Tàng Kinh Việt
Tàng Kinh Việt
Phạn tạng (Sanskrit Canon)vinv15_u.htmNguyên tác: Sanskrit

Luật Tạng, Phẩm Ngọa Cụ (Śayanāsanavastu)

Văn bản Luật tạng (Vinaya) quy định về giới luật và đời sống tu tập của Tăng đoàn Phật giáo. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).

Văn bản gốc(Sanskrit)

Trang 1 / 2 (50.000 ký tự/trang)
Śayanāsanavastu
(Śay-v 3) (A 314a5) (MSV III 121)
uddānam
śākyā paṃcanakādhaś ca sāṅghikaṃ paudgalikaṃ ca vastubhaṅgena /
kārayet pratisaṃstaraṇaṃ bhūmir araṇyaṃ ca tricīvaram /
ucchedyam araṇyaṃ bhikṣusthaviro lābhaṣaṭkair bhavati paścimam //
______________________________________________________________
Old monks are entitled to veneration
buddho bhagavān śrāvastyāṃ viharati jetavane anāthapiṇḍadasyārāme; tena khalu samayena saṃbahulānāṃ upasthānaśālāyāṃ saṃniṣaṇṇānāṃ saṃnipatitānām ayam evaṃrūpo 'bhūd antarākathāsamudāhāraḥ; ko 'smābhir āyuṣmantaḥ satkartavyo gurukartavyo mānayaitavyaḥ pūjayitavyaḥ? kasya cāsmābhir abhivādanavandanapratyutthānāṃjalisāmīcīkarma kartavyam? ko 'smākam arhati agrāsanam agrodakam agrapiṇḍapātaṃ paribhoktum iti? tatraike evam āhuḥ śākyaḥ pravrajita iti; anye tv evam āhuḥ yo brāhmaṇaḥ pravrajita iti; apare yaḥ kṣatriyaḥ pravrajitaḥ; apare yo vaiśyaḥ pravrajitaḥ; apare yaḥ śūdraḥ pravrajitaḥ; (MSV III 122) apare uccāt kulāt pravrajito 'nyūnāt; āḍhyāt kulāt pravrajito 'dīnāt; apare yo 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ kalyāṇavākyo vākkaraṇenopeto jñāto mahāpuṇyaḥ sūtradharo vinayadharo mātṛkādharo bahuśruto dhārmakathikaḥ sthaviro rājanyaḥ āraṇyakaḥ traicīvariko nāmatikaḥ pāṃsukulikaḥ piṇḍapātikaḥ ekāsanikaḥ khalupaścādbhaktiko vṛkṣamūlikaḥ śmāśāniko 'bhyavakāśikaḥ naiṣadiko yathāsaṃstariko yo lābhī anityasaṃjñāyāḥ pūrvavad yāvad yo 'rhann aṣṭavimokṣadhyāyīti; apare evam āhuḥ sarveṣām asmākam āyuṣmanto na sameti yaduta nānāprajñaptyā; (A 314b) ete vayaṃ yena bhagavāṃs tenopasaṃkramāmaḥ; upasaṃkramya bhagavantam etam arthaṃ paripṛcchāmaḥ; yathāsmākaṃ sa bhagavān vyākariṣyati tathainaṃ dhārayiṣyāma iti
atha saṃbahulā bhikṣavo yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntāḥ; upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇāḥ; ekāntaniṣaṇṇāḥ saṃbahulā bhikṣavo bhagavantam idam avocan; ihāsmakaṃ (Śay-v 4) bhadanta saṃbahulānāṃ bhikṣūṇām upasthānaśālāyaṃ saṃniṣaṇṇānāṃ saṃnipatitānām ayam evaṃrūpo 'bhūd antarākathāsamudāhāraḥ; pūrvavad yāvad yathāsmākaṃ bhagavān vyākariṣyati tathainaṃ dhārayiṣyāma iti; te vayaṃ bhadanta bhagavantam etam evārthaṃ patipṛcchāmaḥ; ko 'smābhiḥ (MSV III 123) satkartavyo gurukartavyo mānayitavyaḥ pūjayitavyaḥ? pūrvavad yāvad agrapiṇḍapātam paribhoktum iti; bhagavān āha: vṛddhatarako yuṣmābhir bhikṣavaḥ satkartavyo gurukartavyo mānayitavyaḥ pūjayitavyaḥ; abhivādanavandanapratyutthānāṃjalisāmīcīkarma kartavyam; sa ca yuṣmākam arhaty agrāsanam agrodakam agrapiṇḍapātam paribhkotum iti
uktaṃ bhagavatā: vṛddhatarako bhikṣur yuṣmābhiḥ satkartavyah; pūrvavad yāvad agrāsanaṃ paribhoktum iti
______________________________________________________________
Old house-holders, etc., are not entitled to veneration
bhikṣavaḥ āgārikān vṛddhān satkurvanti gurukurvanti mānayanti pūjayanti; śrutvā brāhmaṇagṛhapatayo 'vadhyāyanti kṣipanti vivācayanti; āryā vayaṃ kāmabhoginaḥ kāmapaṃkanimagnāḥ; kathaṃ yūyam asmākaṃ satkurvatha? etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti; bhagvān āha: pravrajitān bhikṣavo mayā sandhāyoktaṃ no tv āgarikān iti
bhikṣavaḥ anyatīrthikān vṛddhān dṛṣṭvā satkurvanti gurukurvanti mānayanti pūjayanti; bhagavān āha; iha dhārmikān mayā sandhāyoktaṃ no tu bāhyakān iti
te śrāmaṇerakān vṛddhapravrajitān dṛṣṭvā satkurvanti gurukurvanti mānayanti pūjayanti; bhagavān āha: upasaṃpannān bhikṣavo mayā sandhāyoktaṃ no tu śrāmaṇerakān iti
te navopasaṃpannān vṛddhān satkurvani gurukurvanti mānayanti pūjayanti; bhagavān āha: anyonyaṃ varṣāgraṃ pṛṣṭvā vanditavyaṃ; te pṛṣṭāḥ santo janmavarṣāṇi kathayanti; bhagavān āha; upasaṃpadvarṣāgraṃ praṣṭavyam iti; bhikṣavo na jānate ḥkati varṣāgrāṇītiḥ; (MSV III 124) bhagavān āha; sāmayikam ārocayitavyam; bhikṣavo na jānate kati sāmayikānīti; bhagabān āha: paṃceme bhikṣavaḥ samayāḥ, haimantikaṃ graiṣmikaṃ vārṣikaṃ mṛtavārṣikaṃ dīrghavārṣikam iti; tatra haimantikaṃ catvāro māsāḥ; graiṣmikaṃ catvāro māsāḥ; ḥvārṣikam eko māsaḥḥ; mṛtavārṣikam ekaṃ rātrindivasam; dīrghavārṣikaṃ rātryūnās trayo māsāḥ; ity evaṃ sāmayikam ārocayitvā yaḥ pūrvopasaṃpannaḥ sa vanditavyaḥ
apare bhikṣavaś catvāro vandyāḥ; katame catvāro vandyāḥ? sadevakasya (Śay-v 5) tāval lokasya samārakasya sabrahmakasya saśramaṇabrāhmaṇikāyā prajāyāḥ sadevamānuṣāyās tathāgatārhatsamyaksaṃbuddho vandyaḥ; sarveṣāṃ gṛhiṇaḥ pravrajitā vandyāḥ; sarveṣām upasaṃpannānāṃ pūrvopasaṃpannā vandyāḥ (A 315a) sthāpayitvā bhikṣuṇīm; tasyā varṣaśatopasaṃpannāyā api tadahaḥ upasaṃpanno bhikṣur vandyaḥ; sarvasyānupasaṃpannakasyopasaṃpannako vandyaḥ
daśāvandyāḥ; katame ḥdaśa?ḥ pārivāsiko mūlapārivāsikaḥ paryuṣitaparivāsaḥ mānāpyacārikaś caritamānāpyo 'darśanāyotkṣiptakaḥ apratikarmāyotkṣiptakaḥ apratinisṛṣṭe pāpake dṛṣṭigate utkṣiptakaḥ sarvo gṛhī ḥsarvāśḥ cānupasaṃpannaḥ
yadā bhagavatā yathāvṛddhikayā prajñaptās tadā bhikṣavo 'nyonyaṃ satkurvanti gurukurvanti mānayanti pūjayanti; te 'nyonyaṃ satkurvvanto ḥgurukurvantoḥ mānayantaḥ pūjayanto vardhante kuśalair dharmair utpalaṃ vā (MSV III 125) yathodake
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta yadā bhagavatā yathāvṛddhikayā prajñaptās tadā bhikṣavo 'nyonyaṃ satkurvanti gurukurvanti mānayanti pūjayanti; te 'nyonyaṃ satkurvanto gurukurvanto mānayantaḥ pūjayanto vardhante kuśalair dharmair utpalaṃ vā yathodake iti; bhagavān āha: kim atra bhikṣavaḥ āścaryaṃ yad idānīm mayā vigatarāgeṇa vigatadveṣeṇa vigatamohena parimuktena jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ sarvajñena sarvākārajñena sarvajñānajñeyavaśiprāptena yathāvṛddhikāyāṃ prajñaptāyāṃ yathāvṛddhikām āgamya bhikṣavo 'nyonyaṃ satkurvanti gurukurvanti pūrvavad yāvad utpalaṃ vā yathodake iti; yat tu mayā sarāgeṇa sadveṣeṇa samohenāparimuktena jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsair vinipatitaśarīreṇa yathāvṛddhikāyāṃ prajñaptāyāṃ yathāvṛddhikām āgamya sakalo jambūdvīpanivāsī janakāyo yadbhūyasā praṇīte trayastriṃśe devanikāye upapannas tac chrūyatām
______________________________________________________________
The story of the francoline, the hare, the monkey and the elephant
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ kāśīṣu janapade anyatamasmin vanagahane catvāraḥ prāṇinaḥ prativasanti kapiñjalaḥ śaśo markaṭo gajaś (Śay-v 6) ca; te ca parasparaṃ sakhyenāvasthitāḥ sahitāḥ samagrāḥ saṃmodamānā avivadamānā aśaṃkino yatheṣṭavihāratayā kālam atināmayanti; yāvad apareṇa samayena teṣāṃ buddhir utpannā; (MSV III 126) asti vayaṃ bhavantaḥ parasparaṃ sakhyenāvasthitāḥ sahitāḥ samagrāḥ saṃmodamānā avivadamānāḥ; kin tu na jānīmaḥ ko 'smābhiḥ satkartavyo gurukartavyo mānayitavyaḥ pūjayitavyaḥ iti; yan nu vayaṃ yathāvṛddhikāṃ prajñapayema iti; te parasparaṃ saṃjalpaṃ kartum ārabdhā iti; ko 'smākaṃ vṛddha iti; tataḥ kapiṃjalena vaṭavṛkṣo darśitaḥ; bhavantaḥ eṣa vaṭavṛkṣaḥ kena kiyatpramāṇo dṛṣṭa iti; hastī kathayati; mayā yūthena sahānena pathā gacchatā ayaṃ dṛṣṭo matpramāṇa eva uccatveneti; markaṭaḥ kathayati; mayā yūthena sahānena pathā gacchatā ayaṃ dṛṣṭo mama tulya evoccatveneti; te kathayanti; tvam asya vṛddha iti; śaśaḥ kathayati; mayāpy asya dvipatrakasya patreṣv evāvaśyayanbindavo jihvayā nirlīḍhā iti; te kathayanti: tvam apy anayor vṛddha iti; kapiñjalaḥ kathayati; paśyata yūyam enaṃ vaṭavṛkṣaṃ mahatpramāṇākāram; te kathayanti: paśyāmaḥ; etasmān mayā phalāni bhakṣayitvāsmin pradeśe uccāraḥ kṛtas tasmād ayaṃ jāta iti; (A 315b) te kathayanti: yady evaṃ tvam asmākaṃ sarveṣāṃ vṛddha iti; tato hastī sarveṣāṃ satkartuṃ ārabdhaḥ; markaṭaḥ śaśaṃ kapiṃjalaṃ ca; śāśaḥ kapiṃjalam eva; te evaṃ yathāvṛddhikayā satkurvantas tasmin vanagahane itaś cāmutaś ca paribhramanti; yadā viṣamanimnāḥ pradeśā gantavyā bhavanti tadā hastinaṃ markaṭo 'bhirohati markaṭam śaśaḥ śaśam api kapiṃjalaḥ
teṣām evaṃ pravṛddhasnehānāṃ sagauravāṇāṃ ca buddhir utpannā; asti vayaṃ bhavantaḥ pravṛddhasnehāḥ sagauravāś ca; anyad api (MSV III 127) tāvat kiṃcit kuśalaṃ samādāya vartema iti; kiṃ kurmaḥ; kapiṃjalaḥ kathayati; prāṇātipātāt prativiramāmaḥ; kīdṛṣo 'smākaṃ prāṇātipātaḥ? kapiṃjalaḥ kathayati: santi tṛṇapuṣpaphalāni sapṛāṇakāni santi niṣprāṇakāni; tad asmābhir adyāgreṇa saprāṇakāni parityajya niṣprāṇakāni; paribhoktavyāni; te saprāṇakāni parityajya niṣprāṇakāni paribhoktum ārabdhāḥ
teṣām etad abhavat; asti vayaṃ prāṇātipātāt prativiratā no tv adattādānāt prativiramāmaḥ; kīdṛśo 'smākam adattādānam? kapiṃjalaḥ kathayati: santi saparigrahāṇi tṛṇapatrapuṣpaphalāni santi niṣparigrahāṇi; tad asmābhir adyāgreṇa saparigrahāṇi parityajya niṣparigrahāṇi (Śay-v 7) paribhoktavyāni; te saparigrahāṇi parityajya niṣparigrahāṇi paribhoktum ārabdhāḥ
teṣām etad abhavat; asti vayam adattādānāt prativiratāḥ no tu kāmamithyācārāt; yan nu vayaṃ kāmamithyācārāt prativiramāmaḥ; kīdṛśo 'smākaṃ kāmamithyācāraḥ? kapiṃjalaḥ katyayati: vayam gamyā api gacchāmaḥ; agamyā api gacchāmaḥ; tad asmābhir adyāgreṇa gamyaiva gantavyā nāgamyā te gamyāṃ gacchanti nāgamyām.
teṣām etad abhavat: asti vayaṃ kāmamithyācārāt prativiratāḥ; no tu mṛṣāvādāt; yan nu vayaṃ mṛṣāvādāt prativiramāmaḥ; kīdṛśo 'smākaṃ mṛṣāvādaḥ? kapiṃjalaḥ kathayati: vayaṃ yadvā tadvā vipralapāmaḥ; tad asmābhir adyāgreṇa na yadvā tadvā vipralapitavyam; (MSV III 128) vicārya vicārya kāle vāg udīrayitavyā; te na yadvā tadvā vipralapanti kiṃ tu vicārya vicārya kālena vācam udīrayanti
teṣām etad abhavat; asti vayaṃ mṛṣāvādāt prativiratāḥ; no tu surāmaireyamadyapramādasthānāt prativiratāḥ; yan nu vayaṃ surāmaireyamadyapramādasthānāt prativiramāmaḥ; kidṛśam asmākaṃ surāmaireyamadyapramādasthānam? kapiṃjalaḥ kathayati: santi mādanīyāni phalāni santy amādanīyāni; tad asmābhir adyāgreṇa mādanīyāni phalāni parityajyamādanīyāni phalāni paribhoktavyāni; te mādanīyāni phalāni parityajyamādanīyāni phalāni paribhoktum ārabdhāḥ
yadā te pañcasu vratapadeṣu pratiṣṭhāpitās tadā kapiṃjalaḥ kathayati: asti vayaṃ bhavantaḥ paṃcasu vratapadeṣu pratiṣṭhitāḥ; yan nu vayam anyān api paṃcasu vratapadeṣu pratiṣṭhāpayāmaḥ; te kathayanti: evaṃ kurmaḥ; ko yuṣmākaṃ pratiṣṭhāpayati? markaṭaḥ kathayati: ahaṃ sarvān śākhāmṛgān pratiṣṭhāpayāmi; tataḥ śaśaḥ kathayati: ahaṃ sarvān śaśān lomaśān mṛgāṃś ca pratiṣṭhāpayāmi; (A 316a) hastī kathayati: ahaṃ sarvān hastinaḥ siṃhān vyāghradvīpinaś ca pratiṣṭhāpayāmi; kapiṃjalaḥ kathayati: yady evam etat saṃkṣepād yuṣmākam avinayā apadā dvipadāś catuṣpadāḥ pakṣiṇaś ca tān ahaṃ sarvān paṃcasu vratapadeṣu pratiṣṭhāpayāmīti (Śay-v 8)
tatas te kāśīviṣaye (MSV III 129) yāvattiryagyonigatāḥ prāṇinas te sarve paṃcasu vratapadeṣu pratiṣṭhāpitāḥ; te anyonyam avyābādhamānās tasmin vanaṣaṇḍe saṃprajānadvihāriṇo yatheṣṭaṃ viharanti; teṣām anubhāvād devaḥ kālavarṣī saṃvṛttaḥ; sadā puṣpaphalā vṛkṣāḥ, śasyavatī vasumatī; te manuṣyair dṛṣṭā anyonyam avyābādhamānā viharantaḥ, sadā puṣpaphalā vṛkṣāḥ, śasyavatī vasumatī; rājā kathayati: ahaṃ dharmeṇa rājyaṃ kārayāmi mamaiṣo 'nubhāva iti; antaḥpuraṃ kumārāmātyā bhaṭabalāgraṃ naigamajānapadāś ca ḥkathayanti; asmākam eṣo 'nubhāvaḥḥ; rājā saṃlakṣayati; sarva ete kathayanti mamānubhāvo mamānubhāva iti; tan na jñāyate kasyānubhāva iti; sa kutūhalajāto naimittikān āhūya pṛṣṭavān; tair api na jñātam; yāvad vārāṇasyāṃ nātidūre udyānam; tatra pañcābhijña riṣiḥ prativasati sakalasya vārāṇasīnivāsino janakāyasya pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca; tato rājā tasya ṛṣeḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ pādayor nipatya kathayati: maharṣe mama vijite yāvattityagyonigatāḥ prāṇinas te sarve anyonyam avyābādhamānāḥ saṃprajānadvihāriṇo yatheṣṭaṃ viharanti; devaḥ kālavarṣī sadā puṣpaphalā vṛkṣāḥ śasyavatī ca vasumatī; tasmān mamaitad abhavat: ahaṃ dharmeṇa rājyaṃ kārayāmi; mamaiso 'nubhāva iti; antaḥpuraṃ kumārāmātyā bhaṭabalāgraṃ naigamajānapadāś ca saṃlakṣayanti: asmākam eṣo 'nuhāva iti; tan na jñāyate kasyāyam anubhāva iti; kautukaś ca me mahān; tvam arhasi saṃśayaṃ chettum; kasyāyam anubhāva iti; sa kathayati: mahārāja ma tavaiṣo 'nubhāvo nāntaḥpurasya na kumārāṇāṃ nāmātyānāṃ na bhaṭabalāgrasya na (MSV IV 130) naigamajānapadānaṃ; api tu tava vijite catvāraḥ prāniṇaḥ prativasanti; teṣām ayam anubhāva tit; rājā kathayati: gacchāmi tān paśyamīti; ṛṣiḥ kathayati: mahārāja kiṃ tava tair dṛṣṭair api tu yat te samādāya vartante tat samādāya vartasveti; kiṃ
te samādāya vartante? pañca vratapadāni; maharṣe kidṛśāni pañca vratapadāni? mahārāja te prāṇinaṃ jīvitān na vyavaropayanti; parasvaṃ nāpaharanti; agamyāgamanaṃ na kurvanti; mṛṣāvādaṃ na bhāṣante; madyapānaṃ ca nādhyācaranti; rājā kathayati: maharṣe yady evaṃ aham apy etāni pañca vratapadāni samādāya vartema; atha sa rājā pañca vratapadāni samādāya vartitum ārabdhaḥ; rājā pañca vratapadāni samādāya vartata iti devyo 'pi pañaca vratapadāni samādāya vartitum ārabdhāḥ; kumārā amātyā bhaṭabalāgraṃ naigamajānapadā api pañca vratapadāni samādaya vartitum ārabdhāni; pṛtisīmaiḥ (Śay-v 9) koṭṭarājabhiḥ śrutam; rājā brahmadattaḥ pañca vratapadāni samādāya vartate sārdham antaḥpureṇa kumārair amātyair bhaṭabalāgrair naigamajānapadair iti; śrutvā ca punas te 'pi pañcavratapadāni (A 316b) samādaya vartitum ārabdhāḥ sārdham antaḥpureṇa kumārair amātyair bhaṭabalāgrair naigamajānapadair iti; bhūyasā sarva eva janakāyaḥ pañca vratapadāni samādāya vartitum ārabdhaḥ
tena khalu samayena jambūdvīpe yaḥ kālaṃ karoti sa kāyasya bhedāt praṇīteṣu deveṣū trayastriṃśeṣūpapadyate; tataḥ śakro devendraḥ āpūryamāṇaṃ devaparṣadaṃ dṛṣṭvā ca punar gāthāṃ bhāṣate; (MSV III 131)
sagauravāḥ sapratīśā viharanti tapovane /
kapiṃjalabrahmacaryaṃ pṛthaglokaprakāśitam // iti /
bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau kapiṃjalaḥ aham eva saḥ tena kālena tena samayena; śaśaḥ śāriputro bhikṣur markaṭo maudgalyāyano bhikṣur gaja ānandaḥ; tadāpi mayā yathāvṛddhikāyāṃ prajñaptāyāṃ yathāvṛddhikām āgamya sakalo jambūdvīpanivāsī janakāyo bhūyasā trayastriṃśe devanikāye upapannaḥ; etarhy api mayā yathāvṛddhikāyāṃ prajñaptāyāṃ yathāvṛddhikām āgamya bhikṣavo 'nyonyaṃ satkurvanto gurukurvanto mānayantaḥ pūyayanto vardhante kuśalair dharmair utpalaṃ vā yathodake
______________________________________________________________
The Buddha eulogises the order by age
tasmāt tarhi bhikṣavaḥ sagauravā viharata sapratīṣāḥ sabhayavaśavartinaḥ sabrahmacāriṣu sthavireṣu madhyeṣu navakeṣu; tat kasya hetoḥ? sa tāvad bhikṣavo bhikṣur agauravo viharann apratīśaḥ abhayavaśavartī sthavireṣu madhyeṣu navakeṣu āsamudācārikān dharmān paripūrayiṣyati nedaṃ sthānaṃ vidyate; āsamudācārikān dharmān aparipūrya śaikṣān dharmān paripūrayiṣyati nedaṃ sthānaṃ vidyate; śaikṣān dharmān aparipūrya śīlaskandhaṃ samādhiskandhaṃ prajñāskandhaṃ vimuktiskandhaṃ vimuktijñānadarśanaskandhaṃ paripūrayiṣyati nedaṃ sthānaṃ vidyate; vimuktijñānadarśanaskandham aparipūryānupādāya (Śay-v 10) parinirvāsyati nedaṃ sthānaṃ vidyate; sa tāvad bhikṣavo bhikṣuḥ sagauravo viharan sapratīśaḥ sabhayavaśavartī brahmacāriṣu sthavireṣu madhyeṣu navakeṣu āsamudācārikān dharmān pūrayiṣyati (MSV III 132) sthānam etad vidyate; āsamudācārikān dharmān paripūrya śaikṣān dharmān paripūrayiṣyati sthānam etad vidyate; śaikṣān dharmān paripūrya śīlaskandhaṃ samādhiskandhaṃ prajñāskandhaṃ vimuktiskandhaṃ vimuktijñānadarśanaskandhaṃ paripūrayiṣyati sthānam etad vidyate; vimuktijñānadarśanaskandhaṃ paripūryānupādāya parinirvāsyati sthānam etad vidyate; tasmāt tahi bhikṣava evaṃ śikṣitavyam; yat sagauravā vihariṣyāmaḥ sapratīśāḥ sabhayavaśavartinaḥ ḥsabrahmacāriṣūḥ sthavireṣu madhyeṣu navakeṣu: ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam
______________________________________________________________
The institution of vihāras
yadā bhagavatā pañcakā vinītās te araṇye prativasanti; te araṇye prativasanto āgamyā bhavanti siṃhānāṃ vyāghrāṇāṃ dvīpināṃ tarakṣūṇām
bhagavān saṃlakṣayati: kutra pūrvakāṇāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ śrāvakā āvāsaṃ kalpitavantaḥ? paśyati vihāre; devatābhir apy evaṃ bhagavata ārocitam
tena khalu samayena vārāṇasyāṃ kalayāṇabhadro nāma gṛhapatiḥ prativasati; tasya kuśalamūlapratibodhitasantater etad abhavat; aho batāhaṃ bhagavataḥ śrāvakāṇaṃ vihāraṃ kārayeyam iti; sa kālyam evotthāya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya bhagavataḥ pādau (A 317a) śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ; ekāntaniṣaṇṇaṃ kalyāṇabhadrikaṃ gṛhapatiṃ bhagavān dharmyayā kathayā saṃdarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati; anekaparyāyeṇa dharmyayā kathayā saṃdarṣya (MSV III 133) samādāpya samuttejya saṃpraharṣya tūṣṇīm; atha kalyāṇabhadriko gṛhapatir utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamya bhagavantam ieam avocat: yadi bhagavān anujānīyād ahaṃ bhagavataḥ śrāvakāṇāṃ vihāraṃ karayeyam iti; bhagavān āha; tasmād gṛhapate anujānāmi kāraya iti; sa na jānīte kīdṛśaḥ kārayitavya iti; bhagavān āha: yadi trilayanaṃ kārayasi madhye gandhakuṭiḥ kārayitavyā dvayoḥ pārśvayor dve layane; evaṃ triṣāle nava layanāni; catuḥśāle madhye dvārakoṣṭhakābhimukhaṃ (Śay-v 11) gandhakuṭiḥ; dvārakoṣṭhakapārśvayor dve layane; sa na jānīte kati purāḥ kartavyā iti; bhagavān āha: bhikṣūṇāṃ pañcapurā vihārāḥ kartavyāḥ saptapurā gandhakuṭiḥ; saptapūrā bālāgrapotikāḥ; bhikṣūṇīnāṃ tu tripurā vihārāḥ kartavyāḥ; paṃcapurā gandhakuṭiḥ; paṃcapurā bālāgrapotikā iti
______________________________________________________________
The story of Anāthapiṇḍada: his birth and wonders
tena khalu samayena śrāvastyāṃ datto nāma gṛhapatiḥ prativasati āḍhyo mahādhano mahābhoga vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī; tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya (MSV III 134) paricārayataḥ kālāntareṇa patnī āpannasatvā saṃvṛttā; sā cāṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dārako jātaḥ; tasya trīṇi saptakāny ekaviṃśatidivasān vistareṇa jātasya jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate; kiṃ bhavatu dārakasya nāmeti; jñātaya ūcuḥ: ayaṃ dārako dattasya gṛhapateḥ putras tasmād bhavatu dārakasya sudatta iti nāmeti; tasya sudatta iti nāmadheyaṃ vyavasthāpitam; sudatto dārako 'ṣṭābhyo dhātrībhyo dattaḥ; dvābhyām aṃsadhātrībhyām; dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyām; dvābhyāṃ maladhātrībhyām; dvābhyāṃ krīḍanakābhyām; so 'ṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpirmaṇḍenānyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣair āśu vardhate hradastham iva paṃkajam; so 'pareṇa samayena sarvālaṃkāravibhūṣito dhātryaṃsagato niṣaṇṇo bahirnirgataḥ; yācanakenālaṃkāraṃ prārthitaḥ: kumārāham alaṃkāreṇārthī; prayaccha me alaṃkāram iti; tena pramuditamanasā asāv alaṃkāro dattaḥ; sa gṛhaṃ praviṣṭaḥ; pitrā cāsya dhātrī pṛṣṭā; kutra kumārasyālaṃkāra iti; sā kathayati: dattaḥ kumāreṇa (Śay-v 12) yācanakāyeti; so 'nyenālaṃkāreṇa vibhūṣitaḥ; so 'pi dattaḥ; bhūyo 'py alaṃkṛtaḥ; so 'pi tena dattaḥ; sa gṛhapatiḥ patnīm āmantrayate: bhadre sobhano 'smākaṃ putro jātaḥ; nityaṃ dānābhirata iti; sā kathayati: āryaputra yady evaṃ nainaṃ bhūyo 'py alaṃkariṣyāmi; sa kathayati: bhadre asty asmākaṃ suvarṇam aprameyaṃ ratnāni ca; kin tu alaṃkāraghaṭakā na santi; sarvathā nāyaṃ bahir (A 317b) niṣkāsayitavya iti; so 'bhyantara eva lāḍyate;
yāvad apareṇa samayena datto gṛhapatir bhṛtyajanaparivṛto (MSV III 135) nadīm ajīravatīṃ snātuṃ saṃprasthitaḥ; sudatto dārakaḥ kathayati: tāta aham api gacchāmīti; sa taṃ vipralambhayitum ārabdhaḥ; putra ihaiva śobhanaṃ salilam; nadī grāhākulā; iyaṃ te dhātrī snāpayiṣyatīti; sa rodituṃ pravṛttaḥ; mātāsya kathayati: āryaputra kimartham ayaṃ dārako rautīti; tena yathāvṛttaṃ samākhyātam; sā kathayati: āryaputra tvayā sārdhaṃ gacchatu; ko 'tra virodhaḥ; sutarāṃ gupto bhaviṣyatīti; sa tam ādāya nadīṃ gataḥ; snāpayitvā kule sthāpitaḥ kathayati: tāta kimarthaṃ mama rakṣā kriyate? putra tava doṣo 'sti; katham? dattam alaṃkāraṃ yācanakebhyo 'nuprayacchasi; kiṃ tāto dravyeṇārthī? putra ko 'nārthī? tāta yady evam avatāraya mām; sa tenāvatāritaḥ; tatas tenobhau pāṇī nadyām āplāvya suvarṇapūrṇās catvāro lohasaṃghāṭā uddhṛtāḥ; kathayati: tāta atas tnaṃ yāvadāptaḥṃḥ dhanena dhanakāryaṃ kṛtvāvaśiṣṭam atraiva plāvaya; putra kiṃ tvaṃ jalagatān nidhīn paśyasi? tāta na kevalaṃ jalagatān sthalagatān api sasvāmikān asvāmikān api ye 'pi dūre ye 'py antike; datto gṛhapatir vismayotphullalocanaḥ saṃlakṣayati: śakyam evaṃvidhena dānaptinā dānaṃ dātum iti viditvā kathayati: putra yady evaṃ dehi dānaṃ yatheṣṭam iti; dharmatā hy eṣā: na tāvat putro yaśasvī bhavati yāvad asya pitā jīvatīti
yāvad apareṇa samayena datto gṛhapatiḥ kālagataḥ; sudatto gṛhasvāmī saṃvṛttaḥ; satatam anāthebhyaḥ piṇḍakam anuprayacchatīti samantāc chadbo visṛtaḥ: dattasya gṛhapateḥ putraḥ sudatto gṛhasvāmī saṃvrṭtaḥ; (Śay-v 13) so 'nāthebhyaḥ piṇḍakam anuprayacchatīti; tasyānāthapiṇḍado (MSV III 136) gṛhapatir iti saṃjñā saṃvṛttā; tatas tena sadṛśāt kulāt kalatram ānitaṃ; sa tayā sārdham krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jātaḥ; evaṃ yāvat sapta putrā jātāḥ; tena ṣaṇṇāṃ niveśaḥ kṛtaḥ; saptamaḥ sujāto nāmnā; tasya sadṛśaṃ kulaṃ samanveṣate; na ārāgayati; sa kare kapolaṃ datvā cintāpro vyavasthitaḥ; tasya madhuskandho nāma mānavo vayasyaḥ; tenāsau dṛṣṭas tathā cintāparaḥ; sa kathayati: kasmāt tvaṃ gṛhapate kare kapolaṃ datvā cintāparas tiṣṭhasīti; sa kathayati: mayā ṣaṇṇāṃ putrāṇāṃ niveśaḥ kṛtaḥ; saptamasya sujātasya sadṛśakulaṃ cintayāmi katarat tat kulaṃ yato 'sya niveṣaṃ kariṣyāmīti; sa kathayati: alpotsukas tiṣṭha aham asya sadṛśaṃ kulaṃ gaveṣayāmi; katarasmin deśe? sa kathayati; magadhaviṣayaṃ tāvad gacchami; evaṃ kuru; sa rājagṛhaṃ gataḥ; rājagṛhe anyatamo gṛhapatir āḍhyo mahādhano mahābhogo 'nāthapiṇḍadasya pratirūpaḥ; sa tasya gṛhaṃ praviṣṭo dvāraśālāyāṃ sthitvā kathayati: svasti svastīti; tasya gṛhajanāḥ kathayanti: brāhmaṇa kiṃ prārthayasi? kanyābhikṣām; kasyārthāya? śrāvastyām anāthapiṇḍado gṛhapatis tasya putraḥ sujāto nāmnā; te kathayanti sādṛṣo 'smākaṃ kulena; api tu prabhūtam asmākaṃ kulaśulkam; (A 318a) kiyatprabhūtam? śatam aśvānāṃ śataṃ niṣkāṇāṃ śatam aśvatarīrathānāṃ śataṃ kāmbojikānāṃ kanyānām iti; madhuskandhena (MSV III 137) mānavenānāthapiṇḍadasya gṛhapater anenārthena lekho dattaḥ: tenāpi vācayitvā pratīccha sarvaṃ mayā deyam iti; tena divasamuhūrtayogena pratīṣṭam
tatas taiḥ śucinā praṇītena prabhūtenāhāreṇa saṃtarpito mānavakaḥ śālāṃ gatvā vāsam upagato viṣūcitaḥ; aparicitā brāhmaṇāḥ; sa tair aśucibhayād bahir niṣkāsayitvā cchoritaḥ; daivād āyuṣmantau śāriputramaudgalyāyanau taṃ pradeśam āgatau; sa tābhyāṃ dṛṣṭaḥ; tatas tābhyāṃ vaṃśavidalikayā nirlikhya pāṇḍumṛttikayā udvartya snāpitaḥ; tasyaiva dharmaṃ deśayitvā prakrāntau; tasya pravāhikā nāvatiṣṭhate; sa tayor antike cittam abhiprasādya kālagataḥ; cāturmahārājikeṣu deveṣūpapannaḥ; sa vaiśravaṇasya mahārājasya sakāśaṃ gatvā bhavanaṃ prārthayate; sa kathayati: gaccha tad eva te śivikādvāraṃ bhavanam iti; sa tatra gatvā naivāsikaḥ saṃvṛttaḥ (Śay-v 14)
videharājena rājño biṃbisārasya haimavatānāṃ nāgānāṃ sātam anupreṣitam; tena rājñā prasenajitaḥ kosalasya sandiṣṭam: mama videharājena haimavatānāṃ nāgānāṃ śatam anupreṣitam; yady arthī bhavasi preṣya iti
anāthapiṇḍado gṛhapatir yena rājā prasenajit kosalas tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya rājānaṃ prasenajitaṃ kosalam idam avocat: deva mama rājagṛhe kiṃcit prayojanam; tatra gatvā āgamiṣyāmīti; rājā kathayati: śobhanaṃ gaccha mamāpi tasmāt hastiśatam āneyaṃ (MSV III 138) tad aneṣyasīti; sa kathayati: deva yadi mama tatra prayojanaṃ ḥnaḥ bhavati grahīṣyāmīti; ihāgamya devasya cttagrāhaṃ kariṣyāmīti; rājā kathayati: śobhanam evaṃ bhavatv iti
______________________________________________________________
Anāthapiṇḍada meets the Buddha
tato 'nāthapiṇḍado gṛhapatiḥ prabhūtaṃ kulaśulkam ādāya rājagṛhaṃ gataḥ; sa yasya gṛhapater gṛhe vāsam upagataḥ sa gṛhapatiḥ sarātram evotthāyāntarjanam āmaṃtrayate: uttiṣṭhāryā uttiṣṭha; bhadramukhāḥ kāṣṭhāni pāṭayata samitiṃ prajvālayata; bhaktaṃ pacata; sūpikaṃ pacata; khādyakāny ullāḍayata; pratijāgṛta maṇḍalavāṭam iti; athānāthapiṇḍasya gṛhapater etad abhavat: kiṃ punar asya gṛhapater āvāho vā vivāho vā bhaviṣyati; rāṣṭraṃ vānena bhaktenopanimantritam? śreṇī vā, pūgo vā parṣado vā? rājā vānena māgadhaḥ śreṇyo bimbisāraḥ bhaktenopanimantritaḥ; iti viditvā taṃ gṛhapatim idam avocat: kiṃ punas te gṛhapate āvāho vā bhaviṣyati, vivāho vā rāṣṭraṃ vā tvayā bhaktenopanimantritaṃ śreṇī vā pūgo vā parṣado vā rājā vā te māgadhaḥ śreṇyo bimbisāro bhaktenopanimantrita iti; sa kathayati: gṛhapate na me āvāho bhaviṣyati na vivāho vā nāpi mayā rāṣṭraṃ bhaktenopanimantritaṃ, na śreṇī na pūgo na parṣado nāpi rājā māgadhaḥ śreṇyo bimbisāro bhaktenopanimantritaḥ api tu buddhapramukho bhikṣusaṃgho bhaktenopanimantrita; iti anāthapaiṇḍadasya gṛhapater buddha ity aśrutapūrvaṃ ghoṣaṃ śrutvā sarvaromakūpāny (A 318b) āhṛṣṭāni; sa āhṛṣṭaromakūpas taṃ gṛhapatim idam avocat: ka eṣa gṛhapate buddho nāma? asti gṛhapate śramaṇo (Śay-v 15) gautamaḥ śākyaputraḥ (MSV III 139) śākyakulāt keśaśmaśrū avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ; so 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhaḥ; sa eṣa gṛhapate buddho nāma; ka eṣa gṛhapate saṅgho nāma? santi gṛhapate kṣatriyakulād api kulaputrāḥ keśaśmaśrū avatārya kāṣāyāṇy vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anāgārikāṃ tam eva bhagavantaṃ pravrajitam anupravrajitāḥ; brāhmaṇakulād api vaiśyakulād api śūdrakulād api kulaputrāḥ keāśaśmaśrū avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇi ācchādya samyag eva śraddhayā anāgārād anāgārikāṃ tam eva bhagavantaṃ pravrajitam anupravrajitāḥ; sa eṣa gṛhapate saṅgho nāma; ḥśvaḥḥ sa mayā buddhapramukho bhikṣusaṅgho 'ntargṛhe bhaktenopanimantritaḥ; kutra gṛhapate sa bhagavān etarhi viharati?
asminn eva rājagṛhe śītavane śmaśāne; labhyaṃ gṛhapate so 'smābhir bhagavān draṣṭum? tena hi gṛhapate āgamaya tāvat tvam; sthānam etad vidyate yad ihāgataṃ śvo drakṣyasi; anāthapiṇḍado gṛhapatis tāṃ rātriṃ buddhālambanayā smṛtyā middham avakrāntaḥ; so 'prabhāte prabhātasaṃjñī yena śivakadvāraṃ tenopsaṅkrāntaḥ; tena khalu samayena śivakadvāraṃ rātryā dvau yāmau vivṛtaṃ tiṣṭhati; pūrvakaṃ paścimakaṃ ca, māhaiva āgantukānāṃ gamikānāṃ ca dūtānāṃ vighno bhaviṣyatīti; yāvat paśyati śivakadvāraṃ vivṛtam ālokena ca sphuṭam; tasyaitad adhavat: nūnaṃ prabhātā rajanī: tathā hi śivakadvāraṃ vivṛtaṃ tiṣṭhati; iti viditvā tenaiva ālokena nagarān niṣkrāntaḥ; samanantaraniṣkrāntasya cāsya ya ālokaḥ (MSV III 140) so 'ntarhitaḥ; andhakāraṃ prādurbhūtam; tasyābhūd bhayam; abhūc chambhitatvaṃ; abhūd romaharṣah; māhaiva kaścid viheṭayen manuṣyo vāmanuṣyo vā dhūrtako vā asaṃprāptam vā syāt prabhūtaṃ kulaśulkam iti; viditvā pratinivartitukāmo madhuskandhasya devaputrasya sthaṇḍilaṃ pradakṣiṇīkaroti, namaskaroti ca; atha madhuskandhasya devaputrasya etad abhavat: adyaivānāthapiṇḍadena gṛhapatinā satyadarśanaṃ kartavyam; adyaivāyaṃ buddhaṃ bhagavantam apāsya anyadevatānamaskāraṃ kariṣyati; iti viditvā yāvacca śivakadvāraṃ yavac ca śītavanaṃ śmaśānam atrāntarād udāreṇāvabhāsenāvabhāsya anāthapiṇḍadaṃ gṛhapatim idam avocat: abhikrama gṛhapate, mā pratikrama; abhikramatas te śreyo bhaviṣyati; na pratikramataḥ; tat kasya hetoḥ? (Śay-v 16)
śatam aśvā śataṃ niṣkāḥ śatam aśvatarīrathāḥ /
nānāvittasya saṃpūrṇāḥ śataṃ ca vaḍavārathāḥ /
padāvihārasyaikasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm //
abhikrāma gṛhapate, mā pratikrāma; abhikramatas te śreyo bhavati, na pratikramataḥ; tat kasya hetoḥ?
śataṃ haimavatā nāgāḥ suvarṇamaṇikalpitāḥ /
īṣādantā mahākāyā vyūḍhavanto mataṅgajāḥ /
padāvihārasyaikasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm //
abhikrāma gṛhapate, mā pratikrama; abhikramatas (MSV III 141) te śreyo bhavati; na pratikramataḥ; tat kasya hetoḥ?
śataṃ kāmbojikā kanyāḥ āmuktamaṇikuṇḍalāḥ /
suvarṇakeyūradharāḥ niṣkagrīvāḥ svalaṅkṛtāḥ /
padāvihārasyaikasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm //
abhikrāma gṛhapate, mā pratikrāma; abhikrāmatas te śreyo bhavati; na pratikrāmataḥ; (A 319a) athānāthapiṇḍado gṛhapatis taṃ devaputram idam avocat: kas tvam bhadrmukha? aham asmi gṛhapate madhuskandho nāma māṇavaḥ; tavaiva purāṇo gṛhasakhā; so 'haṃ śāriputramaudgalyāyanayor bhikṣvor antike cittam abhiprasādya kālagataś cāturmahārājikeṣu deveṣūpapannaḥ, asminn eva śivikādvāre naivāsikaḥ; tasmād aham evaṃ vadāmi: abhikrāma gṛhapate mā pratikrāma; abhikrāmatas te śreyo bhavati, na pratikrāmata iti; athānāthapiṇḍādasya gṛhapater etad abhavat: nāvaro buddho bhaviṣyati, nāvaraṃ dharmākhyānaṃ, yatredānīṃ devatā api autsukyam āpadyante tasya bhagavato darśanāya; iti viditvā yena śītavanaṃ śmaśānaṃ tenopasaṅkrāntaḥ; tena khalu samayena bahir vihārasyābhyavakāśe bhagavān caṅkrameṇa caṅkramyate, yadbhūyasā anāthapiṇḍadaṃ gṛhapatim āgamayamānaḥ; adrākṣīd anāthapiṇḍado gṛhapatir bhagavantam durād eva; dṛṣṭvā ca punar yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya bhagavantam gṛhapatiḥ pratisaṃmodanayā pratisammodate: (MSV III 142) kaccid bhagavān sukhaṃ śāyita iti; atha bhagavāṃs tasyāṃ velāyāṃ gāthā bhāṣate;
sarvathā vai sukhaṃ śete brāhmaṇaḥ parinirvṛtaḥ / (Śay-v 17)
lipyate yo na kāmair hi vipramukto nirupadhiḥ //
chitveha sarvam āśaktin vinīya hṛdayajvaram /
upaśāntaḥ sukhaṃ śete śāntiprāptena cetasā //
atha bhagavān anāthapiṇḍadaṃ gṛhapatim ādāya vihāraṃ praviśya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ; anāthapiṇḍado gṛhpatir bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇaḥ; ekānte niṣaṇṇam anāthapiṇḍadaṃ gṛhapatiṃ bhagavān dharmyayā kathayā sandarśayati samādāpayati samuttejayati, saṃpraharṣayati; yāsau buddhānāṃ bhagavatāṃ pūrvakālakaraṇīyā dharmyā kathā, tadyathā dānakathā śīlakathā svargakathā kāmānām āsvādādīnavasaṃkleśavyavadānanaiṣkramyapraviveka anuśaṃsavyavadānapakṣyān dharmān vistareṇa saṃprakāśayati; yadā cainaṃ bhagavān adrākṣīt hṛṣṭacittaṃ kalyacittaṃ muditacittaṃ vinivaraṇacittaṃ bhavyaṃ pratibalaṃ sāmutkarṣikīṃ dharmadeśanām ājñātum, tadā yāsau buddhānāṃ bhagavatāṃ sāmutkarṣikī dharmadeśanā tadyathā duḥkhaṃ samudayo nirodho mārgaś catvāry āryasatyāni vistareṇa saṃprakāśayati; athānāthapiṇḍado gḥapatis tasminn evāsane niṣaṇṇaś catvaṛy āryasatyāny abhisameti; tadyathā duḥkhaṃ samudayo nirodho mārgaḥ; tasyathā śuddhaṃ vastram apagatakālakaṃ rañjanopagaṃ raṅge prakṣiptaṃ samyag eva raṅgaṃ pratigṛhṇāti, evam evānāthapiṇḍado gṛhapatis tasminn eva āsane niṣaṇṇaś catvāry āryasatyāny abhisameti; tadyathā duḥkhaṃ samudayo nirodho mārga iti; athānāthapiṇḍado gṛhapatir dṛṣṭadharmā prāptadharmā viditadharmā (MSV III 143) paryavagāḍhadharmā tīrṇakāṅkṣo tīrṇavicikitsaḥ aparapratyayo 'nanyaneyaḥ śāstuś śāsane dharmeṣu vaiśāradyaprāptaḥ utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā, yena bhagavāṃs tenāñjalim praṇamya bhagavantam idam (A 319b) avocat; abhikrānto 'haṃ bhadantābhikrāntaḥ; eso 'haṃ bhagavantaṃ śaraṇaṃ gacchāmi; dharmaṃ ca bhikṣusaṅghaṃ ca; upāsakam māṃ ca dhāraya adyāgreṇa yāvajjīvaṃ prāṇopetaṃ śaraṇāgatam abhiprasannam; atha bhagavān anāthapiṇḍadaṃ gṛhapatim idam āvocat: kinnāmā tvaṃ gṛhapate? aham asmi bhadanta sudatto nāmnā; api tv anāthebhyaḥ piṇḍakam anuprayacchāmi; tato mām anāthapiṇṣado gṛhapatir anāthapiṇḍado gṛhapatir iti janaḥ sañjānīte; kutobhūmakas tvaṃ gṛhapate? (Śay-v 18) asti bhadanta prācīneṣu janapadeṣu śrāvastī nāma kosalānāṃ nigamaḥ; tatrāhaṃ prativasāmi
______________________________________________________________
Anāthapiṇḍada invites the Buddha to Śrāvastī
āgacchatu bhagavān śrāvastīm; ahaṃ bhagavantam upasthāsyāmi yāvajjīvaṃ cīvarapiṇḍapātaglānapratyayabhaiṣaiyapariṣkāraiḥ sārdhaṃ bhikṣusaṅghena; santi gṛhapate vihārāḥ śrāvastyām? no bhadanta: yatra gṛhapate vihārāḥ santi tatra bhikṣava āgantavyaṃ gantavyaṃ vastavyaṃ manyante; āgacchatu bhagavān; ahaṃ tathā kariṣyāmi yathā śrāvastyāṃ vihārā bhaviṣyanti; bhikṣavaś ca āgantavyaṃ gantavyaṃ vastavyaṃ maṃsyanta iti; adhivāsayati bhagavān anāthapiṇḍadasya gṛhapates tūṣṇīṃbhāvena; anāthapiṇḍado gṛhapatir bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ; tato 'sya yad rājagṛhe kṛtyaṃ vā karaṇīyaṃ vā tat sarvaṃ kṛtvā pariprāpya (MSV III 144) punar yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇaḥ; ekāntaninṣaṇṇo 'nāthapiṇḍado gṛhapatir bhagavantam idam avocat: anuprayaccha me bhagavan bhikṣuṃ sahāyakan yena sahāyakena śrāvastyāṃ bhagavato 'rthāya vihāraṃ kārayāmīti; bhagavān saṃlakṣayati; katarasya bhikṣor anāthapiṇḍado gṛhapatiḥ saparivāro śrāvastīnivāsī ca janakāyo vidheyaḥ? paśyati śāriputrasya bhikṣoḥ; tatra bhagavān āyuṣmantam śāriputram āmantrayate: samanvāhara śāriputra anāthapiṇḍadaṃ gṛhapatiṃ saparivāraṃ śrāvastīnivāsinaṃ ca janakāyam iti; adhivāsayaty āyuṣmāṃś chāriputro bhagavatas tūṣṇīṃbhāvena; athāyuṣmāṃś chāriputro bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt ptakrāntaḥ
______________________________________________________________
Śāriputra leaves for Śrāvastī
athāyuṣmāṃś chāriputras tasyā eva rātrer atyayāt pūrvāhṇe nivāsya, pātracīvaram ādāya rājagṛhaṃ piṇḍāya prāvikṣat; rājagṛhaṃ piṇḍāya caritvā kṛtabhaktakṛtyaḥ paścādbhaktapiṇḍapātapratikrānto yathāparibhuktaṃ śayanāsanaṃ pratiśamayya, samādāya pātracīvaraṃ, yena śrāvastī tena cārikāṃ prakrāntaḥ; athānāthapiṇḍado gṛhapatiḥ prabhūtaṃ śambalam ādāya ekaikarātrinivāsena śrāvastīm anuprāptaḥ; sa praviśann eva śrāvastīm ārāmeṇārāmam udyānenodyānam upavanenopavanaṃ caṅkramam anucaṅkramyamāṇo suvicarann evam āha: kataraḥ sa pṛthivīpradeśo bhaviṣyati śrāvastyā nātidūre (Śay-v 19) nātyāsanne divā alpākīrṇo 'lpavilāpo rātrāv alpaśabdo 'lpanirghoṣaḥ alpadaṃśamaśakavātātapasarīsṛpasaṃsparśaḥ, yatrāhaṃ bhagavato 'rthāya vihāraṃ māpayiṣyāmīti; adrākṣīd anāthapiṇḍado gṛhapatiḥ, jetasya kumarasyārāmam śrāvastyā nātidūre nātyāsanne divā alpākīṇam alpavilāpaṃ rātrāv alpaśabdṃ alpanirghoṣaṃ alpadaṃśamaśakavātātapasarīsṛpasparśam; dṛṣṭvā ca punar asyaitad abhavat: atrāhaṃ bhagavato 'rthāya vihāraṃ māpayiṣyāmīti; sa praviśann eva svaṃ niveśanaṃ yena jetaḥ kumāras tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya jetaṃ kumāram idam avocat; anuprayaccha me kumāra ārāmam; ahaṃ tatra bhagavato 'rthāya vihāraṃ kārayāmi iti; sa kathayati; na me gṛhapate sa ārāmaḥ; kin tu udyānaṃ tan mameti; dvir api trir apy anāthapiṇḍado gṛhapatir jetaṃ kumāram idam avocat: anuprayaccha me kumāra ārāmam; ahaṃ tatra bhagavato 'rthāya vihāraṃ māpayāmīti; aparityakto ḥgṛhapateḥ me ārāmāḥ koṭisaṃstareṇāpi; punar apy anāthapiṇḍado gṛhaptir jetaṃ kumaram idam avocat: kṛtārgho 'si kumāra ārāmasya; pratīccha hiraṇyasuvarṇam; mamārāmaḥ; kaḥ kṛtārghaḥ? tvaṃ kṛtārghaḥ; tau kṛtārgho na kṛtargha iti vivādam āpannau, yena vyāvahārikapuruṣās tena saṃprasthitāḥ; atrāntare caturṇāṃ lokapālānām etad abhavat; ayam anāthapiṇḍado gṛhapatir udyukto bhagavato 'rthāya vihāraṃ vihāraṃ māpayitum; sāhāyyam asyānuṣṭheyam iti; tato vyāvahārikapuruṣam ātmānam abhinirmāya
arthādhikaraṇe niṣaṇṇāḥ; anāthapiṇḍado gṛhapatir jetaś ca kumāro vyāvahārikasakāśam upasaṅkrāntau; athānāthapiṇḍako gṛhapatir vyāvahārikapuruṣāṇām etam arthaṃ vistareṇa nivedayati; te kathayanti; kṛtārgho 'si kumāra ārāmasya; pratīccha suvarṇam: gṛhapatre ārāma iti; sa tūṣṇīm avasthitaḥ; anāthapiṇḍado gṛhapatiḥ śakaṭair bhāraiḥ mūṭaiḥ piṭakair uṣṭrair gobhir gardabhaiḥ prabhūtaṃ suvarṇam abhinirhṛtya, sarvaṃ jetavanaṃ saṃstartum ārabdhaḥ; na parisamāpyate; tiṣṭhate evānāstīrṇaḥ kaścit pṛthivīpradeśaḥ; tataḥ anāthapiṇḍado gṛhapatir etam arthaṃ cintayan muhūrtaṃ tūṣṇīm asthāt; katarat tan nidhānaṃ bhaviṣyati? nātistokaṃ, nātiprabhūtaṃ yena ayam anāstīrṇaḥ pṛthivīpradeśaḥ āstariṣyati; na ca punar gopayitavyo bhaviṣyatīti; jetaḥ kumāraḥ saṃlakṣayati; nūnam anāthapiṇḍadasya gṛhapater vipratisāraḥ; kasmād ārāmakāraṇād iyantaṃ mahāntaṃ dhanaskandhaṃ parityajāmi; iti viditvā anāthapiṇḍadaṃ gṛhapatim idam (Śay-v 20) avocat; sacet te ha gṛhapate vipratisāraḥ pratīccha suvarṇam; mamaivārāmaḥ; na me kumāra vipratisāraḥ; api tv aham etam evārtham anucintayan muhūrtaṃ tūṣṇīm avasthitaḥ; katarat tan nidhānaṃ bhaviṣyati? nātistokaṃ nātiprabhūtaṃ, yenāyam anāstīrṇaḥ pṛthivīpradeśaḥ āstariṣyati; na ca punar gopayitavyo bhaviṣyatīti; atha jetasya kumārasya etad abhavat: na batāvaro buddho bhaviṣyati; nāvaraṃ dharmākhyānam; yatredānīm ayaṃ gṛhapatir ārāmakāraṇād iyantaṃ mahāntaṃ dhanaskandhaṃ parityajati; iti viditvā anāthapiṇḍadaṃ gṛhapatim idam avocat: anuprayaccha me gṛhapate anāstīrṇaṃ pṛthivīpradeśam; atrāhaṃ bhagavato 'rthāya dvārakoṣṭhakaṃ māpayāmi; anāthapiṇḍado gṛhapatir jetasya kumārasya anāstīrṇaṃ pṛthivīpradeśam anuprayacchati; yatra jetaḥ kumāro bhagavato 'rthāya dvārakoṣṭhakaṃ māpayati
______________________________________________________________
Obstruction by Tīrthyas
athānāthapiṇḍado gṛhapatir bhagavato 'rthāya vihāraṃ māpayitum ārabdha iti tīvradveṣaparyākulīkṛtamanasas tīrthyās te saṃbhūya yenānāthapiṇḍado gṛhapatis tenopasaṃkrāntāḥ; upasaṃkramya kathayanti: mā tvaṃ gṛhapate śramaṇasya gautamasya arthāyātra vihāraṃ kāraya; kiṃ kāraṇam? asmābhir nagarāṇi bhājitāni; śramaṇasya gautamasya rājagṛham; asmākaṃ śrāvastī; sa kathayati: bhājitāni yuṣmābhir nagarāṇi, na tu madīyam svāpateyam; yasyābhipretaṃ tasya dharmaskandhaṃ kārayāmīti; te rājñaḥ sakāśaṃ gataḥ; tatrāpy anāthapiṇḍadena parājitāḥ; dhvāṅkṣās tīrthyā avikṛtavadanāḥ kathayanti; gṛhapate na te kāmakāram anuprayacchāmaḥ; śramaṇasya gautamasyāgraśrāvakaḥ āgataḥ; sa yady asmān vādena parājayate, kāraya vihāram iti; sa kathayati: śobhanam; āryaśāriputraṃ tāvad avalokayāmīti; athānāthapiṇḍado gṛhapatir yenāyuṣmān śāriputraḥ tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramyāyuṣmataḥ śāriputrasya pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇaḥ; ekantaniṣaṇṇo 'nāthapiṇḍado gṛhapatir āyuṣmantaṃ śāriputram idam avocat; tīrthyā bhadanta śāriputra evam āhuḥ; gṛhapate na te kāmakāram anuprayacchāmaḥ; śramaṇasya gautamasya agraśrāvaka āgataḥ; sa yady asmān vādena parājayate, kāraya vihāram iti; katham atra pratipattavyam iti; āyuṣmān śāriputraḥ saṃlakṣayati; kim eṣāṃ santi kānicit kuśalamūlāni uta na santīti; paśyati, santi; kasyāntike pratibaddhāni; mamaiva; punaḥ saṃlakṣayati; kim etāvanta eva mama pratibaddhā vineyā āhosvid anye 'pi vādena vineyāḥ santīti; paśyati, santi; kiyaccireṇa sannipatiṣyanti; (Śay-v 24) paśyati, saptāhasyātyayād iti; samanvāhṛtya kathayati: gṛhapate enaṃ bhavatu; kiṃ
tu saptame divase; tato 'nāthapiṇḍado gṛhapatiḥ prītiprāmodyajāto yena tīrthyās tena upasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya tīrthyān idam avocat; bhadanta āryaśāriputraḥ kathatyati: śobhanam, evaṃ bhavatu; kiṃ tu saptame divase iti; te saṃlakṣayanti; dvābhyām atra kāraṇābhyām bhavitavyam; athavāsau niṣpalāyitukāmaḥ; athavā pakṣaṃ samanveṣṭukāmaḥ; kim atra prāptakālam; vayam api pakṣaṃ samanveṣāmaha iti; te pakṣaṃ samanveṣṭum ārabdhāḥ; taiḥ pakṣam samanveṣamānai raktākṣo nāma parivrājako dṛṣṭaḥ; sa tair uktaḥ; tvam asmākaṃ sabrahmacāri; śramaṇasya gautamasyāgraśrāvako 'smābhir vādenāhūtaḥ; sa pakṣaṃ samanveṣate; tvam asmākaṃ sāhāyyaṃ kalpaya; kiyatā kālena? itaḥ saptame divase; śobhanam, evaṃ bhavatu; yadā yuṣmākaṃ sannipato bhavati tadā mamārocayitavyam; tīrthyāḥ śaṅkitodvignamanaso divasānudivasaṃ pakṣaṃ samanveṣayante; divasāṃś ca gaṇayanti
______________________________________________________________
Tīrthyas and Śāriputra contest
yāvat saptame divase anāthapiṇḍadena gṛhapatinā vistīrṇāvakāśe pṛthivīpradeśe āsanaprajñaptiḥ kāritā; āyuṣmataś ca śāriputrasyārthāya siṃhāsanaṃ prajñaptam; nānādeśanvāsinas tīrthyāḥ sannipatitāḥ; śrāvastīnivāsī janakāyaḥ anekāni ca tatsāmatanivāsīni prāṇiśatasahasrāṇi, kānicit kutūhalajātāni, kānicit pūrvakaiḥ kūśalamūlaiḥ saṃcodyamānāni; tata āyuṣmān śāriputro 'nāthapiṇḍadena gṛhapatinā saparivāreṇa saṃpuraskṛto vādimaṇḍalaṃ praviśya vineyajanam abhisaṃīkṣya smitapūrvaṃ samaśānteneryāpathena siṃhāsanam abhiruhya niṣaṇṇaḥ; sarvaiva sā parṣad avahitacetaskā āyuṣmantam śāriputraṃ abhisamīkṣamāṇā niṣaṇṇnā
______________________________________________________________
Defeat of the Tīrthyas
tata āyuṣmān śāriputras tīrthyān āmantrayāmāsa: bhavantaḥ kiṃ tāvat kariṣyatha? āhosvid vikariṣyatha? te kathayanti: vayaṃ kurmaḥ: tvāṃ vikuru; āyuṣmān śāriputraḥ saṃlakṣayati: yady ahaṃ kariṣyāmi; sadevako 'pi loko na śakṣyati vikartum; prāg eva raktākṣaḥ parivrājakaḥ; iti viditvā raktākṣaṃ parivrājakam idam avocat: tvaṃ kuru, ahaṃ vikariṣyāmīti; sa indrajāle kṛtāvī; tena supuṣpitaḥ sahakārapādapo nirmitaḥ; āyuṣmatā śāriputreṇa tumulo vātavarṣa (Śay-v 22) utsṛṣṭaḥ; yenāsau samūla utpāṭya itaś cāmutaś ca vikīrṇo yogijanānām apy aviṣayībhūtaḥ; tatad tena padminī nirmitā; āyuṣmatā śāriputreṇa kalabhahastī nirmitaḥ; tena sā samantān marditā; tena saptaśīrṣo nāgo nirmitaḥ; āyuṣmatā śāriputreṇa garuḍo nirmitaḥ; yenāsāv apahṛtaḥ; tena vetāḍo nirmitaḥ; āyuṣmatā śāriputreṇa mantraiḥ kīlitaḥ; kuprayukto vetāḍa ātmavadhāya cetayate; sa tasyaivopari pradhāvitaḥ; tato 'sau bhītas trastaḥ saṃvigna āhṛṣṭaromakūpaḥ āyuṣmataḥ śāriputrasya pādayor nipatitaḥ; ārya śāriputra trāyasva śaraṇāgato 'smīti; tata āyuṣmatā śāriputreṇa mantrā utkīlitāḥ; sa vetāḍo vyupaśāntaḥ; tasyāyuṣmatā śāriputreṇa dharmo deśitaḥ; sa prasādajātaḥ kathayati: labheyāham āryaśāriputra svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam; careyam aham āryaśāriputrasyāntike brahmacaryam iti; āyuṣmatā śāriputreṇa sa pravrājitaḥ upasaṃpāditaḥ avavādo dattaḥ, tenodyacchamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam; arhan saṃvṛttaḥ; traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñapratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhaparāṅmukhaḥ;
sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ; tataḥ sā parṣat vismayotphullalocanā saṃvṛttā; āyuṣmati śāriputre 'bhiprasannā kathayati: mahān āryaśāriputreṇa vādivṛṣabho nigṛhītaḥ; iti viditvā āyuṣmataḥ śāriputrasya mukhe 'valokikāḥ saṃvṛttāḥ; tata āyuṣmatā śāriputreṇa tasyāḥ parṣadaḥ āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā yāṃ śrutvā anekaiḥ satvasahasraiḥ mahān viśeṣa āgataḥ; kaiścic chrāvakabodhau cittāny utpāditāni; kaiścit pratyekāyāṃ bodhau; kaiścid anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau; kaiścic charaṇagamanaśikṣāpadāni gṛhītāni; kaiścit srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam; kaiścit sakṛdāgāmiphalam; kāiścid anāgāmiphalam; kaiścit pravrajya sarvakleśasaṃprahāṇāḍ arhatvaṃ sākṣātkṛtam; yadbhūyasā sā parṣat buddhanimnā, dharmapravaṇā, saṅghaprāgbhārā, vyavasthāpitā; tīrthyāḥ saṃlakṣayanti; na śakyam asmābhir ayaṃ vāde nigrahītum; upāyasaṃvidhānaṃ kartavyam; atraiva bhṛtikayā karma kurmaḥ; tataś chidraṃ labdhvā baiṣkeṇainaṃ praghātayāma iti; te sarve saṃbhūya anāthapiṇḍadasya gṛhapateḥ sakāśaṃ gatvā kathayanti; gṛhapate tvayāsmākaṃ sarvāṇi vṛttipadāni samucchinnāni; tad anukampāṃ kuru; tvadīyavihāre bhṛtikayā karma kurmaḥ; ciraṃ vayam atra avasthitāḥ; mā deśaparityāgaṃ kūrma iti; anāthapiṇḍadaḥ kathayati: āryaśāriputraṃ tāvad avalokayāmi; sa yenāyuṣmān śāriputras tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramyāyuṣmantaṃ (Śay-v 23) śāriputram idam avocat: ḥāryaḥ, tīrthyāḥ kathayanti, kathayanti, asmākaṃ tvayā sarvāṇi vṛttipadāni samucchinnāni; tad anukampāṃ kuru; tvadīye vihāre bhṛtikayā karma kurmaḥ; ciraṃ vayam atrāvasthitāḥ;
ma deśaparityāgaṃ kurma iti; āyuṣmāṃś chāriputraḥ samanvāhartuṃ pravṛttaḥ; kiṃ teṣāṃ santi kānicit kuśalamūlāni āhosvin na santi iti paśyati, santi; kasyāntike pratibaddhāni; mamaiveti; samanvāhṛtya kathayati: gṛhapate evaṃ bhavatu, ko 'tra virodha iti; te tasmin vihāre bhṛtikayā karma kartum ārabdhāḥ; āyuṣmatā śāriputreṇa latāvārikaḥ puruṣo raudro nirmitaḥ; sa tat karma kārayitum ārabdhaḥ; āyuṣmān śāripuptraḥ teṣāṃ vinayakālaṃ jñātvā tatsamīpe vṛkṣamūlasyādhastāc caṅkramyamāṇas tiṣṭhati; sa tair dṛṣṭaḥ; te saṃlakṣayanti, (A 322a) ayam asya kālaḥ praghātayituṃ pravivikte tiṣṭhatīti; te tasya sakāśam upasaṅkramya parivārya avasthitāḥ; āyuṣmān śāriputraḥ saṃlakṣayati: kīdṛśena cittena ete matsakāśam upasaṅkrāntā iti; yāvat paśyati vadhakacittena; tenāsau latāvāriko nirmita utsṛṣṭaḥ; tena te 'bhidrutā gacchata karma kuruteti; te kathayanti: ārya śāriputra paritrāyasva; sa kathayati: āyuśman gaccha; viśrāmyantu tāvad iti; te saṃlakṣayanti; īdṛśo 'sty ayaṃ mahātmā; vayam asya vadhakacittāḥ; eṣo 'smākaṃ maitracittaḥ iti viditvā abhiprasannāḥ; tata āyuṣmatā śāriputreṇa teṣām āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā yāṃ śrutvā viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam
______________________________________________________________
Conversion of the Tīrthyas
te dṛṣṭasatyāḥ: labhemahi vayaṃ śāriputra svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam; carema vayaṃ bhadantaśāriputrasyāntike brahmacaryam iti; te āyuṣmatā śāriputreṇa pravrājitā upasaṃpāditāḥ; avavādo dattaḥ; tair yujyamānair, ghaṭamānair, vyāyacchamānair idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam ity arhantaḥ saṃvṛttāḥ; traidhātukavītarāgāḥ samaloṣṭakāñcanā ākāśapāṇitalasamacittā vāsīcandanakalpā vidyāvidāritāṇḍakośā vidyābhijñāpratisaṃvitprāptā bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhāḥ sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyā mānyā abhivādyāś ca saṃvṛttāḥ (Śay-v 24)
______________________________________________________________
Construction of Vihāras
tatra āyuṣmatā śariputreṇa vihārasūtram ekānte gṛhītam; anāthapiṇḍadenāpi gṛhapatinā ekānte gṛhītam; āyuṣmān śāriputraḥ smitaṃ prāviṣkartum ārabdhaḥ; anātapiṇḍado gṛhapatiḥ kathayati: nāhetvapratyayam āryśāriputra tathāgatā vā tathāgataśrāvakā vā smitaṃ prāviṣkurvanti; kaḥ āryaśāriputra hetuḥ? kaḥ pratyayaḥ smitasya prāviṣkaraṇāya? enam etad gṛhapate, evam etat; nāhetvapraytyayaṃ tathāgatā vā tathāgataśrāvakā vā smitaṃ prāviṣkurvanti; tvayā ceha sūtraṃ gṛhītam; tuṣite devanikāye sauvarṇam bhavanam abhinirvṛttam; tato 'nāthapiṇḍado gṛhapatir vismayotphullalocanaḥ kathayati: āryaśāriputra yady evaṃ, tena hi punaḥ sūtraṃ prasāraya bhūyasyā mātrayā; cittam abhiprasādayāmīti; āyuṣmatā śāriputreṇa tat sūtram gṛhītam; anāthapiṇḍadena gṛhapatinā bhuyasyā mātrayā tīvreṇa prasādavegena cittam abhiprasāditam; yena prasādajātena samanantaram eva tat sauvarṇaṃ bhavanaṃ catūratnamayaṃ saṃvṛttam; āyuṣmatā cāsya śāriputreṇa niveditam; tato 'nāthapiṇḍadena gṛhapatinā uttarottarapravṛddhapuṇyasantatinā ṣoḍaśamahallikā vihārā māpitāḥ; ṣaṣṭiś (A 322b) ca kuṭikāvastūni; ṣoḍaśamahallikān vihārān māpayitvā ṣaṣṭiṃ ca kuṭikāvastūni sarvopakaraṇaiḥ pūrayitvā yenāyuṣmān śāriputras tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramyāyuṣmantaṃ śāriputram idam avocat: kiyatpramāṇair āryaśāriputra prayāṇakair bhagavān adhvānaṃ gacchati? tadyathā gṛhapate rājā cakravartī; kiyatpramāṇai rājā cakravartī? daśakrośakair gṛhapate rājā cakravartī prayāṇakair adhvānaṃ gacchati; tato 'nāthapiṇḍadena gṛhapatinā yāvac ca śrāvastī yāvac ca rājagṛham atrāntarād vāsakān parisaṅkhyāya parikramaṇakā māpitāḥ; dānaśalā kāritā; kālārocakaḥ puruṣaḥ sthāpitaḥ; chatradhvajapatākāśobhitāś candanavāripariṣiktāḥ surabhidhūpaghaṭikopanibaddhās toraṇāḥ kāritāḥ; kālikāni yāmikāni
ca bhaiṣajyāny upasthāpitāni
______________________________________________________________
Messenger to Buddha
tataḥ saṃbhṛtasaṃbhāro 'nyatamaṃ puruṣam āmantrayate: ehi tvaṃ bhoḥ puruṣa; yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāma; upasaṅkramyāsmākaṃ vacanena bhagavataḥ pādau vanditvā alpābādhatāṃ ca pṛccha alpātaṅkatāṃ ca laghūtthānatāṃ ca yātrāṃ ca balaṃ ca sukhaṃ ca anavadyatāṃ ca spārśavihāratāṃ ca; evaṃ ca vada; āgacchatu bhagavān śravastīm; ahaṃ bhagavantam upasthāsyāmi yāvajjīvaṃ (Śay-v 25) cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ sārdhaṃ bhikṣusaṅghena ḥitiḥ; evam ārya iti sa puruṣo 'nāthapiṇḍadasya gṛhapateḥ pratiśrutya yena rājagṛhaṃ tena saṃprasthitaḥ; anupūrveṇa rājagṛham anuprāptaḥ; tato mārgaśramaṃ prativinodya yena bhagavāṃs tenopasaṅkrāntaḥ; upasaṅkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte 'sthāt; ekāntasthitaḥ sa puruṣo bhagavantam idam avocat: anāthapiṇḍado bhadanta gṛhapatir bhagavataḥ pādau śirasā vandate; pūrvavad yāvat sparśavihāratāṃ ca; sukhī bhavatu bhoḥ puruṣa anāthapiṇḍado gṛhapatis tvaṃ ca; anāthapiṇḍado bhadanta gṛhapatir evam āha: āgacchatu bhagavān śravastīm; ahaṃ bhagavantam upasthāsyāmi yāvajjīvaṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ sārdhaṃ bhikṣusaṅgheneti; adhivāsayati bhagavāṃs tasya puruṣasya tūṣṇīṃbhāvena; atha sa puruṣo bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ
______________________________________________________________
Buddha arrives at Śrāvastī
tato bhagavān dānto dāntaparivāraḥ, śānto śāntaparivāraḥ, mukto muktaparivāraḥ, āśvasta āśvastaparivāraḥ, vinīto vinītaparivāraḥ, arhann arhatparivāraḥ, vītarāgo vītarāgaparivāraḥ, prāsādikaḥ prāsādikaparivāraḥ; ṛṣabha iva gogaṇaparivṛtaḥ, gaja iva kalabhaparivṛtaḥ, siṃha iva daṃṣṭrigaṇaparivṛtaḥ, haṃsa iva haṃsagaṇaparivtaḥ, suparṇīva pakṣigaṇaparivṛto, vipra iva śiṣyagaṇaparivṛtaḥ suvaidya (A 323a) ivāturagaṇaparivṛtaḥ śūra iva yodhagaṇaparivṛtaḥ deśika ivādhvagagaṇaparivṛtaḥ sārthavāha iva vaṇiggaṇaparivṛtaḥ śreṣṭhīva parijanaparivṛtaḥ koṭṭarāja iva mantrigaṇaparivṛtaḥ cakravartīva putrasahasraparivṛtaḥ candra iva nakṣatragaṇaparivṛtaḥ sūrya iva rāśmisahasraparivṛtaḥ dhṛtarāṣṭra iva gandharvagaṇaparivṛtaḥ virūḍhaka iva kumbhāṇḍagaṇaparivṛtaḥ virūpākṣa iva nāgagaṇaparivṛto dhanada iva yakṣagaṇaparivṛto vemacitrīvāsuragaṇaparivṛtaḥ, śakra iva tṛdaśagaṇaparivṛto brahmeva brahmakāyaparivṛtaḥ stimita iva jalanidhiḥ sajala iva jaladharo vimada iva gajapatiḥ sudāntair indriyair asaṃkṣobhiteryāpathapracāro dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaih, samalaṃkṛto 'śītyanuvyañjanair virājitagātro vyāmaprabhālaṃkṛtamūrtiḥ sūryasahasarātirekaprabho jaṅgama iva ratnaparvata samantatobhadrako (Śay-v 26) daśabhir balaiś caturbhir vaiśāradyais tribhir āveṇikaiḥ smṛtyupasthānair mahākaruṇayā ca samanvāgato bhikṣusaṃghena anāthapiṇḍadena ca gṛhapatinā ca saparivāreṇa śrāvastīnivāsinā ca janakāyena anekaiś ca devatāśatasahasrair anugamyamānaḥ śrāvastīṃ nagarīṃ anuprāptaḥ; yadā ḥcaḥ bhagavatā śrāvastīṃ nagarīṃ praviṣatā sābhisaṃskāraṃ nagarendrakīle dakṣiṇapādo nyastaḥ tadā ṣaḍvikāraṃ pṛthivīkampo
jātaḥ; iyaṃ mahāpṛthivī calati saṃcalati saṃpracalati; vyathate pravyathate saṃpravyathate; pūrvo digbhāga unnamati pāścimo 'vanamati; paścima unnamati pūrvo 'vanamati; dakṣiṇa unnamati uttaro 'vanamati; uttara unnamati dakṣiṇo 'vanamati; anta unnamati; madhyo 'vanamati; madhya unnamati anto 'vanamati; sarvaś cāyaṃ loka udāreṇāvabhāsena sphuṭaḥ saṃvṛttaḥ sārdhaṃ lokāntarikābhir antarīkṣe ca devadundubhayas tāḍitā gaganatalasthā devatā bhagavata upariṣṭād divyāny utpalāni kṣeptum ārabdhāḥ padmāni kumudāni puṇḍarikāny agarucūrṇāni kuṅkumacūrṇāni tamālapatrāṇi divyāni māndarakāṇi puṣpāṇi kṣipanti cailavikṣepāṃś cākārṣuḥ
______________________________________________________________
Effects felt following Buddha's arrival
bhagavataḥ purapraveśe imāny evaṃvidhāny āścaryāṇy abhuvan aparāṇi ca; saṃkṣiptāni viśālībhavanti nīcāny uccāni bhavanti uccāni ca samāni bhavanti hastinaḥ krośanti