ kissa hetu? 
Acari, bhikkhave, paṇḍito brahmacariyaṁ sammā dukkhakkhayāya. 
Tasmā paṇḍito kāyassa bhedā na kāyūpago hoti. 
So akāyūpago samāno parimuccati jātiyā jarāmaraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi. 
‘Parimuccati dukkhasmā’ti vadāmi. 
Ayaṁ kho, bhikkhave, viseso, ayaṁ adhippayāso, idaṁ nānākaraṇaṁ paṇḍitassa bālena yadidaṁ brahmacariyavāso”ti. 
Navamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 12.1 
1. Buddhavagga 
Paṭiccasamuppādasutta 
Evaṁ me sutaṁ—
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. 
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi: 
“bhikkhavo”ti. 
“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. 
Bhagavā etadavoca: 
“paṭiccasamuppādaṁ vo, bhikkhave, desessāmi. 
Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti. 
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. 
Bhagavā etadavoca: 
“Katamo ca, bhikkhave, paṭiccasamuppādo? 
Avijjāpaccayā, bhikkhave, saṅkhārā; 
saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ; 
viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ; 
nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ; 
saḷāyatanapaccayā phasso; 
phassapaccayā vedanā; 
vedanāpaccayā taṇhā; 
taṇhāpaccayā upādānaṁ; 
upādānapaccayā bhavo; 
bhavapaccayā jāti; 
jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. 
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. 
Ayaṁ vuccati, bhikkhave, paṭiccasamuppādo. 
Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho; 
saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho; 
viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho; 
nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho; 
saḷāyatananirodhā phassanirodho; 
phassanirodhā vedanānirodho; 
vedanānirodhā taṇhānirodho; 
taṇhānirodhā upādānanirodho; 
upādānanirodhā bhavanirodho; 
bhavanirodhā jātinirodho; 
jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. 
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī”ti. 
Idamavoca bhagavā. 
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti. 
Paṭhamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 12.20 
2. Āhāravagga 
Paccayasutta 
Sāvatthiyaṁ viharati. 
“Paṭiccasamuppādañca vo, bhikkhave, desessāmi paṭiccasamuppanne ca dhamme. 
Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti. 
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. 
Bhagavā etadavoca: 
“Katamo ca, bhikkhave, paṭiccasamuppādo? 
Jātipaccayā, bhikkhave, jarāmaraṇaṁ. 
Uppādā vā tathāgatānaṁ anuppādā vā tathāgatānaṁ, ṭhitāva sā dhātu dhammaṭṭhitatā dhammaniyāmatā idappaccayatā. 
Taṁ tathāgato abhisambujjhati abhisameti. 
Abhisambujjhitvā abhisametvā ācikkhati deseti paññāpeti paṭṭhapeti vivarati vibhajati uttānīkaroti. 
‘Passathā’ti cāha: 
‘jātipaccayā, bhikkhave, jarāmaraṇaṁ’. 
Bhavapaccayā, bhikkhave, jāti …pe… 
upādānapaccayā, bhikkhave, bhavo … 
taṇhāpaccayā, bhikkhave, upādānaṁ … 
vedanāpaccayā, bhikkhave, taṇhā … 
phassapaccayā, bhikkhave, vedanā … 
saḷāyatanapaccayā, bhikkhave, phasso … 
nāmarūpapaccayā, bhikkhave, saḷāyatanaṁ … 
viññāṇapaccayā, bhikkhave, nāmarūpaṁ … 
saṅkhārapaccayā, bhikkhave, viññāṇaṁ … 
avijjāpaccayā, bhikkhave, saṅkhārā 
uppādā vā tathāgatānaṁ anuppādā vā tathāgatānaṁ, ṭhitāva sā dhātu dhammaṭṭhitatā dhammaniyāmatā idappaccayatā. 
Taṁ tathāgato abhisambujjhati abhisameti. 
Abhisambujjhitvā abhisametvā ācikkhati deseti paññāpeti paṭṭhapeti vivarati vibhajati uttānīkaroti. 
‘Passathā’ti cāha: 
‘avijjāpaccayā, bhikkhave, saṅkhārā’. 
Iti kho, bhikkhave, yā tatra tathatā avitathatā anaññathatā idappaccayatā—
ayaṁ vuccati, bhikkhave, paṭiccasamuppādo. 
Katame ca, bhikkhave, paṭiccasamuppannā dhammā? 
Jarāmaraṇaṁ, bhikkhave, aniccaṁ saṅkhataṁ paṭiccasamuppannaṁ khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ nirodhadhammaṁ. 
Jāti, bhikkhave, aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā. 
Bhavo, bhikkhave, anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno khayadhammo vayadhammo virāgadhammo nirodhadhammo. 
Upādānaṁ bhikkhave …pe… 
taṇhā, bhikkhave … 
vedanā, bhikkhave … 
phasso, bhikkhave … 
saḷāyatanaṁ, bhikkhave … 
nāmarūpaṁ, bhikkhave … 
viññāṇaṁ, bhikkhave … 
saṅkhārā, bhikkhave … 
avijjā, bhikkhave, aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā. 
Ime vuccanti, bhikkhave, paṭiccasamuppannā dhammā. 
Yato kho, bhikkhave, ariyasāvakassa ‘ayañca paṭiccasamuppādo, ime ca paṭiccasamuppannā dhammā’ yathābhūtaṁ sammappaññāya sudiṭṭhā honti, so vata pubbantaṁ vā paṭidhāvissati: 
‘ahosiṁ nu kho ahaṁ atītamaddhānaṁ, nanu kho ahosiṁ atītamaddhānaṁ, kiṁ nu kho ahosiṁ atītamaddhānaṁ, kathaṁ nu kho ahosiṁ atītamaddhānaṁ, kiṁ hutvā kiṁ ahosiṁ nu kho ahaṁ atītamaddhānan’ti; 
aparantaṁ vā upadhāvissati: 
‘bhavissāmi nu kho ahaṁ anāgatamaddhānaṁ, nanu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṁ, kiṁ nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṁ, kathaṁ nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṁ, kiṁ hutvā kiṁ bhavissāmi nu kho ahaṁ anāgatamaddhānan’ti; 
etarahi vā paccuppannaṁ addhānaṁ ajjhattaṁ kathaṅkathī bhavissati: 
‘ahaṁ nu khosmi, no nu khosmi, kiṁ nu khosmi, kathaṁ nu khosmi, ayaṁ nu kho satto kuto āgato, so kuhiṁ gamissatī’ti—
netaṁ ṭhānaṁ vijjati. 
Taṁ kissa hetu? 
Tathā hi, bhikkhave, ariyasāvakassa ayañca paṭiccasamuppādo ime ca paṭiccasamuppannā dhammā yathābhūtaṁ sammappaññāya sudiṭṭhā”ti. 
Dasamaṁ. 
Āhāravaggo dutiyo. 
Tassuddānaṁ 
Āhāraṁ phagguno ceva, 
Dve ca samaṇabrāhmaṇā; 
Kaccānagotta dhammakathikaṁ, 
Acelaṁ timbarukena ca; 
Bālapaṇḍitato ceva, 
Dasamo paccayena cāti. 

Saṁyutta Nikāya 12.21 
3. Dasabalavagga 
Dasabalasutta 
Sāvatthiyaṁ viharati. 
“Dasabalasamannāgato, bhikkhave, tathāgato catūhi ca vesārajjehi samannāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti—
iti rūpaṁ iti rūpassa samudayo iti rūpassa atthaṅgamo, 
iti vedanā iti vedanāya samudayo iti vedanāya atthaṅgamo, 
iti saññā iti saññāya samudayo iti saññāya atthaṅgamo, 
iti saṅkhārā iti saṅkhārānaṁ samudayo iti saṅkhārānaṁ atthaṅgamo, 
iti viññāṇaṁ iti viññāṇassa samudayo iti viññāṇassa atthaṅgamo. 
Iti imasmiṁ sati idaṁ hoti, imassuppādā idaṁ uppajjati. 
Imasmiṁ asati idaṁ na hoti, imassa nirodhā idaṁ nirujjhati. 
Yadidaṁ avijjāpaccayā saṅkhārā; 
saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ …pe… 
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. 
Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho; 
saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho …pe… 
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī”ti. 
Paṭhamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 12.22 
3. Dasabalavagga 
Dutiyadasabalasutta 
Sāvatthiyaṁ viharati. 
“Dasabalasamannāgato, bhikkhave, tathāgato catūhi ca vesārajjehi samannāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti: 
‘iti rūpaṁ iti rūpassa samudayo iti rūpassa atthaṅgamo, 
iti vedanā iti vedanāya samudayo iti vedanāya atthaṅgamo, 
iti saññā iti saññāya samudayo iti saññāya atthaṅgamo, 
iti saṅkhārā iti saṅkhārānaṁ samudayo iti saṅkhārānaṁ atthaṅgamo, 
iti viññāṇaṁ iti viññāṇassa samudayo iti viññāṇassa atthaṅgamo. 
Iti imasmiṁ sati idaṁ hoti, imassuppādā idaṁ uppajjati; 
imasmiṁ asati idaṁ na hoti imassa nirodhā idaṁ nirujjhati. 
Yadidaṁ avijjāpaccayā saṅkhārā; 
saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ …pe… 
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. 
Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho; 
saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho …pe… 
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti’. 
Evaṁ svākkhāto, bhikkhave, mayā dhammo uttāno vivaṭo pakāsito chinnapilotiko. 
Evaṁ svākkhāte kho, bhikkhave, mayā dhamme uttāne vivaṭe pakāsite chinnapilotike alameva saddhāpabbajitena kulaputtena vīriyaṁ ārabhituṁ: 
‘kāmaṁ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatu, sarīre upassussatu maṁsalohitaṁ. Yaṁ taṁ purisathāmena purisavīriyena purisaparakkamena pattabbaṁ, na taṁ apāpuṇitvā vīriyassa saṇṭhānaṁ bhavissatī’ti. 
Dukkhaṁ, bhikkhave, kusīto viharati vokiṇṇo pāpakehi akusalehi dhammehi, mahantañca sadatthaṁ parihāpeti. 
Āraddhavīriyo ca kho, bhikkhave, sukhaṁ viharati pavivitto pāpakehi akusalehi dhammehi, mahantañca sadatthaṁ paripūreti. 
Na, bhikkhave, hīnena aggassa patti hoti. 
Aggena ca kho, bhikkhave, aggassa patti hoti. 
Maṇḍapeyyamidaṁ, bhikkhave, brahmacariyaṁ, satthā sammukhībhūto. 
Tasmātiha, bhikkhave, vīriyaṁ ārabhatha appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya. 
‘Evaṁ no ayaṁ amhākaṁ pabbajjā avañjhā bhavissati saphalā saudrayā. 
Yesañca mayaṁ paribhuñjāma cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhāraṁ tesaṁ te kārā amhesu mahapphalā bhavissanti mahānisaṁsā’ti—
evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṁ. 
Attatthaṁ vā hi, bhikkhave, sampassamānena alameva appamādena sampādetuṁ; 
paratthaṁ vā hi, bhikkhave, sampassamānena alameva appamādena sampādetuṁ; 
ubhayatthaṁ vā hi, bhikkhave, sampassamānena alameva appamādena sampādetun”ti. 
Dutiyaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 12.23 
3. Dasabalavagga 
Upanisasutta 
Sāvatthiyaṁ viharati. 
“Jānato ahaṁ, bhikkhave, passato āsavānaṁ khayaṁ vadāmi, no ajānato no apassato. 
Kiñca, bhikkhave, jānato kiṁ passato āsavānaṁ khayo hoti? 
Iti rūpaṁ iti rūpassa samudayo iti rūpassa atthaṅgamo, 
iti vedanā …pe… 
iti saññā … 
iti saṅkhārā … 
iti viññāṇaṁ iti viññāṇassa samudayo iti viññāṇassa atthaṅgamoti. 
Evaṁ kho, bhikkhave, jānato evaṁ passato āsavānaṁ khayo hoti. 
Yampissa taṁ, bhikkhave, khayasmiṁ khaye ñāṇaṁ, tampi saupanisaṁ vadāmi, no anupanisaṁ. 
Kā ca, bhikkhave, khaye ñāṇassa upanisā? 
‘Vimuttī’tissa vacanīyaṁ. 
Vimuttimpāhaṁ, bhikkhave, saupanisaṁ vadāmi, no anupanisaṁ. 
Kā ca, bhikkhave, vimuttiyā upanisā? 
‘Virāgo’tissa vacanīyaṁ. 
Virāgampāhaṁ, bhikkhave, saupanisaṁ vadāmi, no anupanisaṁ. 
Kā ca, bhikkhave, virāgassa upanisā? 
‘Nibbidā’tissa vacanīyaṁ. 
Nibbidampāhaṁ, bhikkhave, saupanisaṁ vadāmi, no anupanisaṁ. 
Kā ca, bhikkhave, nibbidāya upanisā? 
‘Yathābhūtañāṇadassanan’tissa vacanīyaṁ. 
Yathābhūtañāṇadassanampāhaṁ, bhikkhave, saupanisaṁ vadāmi, no anupanisaṁ. 
Kā ca, bhikkhave, yathābhūtañāṇadassanassa upanisā? 
‘Samādhī’tissa vacanīyaṁ. 
Samādhimpāhaṁ, bhikkhave, saupanisaṁ vadāmi, no anupanisaṁ. 
Kā ca, bhikkhave, samādhissa upanisā? 
‘Sukhan’tissa vacanīyaṁ. 
Sukhampāhaṁ, bhikkhave, saupanisaṁ vadāmi, no anupanisaṁ. 
Kā ca, bhikkhave, sukhassa upanisā? 
‘Passaddhī’tissa vacanīyaṁ. 
Passaddhimpāhaṁ, bhikkhave, saupanisaṁ vadāmi, no anupanisaṁ. 
Kā ca, bhikkhave, passaddhiyā upanisā? 
‘Pītī’tissa vacanīyaṁ. 
Pītimpāhaṁ, bhikkhave, saupanisaṁ vadāmi, no anupanisaṁ. 
Kā ca, bhikkhave, pītiyā upanisā? 
‘Pāmojjan’tissa vacanīyaṁ. 
Pāmojjampāhaṁ, bhikkhave, saupanisaṁ vadāmi, no anupanisaṁ. 
Kā ca, bhikkhave, pāmojjassa upanisā? 
‘Saddhā’tissa vacanīyaṁ. 
Saddhampāhaṁ, bhikkhave, saupanisaṁ vadāmi, no anupanisaṁ. 
Kā ca, bhikkhave, saddhāya upanisā? 
‘Dukkhan’tissa vacanīyaṁ. 
Dukkhampāhaṁ, bhikkhave, saupanisaṁ vadāmi, no anupanisaṁ. 
Kā ca, bhikkhave, dukkhassa upanisā? 
‘Jātī’tissa vacanīyaṁ. 
Jātimpāhaṁ, bhikkhave, saupanisaṁ vadāmi, no anupanisaṁ. 
Kā ca, bhikkhave, jātiyā upanisā? 
‘Bhavo’tissa vacanīyaṁ. 
Bhavampāhaṁ, bhikkhave, saupanisaṁ vadāmi, no anupanisaṁ. 
Kā ca, bhikkhave, bhavassa upanisā? 
‘Upādānan’tissa vacanīyaṁ. 
Upādānampāhaṁ, bhikkhave, saupanisaṁ vadāmi, no anupanisaṁ. 
Kā ca, bhikkhave, upādānassa upanisā? 
‘Taṇhā’tissa vacanīyaṁ. 
Taṇhampāhaṁ, bhikkhave, saupanisaṁ vadāmi, no anupanisaṁ. 
Kā ca, bhikkhave, taṇhāya upanisā? 
‘Vedanā’tissa vacanīyaṁ …pe… 
‘phasso’tissa vacanīyaṁ … 
‘saḷāyatanan’tissa vacanīyaṁ … 
‘nāmarūpan’tissa vacanīyaṁ … 
‘viññāṇan’tissa vacanīyaṁ … 
‘saṅkhārā’tissa vacanīyaṁ. 
Saṅkhārepāhaṁ, bhikkhave, saupanise vadāmi, no anupanise. 
Kā ca, bhikkhave, saṅkhārānaṁ upanisā? 
‘Avijjā’tissa vacanīyaṁ. 
Iti kho, bhikkhave, avijjūpanisā saṅkhārā, 
saṅkhārūpanisaṁ viññāṇaṁ, 
viññāṇūpanisaṁ nāmarūpaṁ, 
nāmarūpūpanisaṁ saḷāyatanaṁ, 
saḷāyatanūpaniso phasso, 
phassūpanisā vedanā, 
vedanūpanisā taṇhā, 
taṇhūpanisaṁ upādānaṁ, 
upādānūpaniso bhavo, 
bhavūpanisā jāti, 
jātūpanisaṁ dukkhaṁ, 
dukkhūpanisā saddhā, 
saddhūpanisaṁ pāmojjaṁ, 
pāmojjūpanisā pīti, 
pītūpanisā passaddhi, 
passaddhūpanisaṁ sukhaṁ, 
sukhūpaniso samādhi, 
samādhūpanisaṁ yathābhūtañāṇadassanaṁ, 
yathābhūtañāṇadassanūpanisā nibbidā, 
nibbidūpaniso virāgo, 
virāgūpanisā vimutti, 
vimuttūpanisaṁ khaye ñāṇaṁ. 
Seyyathāpi, bhikkhave, uparipabbate thullaphusitake deve vassante taṁ udakaṁ yathāninnaṁ pavattamānaṁ pabbatakandarapadarasākhā paripūreti. Pabbatakandarapadarasākhāparipūrā kusobbhe paripūrenti. Kusobbhā paripūrā mahāsobbhe paripūrenti. Mahāsobbhā paripūrā kunnadiyo paripūrenti. Kunnadiyo paripūrā mahānadiyo paripūrenti. Mahānadiyo paripūrā mahāsamuddaṁ paripūrenti. 
Evameva kho, bhikkhave, avijjūpanisā saṅkhārā, saṅkhārūpanisaṁ viññāṇaṁ, viññāṇūpanisaṁ nāmarūpaṁ, nāmarūpūpanisaṁ saḷāyatanaṁ, saḷāyatanūpaniso phasso, phassūpanisā vedanā, vedanūpanisā taṇhā, taṇhūpanisaṁ upādānaṁ, upādānūpaniso bhavo, bhavūpanisā jāti, jātūpanisaṁ dukkhaṁ, dukkhūpanisā saddhā, saddhūpanisaṁ pāmojjaṁ, pāmojjūpanisā pīti, pītūpanisā passaddhi, passaddhūpanisaṁ sukhaṁ, sukhūpaniso samādhi, samādhūpanisaṁ yathābhūtañāṇadassanaṁ, yathābhūtañāṇadassanūpanisā nibbidā, nibbidūpaniso virāgo, virāgūpanisā vimutti, vimuttūpanisaṁ khaye ñāṇan”ti. 
Tatiyaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 12.24 
3. Dasabalavagga 
Aññatitthiyasutta 
Rājagahe viharati veḷuvane. 
Atha kho āyasmā sāriputto pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṁ piṇḍāya pāvisi. 
Atha kho āyasmato sāriputtassa etadahosi: 
“atippago kho tāva rājagahe piṇḍāya carituṁ. 
Yannūnāhaṁ yena aññatitthiyānaṁ paribbājakānaṁ ārāmo tenupasaṅkameyyan”ti. 
Atha kho āyasmā sāriputto yena aññatitthiyānaṁ paribbājakānaṁ ārāmo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā tehi aññatitthiyehi paribbājakehi saddhiṁ sammodi. 
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ sāriputtaṁ te aññatitthiyā paribbājakā etadavocuṁ: 
“Santāvuso sāriputta, eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṅkataṁ dukkhaṁ paññapenti. 
Santi panāvuso sāriputta, eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā paraṅkataṁ dukkhaṁ paññapenti. 
Santāvuso sāriputta, eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṅkatañca paraṅkatañca dukkhaṁ paññapenti. 
Santi panāvuso sāriputta, eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ dukkhaṁ paññapenti. 
Idha, panāvuso sāriputta, samaṇo gotamo kiṁvādī kimakkhāyī? 
Kathaṁ byākaramānā ca mayaṁ vuttavādino ceva samaṇassa gotamassa assāma, na ca samaṇaṁ gotamaṁ abhūtena abbhācikkheyyāma, dhammassa cānudhammaṁ byākareyyāma, na ca koci sahadhammiko vādānupāto gārayhaṁ ṭhānaṁ āgaccheyyā”ti? 
“Paṭiccasamuppannaṁ kho, āvuso, dukkhaṁ vuttaṁ bhagavatā. 
Kiṁ paṭicca? 
Phassaṁ paṭicca. 
Iti vadaṁ vuttavādī ceva bhagavato assa, na ca bhagavantaṁ abhūtena abbhācikkheyya, dhammassa cānudhammaṁ byākareyya, na ca koci sahadhammiko vādānupāto gārayhaṁ ṭhānaṁ āgaccheyya. 
Tatrāvuso, ye te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṅkataṁ dukkhaṁ paññapenti tadapi phassapaccayā. 
Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā paraṅkataṁ dukkhaṁ paññapenti tadapi phassapaccayā. 
Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṅkatañca paraṅkatañca dukkhaṁ paññapenti tadapi phassapaccayā. 
Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ dukkhaṁ paññapenti tadapi phassapaccayā. 
Tatrāvuso, ye te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṅkataṁ dukkhaṁ paññapenti, te vata aññatra phassā paṭisaṁvedissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. 
Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā paraṅkataṁ dukkhaṁ paññapenti, te vata aññatra phassā paṭisaṁvedissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. 
Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṅkatañca paraṅkatañca dukkhaṁ paññapenti, te vata aññatra phassā paṭisaṁvedissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. 
Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ dukkhaṁ paññapenti, te vata aññatra phassā paṭisaṁvedissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti. 
Assosi kho āyasmā ānando āyasmato sāriputtassa tehi aññatitthiyehi paribbājakehi saddhiṁ imaṁ kathāsallāpaṁ. 
Atha kho āyasmā ānando rājagahe piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. 
Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando yāvatako āyasmato sāriputtassa tehi aññatitthiyehi paribbājakehi saddhiṁ ahosi kathāsallāpo taṁ sabbaṁ bhagavato ārocesi. 
“Sādhu sādhu, ānanda, yathā taṁ sāriputto sammā byākaramāno byākareyya. 
Paṭiccasamuppannaṁ kho, ānanda, dukkhaṁ vuttaṁ mayā. 
Kiṁ paṭicca? 
Phassaṁ paṭicca. 
Iti vadaṁ vuttavādī ceva me assa, na ca maṁ abhūtena abbhācikkheyya, dhammassa cānudhammaṁ byākareyya, na ca koci sahadhammiko vādānupāto gārayhaṁ ṭhānaṁ āgaccheyya. 
Tatrānanda, ye te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṅkataṁ dukkhaṁ paññapenti tadapi phassapaccayā. 
Yepi te …pe… 
yepi te …pe… 
yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ dukkhaṁ paññapenti tadapi phassapaccayā. 
Tatrānanda, yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṅkataṁ dukkhaṁ paññapenti, te vata aññatra phassā paṭisaṁvedissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. 
Yepi te …pe… 
yepi te …pe… 
yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ dukkhaṁ paññapenti, te vata aññatra phassā paṭisaṁvedissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. 
Ekamidāhaṁ, ānanda, samayaṁ idheva rājagahe viharāmi veḷuvane kalandakanivāpe. 
Atha khvāhaṁ, ānanda, pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṁ piṇḍāya pāvisiṁ. 
Tassa mayhaṁ, ānanda, etadahosi: 
‘atippago kho tāva rājagahe piṇḍāya carituṁ. 
Yannūnāhaṁ yena aññatitthiyānaṁ paribbājakānaṁ ārāmo tenupasaṅkameyyan’ti. 
Atha khvāhaṁ, ānanda, yena aññatitthiyānaṁ paribbājakānaṁ ārāmo tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā tehi aññatitthiyehi paribbājakehi saddhiṁ sammodiṁ. 
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁ. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho maṁ, ānanda, te aññatitthiyā paribbājakā etadavocuṁ: 
‘Santāvuso gotama, eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṅkataṁ dukkhaṁ paññapenti. 
Santi panāvuso gotama, eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā paraṅkataṁ dukkhaṁ paññapenti. 
Santāvuso gotama, eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṅkatañca paraṅkatañca dukkhaṁ paññapenti. 
Santi panāvuso gotama, eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ dukkhaṁ paññapenti. 
Idha no āyasmā gotamo kiṁvādī kimakkhāyī? 
Kathaṁ byākaramānā ca mayaṁ vuttavādino ceva āyasmato gotamassa assāma, na ca āyasmantaṁ gotamaṁ abhūtena abbhācikkheyyāma, dhammassa cānudhammaṁ byākareyyāma, na ca koci sahadhammiko vādānupāto gārayhaṁ ṭhānaṁ āgaccheyyā’ti? 
Evaṁ vuttāhaṁ, ānanda, te aññatitthiye paribbājake etadavocaṁ: 
‘paṭiccasamuppannaṁ kho, āvuso, dukkhaṁ vuttaṁ mayā. 
Kiṁ paṭicca? 
Phassaṁ paṭicca. 
Iti vadaṁ vuttavādī ceva me assa, na ca maṁ abhūtena abbhācikkheyya, dhammassa cānudhammaṁ byākareyya, na ca koci sahadhammiko vādānupāto gārayhaṁ ṭhānaṁ āgaccheyyāti. 
Tatrāvuso, ye te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṅkataṁ dukkhaṁ paññapenti tadapi phassapaccayā. 
Yepi te …pe… 
yepi te …pe… 
yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ dukkhaṁ paññapenti tadapi phassapaccayā. 
Tatrāvuso, ye te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṅkataṁ dukkhaṁ paññapenti, te vata aññatra phassā paṭisaṁvedissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. 
Yepi te …pe… 
yepi te …pe… 
yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ dukkhaṁ paññapenti, te vata aññatra phassā paṭisaṁvedissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjatī’”ti. 
“Acchariyaṁ bhante, abbhutaṁ bhante. 
Yatra hi nāma ekena padena sabbo attho vutto bhavissati. 
Siyā nu kho, bhante, esevattho vitthārena vuccamāno gambhīro ceva assa gambhīrāvabhāso cā”ti? 
“Tena hānanda, taññevettha paṭibhātū”ti. 
“Sace maṁ, bhante, evaṁ puccheyyuṁ: 
‘jarāmaraṇaṁ, āvuso ānanda, kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ kiṁpabhavan’ti? 
Evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyaṁ: 
‘jarāmaraṇaṁ kho, āvuso, jātinidānaṁ jātisamudayaṁ jātijātikaṁ jātipabhavan’ti. 
Evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyaṁ. 
Sace maṁ, bhante, evaṁ puccheyyuṁ: 
‘jāti panāvuso ānanda, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā’ti? 
Evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyaṁ: 
‘jāti kho, āvuso, bhavanidānā bhavasamudayā bhavajātikā bhavappabhavā’ti. 
Evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyaṁ. 
Sace maṁ, bhante, evaṁ puccheyyuṁ: 
‘bhavo panāvuso ānanda, kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko kiṁpabhavo’ti? 
Evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyaṁ: 
‘bhavo kho, āvuso, upādānanidāno upādānasamudayo upādānajātiko upādānappabhavo’ti. 
Evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyaṁ. 
Sace maṁ, bhante, evaṁ puccheyyuṁ—
upādānaṁ panāvuso …pe… 
taṇhā panāvuso …pe… 
vedanā panāvuso …pe… 
sace maṁ, bhante, evaṁ puccheyyuṁ: 
‘phasso panāvuso ānanda, kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko kiṁpabhavo’ti? 
Evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyaṁ: 
‘phasso kho, āvuso, saḷāyatananidāno saḷāyatanasamudayo saḷāyatanajātiko saḷāyatanappabhavo’ti. 
‘Channaṁ tveva, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā phassanirodho; 
phassanirodhā vedanānirodho; 
vedanānirodhā taṇhānirodho; 
taṇhānirodhā upādānanirodho; 
upādānanirodhā bhavanirodho; 
bhavanirodhā jātinirodho; 
jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. 
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’ti. 
Evaṁ puṭṭhohaṁ, bhante, evaṁ byākareyyan”ti. 
Catutthaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 12.25 
3. Dasabalavagga 
Bhūmijasutta 
Sāvatthiyaṁ viharati. 
Atha kho āyasmā bhūmijo sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṁ sammodi. 
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā bhūmijo āyasmantaṁ sāriputtaṁ etadavoca: 
“Santāvuso sāriputta, eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṅkataṁ sukhadukkhaṁ paññapenti. 
Santi panāvuso sāriputta, eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā paraṅkataṁ sukhadukkhaṁ paññapenti. 
Santāvuso sāriputta, eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṅkatañca paraṅkatañca sukhadukkhaṁ paññapenti. 
Santi panāvuso sāriputta, eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ sukhadukkhaṁ paññapenti. 
Idha no, āvuso sāriputta, bhagavā kiṁvādī kimakkhāyī, 
kathaṁ byākaramānā ca mayaṁ vuttavādino ceva bhagavato assāma, na ca bhagavantaṁ abhūtena abbhācikkheyyāma, dhammassa cānudhammaṁ byākareyyāma, na ca koci sahadhammiko vādānupāto gārayhaṁ ṭhānaṁ āgaccheyyā”ti? 
“Paṭiccasamuppannaṁ kho, āvuso, sukhadukkhaṁ vuttaṁ bhagavatā. 
Kiṁ paṭicca? 
Phassaṁ paṭicca. 
Iti vadaṁ vuttavādī ceva bhagavato assa, na ca bhagavantaṁ abhūtena abbhācikkheyya, dhammassa cānudhammaṁ byākareyya, na ca koci sahadhammiko vādānupāto gārayhaṁ ṭhānaṁ āgaccheyya. 
Tatrāvuso, ye te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṅkataṁ sukhadukkhaṁ paññapenti, tadapi phassapaccayā. 
Yepi te …pe… 
yepi te …pe… 
yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ sukhadukkhaṁ paññapenti, tadapi phassapaccayā. 
Tatrāvuso, ye te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṅkataṁ sukhadukkhaṁ paññapenti, te vata aññatra phassā paṭisaṁvedissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. 
Yepi te …pe… 
yepi te …pe… 
yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ sukhadukkhaṁ paññapenti, te vata aññatra phassā paṭisaṁvedissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti. 
Assosi kho āyasmā ānando āyasmato sāriputtassa āyasmatā bhūmijena saddhiṁ imaṁ kathāsallāpaṁ. 
Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. 
Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando yāvatako āyasmato sāriputtassa āyasmatā bhūmijena saddhiṁ ahosi kathāsallāpo taṁ sabbaṁ bhagavato ārocesi. 
“Sādhu sādhu, ānanda, yathā taṁ sāriputto sammā byākaramāno byākareyya. 
Paṭiccasamuppannaṁ kho, ānanda, sukhadukkhaṁ vuttaṁ mayā. 
Kiṁ paṭicca? 
Phassaṁ paṭicca. 
Iti vadaṁ vuttavādī ceva me assa, na ca maṁ abhūtena abbhācikkheyya, dhammassa cānudhammaṁ byākareyya, na ca koci sahadhammiko vādānupāto gārayhaṁ ṭhānaṁ āgaccheyya. 
Tatrānanda, ye te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṅkataṁ sukhadukkhaṁ paññapenti tadapi phassapaccayā. 
Yepi te …pe… 
yepi te …pe… 
yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ sukhadukkhaṁ paññapenti tadapi phassapaccayā. 
Tatrānanda, ye te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṅkataṁ sukhadukkhaṁ paññapenti, te vata aññatra phassā paṭisaṁvedissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. 
Yepi te …pe… 
yepi te …pe… 
yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ sukhadukkhaṁ paññapenti, te vata aññatra phassā paṭisaṁvedissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. 
Kāye vā hānanda, sati kāyasañcetanāhetu uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ. 
Vācāya vā hānanda, sati vacīsañcetanāhetu uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ. 
Mane vā hānanda, sati manosañcetanāhetu uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ avijjāpaccayā ca. 
Sāmaṁ vā taṁ, ānanda, kāyasaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti, yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ. 
Pare vā taṁ, ānanda, kāyasaṅkhāraṁ abhisaṅkharonti, yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ. 
Sampajāno vā taṁ, ānanda, kāyasaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ. 
Asampajāno vā taṁ, ānanda, kāyasaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ. 
Sāmaṁ vā taṁ, ānanda, vacīsaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ. 
Pare vā taṁ, ānanda, vacīsaṅkhāraṁ abhisaṅkharonti yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ. 
Sampajāno vā taṁ, ānanda …pe… 
asampajāno vā taṁ, ānanda, vacīsaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ. 
Sāmaṁ vā taṁ, ānanda, manosaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ. 
Pare vā taṁ, ānanda, manosaṅkhāraṁ abhisaṅkharonti yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ. 
Sampajāno vā taṁ, ānanda …pe… 
asampajāno vā taṁ, ānanda, manosaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ. 
Imesu, ānanda, dhammesu avijjā anupatitā. 
Avijjāya tveva, ānanda, asesavirāganirodhā so kāyo na hoti yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ. Sā vācā na hoti yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ. So mano na hoti yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhaṁ. 
Khettaṁ taṁ na hoti …pe… vatthu taṁ na hoti …pe… āyatanaṁ taṁ na hoti …pe… adhikaraṇaṁ taṁ na hoti yaṁpaccayāssa taṁ uppajjati ajjhattaṁ sukhadukkhan”ti. 
Pañcamaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 12.26 
3. Dasabalavagga 
Upavāṇasutta 
Sāvatthiyaṁ viharati. 
Atha kho āyasmā upavāṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā upavāṇo bhagavantaṁ etadavoca: 
“Santi pana, bhante, eke samaṇabrāhmaṇā sayaṅkataṁ dukkhaṁ paññapenti. 
Santi pana, bhante, eke samaṇabrāhmaṇā paraṅkataṁ dukkhaṁ paññapenti. 
Santi pana, bhante, eke samaṇabrāhmaṇā sayaṅkatañca paraṅkatañca dukkhaṁ paññapenti. 
Santi pana, bhante, eke samaṇabrāhmaṇā asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ dukkhaṁ paññapenti. 
Idha no, bhante, bhagavā kiṁvādī kimakkhāyī kathaṁ byākaramānā ca mayaṁ vuttavādino ceva bhagavato assāma, na ca bhagavantaṁ abhūtena abbhācikkheyyāma, dhammassa cānudhammaṁ byākareyyāma, na ca koci sahadhammiko vādānupāto gārayhaṁ ṭhānaṁ āgaccheyyā”ti? 
“Paṭiccasamuppannaṁ kho, upavāṇa, dukkhaṁ vuttaṁ mayā. 
Kiṁ paṭicca? 
Phassaṁ paṭicca. 
Iti vadaṁ vuttavādī ceva me assa, na ca maṁ abhūtena abbhācikkheyya, dhammassa cānudhammaṁ byākareyya, na ca koci sahadhammiko vādānupāto gārayhaṁ ṭhānaṁ āgaccheyya. 
Tatra, upavāṇa, ye te samaṇabrāhmaṇā sayaṅkataṁ dukkhaṁ paññapenti, tadapi phassapaccayā. 
Yepi te …pe… 
yepi te …pe… 
yepi te samaṇabrāhmaṇā asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ dukkhaṁ paññapenti tadapi phassapaccayā. 
Tatra, upavāṇa, ye te samaṇabrāhmaṇā sayaṅkataṁ dukkhaṁ paññapenti, te vata aññatra phassā paṭisaṁvedissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. 
Yepi te …pe… 
yepi te …pe… 
yepi te samaṇabrāhmaṇā asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ dukkhaṁ paññapenti, te vata aññatra phassā paṭisaṁvedissantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti. 
Chaṭṭhaṁ. 

Saṁyutta Nikāya 12.27 
3. Dasabalavagga 
Paccayasutta 
Sāvatthiyaṁ viharati. 
“Avijjāpaccayā, bhikkhave, saṅkhārā; 
saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ …pe… 
evametassa kevalassa duk