Tàng Kinh Việt
Tàng Kinh Việt
Phạn tạng (Sanskrit Canon)vimkn_u.htmNguyên tác: Sanskrit

Kinh Duy-ma-cật Sở Thuyết (Vimalakīrtinirdeśa)

Kinh Duy-ma-cật Sở Thuyết (Vimalakīrtinirdeśa) là bộ kinh Đại thừa nổi tiếng, giảng về tánh Không và Bất nhị qua nhân vật cư sĩ Duy-ma-cật. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).

Văn bản gốc(Sanskrit)

Trang 1 / 4 (50.000 ký tự/trang)
Vimalakīrtinirdeśa
namaḥ sarvabuddhabodhisatvebhyaḥ //
Vkn 1.1 evaṃ mayā śrutam / ekasmin samaye bhagavān vaiśālyāṃ viharati sma, āmrapālīvane mahatā bhikṣusamghena sārdham aṣṭābhir bhikṣusahasraiḥ,
Vkn 1.2 sarvair arhadbhiḥ kṣīṇāsravair niḥkleśair vaśībhūtaiḥ suvimuktacittaiḥ suvimuktaprajñair ājāneyair mahānāgaiḥ kṛtakṛtyaiḥ kṛtakaraṇīyair apahṛtabhārair anuprāptasvakārthaiḥ parikṣīṇabhavasamyojanaiḥ samyagājñāsuvimuktacittaiḥ sarvacetovaśiparamapāramiprāptaiḥ,
Vkn 1.3 dvātriṃśatā ca bodhisatvasahasrair abhijñānābhijñātaiḥ sarvair mahābhijñāparikarmaniryātaiḥ, buddhādhiṣṭhānādhiṣṭhitaiḥ, saddharmanagarapālaiḥ, saddharmaparigrāhakaiḥ, mahāsiṃhanādanādibhiḥ, daśadigvighuṣṭaśabdaiḥ, sarvasatvānadhyeṣitakalyāṇamitraiḥ, triratnavaṃśānupacchetṛbhiḥ, nihatamārapratyarthikaiḥ, sarvaparapravādyanabhibhūtaiḥ, smṛtisamādhidhāraṇīsaṃpannaiḥ, sarvanivaraṇaparyutthānavigataiḥ, anāvaraṇavimokṣapratiṣṭhitaiḥ, anācchedyapratibhānaiḥ, dānadamaniyamasaṃyamaśīlakṣāntivīryadhyānaprajñopāyaniryātaiḥ, anupalambhānutpattikadharmakṣāntisamanvāgataiḥ, avaivartikadharmacakrapravartakaiḥ, alakṣaṇamudrāmudritaiḥ, sarvasatvendriyajñānakuśalaiḥ, sarvaparṣadanabhibhūtavaiśāradyavikrāmibhiḥ, mahāpuṇyajñānasaṃbhāropacitaiḥ, lakṣaṇānuvyañjanasamalaṃkṛtakāyaiḥ, paramarūpadhāribhiḥ, apagatabhūṣaṇaiḥ, meruśikharābhyudgatayaśaḥkīrtisamudgataiḥ, dṛḍhavajrādhyāśayābhedyabuddhadharmaprasādapratilabdhaiḥ, dharmaratnavikaraṇāmṛtajalasaṃpravarṣakaiḥ, sarvasatvarutaravitasvarāṅgaghoṣaviśuddhasvaraiḥ, gambhīradharmapratītyāvatārāntānantadṛṣṭivāsanānusaṃdhisamucchinnaiḥ, vigatabhayasiṃhopamanādibhiḥ, tulyātulyasamatikrāntaiḥ, dharmaratnaprajñāsamudānītamahāsārthavāhaiḥ ṛjusūkṣmamṛdudurdṛśaduranubodhasarvadharmakuśalaiḥ, āgatisatvāśayamatimanupraviṣṭajñānaviṣayibhiḥ,
asamasamabuddhajñānābhiṣekābhiṣiktaiḥ, daśabalavaiśāradyāveṇikabuddhadharmādhyāśayagataiḥ sarvāpāyadurgativinipātotkṣiptaparikhaiḥ, saṃcintyabhavagatyupapattisaṃdarśayitṛbhiḥ, mahāvaidyarājaiḥ, sarvasatvavinayavidhijñaiḥ, yathārhadharmabhaiṣajyaprayogaprayuktaiḥ, anantaguṇākarasamanvāgataiḥ, anantabuddhakṣetraguṇavyūhasamalaṃkṛtaiḥ, amoghaśravaṇadarśanaiḥ, amoghapadavikramaiḥ, aparimitakalpakoṭīniyutaśatasahasraguṇaparikīrtanāparyantaguṇaughaiḥ /
Vkn 1.4 tadyathā samadarśinā ca nāma bodhisatvena mahāsatvena samaviṣamadarśinā ca, samādhivikurvaṇarājena ca, dharmeśvareṇa ca, dharmaketunā ca, prabhāketunā ca, prabhāvyūhena ca, mahāvyūhena ca, ratnakūṭena ca, pratibhānakūṭena ca, ratnamudrāhastena ca, nityotkṣiptahastena ca, nityotpalakṛtahastena ca, nityotkaṇṭhitena ca, nityaprahasitapramuditendriyeṇa ca, prāmodyarājena ca, devarājena ca, praṇidhiprayātaprāptena ca, pratisaṃvitpraṇādaprāptena ca, gaganagañjena ca, ratnolkādhāriṇā ca, ratnavīreṇa ca, ratnaśriyā ca, ratnanandinā ca, indrajālinā ca, jāliniprabheṇa ca, anāraṃbaṇadhyāyinā ca, prajñākūṭena ca, ratnajahena ca, mārapramardinā ca, vidyuddevena ca, vikurvaṇarājena ca, lakṣaṇakūṭena ca, lakṣaṇakūṭasamatikrāntena ca, siṃhaghoṣābhigarjitasvareṇa ca, śailaśikharasaṃghaṭṭanarājena ca, gandhahastinā ca, gajagandhahastinā ca, satatodyuktena ca, anikṣiptadhureṇa ca, sumatinā ca, sujātena ca, padmaśrīgarbheṇa ca, padmavyūhena ca, avalokiteśvareṇa ca, mahāsthāmaprāptena ca, brahmajālinā ca, ratnayaṣṭinā ca, mārajitena ca, kṣetrālaṃkṛtena ca, maṇiratnacchatreṇa ca, suvarṇacūḍena ca, maṇicūḍena ca, maitreyeṇa ca, mañjuśriyā ca kumārabhūtena bodhisatvena mahāsatvena, evaṃpramukhair dvātriṃśatā bodhisatvasahasraiḥ /
Vkn 1.5 daśabhiś ca brahmasahasrair jaṭibrahmapramukhaiḥ, anekāc caturmahādvīpakāl lokadhātor abhyāgatair bhagavato darśanāyai vandanāyai paryupāsanāyai dharmaśravaṇāya ca / te tatraiva parṣadi saṃnipatitāḥ / dvādaśa ca śakrasahasrāṇy anyānyebhyaś caturmahādvīpakebhyo 'bhyāgatāni tatraiva parṣadi saṃnipatitāny abhūvan / tathānye 'pi maheśākhyamaheśākhyāḥ śakrabrahmalokapāladevanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragās tatraiva parṣadi saṃnipatitā abhūvan saṃnisaṇṇāḥ / tathā catasraḥ parṣado bhikṣubhiksūṇyupāsakopāsikāś copasaṃkrāntā abhūvan /
Vkn 1.6 tatra bhagavān anekaśatasahasrayā parṣadā parivṛtaḥ puraskṛto dharmaṃ deśayati sma / sumerur iva parvatarājaḥ sāgaramadhyād abhyudgataḥ sarvaparṣadam abhibhūya bhāsate tapati virocate śrīgarbhe siṃhāsane niṣaṇnaḥ /
Vkn 1.7 atha ratnākaro bodhisatvo licchavikumāraḥ sārdhaṃ pañcamātrair licchavikumāraśataiḥ saptaratnamayāni cchatrāṇi gṛhītvā vaiśālyāṃ mahānagaryāṃ niṣkramya yenāmrapālīvanaṃ yena ca bhagavāṃs tenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantaṃ saptakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya yathā parigṛhītais taiś chatrair bhagavantam abhicchādayati sma / abhicchādyaikānte sthito 'bhūt /
Vkn 1.8 samantaraniḥsṛṣṭāni ca tāni ratnacchatrāṇy atha tāvad eva buddhānubhāvenaikaṃ mahāratnacchatraṃ saṃsthitam / tena ca mahāratnacchatreṇāyaṃ trisāhasramahāsāhasro lokadhātuḥ sarvaḥ saṃchāditaḥ saṃdṛśyate sma / yaś cāsmiṃs trisāhasramahāsāhasre lokadhātāv āyāmavistāraḥ, sa tasmin mahāratnacchatre saṃdṛśyate sma / ye ceha trisāhasramahāsāhasre lokadhātau sumeravo mahāparvatarājā himavanmucilindamahāmucilindagandhamādanaratnaparvatā vā cakravāḍamahācakravāḍāḥ, te 'pi sarve tasminn evaikamahāratnacchatre saṃdṛśyante sma / ye 'pīha trisāhasramahāsāhasre lokadhātau mahāsamudrā vā sarastaḍāgāni vā nadīkunadyaḥ sravantyo vā pravahanti, tā api sarvās tasminn evaikamahāratnacchatre saṃdṛśyante sma / yāny apīha trisāhasramahāsāhasre lokadhātau sūryācandramasāṃ vimānāni tārārūpāṇi vā devabhavanāni vā nāgabhavanāni vā yakṣabhavanāni vā gandharvāsuragaruḍakinnaramahoragabhavanāni vā cāturmahārājabhavanāni vā grāmanagaranigamarāṣṭrarājadhānyo vā, tāny api sarvāṇi tasminn evaikamahāratnacchatre saṃdṛśyante sma / yāpi ca daśadiśi loke buddhānāṃ bhagavatāṃ dharmadeśanā pravartate, sāpi tasmād evaikamahāratnacchatrān niścarantī śrūyate sma /
Vkn 1.9 tatra sā sarvā parṣad āścaryaprāptā bhagavato 'ntikād idam evaṃrūpaṃ mahāprātihāryaṃ dṛṣṭvā tuṣṭodagrāttamanāḥ pramuditā prītisaumanasyajātā tathāgataṃ namasyatī sthitānimiṣaṃ prekṣamāṇā /
Vkn 1.10 atha khalu ratnākaro licchavikumāro bhagavato 'ntikād idam evaṃrūpaṃ mahāprātihāryaṃ dṛṣṭvaikāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamya bhagavantaṃ gāthābhir abhyaṣṭāvīt:
śubhaśuddhakamalavarapatraviśālanetra śuddhāśayā śamathapāramitāgraprāpta / śubhakarmasaṃcaya viśālaguṇāprameya vandāmi tvāṃ śramaṇaśāntipathapraṇetum // 1 //
paśyatha ṛddhi puruṣarṣabhanāyakasya saṃdṛśyate sugatakṣetravaraprakāśāḥ /
amṛtaṃgamā ca varadharmakathā udārā sā sarva śrūyati ito gaganatalātaḥ // 2 //
dharmeṇa te jitam idaṃ varadharmarājyaṃ dharmaṃ dhanaṃ ca dadase jagato jitāre /
dharmaprabhedakuśalaṃ paramārthadarśin dharmeśvaraṃ śirasi vandami dharmarājam // 3 //
na ca nāma asti na ca nāsti giraṃ prabhāṣi hetuṃ pratītya imi saṃbhavi sarvadharmāḥ /
naivātra ātmana ca kāraku vedako vā na ca karmu naśyati śubham aśubhaṃ ca kiṃcit // 4 //
māras tvayāstu vijitas sabalo munīndraḥ prāptā śivā amṛtaśāntavarāgrabodhiḥ /
yasminn avedita na cittamanaḥpracārā sarvakutīrthikagaṇāś ca na yānti gāhaṃ // 5 //
cakraṃ ca te triparivarti bahuprakāraṃ prāvartitaṃ praśamanaṃ prakṛtīviśuddham /
pratyakṣa devamanujādbhutadharmarājā ratnāni trīṇi upadarśita tatra kāle // 6 //
ye tubhya dharmaratanena vinīta samyak teṣām akalpana punaḥ satate praśāntā /
vaidyottamaṃ maraṇajātijarāntakāriṃ śirasā nato 'smi guṇasāgaram aprameyam // 7 //
satkārasatkṛta na vedhasi merukalpa duḥśīlaśīlavati tulyagatādhimaitrī /
gaganaprakāśamanase samatāvihārī ko nāma satvaratane 'smi na kuryu pūjām // 8 //
samāgatā te janatā mahāmune mukham udīkṣanti prasannamānasā /
sarve ca paśyanti jinaṃ purastāj jinasya āveṇikabuddhalakṣaṇam // 9 //
ekāṃ ca vācaṃ bhagavān pramuñcase nānārutaṃ ca pariṣad vijānati /
yathāsvakaṃ cārtha vijānate jano jinasya āveṇikabuddhalakṣaṇam // 10 //
ekāya vācāya udīritāya vāsesi eke apare nividyasi /
ākāṅkṣatāṃ kāṅkṣa śamesir nāyako jinasya āveṇikabuddhalakṣaṇam // 11 //
vandāmi tvāṃ daśabala satyavikramaṃ vandāmi tvām abhayagataṃ viśāradam /
dharmeṣu āveṇikaniścayaṃ gataṃ vandāmi tvāṃ sarvajagatpraṇāyakam // 12 //
vandāmi samyojanabandhanacchidaṃ vandāmi tvāṃ pāragataṃ sthale sthitam /
vandāmi khinnasya janasya tārakaṃ vandāmi saṃsāragatāv aniśritam // 13 //
satvair samādhānagataṃ gatīgatam gatīṣu sarvāsu vimuktamānasam /
jaleruhaṃ vā salile na lipyase niṣevitā te munipadma śūnyatā // 14 //
vibhāvitā sarvanimitta sarvaśo na te kahiṃcit praṇidhāna vidyate /
acintiyaṃ buddhamahānubhāvaṃ vande 'ham ākāśasamam aniśritam // 15 //
Vkn 1.11 atha ratnākaro licchavikumāro bhagavantam ābhir gāthābhir abhiṣṭutya bhagavantam etad avocat: imāni bhagavan pañcamātrāṇi licchavikumāraśatāni sarvāṇy anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau saṃprasthitāni / tāni cemāni buddhakṣetrapariśuddhiṃ paripṛcchanti ḥ katamā bodhisatvānāṃ buddhakṣetrapariśuddhir iti / tat sādhu bhagavan deśayatu tathāgato 'mīṣāṃ bodhisatvānāṃ buddhakṣetrapariśuddhim /
evam ukte bhagavān ratnākarāya licchavikumārāya sādhukāram adāt: sādhu sādhu kumāra / sādhu khalu punas tvaṃ kumāra yas tvaṃ buddhakṣetrapariśuddhim ārabhya tathāgataṃ paripṛcchasi / tena hi kumāra śṛṇu sādhu ca suṣṭhu ca manasikuru / bhāṣiṣye 'haṃ te yathā bodhisatvānāṃ buddhakṣetrapariśuddhim ārabhya /
sādhu bhagavann iti ratnākaro licchavikumāras tāni ca pañcamātrāṇi licchavikumāraśatāni bhagavataḥ pratyaśrauṣuḥ /
bhagavāṃs teṣām etad avocat:
Vkn 1.12 satvakṣetraṃ kulaputra bodhisatvasya buddhakṣetram / tat kasya hetoḥ / yāvantaṃ bodhisatvaḥ satveṣūpacayaṃ karoti tāvad buddhakṣetraṃ parigṛhṇāti / yādṛśaḥ satvānāṃ vinayo bhavati tādṛśaṃ buddhakṣetraṃ parigṛhnāti / yādṛśena buddhakṣetrāvatāreṇa satvā buddhajñānam avataranti tādṛśaṃ buddhakṣetraṃ parigṛhnāti / yādṛśena buddhakṣetrāvatāreṇa satvānām āryākārāṇīndriyāṇy utpadyante tādṛśaṃ buddhakṣetraṃ parigṛhṇāti / tat kasya hetoḥ / satvārthanirjātaṃ hi kulaputra bodhisatvānāṃ buddhakṣetram / tadyathā ratnākara yādṛśam icched ākāśaṃ māpayituṃ tādṛśaṃ māpayeta, na cākāśaṃ śakyate māpayituṃ nāpy alaṃkartum / evam eva ratnākara ākāśasamān sarvadharmāñ jñātvā / yādṛśam icched bodhisatvaḥ satvaparipākāya buddhakṣetraṃ māpayituṃ tādṛśaṃ buddhakṣetraṃ māpayati, na ca buddhakṣetrākāśatā śakyaṃ māpayituṃ nāpy alaṃkartum /
Vkn 1.13 api ca ratnākara,
āśayakṣetraṃ bodhisatvasya buddhakṣetram, tasya bodhiprāptasyāśaṭhā amāyāvinaḥ satvā buddhakṣetra upapadyante /
adhyāśayakṣetraṃ kulaputra bodhisatvasya buddhakṣetram, tasya bodhiprāptasya sarvakuśalasaṃbhāropacitāḥ satvā buddhakṣetre saṃbhavanti /
prayogakṣetraṃ bodhisatvasya buddhakṣetram, tasya bodhiprāptasya sarvakuśaladharmopasthitāḥ satvās tatra buddhakṣetra upapadyante /
udāro bodhisatvasya bodhicittotpādo buddhakṣetram, tasya bodhiprāptasya mahāyānasaṃprasthitāḥ satvās tatra buddhakṣetre saṃbhavanti /
dānakṣetraṃ bodhisatvasya buddhakṣetram, tasya bodhiprāptasya sarvaparityāginaḥ satvās tatra buddhakṣetre saṃbhavanti /
śīlakṣetraṃ bodhisatvasya buddhakṣetram, tasya bodhiprāptasya sarvābhiprāyasaṃpannā daśakuśalakarmapathasaṃrakṣakāḥ satvās tatra buddhakṣetre saṃbhavanti /
kṣāntikṣetraṃ kulaputra bodhisatvasya buddhakṣetram, tasya bodhiprāptasya dvātriṃśallakṣanālaṃkṛtāḥ kṣāntidamaśamathapāramiprāptāḥ satvā buddhakṣetre saṃbhavanti /
vīryakṣetraṃ bodhisatvasya buddhakṣetram, tasya bodhiprāptasya sarvakuśalaparyeṣṭiṣv ārabdhavīryāḥ satvā buddhakṣetre saṃbhavanti /
dhyānakṣetraṃ bodhisatvasya buddhakṣetram, tasya bodhiprāptasya smṛtisaṃprajanyasamāhitāḥ satvā buddhakṣetre saṃbhavanti /
prajñākṣetraṃ bodhisatvasya buddhakṣetram, tasya bodhiprāptasya samyaktvaniyatāḥ satvā buddhakṣetre saṃbhavanti /
catvāry apramāṇāni ca bodhisatvasya buddhakṣetram, tasya bodhiprāptasya maitrīkaruṇāmuditopekṣāvihārinaḥ satvā buddhakṣetre saṃbhavanti /
catvāri saṃgrahavastūni kulaputra bodhisatvasya buddhakṣetram, tasya bodhiprāptasya sarvavimuktisaṃgṛhītāḥ satvā buddhakṣetre saṃbhavanti /
upāyakauśalyaṃ bodhisatvasya buddhakṣetram, tasya bodhiprāptasya sarvopāyamīmāṃsākuśalāḥ satvā buddhakṣetre saṃbhavanti /
saptatriṃśadbodhipakṣā dharmā bodhisatvasya buddhakṣetram, tasya bodhiprāptasya samyaksmṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgavidhijñāḥ satvā buddhakṣetre saṃbhavanti /
pariṇāmanācittaṃ bodhisatvasya buddhakṣetram, tasya bodhiprāptasya sarvaguṇālaṃkāraṃ buddhakṣetraṃ dṛśyate /
aṣṭākṣaṇapraśamadeśanā kulaputra bodhisatvasya buddhakṣetram, tasya bodhiprāptasya sarvāpāyasamucchinnam aṣṭākṣaṇavigataṃ buddhakṣetraṃ saṃbhavanti /
svayaṃ śikṣāpadeṣu vartamānā parāpattyacodanatā bodhisatvasya buddhakṣetram, tasya bodhiprāptasyāpattiśabdo 'pi buddhakṣetre na saṃbhavati /
daśakuśalakarmapathapariśuddhiḥ kulaputra bodhisatvasya buddhakṣetram, tasya bodhiprāptasya niyatāyuṣo mahābhogā brahmacāriṇaḥ satyānuparivartinyā vācālaṃkṛtā madhuravacanā abhinnaparṣado bhinnasaṃdhānakuśalā īrṣyāvigatā avyāpannacittāḥ samyagdṛṣṭisamanvāgatāḥ satvā buddhakṣetre saṃbhavanti /
Vkn 1.14 iti hi kulaputra, yāvanto bodhisatvasya prayogās tāvanta āśayāḥ / yāvanta āśayās tāvanto 'dhyāśayāḥ / yāvanto 'dhyāśayās tāvantyo nidhyaptayaḥ / yāvantyo nidhyaptayas tāvantyaḥ pratipattayaḥ / yāvantyaḥ pratipattayas tāvantyaḥ pariṇāmanāḥ / yāvantyaḥ pariṇāmanās tāvanta upāyāḥ / yāvanta upāyās tāvantyaḥ kṣetrapariśuddhayaḥ / yādṛśī kṣetrapariśuddhis tādṛśī satvapariśuddhiḥ / yādṛśī satvapariśuddhis tādṛśī jñānapariśuddhiḥ / yādṛśī jñānapariśuddhis tādṛśī deśanāpariśuddhiḥ / yādṛśī deśanāpariśuddhis tādṛśī jñānapratipattipariśuddhiḥ / yādṛśī jñānapratipattipariśuddhis tādṛśī svacittapariśuddhiḥ /
tasmāt tarhi kulaputra buddhakṣetraṃ pariśodhayitukāmena bodhisatvena svacittapariśodhane yatnaḥ karaṇīyaḥ / tat kasya hetoḥ / yādṛśī bodhisatvasya cittapariśuddhis tādṛśī buddhakṣetrapariśuddhiḥ saṃbhavati /
Vkn 1.15 atha buddhānubhāvenāyuṣmataḥ śāriputrasyaitad abhavat: yadi yādṛśī cittapariśuddhis tādṛśī bodhisatvasya buddhakṣetrapariśuddhiḥ saṃbhavati, tan mā āhaiva bhagavataḥ śākyamuner bodhisatvacaryāṃ carataś cittam apariśuddhaṃ yenedaṃ buddhakṣetram evam apariśuddhaṃ saṃdṛśyate /
atha khalu bhagavān āyuṣmataḥ śāriputrasya cetasaiva cetaḥparivitarkam ājñāyāyuṣmantaṃ śāriputram etad avocat: tat kiṃ manyase, śāriputra mā āhaiva sūryācandramasāv apariśuddhau yaj jātyandho na paśyati /
āha: no hīdaṃ bhagavan jātyandhāparādha eṣa na sūryacandramasoḥ /
āha: evam eva śāriputra satvānām ajñānāparādha eṣa yas tathāgatasya buddhakṣetraguṇālaṃkāravyūhaṃ kecit satvā na paśyanti, na tatra tathāgatasyāparādhaḥ / pariśuddhaṃ hi śāriputra tathāgatasya buddhakṣetraṃ yūyaṃ punar idaṃ na paśyatha /
Vkn 1.16 atha khalu jaṭī brahmā sthaviraṃ śāriputram etad avocat: mā bhadantaśāriputra tathāgatasyāpariśuddhaṃ buddhakṣetram idaṃ vyāhārṣīt / pariśuddhaṃ hi bhadantaśāriputra bhagavato buddhakṣetram / tadyathāpi nāma śāriputra vaśavartināṃ devānāṃ bhavanavyūhāḥ / īdṛśān vayaṃ buddhakṣetraguṇavyūhān bhagavataḥ śākyamuneḥ paśyāmaḥ /
atha khalu sthaviraḥ śāriputro jaṭinaṃ brahmāṇam etad avocat: vayaṃ punar brahmann imāṃ mahāpṛthivīm utkūlanikūlāṃ kaṇṭakaprapātagiriśekharaśvabhragūthoḍigallapratipūrṇāṃ paśyāmaḥ /
jaṭī brahmāha: nūnaṃ bhadantaśāriputrasyotkūlanikūlaṃ cittam apariśuddhabuddhajñānāśayaṃ yenedṛśaṃ buddhakṣetraṃ paśyasi / ye punas te bhadantaśāriputra bodhisatvāḥ sarvasatvasamacittāḥ pariśuddhabuddhajñānāśayās ta imaṃ buddhakṣetraṃ pariśuddhaṃ paśyanti /
Vkn 1.17 atha bhagavān pādāṅguṣṭhena imaṃ trisāhasramahāsāhasraṃ lokadhātuṃ parāhanti sma / atha khalu tasmin samaye 'yaṃ trisāhasramahāsāhasro lokadhātur anekaratnaśatasahasrasaṃcito 'nekaratnaśatasahasrapratyarpitaḥ saṃsthito 'bhūt / tadyathāpi nāma ratnavyūhasya tathāgatasyānantaguṇaratnavyūho lokadhātus tādṛśo 'yaṃ lokadhātuḥ saṃdṛśyate sma / tatra sā sarvāvatī parṣad āścaryaprāptā ratnapadmaniṣaṇnam ātmānaṃ saṃjānīte sma /
Vkn 1.18 tatra bhagavān āyuṣmantaṃ śāriputram āmantrayate sma: paśyasi tvaṃ śāriputra imān buddhakṣetraguṇavyūhān /
āha: paśyāmi bhagavan adṛṣṭāśrutapūrvā ime vyūhāḥ saṃdṛśyante /
āha: īdṛśaṃ mama śāriputra sadā buddhakṣetram / hīnasatvaparipākāya tu tathāgata evaṃ bahudoṣaduṣṭaṃ buddhakṣetram upadarśayati / tadyathā śāriputra devaputrāṇām ekapātryāṃ bhuñjānānāṃ yathā puṇyopacayaviśeṣeṇa sudhādevabhojanam upatiṣṭhataḥ, evam eva śāriputra ekabuddhakṣetropapannā yathā cittapariśuddhyā satvā buddhānāṃ buddhakṣetraguṇavyūhān paśyanti /
Vkn 1.19 asmin khalu punar buddhakṣetraguṇavyūhālaṃkāre saṃdarśyamāne caturaśīteḥ prāṇisahasrāṇām anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittāny utpannāni / yāni ca tāni ratnākareṇa licchavikumāreṇa sārdhaṃ pañca licchavikumāraśatāny āgatāni teṣām apy ānulomikyāḥ kṣānteḥ pratilaṃbho 'bhūt /
Vkn 1.20 atha bhagavān punar eva tām ṛddhiṃ pratisaṃharati sma / tataḥ punar evedaṃ buddhakṣetraṃ tatsvabhāvam eva saṃvṛtam, tatra śrāvakayānikānāṃ devamanuṣyāṇām ḥ anityā bateme sarvasaṃskārā iti viditvā dvātriṃśatā prāṇisahasrāṇāṃ virajovigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣur viśuddham / aṣṭānāṃ ca bhikṣusahasrāṇām anupādāyāsravebhyaś cittāni vimuktāni / caturaśīteś ca prāṇisahasrāṇām udārabuddhadharmādhimuktānāṃ Ō viṭhapanapratyupasthānalakṣaṇāḥ sarvadharmā iti viditvānuttarasyāṃ samyaksaṃbodhau cittāny utpannāni // //
buddhakṣetrapariśuddhinidānaparivartaḥ prathamaḥ //
Vkn 2.1 tena khalu punaḥ samayena vaiśālyāṃ mahānagaryāṃ vimalakīrtir nāma licchaviḥ prativasati sma / pūrvajinakṛtādhikāraḥ, avaropitakuśalamūlaḥ, bahubuddhaparyupāsitaḥ, pratilabdhakṣāntikaḥ, labdhapratibhānaḥ, mahābhijñāvikrīḍitaḥ, dhāraṇīpratilabdhaḥ, vaiśāradyaprāptaḥ, nihatamārapratyarthikaḥ, gambhīradharmanayasupraviṣṭaḥ, prajñāpāramitānirjātaḥ, upāyakauśalyagatiṃgataḥ, pratibhānasamanvāgataḥ, satvāśayacaritakuśalaḥ, indriyaparāparajñānaniryātaḥ, yathāpratyarhadharmadeśakaḥ, kṛtaniścayaḥ kṛtaśrama iha mahāyāne, suparīkṣitakarmakārī, buddheryāpathapratiṣṭhitaḥ, sāgaravarabuddhyanupraviṣṭaḥ, sarvabuddhastutastomitapraśaṃsitaḥ, sarvaśakrabrahmalokapālanamaskṛtaḥ, sa satvaparipākāyopāyakauśalyena vaiśālyāṃ mahānagaryāṃ prativasati sma /
Vkn 2.2 akṣayabhogo daridrānāthasatvasaṃgrahāya / pariśuddhaśīlo duḥśīlasaṃgrahāya / kṣamadamaprāpto duṣṭapraduṣṭavyāpannakrudhacittānāṃ satvānāṃ saṃgrahāya / uttaptavīryaḥ kusīdānāṃ satvānāṃ saṃgrahāya / dhyānasmṛtisamādhisthito vibhrāntacittānāṃ satvānāṃ saṃgrahāya / prajñāniścayaprāpto duḥprajñānāṃ satvānāṃ saṃgrahāya /
Vkn 2.3 avadātavastradhārī śramaṇeryāpathasaṃpannaḥ / gṛhavāsasthitaḥ kāmadhāturūpadhātvārūpyadhātvasaṃsṛṣṭaḥ / bhāryāputradārāṃś ca saṃdarśayati, sadā ca brahmacārī / parivāraparivṛtaś ca bhavati, sadā ca vivekacārī / ābharaṇavibhūṣitaś ca saṃdṛśyate, sadā ca lakṣaṇaparicchinnaḥ / annapānabhojanajīvaḥ saṃdṛśyate, sadā ca dhyānāhāraḥ / sarvadyūtakaraśālāsu ca saṃdṛśyate, dyūtakrīḍāsaktacittāṃś ca satvān paripācayati, sadā cāpramādacārī / sarvapāṣaṇḍapratyeṣakaś ca / buddhe cābhedyāśayaḥ / sarvalaukikalokottaraśāstravidhijñaś ca / sadā ca dharmārāmaratirataḥ / sarvasaṃgaṇikāsu ca saṃdṛśyate, sarvatra cāgrapūjitaḥ /
Vkn 2.4 dharmavādī ca vṛddhamadhyadahrasahāyakaś ca lokānuvartanāya /
sarvavyavahārodyuktaś ca na ca lābhabhogābhilāṣī /
sarvacatvaraśrṅgāṭakeṣu ca saṃdṛśyate sarvasatvavainayikatāyai /
rājakāryānupraviṣṭaś ca satvārakṣāyai /
sarvadharmaśravaṇasāṃkathyeṣu ca saṃdṛśyate hīnayānavicchandanāya mahāyāne samādāpanatayā /
sarvalipiśālāsu copasaṃkrāmati dārakaparipācanāya /
sarvagaṇikākulāni ca praviśati kāmadoṣasaṃdarśanāya /
sarvakallavālagṛhāṇi ca praviśati smṛtisaṃprajanyopasthāpanāya /
Vkn 2.5 śreṣṭhiṣu ca śreṣṭhisaṃmataḥ śreṣṭhadharmārocanatāyai /
gṛhapatiṣu ca gṛhapatisaṃmataḥ sarvagrāhodgrahaparicchedāya /
kṣatriyeṣu ca kṣatriyasaṃmataḥ kṣāntisauratyabalapratiṣṭhāpanāya /
brāhmaṇeṣu ca brāhmaṇasaṃmato mānamadadarpanirghātanāya /
āmātyeṣu cāmātyasaṃmataḥ sarvarājakāryasahadharmamyojanāya /
kumāreṣu ca kumārasaṃmato rājabhogaiśvaryābhilāṣavinivartanāya /
antaḥpureṣu ca kāñcukīyasaṃmataḥ strīkumārikāparipācanāya /
Vkn 2.6 prākṛtajanānuvartakaś ca sāmānyapuṇyaviśiṣṭādhyālaṃbanāya /
śakreṣu ca śakrasaṃmata aiśvaryānityatvasaṃdarśanāyau /
brahmasu ca brahmasaṃmato viśeṣajñānasaṃdarśanāya /
lokapāleṣu ca lokapālasaṃmataḥ sarvasatvaparipālanāya /
iti hi vimalakīrtir licchavir evam apramāṇopāyakauśalajñānasamanvāgato vaiśālyāṃ mahānagaryāṃ prativasati sma /
Vkn 2.7 sa upāyakauśalyena glānam ātmānam upadarśayati sma / tasya glānasya vaiśālyāṃ mahānagaryāṃ rājarājamahāmātrāmātyakumārapāriṣadyā brāhmaṇagṛhapatayaḥ śreṣṭhinaigamajānapadās tadanyāni ca bahūni prāṇisahasrāṇi glānaparipṛcchakāny upasaṃkrāmanti sma /
Vkn 2.8 teṣām upasaṃkrāntānāṃ vimalakīrtir licchaviḥ / imam eva cāturmahābhautikaṃ kāyam ārabhya dharmaṃ deśayati sma: evam anityo 'yaṃ mārṣāḥ kāyaḥ / evam adhruvaḥ, evam anāsvāsikaḥ, evaṃ durbalaḥ, evam asāraḥ / evaṃ jarjaraḥ, evam itvaraḥ, evaṃ duḥkhaḥ, evam ābādhikaḥ, evaṃ vipariṇāmadharmā, evaṃ bahurogabhājano 'yaṃ mārṣāḥ kāyaḥ / tatra paṇḍitena niśrayo na kartavyaḥ /
Vkn 2.9 phenapiṇḍopamo 'yaṃ mārṣāḥ kāyo 'parimardanakṣamaḥ /
budbudopamo 'yaṃ kāyo 'cirasthitikaḥ /
marīcyupamo 'yaṃ kāyaḥ kleśatṛṣṇāsaṃbhūtaḥ /
kadalīskandhopamo 'yaṃ kāyo 'sārakatvāt /
yantrabhūto batāyaṃ kāyo 'sthisnāyuvinibaddhaḥ /
māyopamo 'yaṃ kāyo viparyāsasaṃbhūtaḥ /
svapnopamo 'yaṃ kāyo vitathadarśanaḥ /
pratibhāsopamo 'yaṃ kāyaḥ pūrvakarmapratibhāsatayā saṃdṛśyate /
pratiśrutkopamo 'yaṃ kāyaḥ pratyayādhīnatvāt /
meghopamo 'yaiḥ kāyaś cittākulavigamalakṣaṇaḥ /
vidyutsadṛśo 'yaṃ kāyaḥ kṣaṇabhaṅgayukto 'navasthitaḥ /
asvāmiko 'yaṃ kāyo nānāpratyayasaṃbhūtaḥ /
Vkn 2.10 nirvyāpāro 'yaṃ kāyaḥ pṛthivīsadṛśaḥ /
anātmo 'yaṃ kāyo 'psadṛśaḥ /
nirjīvo 'yaṃ kāyas tejaḥsadṛśaḥ /
niṣpudgalo 'yaṃ kāyo vāyusadṛśaḥ /
niḥsvabhāvo 'yaṃ kāya ākāśasadṛśaḥ /
Vkn 2.11 asaṃbhūto 'yaṃ kāyo mahābhūtānām ālayaḥ /
śūnyo 'yaṃ kāya ātmātmīyavigataḥ /
jaḍo 'yaṃ kāyas tṛṇakāṣṭhakuḍyaloṣṭapratibhāsasadṛśaḥ /
niśceṣṭo 'yaṃ kāyo vātayantrayukto vartate /
rikto 'yaṃ kāyo 'śucipūtisaṃcayaḥ /
tuccho 'yaṃ kāya ucchādanaparimardanavikiraṇavidhvansanadharmā /
upadruto 'yaṃ kāyaś caturuttaraiś caturbhī rogaśataiḥ /
jīrṇodapānasadṛśo 'yaṃ kāyaḥ sadā jarābhibhūtaḥ /
paryantasthāyī batāyaṃ kāyo maraṇaparyavasānaḥ /
vadhakāśīviṣaśūnyagrāmopamo 'yaṃ kāyaḥ skandhadhātvāyatanaparigṛhītaḥ /
tatra yuṣmābhir evaṃrūpe kāye nirvidvirāga utpādayitavyas tathāgatakāye ca spṛhotpādayitavyā /
Vkn 2.12 dharmakāyo hi mārṣāḥ tathāgatakāyo dānanirjātaḥ śīlanirjātaḥ samādhinirjātaḥ prajñānirjāto vimuktinirjāto vimuktijñānadarśananirjātaḥ / maitrīkaruṇāmuditopekṣānirjātaḥ / dānadamasaṃyamanirjātaḥ kṣāntisauratyanirjāto dṛḍhavīryakuśalamūlanirjāto dhyānavimokṣasamādhisamāpattinirjātaḥ śrutaprajñopāyanirjātaḥ / saptatriṃśadbodhipakṣyanirjātaḥ śamathavidarśanānirjāto daśabalanirjātaś caturvaiśāradyanirjātaḥ / aṣṭādaśāveṇikabuddhadharmanirjātaḥ sarvapāramitānirjātaḥ / abhijñāvidyānirjātaḥ sarvākuśaladharmaprahāṇāya nirjātaḥ sarvakuśaladharmaparigrahanirjātaḥ satyanirjāto bhūtanirjāto 'pramādanirjātaḥ / apramāṇaśubhakarmanirjāto mārṣās tathāgatakāyas tatra yuṣmābhiḥ spṛhā kartavyā / sarvasatvānāṃ ca sarvakleśavyādhiprahāṇāyānuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittāny utpādayitavyāni /
Vkn 2.13 evaṃ vimalakīrtir licchavis tathā saṃnipatitānāṃ teṣāṃ glānaparipṛcchakānāṃ tathā tathā dharmaṃ deśayati yad bahūni satvaśatasahasrāṇy anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittāny utpādayanti // //
acintyopāyakauśalyaparivarto nāma dvitīyaḥ //
Vkn 3.1 atha vimalakīrter licchaver etad abhavat: ahaṃ ca glāna ābādhiko mañcasamārūḍhaḥ, na ca māṃ tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ samanvāharati, na ca me glānaparipṛcchakaṃ kaṃcit preṣayaty anukaṃpām upādāya /
Vkn 3.2 samanvāhṛtaś ca bhagavatā vimalakīrtir licchaviḥ / atha bhagavān āyuṣmantaṃ śāriputram āmantrayate sma: gaccha tvaṃ śāriputra vimalakīrter licchaver glānaparipṛcchakaḥ /
evam ukta āyuṣmāñ śāriputro bhagavantam etad avocat: nāhaṃ bhagavan utsahe vimalakīrter licchaver glānaparipṛcchako gantum / tat kasya hetoḥ / abhijānāmy ahaṃ bhagavan: ekasmin samaye 'nyatamasmin vṛkṣamūle pratisaṃlīno 'bhūvam /
vimalakīrtiś ca licchavir yena tad vṛkṣamūlaṃ tenopasaṃkramya mām etad avocat:
Vkn 3.3 na bhadantaśāriputra evaṃ pratisaṃlayanaṃ saṃlātavyaṃ yathā tvaṃ pratisaṃlīnaḥ / api tu tathā pratisaṃlīyaś ca yathā traidhātuke na kāyaś cittaṃ vā saṃdṛśyate / tathā pratisaṃlīyaś ca yathā nirodhāc ca na vyuttiṣṭhasi sarveryāpatheṣu ca saṃdṛśyase / tathā pratisaṃlīyaś ca yathā prāptilakṣaṇaṃ ca na vijahāsi pṛthagjanalakṣaṇeṣu ca saṃdṛśyase / tathā pratisaṃlīyaś ca yathā te na cādhyātmaṃ cittam avasthitaṃ bhaven na bahirdhopavicaret / tathā pratisaṃlīyaś ca yathā sarvadṛṣṭigatebhyaś ca na calasi saptatriṃśatsu ca bodhipakṣyeṣu dharmeṣu saṃdṛśyase / tathā pratisaṃlīyaś ca yathā saṃsārāvacarāṃś ca kleśān na prajahāsi nirvāṇasamavasaraṇaś ca bhavasi / ye bhadantaśāriputra evaṃ pratisaṃlayanaṃ pratisaṃlīyante teṣāṃ bhagavān pratisaṃlayanam anujānāti /
Vkn 3.4 so 'haṃ bhagavan etāṃ śrutvā tūṣṇīm evābhūvam / na tasya śaknomy uttare prativacanaṃ dātum / tan nāham utsahe tasya kulaputrasya glānaparipṛcchako gantum /
Vkn 3.5 tatra bhagavān āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam āmantrayate sma: gaccha tvaṃ maudgalyāyana vimalakīrter licchaver glānaparipṛcchakaḥ /
maudgalyāyano 'py āha: nāhaṃ bhagavan utsahe tasya satpuruṣasya glānaparipṛcchako gantum / tat kasya hetoḥ / abhijānāmy ahaṃ bhagavan: ekasmin samaye vaiśālyāṃ mahānagaryām anyatamasmin vīthīmukhe gṛhapatibhyo dharmaṃ deśayāmi / tatra māṃ vimalakīrtir licchavir upasaṃkrāmyaivam āha:
Vkn 3.6 na bhadantamaudgalyāyana gṛhibhyo 'vadātavasanebhya evaṃ dharmo deśayitavyo yathā bhadanto deśayati / api tu tathā bhadantamaudgalyāyana dharmo deśayitavyo yathaiva sa dharmaḥ / dharmo hi bhadantamaudgalyāyana asatvaḥ satvarajovigataḥ, nairātmyo rāgarajovigataḥ, nirjīvo jāticyutivigataḥ, niṣpudgalaḥ pūrvāntāparāntaparicchinnaḥ, śānta upaśāntalakṣaṇaḥ, virāgo 'nārambaṇagatikaḥ, anakṣaraḥ sarvavākyacchedaḥ, anudāhāraḥ sarvormivigataḥ, sarvatrānugata ākāśasamasadṛśaḥ, avarṇaliṅgasaṃsthānaḥ sarvapracāravigataḥ, amamo mamakāravigataḥ, avijñaptiś cittamanovijñānavigataḥ, asadṛśo niṣpratipakṣatvāt, hetuvilakṣaṇaḥ pratyayāsamāropaḥ, dharmadhātusamavasaraṇaḥ sarvadharmasamāhitaḥ, tathatānugato 'nanugamanayogena, bhūtakoṭipratiṣṭhito 'tyantācalitatvāt, acalitaḥ ṣaḍviṣayāniśritatvāt, na kvacid gamanāgamano 'navasthitatvāt, śūnyatāsamāhita ānimittaprabhāvito 'praṇihitalakṣaṇaḥ, ūhāpohavigataḥ, anutkṣepo 'prakṣepaḥ, utpādabhaṅgavigataḥ, anālayaś cakṣuḥśrotraghrāṇajihvākāyamanaḥpathasamatikrāntaḥ, anunnato 'navanataḥ, sthito 'neñjyaṃ prāptaḥ, sarvapracāravigataḥ /
Vkn 3.7 īdṛśasya bhadantamahāmaudgalyāyana dharmasya kīdṛśī deśanā / dharmadeśaneti bhadantamahāmaudgalyāyana samāropapadam etat / ye 'pi śṛṇvanti te 'pi samāropenaiva śṛṇvanti / yatra bhadantamaudgalyāyana asamāropapadaṃ na tatra deśyate na śrūyate na vijñāyate / tadyathā māyāpuruṣo māyāpuruṣebhyo dharmaṃ deśayati /
Vkn 3.8 evaṃ hi cittāvasthānena dharmo deśayitavyaḥ / satvendriyakuśalena ca te bhavitavyam, sudṛṣṭaprajñādarśanena mahākaruṇāmukhībhūtena mahāyānasaṃvarṇakena buddhekṛtajñena śuddhāśayena dharmaniruktividhijñena, triratnavaṃśānupacchedāya ca te dharmo deśayitavyaḥ /
Vkn 3.9 tena bhagavan tathā tathā dharmo deśito yathā tato gṛhapatiparsado 'ṣṭānāṃ gṛhapatiśatānām anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittāny utpannāni / ahaṃ ca niṣpratibhāno 'bhūvam / tan nāhaṃ bhagavan utsahe tasya satpuruṣasya glānaparipṛcchako gantum /
Vkn 3.10 tatra bhagavān āyuṣmantaṃ mahākāśyapam āmantrayate sma: gaccha tvaṃ mahākāśyapa vimalakīrter licchaver glānaparipṛcchakaḥ /
mahākāśyapo 'py āha: nāhaṃ bhagavan utsahe tasya satpuruṣasya glānaparipṛcchako gantum / tat kasmād dhetoḥ / abhijānāmy ahaṃ bhagavan daridravīthyāṃ piṇḍāya carāmi / tatra māṃ vimalakirtir licchavir upasaṃkramyaivam āha:
Vkn 3.11 prādeśikī bhadantamahākāśyapasya karuṇāmaitrī, yan mahākulāny utsṛjya daridrakulāny upasaṃkrāmasi / api tu bhadantamahākāśyapa dharmasamatāpratiṣṭhitena te bhavitavyam / sarvadā sarvasatvasamanvāhāreṇa piṇḍapātaḥ paryeṣṭavyaḥ / anāhāreṇa cāhāraḥ paryeṣṭavyaḥ / parapiṇḍagrāhāpanayāya ca te piṇḍāya caritavyam / śūnyagrāmādhiṣṭhitena ca grāmaḥ praveṣṭavyaḥ / naranārīparipākāya ca te nagaraṃ praveṣṭavyam / buddhakulakulīnena ca te kulāny upasaṃkramitavyāni /
Vkn 3.12 apratigrahaṇatayā ca piṇḍapātaḥ pratigrāhyaḥ / jātyandhasamatayā ca rūpāṇi draṣṭavyāni / pratiśrutakopamatayā ca śabdāḥ śrotavyāḥ / vātasamatayā ca gandhā ghrātavyāḥ / avijñaptito rasā āsvādayitavyāḥ / jñānāsparśanatayā ca sparśāḥ spraṣṭavyāḥ / māyāpuruṣavijñāptyā ca dharmā vijñātavyāḥ / yo 'svabhāvo 'parabhāvaś ca tad anujjvalitam / yad anujjvalitaṃ tan na śāmyati /
Vkn 3.13 yadi sthaviro mahākāśyapo 'ṣṭau ca mithyātvāni samatikrāmet, aṣṭau ca vimokṣān samāpadyeta, mithyāsamatayā ca samyaktvasamatām avataret, ekena ca piṇḍapātena sarvasatvān pratipādayet, sarvabuddhān sarvāryāṃś ca pratipādya paścād ātmanā paribhuñjīta, tathā ca paribhuñjīta yathā na saṃkleśo na vigatakleśaḥ, paribhuñjīta na samāhito na vyutthitaḥ, na saṃsārasthito na nirvāṇasthitaḥ paribhuñjīta / ye ca bhadantāya piṇḍapātaṃ dadati te teṣāṃ nālpaphalaṃ na mahāphalaiḥ bhavet / na ca hānāya na viśeṣāya gacchet, buddhagatisamavasaraṇāya ca bhaveta na śrāvakagatisamavasaraṇāya / evaṃ sthaviro mahākāśyapo 'moghaṃ rāṣṭrapiṇḍaṃ paribhuñjīta /
Vkn 3.14 so 'haṃ bhagavan imaṃ dharmanirdeśaṃ śrutvāścaryaprāptaḥ sarvabodhisatvān namasyāmi / gṛhiṇo 'pi nāmaivaṃrūpaṃ pratibhānam, ko 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittaṃ notpādayet / tataḥ prabhṛti me na kaścit satvaḥ śrāvakayāne pratyekabuddhayāne vā samādāpitapūrvo 'nyatra mahāyānāt / tan nāhaṃ bhagavan utsahe tasya kulaputrasya glānaparipṛcchako gantum /
Vkn 3.15 tatra bhagavān āyuṣmantaṃ subhūtim āmantrayate sma: gaccha tvaṃ subhūte vimalakīrter licchaver glānaparipṛcchakaḥ /
subhūtir apy āha: nāhaṃ bhagavan utsahe tasya satpuruṣasya glānaparipṛcchako gantum / tat kasya hetoḥ / abhijānāmy ahaṃ bhagavan: ekasmin samaye vaiśālyāṃ mahānagaryāṃ piṇḍāya carāmi / vimalakīrter licchaver niveśanaṃ piṇḍāya praviṣṭaḥ / tasya me vimalakīrtir licchaviḥ pātraṃ gṛhītvā praṇītena bhojanena pratipūryaivam āha:
Vkn 3.16 sacet tvaṃ bhadantasubhūte āmiṣasamatayā sarvadharmasamatām anugataḥ sarvadharmasamatayā ca buddhadharmasamatām anugata eva, tvam imaṃ piṇḍapātaṃ pratigṛhnīṣva / sacet tvaṃ bhadantasubhūte na rāgadoṣamohaprahīṇo na ca taiḥ sārdhaṃ saṃvasasi / saced evam asy avikopya satkāyam ekāyanaṃ mārgam anugataḥ / na ca te 'vidyā bhavatṛṣṇā ca samudghātitā na ca vidyāvimuktī utpādite / ānantaryasamatayā ca te samādhivimuktiḥ / na cāsi mukto na baddhaḥ / na ca te catvāry āryasatyāni dṛṣṭāni na ca na dṛṣṭasatyaḥ / na prāptaphalo na pṛthagjanasamavasaraṇaḥ / na cāsy āryo nānāryaḥ / na sarvadharmasamanvāgataś ca sarvadharmasamadhigataś ca /
Vkn 3.17 na ca te śāstā dṛṣṭo na dharmaḥ śruto na saṃghaḥ paryupāsitaḥ / ye ca te ṣaṭ śāstāras tadyathā pūraṇaḥ kāśyapaḥ, maskarī gośālīputraḥ, saṃjayo vairāṣṭrikaputraḥ, kakudaḥ kātyāyanaḥ, ajitaḥ keśakambalaḥ, nirgrantho jñātiputraḥ, te ca bhadantasya śāstāras tāṃś ca niśritya pravrajito yadgāminas te ṣaṭ śāstāras tadgāmy evāryasubhūtiḥ,
Vkn 3.18 sarvadṛṣṭigateṣu cāryaman antargato na cāntamadhyaprāptaḥ, aṣṭākṣaṇasamavasaraṇaś cāsi na cāsi lakṣaṇam anuprāptaḥ, saṃkleśena cāsi samo 'vyavadānam adhigataḥ, yā ca sarvasatvānām araṇā sā bhadantasyāpy araṇā, na ca tvayā dakṣiṇā viśodhyate, ye ca bhadantāya piṇḍapātaṃ dadati tāṃś ca vinipātayasi, sarvamāraiś ca te sārdham ekahastaḥ kṛtaḥ / sarvakleśāś ca te sahāyāḥ, yatsvabhāvāś ca kleśās tatsvabhāvo bhadantaḥ, sarvasatveṣu te vadhakacittaṃ pratyupasthitam, sarvabuddhāś ca te 'bhyākhyātāḥ, sarvabuddhadharmāṃś ca pratikrośasi, na cāsi saṃghapratisaraṇaḥ, na ca jātu parinirvāsyasi / evaṃ tvam imaṃ piṇḍapātaṃ pratigṛhīṇa /
Vkn 3.19 tasya me bhagavan imaṃ dharmanirdeśaṃ śrutvāndhakāraprāptā diśo 'bhūvan ḥ tat kim asmai nirdiśāmi, katham vā pratipadya iti / so 'haṃ tat pātram utsṛjya tato gṛhān niṣkramiṣyāmīti /
vimalakīrtir Iicchavir mām evam āha: mā bhadantasubhūte akṣarebhya uttrasīḥ, pratigṛhāṇedaṃ pātram / tat kiṃ manyase bhadantasubhūte, yadi tathāgatanirmita evam ucyeta kaccit sa uttraset /
so 'ham avocam: no hīdaṃ kulaputra /
sa mām evam āha: nirmitamāyāsvabhāvebhyo bhadantasubhūte sarvadharmebhyo nottrasitavyam / tat kasmād dhetoḥ / sarvāṇi hi tāni vacanāni tatsvabhāvāni, evaṃ paṇḍitā akṣareṣu na sajjanti na tebhya uttrasyanti / tat kasmād dhetoḥ / sarvāṇi tāny akṣarāṇy anakṣarāṇi sthāpayitvā vimuktiṃ vimuktilakṣaṇāṃś ca sarvadharmān /
Vkn 3.20 iha nirdeśe nirdiśyamāne dvayor devaputraśatayor virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣur viśuddham, pañcānāṃ ca devaputraśatānām ānulomikyāḥ kṣānteḥ pratilambho 'bhūt / ahaṃ ca niṣpratibhāno 'bhūvam, na cāsya śaknomy uttare prativacanaṃ dātum / tan nāham utsahe tasya satpuruṣasya glānaparipṛcchako gantum /
Vkn 3.21 atha khalu bhagavān āyuṣmantaṃ pūrṇaṃ maitrāyaṇīputram āmantrayate sma: gaccha tvaṃ pūrṇa vimalakīrter licchaver glānaparipṛcchakaḥ /
pūrṇo 'py āha: nāhaṃ bhagavan utsahe tasya satpuruṣasya glānaparipṛcchako gantum / tat kasmād dhetoḥ / abhijānāmy ahaṃ bhagavan: ekasmin samaye vanasyānyatamasmin pṛthivīpradeśa ādikarmikāṇāṃ bhikṣūṇāṃ dharmaṃ deśayāmi /
tatra vimalakīrtir licchavir upasaṃkramya mām evam āha:
Vkn 3.22 samāpadya bhadantapūrṇa eteṣāṃ bhikṣūṇāṃ cittaṃ vyavalokya dharmaṃ deśaya / mā mahāratnabhājaneṣu prati kulmāṣān prākṣaipsīḥ / jāniṣva tāvat kimāśayā ete bhikṣava iti / mā vaiḍūryaratnaṃ kācamaṇikaiḥ samānīkārṣīḥ / mā bhadantapūrṇa apratyavekṣyā satvendriyeṣu prādeśikendriyatvam upasaṃhārṣīḥ / mā akṣatāṃ kṣiṇuṣva / mā mahāmārgam avatartukāmān bhandarathyāṃ praveśaya / mā mahāsāgaraṃ goṣpade praveśaya / mā sūryaprabhāṃ khadyotakair nirvartaya / mā siṃhanādasaṃprasthitān sṛgālanāde niyojaya / api bhadantapūrṇa sarve hy ete bhikṣavo mahāyānasaṃprasthitā amuṣitabodhicittāḥ / teṣāṃ bhadantapūrṇa mā śrāvakayānam upadarśaya / kaṣṭaṃ hi śrāvakayānam / jātyandhā iva me śrāvakāḥ pratibhānti satvendriyavimātratājñāne /
Vkn 3.23 atha vimalakīrtir licchavis tasyāṃ velāyāṃ tathārūpaṃ samādhiṃ samāpadyate sma / yathā te bhikṣavo 'nekavidhaṃ pūrvenivāsam anusmaraṇti sma / te pañcabuddhaśataparyupāsitakuśalamūlāḥ samyaksaṃbodhaye, teṣāṃ tad bodhicittam āmukhībhūtam / te tasya satpuruṣasya pādau śirobhiḥ praṇamya tatraiva niṣaṇṇāḥ prāñjalayo bhūtvā, teṣāṃ tādṛśī dharmadeśanā kṛtā yathāvaivartikāḥ saṃvṛttā anuttarasyāṃ samyaksaṃbodhau /
Vkn 3.24 tan nāhaṃ bhagavan utsahe tasya satpuruṣasya glānaparipṛcchako gantum /
Vkn 3.25 tatra bhagavān āyuṣmantaṃ kātyāyanam āmantrayate sma: gaccha tvaṃ kātyāyana vimalakīrter licchaver glānaparipṛcchakaḥ /
kātyāyano 'py āha: nāhaṃ bhagavan utsahe tasya satpuruṣasya glānaparipṛcchako gantum / tat kasmād dhetoḥ / abhijānāmy ahaṃ bhagavan: bhagavatā saṃkṣiptena bhikṣūṇām avavādo dattaḥ / teṣāṃ sūtrapadaviniścayāya dharmaṃ deśayāmi, yad idam anityārthaṃ duḥkhārtham anātmārthaṃ śāntārtham /
tatra vimalakīrtir licchavir upasaṃkramya mām evam āha:
Vkn 3.26 mā bhadantakātyāyana sapracārām utpādabhaṅgayuktāṃ dharmatāṃ nirdiśa / yo bhadantamahākātyāyana atyantatayā na jāto na janiṣyati notpanno na niruddho na nirotsyate 'yam anityārthaḥ / yaḥ pañcānāṃ skandhānāṃ śūnyatānugamānutpādānirodhārtho 'yaṃ duḥkhārthaḥ / yad ātmānātmayor advayatvam ayam anātmārthaḥ / yo 'svabhāvo 'parabhāvas tad anujjvalitam, yad anujvalitaṃ na tac chāmyati, yo 'tyantopaśamo 'yaṃ śāntārthaḥ /
Vkn 3.27 asmin khalu punar nirdeśe nirdiśyamāne teṣāṃ bhikṣūṇām anupādāyāsravebhyaś cittāni vimuktāni / tan nāhaṃ bhagavan utsahe tasya satpuruṣasya glānaparipṛcchako gantum /
Vkn 3.28 tatra bhagavān āyuṣmantam aniruddham āmantrayate sma: gaccha tvam aniruddha vimalakīrter licchaver glānaparipṛcchakaḥ /
aniruddho 'py āha: nāhaṃ bhagavan utsahe tasya satpuruṣasya glānaparipṛcchako gantum / tat kasmād dhetoḥ /
Vkn 3.29 abhijānāmy ahaṃ bhagavan: anyatamasmiṃś caṅkrame caṅkramāmi / tatra śubhavyūho nāma brahmā daśabhir brahmasahasraiḥ sārdhaṃ taṃ pradeśam avabhāsya yenāhaṃ tenopasaṃkramya mama pādau śirasābhivandyaikānte sthitvā mām etad avocat: kiyad āyuṣmān aniruddho divyena cakṣuṣā paśyati /
tam enam aham etad avocam: ahaṃ mārṣa imaṃ triṃ sāhasramahāsāhasraṃ lokadhātuṃ bhagavataḥ śākyamuner buddhakṣetraṃ tad yathāpi nāma karatale nyastam āmalakaphalam evaṃ paśyāmi /
Vkn 3.30 iyaṃ ca kathā pravṛttā vimalakīrtiś ca licchavis taṃ pradeśam upasaṃkrāmat / upasaṃkramya mama pādau śirasā vanditvaivam āha: kiṃ bhadantāniruddha divyaṃ cakṣur abhisaṃskāralakṣaṇam utānabhisaṃskāralakṣaṇam / yady abhisaṃskāralakṣaṇaṃ tad bāhyaiḥ pañcābhijñaiḥ samam, athānabhisaṃskāralakṣaṇaṃ anabhisaṃskāro 'saṃskṛtas tena na śakyaṃ draṣṭum / tat kathaṃ sthaviraḥ paśyati /
so 'haṃ tūṣṇīm abhūvam /
Vkn 3.31 sa ca brahmā tasya satpuruṣasyemaṃ nirdeśaṃ śrutvāścaryaprāptas taṃ namaskṛtyaitad avocat: ke loke divyacakṣuṣaḥ /
āha: buddhā bhagavanto loke divyacakṣuṣo ye samāhitāvasthāṃ ca na vijahati sarvabuddhakṣetrāṇi ca paśyanti / na ca dvayaprabhāvitāḥ /
Vkn 3.32 atha sa brahmemaṃ nirdeśaṃ śrutvā daśasahasraparivāro 'dhyāśayenānuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittam utpādayati sma / sa māṃ vanditvā taṃ ca satpuruṣam abhivādya tatraivāntarhitaḥ / ahaṃ ca niṣpratibhāno 'bhūvam / tan nāham utsahe tasya satpuruṣasya glānaparipṛcchako gantum /
Vkn 3.33 tatra bhagavān āyuṣmantam upālim āmantrayate sma: gaccha tvam upāle vimalakīrter licchaver glānaparipṛcchakaḥ /
upālir apy āha: nāhaṃ bhagavan utsahe tasya satpuruṣasya glānaparipṛcchako gantum / tat kasmād dhetoḥ / abhijānāmy ahaṃ bhagavan: anyatamau dvau bhikṣū āpattim āpannau, tau bhagavataḥ paryapatrapamāṇau bhagavantaṃ nopasaṃkrāmataḥ / tau yenāhaṃ tenopasaṃkrāntāv upasaṃkrāmya mām etad avocatām / āvāṃ bhadantopāle āpattim āpannau, tāv āvāṃ paryapatrapamāṇau bhagavantam upasaṃkramituṃ notsahāvahe / utsāhāya āyuṣmann upāle vinodayasvāvayoḥ kaukṛtyaṃ vyutthāpayasvāvām āpatteḥ /
Vkn 3.34 so 'haṃ bhagavaṃs tau bhikṣū dharmyayā kathayā saṃdarśayāmi / vimalakīrtiś ca licchavis taṃ pradeśam anuprāptaḥ sa mām etad avocat: mā bhadantopāle etau bhikṣū āgāḍhīkārṣīḥ, vinodayānayor āpattim, mā āvilīkārṣīḥ / na hi bhadantopāle āpattir adhyātmapratiṣṭhitā na bahirdhāsaṃkrānto nobhayam antareṇopalabhyate / tat kasmād dhetoḥ / uktaṃ hi bhagavatā cittasaṃkleśāt satvāḥ saṃkliśyante cittavyavadānād viśudhyante / cittaṃ ca bhadantopāle nādhyātmapratiṣṭhitaṃ na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyate / yathā cittaṃ tathāpattiḥ, yathāpattis tathā sarvadharmāḥ, tathatāṃ na vyativartante / yā bhadantopāle cittasya prakṛtir yayā cittaprakṛtyā bhadantasya cittaṃ vimuktam, kiṃ jātu sā cittaprakṛtiḥ saṃkliṣṭā /
āha: no hidam /
āha: tatprakṛtikāni bhadantopāle sarvasatvānāṃ cittāni /
Vkn 3.35 saṃkalpo bhadantopāle kleśaḥ / akalpāvikalpā ca prakṛtiḥ / viparyāsaḥ saṃkleśaḥ, aviparyastā ca prakṛtiḥ / ātmasamāropaḥ saṃkleśaḥ, nairātmyā ca prakṛtiḥ / utpannabhagnānavasthitā bhadantopāle sarvadharmā māyāmeghavidyutsadṛśāḥ / nirapekṣāḥ sarvadharmāḥ kṣaṇam api nāvatiṣṭhante / svapnamarīcisadṛśāḥ sarvadharmā vitathadarśanāḥ / dakacandrapratibimbasadṛśāḥ sarvadharmāś cittaparikalpenotpadyante / ye tv evaṃ jānanti te vinayadharā ity ucyante / ya evaṃ vinītās te suvinītāḥ /
Vkn 3.36 atha tau bhikṣu etad avocatām: prajñādharo vinayadharo 'yam upāsakaḥ / na tv ayaṃ bhadantopālir yo bhagavatā vinayadharāṇām agro nirdiṣṭaḥ /
tāv aham evaṃ vadāmi: mā bhikṣū atra gṛhapatisaṃjñām utpādayatām / tat kasmād dhetoḥ / tathāgataṃ sthāpayitvā nāsti kaścic chrāvako vā bodhisatvo vā, ya etasya pratibhānam ācchindyāt / tādṛśa etasya prajñālokaḥ /
Vkn 3.37 atha tau bhikṣū vinītakaukṛtyāv adhyāśayena tatraivānuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittam utpāditavantau, taṃ ca satpuruṣam abhivandyaivam āhatuḥ: sarvasatvā īdṛśasya pratibhānasya lābhino bhavantu / tan nāham utsahe tasya satpuruṣasya glānaparipṛcchako gantum /
Vkn 3.38 tatra bhagavān āyuṣmantaṃ rāhulam āmantrayate sma: gaccha tvaṃ rāhula vimalakīrter licchaver glānaparipṛcchakaḥ /
rāhulo 'py āha: nāhaṃ bhagavan utsahe tasya satpuruṣasya glānaparipṛcchako gantum / tat kasmād dhetoḥ / abhijānāmy ahaṃ bhagavan: ekasmin samaye saṃbahulā licchavikumārakā yenāhaṃ tenopasaṃkramya mām etad avocan: tvaṃ rāhula tasya bhagavataḥ putraś cakravartirājyam utsṛjya pravrajitaḥ, tatra ke te pravrajyāyā guṇānuśaṃsāḥ /
teṣām ahaṃ yathārūpaṃ pravrajyāyā guṇānuśaṃsā nirdiśāmi, vimalakīrtir licchavir yenāhaṃ tenopasaṃkrāntaḥ / sa mām abhivandyaitad avocat:
Vkn 3.39 na bhadantarāhula evaṃ pravrajyāyā guṇānuśaṃsā nirdeṣṭavyā yathā tvaṃ nirdiśasi / tat kasmād dhetoḥ / nirguṇā niranuśaṃsā hi pravrajyā / yatra bhadantarāhula saṃskṛtapravṛttis tatra guṇānuśaṃsā / pravrajyā cāsaṃskṛtā, asaṃskṛte ca na guṇā nānuśāṃsā / pravrajyā bhadantarāhula arūpiṇi rūpavigatā, panthā nirvāṇasya, praśaṃsitā paṇḍitaiḥ, parigṛhītāryaiḥ, parājayaḥ sarvamārāṇām, pañcagatyuttāraṇī, pañcacakṣuviśodhanī, pañcabalapratilambhā, pañcendriyapratiṣṭhā, pareṣām anupaghātaḥ, pāpadharmāsaṃsṛṣṭā, paratīrthyapramardanī, prajñaptisamatikrāntā, paṅke saṃkramaḥ, amamā mamakāravigatā, aparigrahā, anupādānā, anākulā, ākulaprahīṇā, svacittadarśanī paracittasaṃrakṣaṇī, śamathānukūlā, sarvato 'navadyā / iyam ucyate pravrajyā / ya evaṃ pravrajitās te supravrajitāḥ /
Vkn 3.40 pravrajata yūyaṃ kumārakāḥ svākhyāte dharmavinaye / durlabho hi buddhotpādaḥ, durlabhā kṣaṇasaṃpat, durlabho manuṣyapratilambhaḥ /
te kumārakā evam āhuḥ: śrutam asmābhir gṛhapate, na tathāgato 'navasṛṣṭaṃ mātāpitṛbhyāṃ pravrājayatīti /
sa tān āha: utpādayata yūyaṃ kumārakāḥ anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittam / pratipattyā ca saṃpādayata, saiva yuṣmākaṃ bhaviṣyati pravrajyā sopasaṃpat /
Vkn 3.41 tatra dvātriṃśatā licchavikumārair anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittāny utpāditāni / tan nāhaṃ bhagavan utsahe tasya satpuruṣasya glānaparipṛcchako gantum /
Vkn 3.42 tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate sma: gaccha tvam ānanda vimalakīrter licchaver glānaparipṛcchakaḥ /
ānanda āha: nāhaṃ bhagavan utsahe tasya satpuruṣasya glānaparipṛcchako gantum / tat kasmād dhetoḥ / abhijānāmy ahaṃ bhagavan: ekasmin samaye bhagavataḥ kāyasya kaścid evābādhaḥ / tatra ca kṣīreṇa kṛtyam āsīt / so 'ham anyatamasmin brāhmaṇamahāśālasya gṛhamūle pātraṃ gṛhītvā sthitaḥ /
vimalakīrtir licchavis taṃ pradeśam anuprāptaḥ / sa māṃ vanditvaivam āha:
Vkn 3.43 kiṃ bhadantānanda kālyam eva pātram ādāyāsmin gṛhadvārasamīpe tiṣṭhasi /
tam enam aham etad avocam: bhagavato gṛhapate kāyasya kaścid evābādhaḥ / tatra ca kṣīreṇa kṛtyam, tat paryeṣāmi /
sa mām evam āha: alaṃ bhadantānanda mā evaṃ vocaḥ / vajrasaṃhatano hi bhadantānanda tathāgatakāyaḥ sarvākuśalavāsanāprahīṇaḥ sarvamahaujaskakuśaladharmasamanvāgataḥ / kutas tasya vyādhiḥ kuta upadravaḥ /
Vkn 3.44 tūṣṇīṃbhūto bhadantānanda gaccha / mā bhagavantam abhyācakṣva / mā kasyacid bhūya evaṃ vocaḥ / mā mahaujaskā devaputrā anyabuddhakṣetrasaṃnipatitāś ca bodhisatvāḥ śroṣyanti / rājñas tāvad bhadantānanda cakravartina itvarakuśalamūlasamanvāgatasya vyādhir na saṃvidyate / kutas tasya bhagavato 'pramāṇakuśalasamanvāgatasya vyādhir bhaviṣyati / nedaṃ sthānaṃ vidyate / gaccha gaccha bhadantānanda / mā mām adhyapatrāpaya, mā anyatīrthikacarakaparivrājakanigranthājīvāḥ śroṣyanti, mā teṣām evaṃ bhaviṣyati / kīdṛśo bata ayam eṣāṃ śāstā yaḥ svayam eva tāvad ātmānaṃ glānaṃ na śaknoti paritrātum, kutaḥ punar glānānāṃ satvānāṃ trāṇaṃ bhaviṣyati / tataḥ pracchannaṃ bhadantānanda gaccha śīghram / mā kaścic chṛṇuyāt /
Vkn 3.45 api tu bhadantānanda dharmakāyās tathāgatā nāmiṣakāyāḥ / lokottarakāyās tathāgatāḥ sarvalokadharmasamatikrāntāḥ / anābādhas tathāgatasya kāyaḥ sarvāsravavinivṛtaḥ / asaṃskṛtas tathāgatasya kāyaḥ sarvasaṃkhyāvigataḥ / tasya bhadanto vyādhim icchatīty ayuktam asadṛśam /
Vkn 3.46 tasya me bhagavan mahadapatrāpyaṃ jātam / mā me bhagavato 'ntikād duḥśrutaṃ durgṛhītaṃ vā kṛtam iti / so 'ham antarīkṣāc chabdam aśrauṣam /
evam etad ānanda yathā gṛhapatir nirdiśati / atha ca punaḥ pañcakaṣāye bhagavān utpannaḥ, tenānarthalūhadaridracaryayā satvā vinetavyāḥ / tad gaccha tvam ānanda kṣīraṃ gṛhītvā, mā paryapatrapaś ceti /
Vkn 3.47 īdṛśā bhagavan vimalakīrter licchaveḥ praśnavyākaraṇanirdeśāḥ / tan nāhaṃ bhagavan utsahe tasya kulaputrasya glānaparipṛcchako gantum /
Vkn 3.48 evaṃ tāni pañcamātrāṇi śrāvakaśatāny anutsahamānāni bhagavate nivedayanti / ye ca tair vimalakīrtinā licchavinā sārdhaṃ kathāsaṃlāpāḥ kṛtās tān sarvān bhagavate nivedayanti sma /
Vkn 3.49 tatra bhagavān maitreyaṃ bodhisatvam āmantrayate sma: gaccha tvaṃ maitreya vimalakīrter licchaver glānaparipṛcchakaḥ /
maitreyo 'py āha: nāhaṃ bhagavan utsahe tasya satpuruṣasya glānaparipṛcchako gantum / tat kasmād dhetoḥ / abhijānāmy ahaṃ bhagavan: ekasmin samaye saṃtuṣitena devaputreṇa sārdhaṃ tuṣitakāyikaiś ca devaputraiḥ sārdhaṃ dharmyāṃ kathāṃ kathayāmi yad idaṃ bodhisatvānāṃ mahāsatvānām avivartyāṃ bhūmim ārabhya / tatra ca vimalakīrtir licchavis taṃ pradeśam upasaṃkrāntaḥ / sa mām etad avocata:
Vkn 3.50 tvaṃ maitreya ekajātipratibaddho bhagavatā vyākṛto 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau / tat katamayāsi maitreya jātyāu vyākṛtaḥ, kim atītayā vānāgatayota pratyutpannayā / tatra yātītā jātiḥ sā kṣīṇā, yāpy anāgatā sāpy asaṃprāptā, pratyutpannāyāḥ sthitir nāsti jāteḥ / yathoktaṃ bhagavatā: tathā hi tvaṃ bhikṣaḥ kṣaṇe kṣaṇe jāyase jīryasi mriyase cyavase upapadyase ceti / ajātitaś ca niyāmāvakrāntiḥ / na cājātir vyākriyate / nāpy ajātir abhisaṃbudhyate /
Vkn 3.51 tat kathaṃ tvaṃ maitreya vyākṛtas tathatotpādena tathatānirodhena vā / na ca tathatotpadyate na nirudhyate, na nirotsyate / yā ca sarvasatvānāṃ tathatā, yā ca sarvadharmāṇāṃ tathatā, saiva maitreyasyāpi tathatā / evaṃ yadi tvaṃ vyākṛtaḥ sarvasatvā api vyākṛtā bhavanti / tat kasmād dhetoḥ / na hi tathatā dvayaprabhāvitā nānātvaprabhāvitā / tad yadā maitreyo bodhim abhisaṃbhotsyate, sarvasatvā api tasmin samaye tādṛśīm eva bodhim abhisaṃbhotsyante / tat kasmād dhetoḥ / sarvasatvānubodho hi bodhiḥ / yadā ca maitreyaḥ parinirvāsyati, sarvasatvā api tadā parinirvāsyanti / tat kasmād dhetoḥ / na hy aparinirvṛtānāṃ sarvasatvānāṃ tathāgatāḥ parinirvānti / parinirvṛtāni te satvāni paśyanti nirvāṇaprakṛtikāni / tasmād iha maitreya mā etān devaputrān ullāpaya mā visaṃvādaya /
Vkn 3.52 na bodhau kaścit pratiṣṭhate, na nivartate / api tu khalu punar maitreya yaiṣāṃ devaputrāṇāṃ bodhiparikalpanadṛṣṭis tām etām utsarjaya /
na hi bodhiḥ kāyenābhisaṃbudhyate, na cittena / vyupaśamo bodhiḥ sarvanimittānām, asamāropo bodhiḥ sarvārambaṇānām, apracāro bodhiḥ sarvamanaskārāṇām, paricchedo bodhiḥ sarvadṛṣṭigatānām, vigamo bodhiḥ sarvaparikalpānām, visaṃyogo bodhiḥ sarveñjitamanyasyanditānām, anadhiṣṭhānaṃ bodhiḥ sarvapraṇidhānānām, asaṅgapraveśo bodhiḥ sarvodgrahavigatā, sthitā bodhir dharmadhātusthāne, anugatā bodhis tathatāyām, pratiṣṭhitā bodhir bhūtakoṭyām, advayā bodhir manodharmavigatā / samā bodhir ākāśasamatayā, asaṃskṛtā bodhir utpādabhaṅgasthityanyathātvavigatā, parijñā bodhiḥ sarvasatvacittacaritāśayānām, advārā bodhir āyatanānām, asaṃsṛṣṭā bodhiḥ sarvavāsanānusaṃdhikleśavigatā, na deśasthā na pradeśasthā bodhiḥ sthānāsthānavigatā, tathatāpratiṣṭhitā bodhiḥ sarvato 'dṛśyā / nāmadheyamātraṃ bodhis tac ca nāma nirīhakam, nirātmikā bodhir āyūhaniryūhavigatā, anākulā bodhiḥ prakṛtipariśuddhā, prakāśā bodhiḥ svabhāvapariśuddhā, anudgrahā bodhir adhyālambanavigatā, nirnānātvā bodhiḥ sarvadharmasamatāvabodhatvāt, anupamā bodhir upamopanyāsavigatāḥ, sūkṣmā bodhir duranubodhatvāt, sarvatrānugatā bodhir ākāśasvabhāvatvāt / sā na śakyā kāyena vācā cittenābhisaṃboddhum /
Vkn 3.53 iha bhagavan nirdeśe nirdiśyamāne tataḥ pariṣado dvayor devaputraśatayor anutpattikeṣu dharmeṣu kṣāntipratilambho 'bhūt / ahaṃ ca niṣpratibhāno 'bhūvam / tan nāhaṃ bhagavan utsahe tasya satpuruṣasya glānaparipṛcchako gantum /
Vkn 3.54 tatra bhagavān prabhāvyūhaṃ licchavikumāram āmantrayate sma: gaccha tvaṃ satpuruṣa vimalakīrter licchaver glānaparipṛcchakaḥ /
prabhāvyūho 'py āha: nāhaṃ bhagavan utsahe tasya satpuruṣasya glānaparipṛcchako gantum / tat kasmād dhetoḥ / abhijānāmy ahaṃ bhagavan: ekasmin samaye bhagavan vaiśālyā mahānagaryā niṣkramāmi / vimalakīrtiś ca licchaviḥ praviśati / so 'haṃ tam abhivādyaivam avocam: kutas tvaṃ gṛhapate āgacchasīti /
sa mām evam āha: āgacchāmi bodhimaṇḍād iti /
tam aham etad avocam: bodhimaṇḍa iti kasyaitan nāma /
sa mām etad avocat:
Vkn 3.55 bodhimaṇḍa iti kulaputra āśayamaṇḍa eṣo 'kṛtrimatayā, prayogamaṇḍa eṣa ārambhottāraṇatayā, adhyāśayamaṇḍa eṣa viśeṣādhigamatayā, bodhicittamaṇḍa eṣo 'saṃpramoṣanatayā,
Vkn 3.56 dānamaṇḍa eṣa vipākāpratikāṅkṣaṇatayā, śīlamaṇḍa eṣa praṇidhānaparipūraṇatayā, kṣāntimaṇḍa eṣa sarvasatvāpratihatacittatayā, vīryamaṇḍa eṣo 'vinivartanatayā, dhyānamaṇḍa eṣa cittakarmaṇyatayā, prajñāmaṇḍa eṣa pratyakṣadarśitayā,
Vkn 3.57 maitrīmaṇḍa eṣa sarvasatvasamacittatayā, karuṇāmaṇḍa eṣa khedasahiṣṇutayā, muditāmaṇḍa eṣa dharmārāmaratiratatayā, upekṣāmaṇḍa eṣo 'nunayapratighaprahāṇatayā,
Vkn 3.58 abhijñāmaṇḍa eṣa ṣaḍabhijñatayā, vimokṣamaṇḍa eṣo 'kalpanatayā, upāyamaṇḍa eṣa satvaparipācanatayā, saṃgrahavastumaṇḍa eṣa sarvasatvasaṃgrahanatayā, śrutamaṇḍa eṣa pratipattisārakatvāt, nidhyaptimaṇḍa eṣa yoniśaḥpratyavekṣaṇatayā, bodhipakṣyadharmamaṇḍa eṣa saṃskṛtāsaṃskṛtotsarjanatayā, satyamaṇḍa eṣa sarvalokāvisaṃvādanatayā, pratītyasamutpādamaṇḍa eṣo 'vidyāsravakṣayatayā yāvaj jarāmaraṇāsravakṣayatayā, sarvakleśapraśamanamaṇḍa eṣa yathābhūtābhisaṃbodhanatayā,
Vkn 3.59 sarvasatvamaṇḍa eṣa satvāsvabhāvatayā, sarvadharmamaṇḍa eṣa śūnyatābhisaṃbodhanatayā, sarvamāranirghātanamaṇḍa eso 'calanatayā, traidhātukamaṇḍa eṣa prasthānavigamanatayā, siṃhanādanadanavīryamaṇḍa eṣo 'bhītānutrāsanatayā, balavaiśāradyāveṇikasarvabuddhadharmamaṇḍa esa sarvato 'nupākruṣṭatvāt, traividyavidyāmaṇḍa esa niravaśeṣatvāt kleśānām, ekacittaniravaśeṣasarvadharmānubodhamaṇḍa eṣa sarvajñajñānasamudāgamatvāt /
Vkn 3.60 iti hi kulaputra yāvanto bodhisatvāḥ pāramitāpratisaṃyuktaṃ satvaparipākapratisaṃyuktaṃ saddharmaparigrahapratisaṃyuktaṃ kuśalamūlapratisaṃyuktaṃ kramam utkṣipanti nikṣipanti ca / sarve te bodhimaṇḍād āgacchanti, buddhadharmebhya āgacchanti, buddhadharmeṣu ca pratiṣṭhante /
Vkn 3.61 iha bhagavan nirdeśe nirdiśyamāne pañcamātrair devamanuṣyaśatair bodhāya cittāny utpāditāni / ahaṃ ca niṣpratibhāno 'bhūvam / tan nāhaṃ bhagavan utsahe tasya satpuruṣasya glānaparipṛcchako gantum /
Vkn 3.62 tatra bhagavān jagatindharaṃ bodhisatvam āmantrayate sma: gaccha tvaṃ jagatindhara vimalakīrter licchaver glānaparipṛcchakaḥ /
jagatindharo 'py āha: nāhaṃ bhagavan utsahe tasya satpuruṣasya glānaparipṛcchako gantum / tat kasmād dhetoḥ / abhijānāmy ahaṃ bhagavan: ekasmin samaye svake vihāre viharāmi / atha māraḥ pāpīyān dvādaśabhir apsaraḥsahasraiḥ parivṛtaḥ śakraveṣeṇa tūryasaṃgītisaṃpravāditena yenāhaṃ tenopasaṃkramya