Tàng Kinh Việt
Tàng Kinh Việt
Phạn tạng (Sanskrit Canon)bsu061_u.htmNguyên tác: Sanskrit

Kinh Duy-ma-cật Sở Thuyết (Vimalakīrtinirdeśa)

Kinh Duy-ma-cật Sở Thuyết (Vimalakīrtinirdeśa) là bộ kinh Đại thừa nổi tiếng, giảng về tánh Không và Bất nhị qua nhân vật cư sĩ Duy-ma-cật. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).

Văn bản gốc(Sanskrit)

Trang 2 / 4 (50.000 ký tự/trang)
akīrtirmadvañcanāyā āgacchatī'-tya (bhūt) / antardhānaṃ kartukāmaḥ so 'samarthaḥ; sarvarddhividhīrdarśayitvā, punarantardhānasyāsamartho 'bhūt /
"athāntarīkṣād ghoṣoniścarati sma- 'pāpīman, imā apsaraso 'smai satpuruṣāyopanāmaya, purataśca svasthānaṃ gantuṃ śakṣyasi' / -tato māraḥ pāpīmān bhayabhīto 'nākāṅkṣamāṇastathā tā apsarasa upanāmayati sma /
"atha vimalakīrtistā apsarasaḥ pratigṛhya tā etadabravīt- 'yūyam pāpīmatā mahyaṃ dattāḥ; tenānuttarasamyaksambodhicittamutpādayata' / sa tābhyo bodhiparipākāvahānulomikābh kathāmakārṣīt; tāśca bodhicittamutpādayanti sma / tataḥ sa punastāsu- 'yūyametarhi bodhicittamutpādya, ito dharmasammode hṛṣṭādhimokṣayata, kāme (ṣu) ca hṛṣṭā mādhimokṣayate ' tyājñāpayati sma / tā abruvan- 'sā dharmasammodaratiḥ kim?'
"so 'bravīt- '(sā) ratirbuddhe 'bhedyaśraddhā, dharmaśravaṇachando ratiḥ, saṅghaparyupāsane ratiḥ, nirmāṇatā ca gurusatkāre ratiḥ, dhātusamudaye ca viṣayāsthāne ca ratiḥ ghātakopamaskandhaprekṣaṇe ratiḥ, sarpaviṣamadhātuprekṣaṇe, śūnyagrāmanibheṣvāyataneṣu vivekaratiḥ, bodhicittasaṃrakṣe sattvahitaṅkararatiḥ, dānasaṃvibhāge śīlāsraṃsaneratiḥ, kṣāntyāṃ kṣamaṇadame, vīrye kalyāṇasampratipattyāṃ, dhyānaparibhoge ca prajñāyām kleśanirābhāse ca bodhyāmudāraratiḥ, māranigraharatiḥ, kleśasaṃvadhe buddhakṣetraviśodhane, lakṣaṇānuvyañjanasamutthāpanatārthaṃ sarvakuśalasannicaye, gambhīradharmaśravaṇātrāsaratiḥ, triṣu vimokṣamukheṣu paricayakaraṇe nirvāṇādhyālambane bodhimaṇḍālaṅkāre cākālaprāptyai nirvyāpāre ca sabhāgajanāya sevane cāsabhāgeṣvadveṣe cāpratighe ratiḥ, kalyāṇamitrebhyaḥ sevane, pāpamitravivarjane ca dharme cādhimuktiḥ, sā śraddhā, prāmodyaratiśropāyasaṃgraharatiścāpramāde bodhipakṣayadharmaniṣevaṇe ca ratiḥ / evaṃ hi bodhisattvadharmasammodābhiradhimuktiḥ' /
"atha māraḥ pāpīmāṃstā apsarasa etadabravīt- 'idānīmasmākamāvāsaṃ gacchata / -tā abruvan- 'tvayā vayamasmai gṛhapate dattāḥ; tena sābhprataṃ dharmasammodābhiratyadhimuktiḥ karaṇīyā kāme (ṣu) tvabhiratyadhimuktirakaraṇīyā / tato māraḥ pāpīmālliṃcchavi vimalakīrtimetadavocat- 'yadi bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvasvaparityāgī ca cittagrāhako nāsti, gṛhapate, imā apsarasāḥ preṣaya' / vimalakīrtirabravīt- 'imāḥ preṣyāḥ; tena pāpīman saparivāro 'pagaccha / sarvasattvadharmāśayaḥ paripūryatām' / atha tā apsaraso vimalakīrtaye 'bhivandanaṃ kṛtvā, etadavadan- 'gṛhapate, kathamasmābhirmārasthāne viharitavyam? "avocat- 'bhaginyaḥ, astyakṣayapradipo nāma dharmamukham / tena pratipadyata / tadapi, bhaginyaḥ, kim? yadidam-yadyapyekapradīpāt pradīpānāṃ śatasahasrāṇi prajvālitāni, sa pradipa'pacayanna gacchati / evameva,bhaginyaḥ, ekabodhisattvaḥ sattvānāṃ bahuśatasahasrāṇi bodhyāṃ sthāpayitvā, sa bodhisattvo 'napacayacittasmṛtiḥ, paryanapacaya uparivardhate / tathā ca sarvakusahaladharmā yathā yathānyebhyeḥ paribhāvitāś cākhyātāḥ, śāsanaṃ tathā tathā sarvakuśaladharmairvivardhate / tadhyakṣayapradīpo nāma dharma mukham / tasmin mārasthāne viharamāṇā apramānṇadevaputradevakanyānāṃ bodhicittamadhimucyadhvam / evaṃ hi syāta tathāgatakṛtajñāḥ, sarvasattvopajīvyāḥ ' / tatastā apsaraso licchavervimalakirteḥ pādau śirasābhivandya, māreṇa saha pratyagacchan / bhagavan, licchavervimalakīrtestadvikurvaṇaviśeṣaṇaṃ dṛstvā, etasmāt ........notsahe" / atha bhagavaṃśresthiputraṃ sudattam āmantrayate sma- "kulaputra. ...... gaccha " / sudattaḥ punaravocat- "bhagavan, ..... notsahe .... / " ekasmin samaye mām matpitṛniveśane mahāyajñakaraṇārthāya sarvaśramaṇabrāhmaṇebhyaḥ sarva daridraduḥkhitakṛpaṇavanīyakavihvalībhūtebhyaḥ saptadivasaṃ dānaṃ dadaṃ, tasmin mahāyajñakaraṇe 'ntimadivase licchavirvimalakīrtistāmmahāyajñabhūmimupasaṃkramya,
etadavadīt- 'śresthiputra, yathā tvaṃ yajñaṃ karoṣi tathā hi yajñaṃ mā kuruḥ, dharma yajñaṃ kuru / alaṃ ta āmiṣayajñena / tametadavadam - taddharmayajñaṃ kathaṃ deyam? '
"sa māmabravīt- 'yena kena dharma yajñenāpūrvamacaramaṃ sattvā paripacyante, tadhi dharma yajñam / tadapi kiṃ? yaduta- bodhivyupahārasya mahāmaitri, saddharmasaṃgraheṇābhinirhṛtā mahākaruṇā, sarvasattvaprāmodyapalambhenābhinirhṛtā mahāmuditā, jñānasaṃgraheṇābhinirhṛtā mahopekṣā-
' 'śāntidamenābhinirhṛtā dānapāramitā, duḥśīlasattvaparipācanenābhinirhrritā śīlapāramitā, nairatmyadharmeṇābhinirhṛtā kṣāntipāramitā, bodhyārambheṇābhinirhṛtā vīryapāramitā, kāyacittavivekenābhinirhṛtā dhyānapāramitā, sarvajñajñānenābhinirhṛtā prajñāpāramitā- " ' sarvasattvaparipācanenābhinirhṛtā śūnyatābhāvanā, saṃskṛtapariśodhanenābhinirhṛtānimittabhāvanā, saṃcityopapattyābhinirhṛtāpraṇihitabhāvanā-
"' saddharmaparyudgrahaṇenābhinirhṛto balaparākramaḥ, saṃgrahavastunābhinirhṛtaṃ jīvitendriyam, sarvasattvabhṛtyaśiṣyabhavenabhinirhṛtā nirmāṇatā, asarātsāropādānenābhinirhṛtaḥ kāyajīvabhogalābhāḥ, ṣaḍanusmṛtyābhinirhṛta smṛtiḥ, saṃmodanīyadharmeṇābhinirhṛta āśayaḥ, sampratipatyābhinirhṛtājīvapariśuddhiḥ, śraddhāprāmodyasevanenābhinirhṛtamāryaparyupāsanam, anāryāpratighenābhirhṛto 'dhyāśayaḥ, pratipatyābhinirhṛtaṃ śravaṇakauśalyam, araṇādharmāvabodhenābhinirhṛta āraṇyāvāsaḥ, buddhajñānapratilābhenābhinirhṛtaṃ pratisaṃlayanam, sarvasattvakleśavimuktiyogenābhinirhṛtā yogācārābhūmiḥ-
"'lakṣaṇānuvyañjanabuddhakṣetrālaṅkārasattvaparipācananenābhinirhṛtaḥ puṇyasambhāra, sarvadharmeṣvanupādeyāheyaikanayajñānenābhinirhṛtaḥ prajñāsambhāraḥ, sarvakleśāvaraṇākuśaladharmaprahāṇenābhinirhritaḥ sarvakuśalamūla sambhāraḥ, sarvajñajñānādhigamena ca kuśaladharmeṇa cābhinirhṛtaḥ sarvabodhipakṣadharmasamutpādaḥ- tadhi, kulaputra, dharmayajñam / tasmin dharmayajñe pratiṣṭhito bodhisattvo yajñadāyakaḥ, yajñasukāraka, sadevake loke bhavati dakṣiṇīyaḥ ' /
" bhagavan, tasmin gṛhapatāvimamevaṃnirdeśaṃ deśitavati, tasyā brāhmaṇa pariṣado brāhmaṇānāṃ dviśatānāmanuttarasamyaksambodhicittamutpannam /
"ahamapi śrāddha āścaryaprāptaḥ satpuruṣasya pādāvabhivandya,matkaṇṭhādavatārya śatasahasramūlyaṃ muktāhāramanuprayacchāmi sma / sa na pratīcchati sma / atha khalvahametadavocam- ' pratigṛhāṇa tvamim muktāhāraṃ, yaṃ cādhimucyase tasmai dehī' ti / sa taṃ muktāhāraṃ pratigṛhya ca dvau pratyaṃśau kṛtvā caikaṃ pratyaṃśaṃ tasmin yajñasthāne sarvalokaninditebhyo nagaradaridrebhyo dadāti sma; dvitiyaṃ pratyaṃśaṃ duṣprasahāya tathāgatāya niryātayāmāsa / evam rūpaṃ prātihāryaṃ darśayati sma, yathā sarvābhiḥ parṣadbhirmarīcirnāma lokadhāturduṣprasaho nāma tathāgataśca dṛśyete sma / sa ca muktahāra stasya duṣprasahasya tathāgatasya murdhnimuktāhārkūṭāgāraḥ saṃsthito 'bhūccaturasraścatuḥsthūṇaḥ samabhāgaḥ suvibhakto darśanīyo vicitraḥ /
"sa evaṃ rūpaṃ prātihāryaṃ darśayya, vacanametadavocat- "' dāyako yo dānapatiryathā tathāgataṃ, tathā nagaradaridrān dakṣiṇīyān sañjānāti cāsaṃbhinnaṃ samamahākaruṇācittena vipākapratikāṅkṣī parityāgī, sa hi dharma yajña pariniṣpanna ' iti /
"atha te nagaradaridrās tat prātihāryaṃ dṛṣtvā, taṃ dharmopadeśamapi śrutvā, anuttarasamyaksambodhicittamutpādayanti sma / bhagavan, etasmāt kāraṇāttasya satpuruṣasya rogapṛcchanagamannotsahe " /
tathā hi sarve te bodhisattvā mahāsattvā api, yā tena satpuruṣeṇa sahāvakāśakathā" ye nanopadeśā uktāḥ tatsarvaṃ deśayanto gamannotsahante sma /
śrāvakabodhisattvapreṣaṇoktasya parivartastṛtīyaḥ /
4 glānasaṃmodana (kathā)
tato bhagavān maṃjuśrīm kumārabhūtamāmantrayate sma- "maṃjuśrīḥ, licchavervimalakīrte rogapṛcchanāya gaccha" / maṃjuśrīrapyavocat-
"bhagavan, licchavirvimalakīrtirdurāsado gambhīranaye pratibhānapratipannaḥ, vyatyastapadapuṣkalapadaniṣpādanakuśalaḥ, anācchedyapratibhānassarvasattveṣvapratihatabuddhisamarpitaḥ, sarvabodhisattvakarmaniryātaḥ, sarvabodhisattvapratyekabuddhaguhyasthāne supratipannassarvamārasthānavinivartakuśalaḥ, mahābhijñāvikrīḍita upāyaprajñāniryāto 'dvayadharmadhātvasaṃbhedagocarasya varāgraprāpto dharmadhātvekavyūhānantākāravyūhadharmadeśanākovidaḥ, sarvasattvendriyasamprāpakavyūhajño vicakṣaṇaḥ, upāyakauśalyagatigataḥ praśnanirṇayapratilabdhaḥ / sa parīttavarmasannāhasantoṣasyāsamarthaḥ, ki tu buddhādhiṣṭhānena tena gato yathābhūtaṃ yathānubhāvaṃ bhāṣitukāmo('smi)" /
atha tasyām pariṣadi teṣāṃ bodhisattvamahāśrāvakaśakrabrahmalokapālānāṃ ca devaputrāpsarasāmetabhūt- "(yatra) maṃjuśrīḥ kumārabhūtaścā satpuruṣastāvubhāvabhilāpinau, tatra mahādharmakīrtikathā niyataṃ bhaviṣyatī" -ti / tato bodhisattvānāṃ lakṣaṃ śrāvakāṇāṃca pañcaśatamātraṃ bahuśakrabrahmalokapālāśca bahuśatasahasrāṇī devaputrāṇāṃca dharmaśravaṇārthaṃ maṃjuśriyaḥ kumārabhūtasya pṛṣṭhito 'gacchan / atha maṃjuśrīḥ kumārabhūtaḥ sarvaistairbodhisattvamahāśrāvakaśakrabrahmalokapāladevaputraiḥ parivṛtaḥ puraskṛto vaiśālīmmahānagarīm praviśati sma /
tato licchaveivimalakīrteretadabhūta- "maṃjuśrīḥ kumārabhūtaśca bahuparivāra āgacchanti; tenedamme gṛhamadhiṣṭhā(-nena) śūnyaṃ (bhavatv)-" iti / (tataḥ) tadgṛhaṃ śūnyaṃ adhyatiṣṭhat / tatra dvāriko 'pi nābhavat / maṃco yasmin vimalakīrtiglānaḥ śāyī, āsīdekāsanam / taṃ sthāpayitvā tatra maṃco vā pīṭhikā vāsanaṃ kiñcinnādṛśyata /
atha maṃjuśrīḥ saparivāro yena vimalakīrterāvāsastenāgacchat; upasaṃkramya ca praviśya, tadgṛhaṃ śūnyamadrākṣīt / tatra dvāriko 'pi nābhavat / tasmāt, (yasmin) vimalakīrtiḥ śāyyāsīt, ekākimaṃcāganyamañcaṃ pīṭhikaṃ vāsanaṃ vā nādrākṣīt / tato licchavirvimalakīrtirmajuśriyam kumārabhūtamadarśat; dṛṣṭvaidavocat- "maṃjuśrīḥ, ehi svāgataḥ, maṃjuśrīḥ, ehi susvāgataḥ / pūrvamanāgato 'dṛṣṭo 'śruto dṛśyase" / maṃjuśrīrabravīt- "gṛhapate, yathā vadasi tathā yadāgatam, tadhi punarnāgacchati / yad gataṃ tadapi punarna gacchati / tat kasya hetoḥ? anāgata āgamo 'pi na prajñāyate, gate 'pi gamananna prajñāyate, yatkāraṇād yaddṛṣṭam, tat punarapi draṣṭavyannāsti /
"kaccitte, satpuruṣa, kṣamaṇīyaṃ, kaccid yāpanīyaṃ, kaccitte dhāvato na kṣubhyante, kaccid duḥkhā vedanāḥ pratikrāmanti nābhikrāmanti? bhagavānapi - 'nanu tubhyamalpābādhatā, alpātaṃkatā, alpāturaḥ laghūttthānatāpi, yātrābalasukhānavadya (-tā-) sukhasparśavihāra(-te-)' tyakhyat / gṛhapate, ayaṃ te rogaḥ kasmādutpannaḥ? utpannaḥ kiyacciraṃ? kimāśritaḥ? kadā śāmyati?"
vimalakīrtiravocat- "maṃjuśrīḥ, avidyā ca bhavatṛṣṇa yāvat, tāvadayamme rogo 'pi / yāvat sarvasattvānāṃ rogaḥ, tāvadapi me roogaḥ / yadā sarvasattvā vītarogāḥ, tadā rogo mamāpi na sambhavati / tat kasya hetoḥ? maṃjuśrīḥ, bodhisattvasya saṃsārasthānaṃ hi sattvāḥ); rogo hi saṃsārasthānam / yadā sarvasattvā vītarogāḥ, tadā bodhisattvo 'pyarogo bhavati /
"maṃjuśrīḥ, tadyathāpi nāma śreṣṭhina ekaputro glāno bhavet; tadvādhakāraṇādubhāvapi mātāpitarau glānau bhavataḥ / yāvatsa ekaputro 'rogo 'bhūtaḥ, tāvadubhāvapi mātāpitarau duḥkhitau bhavataḥ / maṃjuśrīḥ, evameva bodhisattvaḥ sarvasattveṣv ekaputra iva priyaḥ; sarvasattveṣu glāneṣu so 'pi glāno bhavati / sattve (-ṣv-) aroge (-ṣu), so 'pyaglānaḥ / yadapi, maṃjuśrīḥ- 'ayaṃ te rogaḥ kasmādutpanna?' iti vadasi-bodhisattvānāṃ hi rogo mahākaruṇāyāḥ sanbhavati" /
maṃjuśrīravocat- "gṛhapate, kimasmiṃste śūnyāgāre na kaścit parivāro 'sti?"-abravīt- "maṃjuśrīḥ, sarvabuddhakṣetrāṇyapi śūnyāni" / - abhāṣata- "kena śūnyāni?"-āha- "śūnyatayā śūnyāni" / -abhāṣata- "śūnyatāyāṃ śūnyam kīm?" -āha- "saṅkalpo hi śūnyatā śūnyaḥ" / -abhāṣata- "śūnyatā ki saṅkalpāyāsamarthā?" -āha- "tasmin parikalpe śūnye, śūnyatā hi śūnyatāyāṃ nirvikalpā" / -abhāṣata- "gṛhapate ' śūnyatā yatrānveṣṭuṃ (yujjate)?" -āha- "maṃjuśrīḥ, śūnyatānveṣṭuṃ (yujjate) dviṣaṣṭidṛṣṭigatebhyaḥ" / -abhāṣata- "dviṣaṣṭodṛṣṭigatāni kuto 'nveṣṭuṃ (yujyate)?" -āha- "tānyanveṣtuṃ (yujjate) tathāgatasya vimuktyāḥ" / - abhāṣata- "iyaṃ tathāgatasya vimuktiḥ kuto 'nveṣṭuṃ (yujyate)?" -āha- "anveṣṭuṃ (yujyate) sarvasattvānām prathamacittacaryāyāḥ /
"maṃjuśrīḥ yat 'kinte na kaścit parivāro 'stī?' -ti vadasi- sarvamārāśca sarvaparapravādinaḥ santi me parivāraḥ / tat kasya hetoḥ? mārā hi saṃsārasya varṇavādinaḥ, saṃsāraśca bodhisattvasya parivāraḥ / parapravādiṣu dṛṣṭigatānāṃ varṇavādoiṣu, bodhisattvaḥ sarvadṛṣṭigatebhyo 'niṃjyaḥ / tasmāt sarvamārāśca sarvaparapravādino mama parivāraḥ" /
maṃjuśrīrabhāṣata- "gṛhapate, rogaste kīdṛśaḥ?" - āha- "ārupyo 'sanidarśanaḥ" / -abhāṣata- "sa rogaḥ kiṃ kāyāpratisaṃyukta āhosviccittapratisaṃyuktaḥ?" -āha- "kāyavivekatayā (sa) kāyapratisaṃyukto nāsti, cittamāyādharmatayā cittapratisaṃyukto nāsti" / -abhāṣata- "gṛhapate, eṣāṃ caturṇā, yadidam-pṛthivyaptejovāyvākāśadhātūnām, ko dhāturhanyate?" -āha- "maṃjuśrīḥ, yaḥ kaśca sarvasattvānāṃ rogadhātuḥ, tenāhamapi glānaḥ / maṃjuśrīḥ, katham bodhisattvena glāno bodhisattvaḥ sammodpanīyaḥ?"
maṃjuśrīrabhāṣata "kāyo 'nitya iti-(saṃmodapanīyaḥ), na hi nirvidvirāgena / kāyo duḥkha iti-nirvāṇarasena hi na (saṃmodapanīyaḥ) / kāyo nairātmya iti-atha ca punaḥ sattvaparipācanena (saṃmodapanīyaḥ) / kāyaḥ śānta eveti-kintūpaśamena (saṃmodapanīyo) nāsti / sarvaduścarit upanīte, saṃkrāntyā na (saṃmodapanīyaḥ) / svātureṇānyeśu glāneṣu sattve(ṣu)kāruṇyapūrvāntaparyānta duḥkhānusmṛtisattvārtha kāryānusmṛtikuśalamūlasākṣātkārādiviśuddhyatṛṣṇānityodyogaṃ samārabhya, sarvarogābhāvakāraṇabhaiṣajyarājo bhaved-iti / tathā hi bodhisattvena glāno bodhisattvaḥ saṃmodapanīyaḥ" / maṃjuśrīrabhāṣata- "kulaputra, glānena bodhisattvena kathaṃ svacittaṃ nidhyāyitavyam?"
vimalakīrtirāha- "maṃjuśrīḥ, glānena bodhisattvena hi svacittamevaṃ nidhyāyitavyam-vyādhiḥ pūrvāntābhūtaviparyāsakarmaparyutthānānniśrarati / abhūtasaṃkalpakleśotpanno ya āturo nāma dharmaḥ, ta(sya) paramārthata iha na kiṃcidupalabhyate / tat kasya hetoḥ? ayaṃ kāyaścaturmahābhūtebhyo bhūtaḥ; eṣu dhātuṣu kaścadadhipatirvā janako vā nāsti / asmin kāye 'nātmake, ātmābhiniveśaṃ sthāpayitvā, iha paramārthato yo rogo nāma so 'nupalambhaḥ; tasmādātmani hyabhiniveśe 'sati, rogamūlājñāyāṃ viharitavyam-iti; tena, ātmasaṃjñāyāṃ pratiprasrabdhāyāṃ, dharmasaṃjñotpādayitavyā /
"ayaṃ hi kāyo 'nekadharmasaṃnipātaḥ; utpadyamāno dharmā evopadyante; nirudhyamāno dharma eva nirudhyante / dharmāḥ parasparanna vedayanti na jānanti / te dharmā utpattyāmevam- 'ahamupapadya' iti-na cintayanti; nirodha'pyevam-'ahanniridhya' iti-na cintayanti /
"tena dharmasaṃjñājñākaraṇārtha cittamutpādayitavyam- 'yanmayaivaṃ dharmeṣu saṃjñāyate, tadapi viparyāsaḥ / viparyāso hi mahārogaḥ / mayā rogavisaṃyogaḥ karaṇīyaḥ, vyādhiprahāṇāyodyogaḥ karaṇīyaḥ' / tatra tadvyādhivarjanaṃ kim? yaduta-ahaṃkāramamakāravarjanam / tadahaṃkāramamakāravarjanaṃ kim? yaduta-devayavisaṃyogaḥ / tatrā dhyātmabahirdhāsamudācārābhāvaḥ kim? yaduta-samatāyā acalaṃ, svacalaṃ, vyacalam / "samatā kim? matsamatāyā yāvannirvāṇasamatām / tat kasya hetoḥ? yadidam-mannirvāṇayorubhayorapi śūnyatākāraṇāt / tābhubau kena śūnyau? nāmavyavahārobhau śūnyau; tasmāttāvapariniṣpannau / tathā hi tena samatādarśanena roga evānanyaḥ / śūnyatānyathākāre 'sati, roga eva śūnyatā /
"vedanā nirvedana draṣṭavyā / tena vedanānirodho na sākṣātkaraṇīyaḥ / parisamāptabuddhadharma ubhe vedane utsṛjet, kiṃ tu sarvadurgatisattveṣu mahākaruṇānutthāpanannāsti; tathā hi karaṇīyaṃ, yathaiṣu sattveṣu yoniśo nidhyaptyā vyādhirnirākṛto bhavati /
"eṣu (sattveṣu) kaściddharmo nopasaṃhartavyo vā nirākaraṇīyo vā / tadādhāraparijñānārtha, yasmād roga utpannaḥ, teṣu dharmo deśayitavyaḥ / sa ādhāraḥ kim? yadidam-adhyālambanam ādhāraḥ / adhyālambanādhāre yāvadālamambanam, tāvad rogādhāraḥ / kasminadhyālambanam? traidhātukādhyālambanam / adhyālambanādhāraparijñā kim? yadutanālambanaṃ cānupalabdhiḥ / yānupalabdhistadhyanadhyālanbanam / anupalabdhiḥ kim? yadidam-ātmadṛṣṭiśca paradṛṣṭiḥ-ubhe dṛṣṭī nopalabhyete / ato 'nupalabdhirnāmocyate /
"maṃjuśrīḥ, ātureṇa tathā hi bodhisattvena jarāvyādhimaraṇajātivarjanāya svacittaṃ nidhyāyitavyam / maṃjuśrīḥ, bodhisattvānāṃroga evaṃ rūpaḥ / yadyevanna bhavet, vyavasāyo nirārthako 'bhaviṣyat / tadyathāpi nāma pratyarthikopaghātena vīro nāmocyate, evameva jarāvyādhimaraṇaduḥkhaśamanena bodhisattvo nāmocyate /
"tena glānena bodhisattvenaivaṃ - 'yathā mama rogo 'bhūto 'san, tathā hi sarvasattvānāṃ rogo 'pyabhūto 'san-' ityupalakṣitavyam / evaṃ prekṣamāṇaḥ so 'nuśaṃsadarśanābhraṣṭaḥ sattveṣu mahākaruṇāmutpādayati, (anyat) sthāpayitvā cāgantukakleśaprahāṇāya sattveṣvabhiyogamahākaruṇāmutpādayati / tat kasya hetoḥ? anuśaṃsadarśanapatitayā mahākaruṇayā hi jātiṣu bodhisattvo nirvidyate / anuśaṃsadarśanaparyutthānāpagatayā mahākaruṇā bodhisattvo jātiṣu na nirvidyate / dṛṣṭiparyutthāne samuttiṣṭhati, sa na jāyate / cittaparyutthānāpagato jāyamānaḥ sa mukta iva jāyate, sa mukta ivotpadyate / mukta iva jāyamāno mukta ivotpadyamāno buddhasattvabandhanamuktidharmadeśanāyai samarthaśca pratibalo bhavati / yadidam bhagavatā-ātmanā baddhena paraṃ bandhanādvimocayet, tadhi sthānanna vidyate / ātmanā muktena paraṃ bandhanādvimocayet, tatsthānaṃ vidyata-iti bhāṣitam / tasmād bodhisattvo muktyai kuryānna bandhanāya /
"tatra bandhanaṃ kim? kimmuktiḥ? anupāye bhavamuktiparigraho bodhisattvasya bandhanam / upāyena bhavapravṛttyavakrāṃtirmuktiḥ / anupāyena dhyānasamādhisamāpattyāsvādo bodhisattvasya bandhanam / upāyena dhyānasamādhyāsvādo muktiḥ / upāyenānuddiṣṭa prajñā hi bandhanam / upāyena niṣṭhitaprajñāḥ muktiḥ / prajñānuddiṣṭopāyo bandhanam / prajñayā niṣṭhitopāyo muktiḥ /
"tatropāyānuddiṣṭaprajñābandhanaṃ kim? yaduta-śūnyatānimittāpraṇihitanidhyaptiśca lakṣaṇānuvyaṃjana buddhakṣetrālaṃkārasattvaparipācanānidhyaptirhyupāyānuddiṣṭaprajñā ca bandhanam / tatropāyaniṣṭhitaprajñāmuktiḥ kim? yadutalakṣaṇānuvyaṃjanabuddhakṣetrālaṅkārasattvaparipācanacittanidhyaptiśca śūnyatānimittā praṇihitaparijayakaraṇam, idaṃ hyupāyaniṣṭhitaprajñā ca muktiḥ / tatra prajñānuddiṣṭopāyabandhanaṃ kim? yadidaṃ-sarvadṛṣṭikleśaparyutthānānuśayānunayapratighāvasthitasya sarvakuśalamūlavyāpārabodhyapariṇāmanā hi prajñānuddiṣṭopāyaśca bandhanam / tatra prajñāniṣṭhitopāyamuktiḥ kim? yadidam- tayā sarvadṛṣṭikleśaparyutthānānuśayānuśayānunayapratighaparivarjakasya sarvakuśalamūlavyāpārabodhipariṇāmanayāparāmṛṣṭiḥ, sā hi bodhisattvasya prajñāniṣṭhitopāyaśca muktiḥ /
"maṃjuśrīḥ, tatra glānena bodhisattvenaivaṃ teṣu dharmeṣu nidhyāyitavyaṃ-yaḥ kāyacittaroge 'nityatāduḥkhaśūnyananairātmyasaṃbodhaḥ, sa tatprajñā / yaḥ kāyasya rogavivarjanenānutpādśca saṃsārāsraṃsane sattvārthaprayogānuyogaḥ, ayaṃ hi tadupāyaḥ / bhūyo 'pi yaḥ 'kāyacittarogāḥ parasparaṃ paraṃparayā na ca navā na ca jīrṇā (ity) avabodhaḥ, sa tatprajñā / yacca kāyacittarogopaśamanirodhayoranutthāpanaṃ, tattadupāyaḥ /
"maṃjuśrīḥ, tathā hi glānena bodhisattvena svacittaṃ nidhyāyitavyam; kiṃ tu tena nidhyaptyanidhyaptyorna biharitavyam / tat kasya hetoḥ? yadi nidhyaptyāṃ biharet, sa hi pṛthagjanasya dharmaḥ / athānidhyaptyāṃ biharet, sa śrāvakadharmaḥ / tasmād bodhisattvena nidhyaptyanidhyaptyorna viharitavyam / yattatrāpratiṣṭhitaṃ, tadvodhisattvagocaraḥ /
"yaḥ pṛthagjanagocaraścāryagocaraśca nāsti, sa hi bodhisattvagocaraḥ / yaḥ saṃsāragocare 'pi kleśagocarastu nāsti, sa bodhisattvasya gocaraḥ / yo nirvāṇāvabodhagocare 'pyatyantaparinirvāṇagocarastu nāsti, sa bodhisattvasya gocaraḥ / yaścaturmāradeśanāgocare 'pi sarvamāraviṣayasamatikrāntagocaraḥ, sa bodhisattvasya gocaraḥ / yaḥ sarvajñajñānaiṣaṇāgocare 'pyakālajñānaprāptigocarastu nāsti, sa hi bodhisattvasya gocaraḥ / yaścatuḥsatyajñānagocare 'pyakālasatyapratipādanagocarastu nāsti, sa hi bodhi sattvasya gocaraḥ / yo 'dhyātmapratyavekṣaṇagocare 'pi saṃcintyabhavapratikāṃkṣiparigrahagorastu nāsti, sa bodhisattvasya gocaraḥ / yo 'nutpādapratyavekṣaṇagocara'pi niyataprāptyavakrāntigocarastu nāsti, sa bodhisattvasya gocaraḥ / yaḥ pratītyasamutpādagocare 'pi sarvadṛṣṭiviṣyagocarastu nāsti, sa bodhisattvasya gocaraḥ /
yaḥ sarvasattvasaṃsargagocare 'pi kleśānuśayagocarastu nāsti, ......pe /
yo viveka-gocare 'pi kāyacittakṣayasthānagocarastu nāsti, ......pe /
yasraidhātukagocare 'pi  dharmadhātuvyavacchedakaraṇāgocarastu nāsti, ......pe /
yaḥ śūnyatāgocare 'pi gūṇasarvathaiṣaṇāgocarastu, ......pe /
yo 'nimittagocare 'pi pramocayitavya sattvāvalambanavyavasāyagocarastu, ......pe /
yo 'praṇihitagocare 'pi saṃcintyabhavagatidarśanagocarastu, ......pe /
yo 'nabhisaṃskāragocare 'pi sarvakuśalamūlābhisaṃskārāsraṃsanagocarastu, ......pe /
yaḥ ṣaṭpāramitāgocare sarvasattvacittacaryāpārāyaṇagocaraḥ, ...... pe /
yaḥ ṣaḍabhijñāgocare 'pi kṣīṇāasravagocarastu nāsti, ......pe /
yaḥ saddharmasthānagocare kumārgānupalabdhigocaraḥ, ......pe /
yaścaturapramāṇagocare 'pi brahmalokajātyasaṃsargagocarestu, ......pe /
yaḥ ṣaḍanusmṛtigocare sarvāsravagocaro nāsti, ......pe /
yo dhyānasamādhisamāpattigocare 'pi samādhisamāpattivaśenānutpādagocarastu, ......pe /
yaḥ smṛtyusthānagocare 'pi kāyavedanācittadharmātirekagocarastu nāsti, ......pe /
yaḥ pradhāna gocare kuśalākuśaladvayālambanagocaro nāsti, ......pe /
ya ṛddhipādanirhāragocare 'pyanābhogarddhipādavaśagocaraḥ, ......pe /
ya paṃcendriyagocare sarvasattvendriyavarāvarajñānagocaraḥ, ......pe /
yaḥ paṃcabalāvasthānagocare tathāgatasya daśabalābhiratigocaraḥ, ......pe
yaḥ saptabodhyaṃgapariniṣpannagocare buddhipravicayajñānakauśalyagocaraḥ, ......pe /
yo mārgāśrayagocare 'pi kumārgānupalabdhigocarastu, ......pe /
yaḥ śamathavipaśyanāsamagrārambhagocare 'pyatyantopaśamāpatanagocarastu, ......pe /
yaḥ sarvadharmānutthāpanalakṣaṇāvabodhgocare 'pi lakṣaṇānuvyañjanabuddhakāyavibhūṣaṇasamutthāpanatāgocarastu, ......pe /
yaḥ śrāvakapratyekabuddhacāritra darśanagocare 'pi buddhadharmānapāyivyāpāragocarastu, ......pe /
yaḥ sarvasvabhāvātyantaviśuddhatāpannadharmānugamanagocare 'pi sarvasattva(nāṃ) yathādhimukti tatheryāqpathadarśanāgocarastu, ......pe /
yaḥ sarvabuddhakṣetrātyantavināśāviṣkaraṇāpagatā 'kāśasvabhāvādhigamagocare nanāvyuhā nekavyuhabuddhakṣetraguṇavyuyhadarśanāgocaraḥ, ......pe /
yaḥ saddharmacakrapravartanamahāparinirvāṇāsaṃdarśanagocaraśca bodhisattvacaryā atyajanagocaraśca, ayamapi bodhisattvasya gocaraḥ" /
asmin upadeśe nirdiśyamāne, teṣām maṃjuśrīyā kukārabhūtena sārdhamāgatānām devaputrāṇāmaṣtasahasrairanuttarasamyaksambodhicittamutpāditam /
glānasaṃmodana kathāyāḥ parivartaścaturthaḥ /
5 acintyavimokṣanirdeśaḥ
athāyuṣmataḥ śāriputrasyaivaṃ bhavati sma- 'yadyasmin gṛha āsanānyapi na syuḥ, ime bodhisattvāśca mahāśrāvakāḥ kutra niṣīdanti?' tato licchavirvimalakīrtirāyuṣmataḥ śāriputrasya cittavitarka jñātvā, āyuṣmantaṃ śāriputramevamavocat-
"bhadanta śāriputra, ki dharmārthika āgato 'si? āhosvidāsanārthikaḥ?" āha- "dharmārthika āgataḥ, nāsmyāsanārthikaḥ" / avocad- "bhadanta śāriputra, yadyato yo dharmārthikaḥ so 'pi svakāyārthiko na syāt, āsanachandīkṣaṇaṃ kuta āgatam? bhadanta śāriputra, yo dharmakāmaḥ, sa hi rūpavedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānakāmo nāsti, skandhadhātvāyatanakāmo nāsti / yo dharmakāmaḥ, sa kāmarūpārūpyadhātukāmo nāsti, / yo dharmakāmaḥ, sa buddhabhiniveśakāmo nāsti, dharmasaṃghābhiniveśakāmo nāsti /
"bhadanta śāriputra, punaraparaṃ yo dharmakāmaḥ, sa duḥkhaparijñānakāmo nāsti, samudayaprahāṇakāmo nāsti, nirodhasākṣātkārakāmo nāsti, mārgabhāvanākāmo nāsti / tat kasya hetoḥ? dharmo hyaprapañca'nakṣaraḥ; tato yad- 'duḥkhaṃ parijñātavyam, samudāyaḥ prahātavyaḥ, nirodhaḥ sākṣātkartavyaḥ, mārgo bhāvayitavya' ityuttarikaraṇīyaṃ, taddharmakāmo nāsti, tadhi prapañcakāmaḥ /
"bhadanta śāriputra, dharmo hyupaśāntaśca praśāntaḥ, tato ya utpādavināśanasamudācāraḥ, sa dharmakāmo nāsti, vivekakāmo nāsti; sa utpādavināśakāmaḥ / bhadanta śāriputra, punaraparaṃ dharmo ' rajo virajaḥ; tataḥ kaściddharmaśced yasmin anunayas-(syād-) antamaśo nirvāṇe 'pi, sa hi dharmakāmo nāsti; sa 'rāgarajaḥ kāmaḥ' / dharmo viṣayo nāsti / yā viṣayagaṇanā, sā dharmakāmo nāsti; sa viṣayakāmaḥ / dharmo hyanāvyūho 'nirvyuhaḥ; kaściddharmo yasminabhigrahaṇaṃ cotsargaḥ, sa dharmakāmo nāsti; sa hyabhigrahaṇotsargakāmaḥ /
"dharmo 'nālayaḥ; ya ālayārāmāḥ, te na dharmakāmāḥ, te hyālayakāmāḥ / dharmo 'nimittaḥ śūnyaḥ; yeṣāṃ vijñānanimittānugamanam, te na dharmakāmāḥ, te nimittakāmāḥ / dharmo 'sahavāsaḥ; ye keciddharmeṇa saha viharanti, te na dharmakāmāḥ, te vihārakāmāḥ / dharmo dṛṣṭaśrutamatavijñātannāsti; ye dṛṣṭaśrutamatavijñāte caranti te dṛṣṭaśrutamatavijñātakāmāḥ, na tu dharmakāmāḥ /
"bhadanta śāriputra,, dharmassaṃskṛtāsaṃskṛtannāsti; ye saṃskṛtāvacarāḥ te na dharmakāmāḥ, te saṃskṛragrahaṇakāmāḥ / bhadanta śāriputra, ata iccheśceddharma, tvayā sarvadharmā apratikāṃkṣitavyāḥ" /
asmin dharmopadeśe nirdiśyamāne, devaputrāṇām pañcaśata(sya) dharmeṣu viśuddhaṃ dharmacakṣurudapādi / atha licchavirvimalakīrtirmajuśrīkumārabhūtamabravīt- "maṃjuśrīḥ, daśadikṣu śatasahasrāṇyasaṃkhyeyāni buddhakṣetrāṇi buddhakṣetracārikāṃ caritvā, kasmin buddhakṣetre sarvottamāni sarvaguṇasampannāni siṃhāsanāni tvayā dṛṣṭāni?" evamavocat /
maṃjuśrīkumārabhūto licchavi bimalakīrtimetadavocat- "kulaputra, itaḥ pūrvāsmin dvātriśad-gaṅgānadīvālukāsamāni buddhakṣetrāṇyatikramya, asti merudhvajo nāma lokadhātuḥ / tatramerupradīpa rājo nāma tathāgatastiṣṭhiti dhriyate yāpayati / tasya tathāgatasya kāya(pramāṇaṃ) caturaśītiryojanaśatasahasrāṇī / tasya bhagavatassiṃhānapramāṇamaṣṭaṣaṣṭiryojanaśatasahasrāṇi / teṣāṃ bodhisattvānāṃ kāya(pramāṇam) api dvicatvāriṃśadyojanaśatasahasrāṇi / teṣāṃ bodhisattvānāṃ siṃhāsana(pramāṇam) api caturtriśadyojanaśatasahasrāṇi / kulaputra, tasmiṃstasya merupradīparājasya tathāgatasya buddhakṣetre merudhvaje lokadhātau siṃhāsanāni santi sarvottamāni sarvaguṇasampannāni" /
tatastena khalu samayena tādṛśamabhiprāyaṃ sañcintya, licchavinā vimalakīrtināsyā evaṃrupardvividhyā abhisaṃskāro 'bhisaṃskṛtaḥ, (yathā) merudhvajāllokadhātorbhagavatā merupradīparājena tathāgateta dvātriśatsiṃhāsanasahasrāṇyanupreṣitāni-etāvadunnatārohāṇyetāvadviśālānyetāvaddarśanīyāni, yāni tairbodhisattvaiśca tairmahāśrāvakaiśca taiḥśakrabrahmalokapāladevaputrairadṛṣṭapūrvāṇi / tānyuparivihāyasa āgatya, licchavervimalakīrtergṛhe pratiṣṭhānāni / dvātriṃśannānāsihāsanasahasreṣvanāyātena vahamāneṣu, tadhgṛhamapyetāvadviśālaṃ dṛṣyate sma / vaiśālyapi mahānagaryanivṛtābhūta; jambudvīpaścaturdvīpako (lokadhātu-)ścānivṛtāḥ, sarve te 'pi yathāpūrva dṛśyante sma /
atha licchavirvimalakīrtirmañjuśrīkumārabhūtametadavocat- "maṃjuśrīḥ, siṃhāsanānurupakāyādhiṣṭhitāstavamime ca bodhisattvāḥ sihāsane (ṣu) niṣīdata" / tato ye 'bhi'jñālābhibodhisattvāḥ, te dvicatvāriṃśadyojanaśatasahasrakāyādhiṣṭhitāḥ sihāsane(ṣu) niṣīdanti sma / ye bodhisattvāādikarmikāḥ, te teṣu sihāsaneṣu nīṣīditunnāśakan / tato licchavirvimalakīrtiryathā te bodhisattvāḥ pañcābhijñāyāṃ sidhyeyustathā hyevaṃ tebhyo bodhisattvebhyo dharma deśayi / te 'bhijñām prāpya, ( ṛddhyā) dvicatvāriśadyojanaśatasahasraśarīrāṇyabhinirmāya, teṣu sihāsaneṣu niṣidanti sma / teṣvāpi mahāśrāvakeṣu teṣu sihāsaneṣu niṣīditumasamartheṣu, licchavirvimalakīrtistata āyuṣmantaṃ śāriputramabravīt- "bhadanta śāriputra, sihasane niṣīda" / avocat- "satpuruṣa, eṣu sihāsaneṣūtkṛṣṭeṣu cātimātreṣu, niṣīditunna śakromi" / abravīt- "bhadanta śāriputra, tasmai bhagavate tathāgatāya merupradīparājāya kuru praṇāmañca niṣīdituṃ śakṣyasi" / atha te mahāśrāvakāstasmai bhagavate tathāgatāya merupradīparājāyābhivandanaṃ kṛtvā purataste sihāsane(ṣu) nyaṣīdan /
athāyuṣmāṃśāriputro licchavi vimalakīrtimetadavocat- "kulaputra, āścarya (yathai-)vamutkṛṣṭātimātrāṇīdṛśanānāsahasrāṇi siṃhāsanānyetāvadalpagṛhaṃ praviśanti caibhirapi vaiśālī mahānagarī nivṛtā nāti, jambūdvīpasya grāmanagaranigamarāṣṭrarājadhānī ca caturmahādvīpako 'pi (lokadhātu-)śca na kicinnivṛtāḥ, api ca devanāgayakṣagandharvāsurgaruḍa kinnaramahoragasthānānyanivṛtāni pūrva yādṛśānyāyatyapi dṛśyante tathā" /
licchavirvimalakīrtirabrabīt- "bhadanta śāriputra, tathāgatebhyaśca bodhisattvebhyo 'cintyo nāma vimokṣo 'sti / tasminacintyavimokṣe viharan bodhisattva etāvadunnatātirekavipulaṃ sumeruṃ parvatarājaṃ sarṣapābhyantaram prakṣipan tasmin sarṣape 'vardhamāne ca sumerāvavyaye, (tādṛśāṃ) krīyāṃ deśayati / cāturmahārājakāyikadevāśca trayasriṃśadevā api 'kutra vayam prakṣiptāḥ', na jānanti / anyaistvṛdvividhineyikasattvaiḥ sa parvatarājassumeruḥ sarṣapābhyantaram prakṣiptam prajñāyate ca dṛśyate / sa hi, bhadanta śāriputra, bodhisattvānām acintyavimokṣaviṣayapraveṣaḥ /
"bhadanta śāriputra, bhūyo 'pyacintyavimokṣavihāribodhisattvasya caturmahāsamudrasya skandhān ekoromakūpaṃ pravartayaḥ, matsyakūrmaśiśumāramaṇḍūkānyajalajaprāṇibhya upaghāto nāsti / nāgakṣagandharvāsurāṇāmapyevaṃ 'vayaṃ kutra viveśayitā iti na bhavati; tasyām kriyāyāṃ dṛśyamānāyāṃ, tebhyassattvebhya upaghātaśca saṃkṣobho nāsti /
"ayamapya-(cintyavimokṣavihāribodhisattvas / trisāhasramahā-sāhasralokadhātuṃ kumbhakārasya cakramiva dakṣiṇahastenādāya ca pravartayya, gaṅgānadīvālukopamalokadhā(tūnāṃ dūraṃ kṣipati); kṣipta(śca) sattvā 'vayaṃ kutroddhṛtāḥ, kuta āgatā na jānanti / punareva gṛhītāḥ (sva) sthānameva pratiṣṭhāpitā āgamanagamananna jānanti, yadyapi sā kriyā saṃdṛśayate / "bhadanta śāriputra, bhūyo 'pyaprameyakālavaineyikasattvā vidyante, vidyante ca saṃkṣepya kālavaineyikāḥ /
tatrācintyavimokṣavihāribodhisattvo 'prameyakālavaineyekasattvavaineyārthāya saptāhaṃ kalpātyayena, saṃkṣepyakālavaineyikasattvebhyaḥ kalpaṃ saptāhātyayena darśayate / tatrāprameyakālavaineyikasattvāḥ saptāhe kalpātyayaṃ jānanti / ye saṃkṣepyakālavaineyikasattvāḥ, te kalpaṃ saptāhenātītaṃ jānanti /
"tathā hyacintyavimokṣavihāribodhisattvaḥ sarvabuddhakṣetraguṇavyūhānekabiddhakṣetre darśayate / cāpi sarvasattvān dakṣiṇakaratala ādhāya, cittajavanarddhividhyā gacchantyasarvabuddhakṣetrāṇyādarśayati, ki cāpyekabuddhakṣetrādacalitaḥ / daśadikṣu bhagavate buddhāya yāvat pūjanāni, sarvāṇi tānyekaromakūpe deśayati / daśadikṣu yāvaccandraścādityaśca tārakārūpāṇi, sarvāṇi tānyapyekaromakūpe darśayate /
"daśadikṣu vāyumaṇḍalāni yāvaduttiṣṭhanti, sarvāṇi tāni mukhena pītvā, tasya kāyo 'vinaṣṭaśca teṣāṃ buddhakṣetrāṇām tṛṇavanaspatayo 'prapatitāḥ / daśadikṣu sarva taṃ buddhakṣetradahana kalpoddāhāgnirāśi svodaraṃ prakṣipya, yat karma tena karaṇīyaṃ, tat karoti / adhastādgaṅgānadīvālukāsama(ani) buddhakṣetrā(ṇya) atikramya, sa (ekaṃ) biddhakṣetramūrdhvamutkṣipya cāruhya, ūrdhva gaṅgānadīvālukāsamā(ni) buddhakṣetrā(ṇya) atikramya, upariṣṭāt-tadyathāpi nāma mahāsthāmnā puruṣeṇa sūcyagreṇa badarapatramucchritam-evamevotkṣiptaṃ (biddhakṣetran) nikṣipati /
"tathā hyacintyavimokṣavihāribodhisattvaḥ sarvasattvarupamadhitiṣṭhati / cakravartirājasya rūpamadhitiṣṭhati; evamevādhitiṣṭhati lokapālaśakrabrahmaśrāvakapratyekabuddhabodhisattvasarvasattvabuddharūpam /
"(sa bodhisattvo) daśadikṣu sattvānāṃ sarvāgramadhyahīnaśabdaprasiddhaḥ / yāḥ kāścana śabdaprajñaptayaḥ, tāḥ sarvā buddhaghoṣarutaṃca buddhadharmasaṃghaśabdamadhitiṣṭhiti, tasmāt śabdasvarād anityatāduḥkhaśūnyanairātmyaśabdasvaraṃ niścārayati; daśadikṣu bhagavān buddo yāvadākāramupadeśena darśayati, tebhyaḥ sarvebhyaḥ śabdasvarebhyo niścārayati /
"bhadanta śāriputra, ayaṃ hyacintyavimokṣavihāribodhisattvaviṣayapraveśaḥ kiṃcinmātraṃ kevalaṃ darśitaḥ / bhadanta śāriputra, (tattvataḥ) kalpābhyadhikaṃ vā tadatikrāntaṃ vācintyavimokṣavihāribodhisattvaviṣayapraveśopadeśam daeśanīyam (abhaviṣyat) / atha mahākāśyapaḥ sthavira imaṃ bodhisattvācintyavimokṣopadeśaṃ śrutvā, āścaryādbhutaprāptaḥ śāriputraṃ sthavirametadavocat-
"āyuṣmaṃśāriputra, tadyathāpi nāma jātyandhapuruṣasyābhimukhaṃ sarvarūpopapannānām kriyāṇām darśitānāmapi tena jātyandhenaikarupamapi tu na dṛśyate; evamevāyuṣmaṃśāriputra, asyācintyavimokṣamukhasya deśanākāle sarvaśrāvakapratyekabuddhebhyo jātyandhasamebhyaścakṣurnāsti caikamātrācintyadvāramapyanabhimukhībhūtam / imamacintyavimokṣaṃ śrutvā, ko vicakṣaṇo 'nuttarasamyaksaṃbodhicittanna janayet?
"(asmābhiḥ) praṇaṣṭendriyairdagdhapūtikabījasadṛśairasmai mahāyānāya bhājanābhūtairidānīm kathaṃ karaṇīyam? (asmābhir) imaṃ dharmopadeśaṃ śrutvā, ārtasvaraṃ kranditvā, sarvaśrāvakapratyekabuddhaistrisāhasramahāsāhasralokadhātau śabdamādātavyam / sarvabodhisattvairimamacintyavimokṣaṃ śrutvā, yuvako rājaputro yathā mukuṭaṃ gṛhaṇīyācca prāmodyena mūrdhni pratigrahīṣyati, cāsmin svādhimuktibalamutpādayitavyam / yāsmin acintyavimokṣa'dhimuktiḥ, tasyāṃ sarvamārā api ki kuryuḥ?"
mahākāśyapena sthavirenāsmanupadeśe deśite, dvātriṃśaddevaputrasahasrāṇyanuttarasamyaksaṃbodhicittamutpādayanti sma /
tato licchavirvimalakīrtirmahākāśyapaṃ sthavirametadavocat- "bhadanta mahākāśyapa, daśadikṣvaparimāṇalokadhātuṣu ye kecinmārā mārakāriṇaḥ, sarve te 'cintyavimokṣavihāribodhisattvāścopāyakauśalyena sattvaparipācanārthammārakāriṇaḥ / "bhadanta mahākāśyapa, daśadikṣvaparimāṇalokadhātuṣu bodhisattve(bhyo) ye hastapadaśrotraghrāṇalohitasnāyvasthimajjācakṣuḥ pūrvakāyaśīrṣāṅgapratyaṃgarājyarāṣṭrapradeśabhāryāputraduhitṛdāsadāsyaśvahastiratha-vāhanasuvarṇajātarūpamaṇimuktāśaṅkhasfaṭikaśilāpravāḍavaiḍūryānarghaṇiratnāhārapānarasavastrayācakāḥ saṃbādhaṃ kurvanti, sarve te 'pi yācakā yadbhūyasācintyavimokṣavihāribodhisattvā upāyakauśalyenemāṃ (bodhisattva-)adhyāśayadṛḍhatāṃ deśayanti / tat kasya hetoḥ? bhadanta mahākāśyapa, bodhisattveṣu kaṭukatapasaivaṃ deśayatsu, akṛtāvakāśe janakāyāya bodhisattvasaṃbādhakaraṇānubhāvo nāsti / akṛtāvakāśe (janakāyena) hananotthāpanam aśakyam / "bhadanta kāśyapa, tadyathāpi māna khadyotakena sūryamaṇḍalābhāso 'nākramaṇīyaḥ; evameva bhadanta kāśyapa, akṛtāvakāśe (janakāyena) bodhisattvākramaṇotthāpanamaśakyam / bhadanta mahākāśyapa, tadyathāpi nāma kuñjaramātaṅgāya nāgarājāya gardabheta prahāradānamakṣamaṇīyam; evameva bhadanta mahākāśyapa, bodhisattvābhāvena bodhisattvasambādhakaraṇaśakyam / (yadya) api kho pana bodhisattvaḥ khalu bodhisattvāya sambādhaṃ kuryāt (tad-) bodhisattvasambādhakaraṇaṃ bodhisattvaḥ kṣamate / "bhadanta mahākāśyapa, ayaṃ hyacintyavimokṣavihāribodhisattvānāmupāyajñānabalapraveśaḥ" /
acintyavimokṣanirdeśasya parivartaḥ paṃcamaḥ /
6 devī
atha maṃjuśrīkumārabhūto licchavi vimalakīrtim evamavocat- "satpuruṣa, bodhisattvena sarvasattvāḥ kathaṃ draṣṭavyāḥ?"- abravīt- "maṃjuśrīḥ, tadyathāpi nāma vijñaḥ puruṣa udakacandraṃ prakṣete, evameva bodhisattvena sarvasattvā draṣṭavyāḥ / maṃjuśrīḥ, tadyathāpi nāma māyākāro māyākāranirmitamanuṣyaṃ prekṣate, evameva bodhisattvena sarvasattvā draṣṭavyāḥ / maṃjuśrīḥ, tadyathāpi nāmādarśamaṇḍale mukhaṃ dṛśyam, evameva bodhisattvena sarvasattvā draṣṭavyāḥ / maṃjuśrīḥ, tadyathāpi nāma mṛgatṛṣṇikājalam bodhisattvena sarvasattvā draṣṭavyāḥ / maṃjuśrī, tadyathāpi nāma pratiśrutkāghoṣanādiḥ /////
ākāśamegharāśiḥ ///// fenapiṇḍasya
pūrvāntaḥ ///// ) budbudodayavyayau ///// kadalīsārāpekṣeva ///// ///// vidyuccyutiriva ///// paṃcamadhātusadṛśāḥ ///// saptamāyatanasadṛśāḥ ///// ārupyeṣu rūpadarśanasadṛśā ///// dagdhabījād ///// 'ṅkuraniṣpattiriva /////  maṇḍūkasya romācchādanaṃ yathā ///// ṃaraṇārthikasya krīḍāratiriva ///// srotāpannasya satkāyadṛṣṭiryathā ///// sakṛdāgāmini tṛtīyabhava iva /////  anāgāmini garbhāvakrāntiḥ ///// ///// arhati rāgadveṣamohāḥ ///// kṣāntilābhibodhisattve mātsaryadauḥśīlyavyāpādavihisācittam /////  tathāgate vāsanā ///// jātyandhajanena rūpa darśanam /////  nirodhasamāpatti(lābhina) ānāpānaḥ ///// akāśe śakuneḥ padam ///// ///// paṇḍakalāṃgularohaṇaḥ /////  vandhyāputraprāptiḥ /////  tathāgatanirbhitasya kleśotpattiḥ ///// vibodhe svapnadṛṣṭadarśanam /////  asaṅkalpe kleśaḥ ///// ahetukatvādagnyotpādaḥ parinirvṛtasya pratisandhiriva bodhisattvena sarvasattvāḥ pratyavekṣyāḥ / maṃjuśrīḥ, evam paramārthata eva nairārmyaprabodhena sarvasattvāḥ pratyavekṣyāḥ" /
abravīt- "kulaputra, yadi bodhisattvena sarvasattvā evam pratyavekṣyāḥ, kathamatha sarvasattveṣu mahāmaitryupapatsyate?"- āha- "maṃjuśrīḥ, yadā bodhisattvastathā hi pratyavekṣate- 'evaṃ dharma parijñāya, ebhyaḥ sattvebhyo darśayāmi'- ti tataḥ sarvasattveṣu samyakśaraṇamaitryupapadyate-
"anupādānakāraṇādupaśāntamaitrī, kleśābhāvenātāpamaitrī, tryadhvasamatākāraṇādyadyadupamatā maitrī, paryutthānābhāva kāraṇādavirodhamaitrī, ādhyātmikabāhyāsambhedakāraṇādadvayamaitrī, suniṣṭhākāraṇādakṣobhyamaitrī, abhedyābhiprāyavajrakāraṇāddṛḍhamaitrī, svabhāvaviśuddhikāraṇād viśuddhimaitrī, āśayasamatākāraṇāt samatāmaitrī, arihananakāraṇādarhanmaitrī, anācchedyasattvaparipācanakāraṇād bodhisattvamaitrī, bhūyo 'pi tathatādhigamakāraṇāt tathāgatamaitrī, sattvāpasvāpanasuprabodhanakāraṇād buddhamaitrī, svayamabhisaṃbodhikāraṇāt svayaṃbhūmaitrī, tulyarasakāraṇād bodhimaitrī, anunayapratighaprahāṇakāraṇādanāropamaitrī, mahāyānaparyavabhāsakaraṇato mahākaruṇāmaitrī, śūnyatānairātmyapratyavekṣaṇakāraṇādaparikhedamaitrī, ācāryamuṣṭyabhāvakāraṇādadharmadānamaitrī, duḥśīlasattvāpekṣākāraṇāt śīla-maitrī, svapararakṣākāraṇāt kṣāntimaitrī, sarvasattvabhāravahanakāraṇād vīryamaitrī, anāsvādakāraṇād dhyānamaitrī, kālenāsādhanakāraṇāt prajñāmaitrī, samantadvāradarśanakāraṇādupāyamaitrī, abhiprāyapariśuddhikāraṇādakuhanamaitrī, paścāttāpakaraṇato niścalamaitrī, anaṅgaṇakāraṇādadhyāśayamaitrī, akṛtrimakāraṇādamāyāvimaitrī, buddhasukhapratiṣṭhāpanakāraṇāt sukhamaitrī / maṃjuśrīḥ, sā hi bodhisattvasya maitrī / "
abravīt- "tasya mahākaruṇā kim?" āha- "yadyat kuśalamūlaṃ syāt kuśalamūlaṃ syāt, (tat) sarvasattvebhya utsṛjati" / abravīt- "tasya mahāmuditā kim?" / āha- "yaḥ (sa) dānāt prītimanobhūto 'vipratisāraḥ" / abravīt- "tasyopekṣā kim?" āha- "yaḥ (sa) ubhayārthotpādaḥ" / -
abravīt- "saṃsārabhayabhītena ki pratisartavyam?" āha- "saṃsārabhayabhītena maṃjuśrīrbodhisattvena buddhamāhātmyaṃ pratisartavyam" /
āha- "buddhamahātmye sthātukāmena kutra sthātavyam?" āha- "buddhamahātmye sthātukāmena sarvasattvasamatāyāṃ sthātavyam /" āha- "sarvasattvasamatāyāṃ sthātukāmena kutra sthātavyam" āha- "sarvasattvasamatāyāṃ sthātukāmena sarvasattvapramokṣāya sthātavyam" /
abravīt- "sarvasattvapramokṣāya kartukāmena kathaṃ karaṇīyam?" āha- "sarvasattvapramokṣāya kartukāmena kleśapramokṣaḥ karaṇīyaḥ" / abravīt- "kleśaprahātukāmena kathaṃ prayoktavyam?" āha- "kleśaprahātukāmena yoniśaḥ prayoktavyam" / abravīt- "kathaṃ prayujyamāno yoniśaḥ prayujyate?" āha- "anutpādānirodhayoḥ prayogo hi yoniśaḥ prayogo 'sti" / abravīt- "anudayaḥ kim, kim anirodhaḥ?" āha- "akuśalānudayaśca kuśalānirodhaḥ" / abravīt- "kuśalākuśalamūlaṃ kim?" āha- "satkāya -(dṛṣṭi) rmūlam" / abravīt- "satkāya - (dṛṣṭi) mūlaṃ kim?" āha- "satkāya - (dṛṣṭi) mūlaṃ rāgaḥ" / abravīt- "ki rāgamūlam?" -āha- "rāgasya mūlaṃ hyabhūtaparikalpaḥ" /
abravīt- "abhūtaparikalpasya kiṃ mūlam?" āha- "abhūtaparikalpasya hi) viparyastā saṃjñā mūlam" / āha- "viparyastāyāḥ saṃjñāyāḥ ki mūlam??" -(āha- "viparyastāyāḥsaṃjñāyā) apratiṣṭhānaṃ mūlam" / āha- "apratiṣṭhāyāḥ kiṃ mūlam?" āha- "yanmaṃjuśrīrapratiṣṭhānaṃ, na tasya kiṃcinmūlam / iti hyapratiṣṭhānamūlapratiṣṭhitāḥ sarvadharmāḥ" /
atha tasmin gṛhe kasyacitsthānasya devī, teṣāṃ bodhisattvānām mahāsattvānāmimāṃ dharmadeśanāṃ śrutvā, hṛṣṭodagrā cāttamanāḥ, audārikamātmabhāvamabhisaṃdṛśya, divyapuṣpaistān bodhisattvān mahāsattvāṃśca mahāśrāvakānabhikirati sma / yāni ca bodhisattvānāṃ kāye 'bhyavakīrṇāni puṣpāni, tāni bhūmau prapatanti sma / yāni mahāśrāvakānāṃ kāya āpannāni puṣpāni, tāni tatraiva prasaktāni bhūmau na prapatanti sma / tataste mahāśrāvakā ṛddhividhiprātihāryeṇa puṣpānyādhunanti sma, api kho pana tāni na prapatanti sma /
atha sā devayāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat- "bhadanta śāriputra, imāni puṣpānyādhūya kiṃ kariṣyasi?" āha- "devi, imāni puṣpāni na yujyante; tasmādimāni puṣpāni riṃcāmi" / devyabravīt - "bhadanta śāriputra, evammā vādīḥ / tat kasya hetoḥ? yujyanta imāni puṣpāni / tat kasya hetoḥ? yatastāni puṣpāni nirvikalpāni / nirvikalpeṣu śāriputraḥ sthavira eva kalpayati ca vikalpayati / bhadanta śāriputra, yat svākhyāte dharmavinaye pravrajitāḥ kalpayanti ca vikalpayanti, tadhi na yujyate / sthavīre kalpayati ca vikalpayati, yannirvikalpaṃ tadhi yujyate /
"paśya, bhadanta śāriputra-tathā hi kalpavikalpaprahāṇakāraṇād bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ kāye puṣpāni na sajjanti / tadyathāpi nāma bhayajātīyamanuṣye 'manuṣyairavatāro labhyate, evameva saṃsārabhayabhīteṣu rūpaśabda gandharasaspraṣṭavyebhyo 'vatāraḥ pratilabhyaḥ / ye sarvasaṃskārakleśabhayāpagatāḥ, tebhyo rūpaśabdagandharasaspraṣṭavyāni ki kariṣyanti? yeṣu vāsanāprahīṇā, teṣu puṣpa (anya) pi sajjanti; yeṣāṃ tu vāsanā prahīṇā, teṣāṃ kāye puṣpa(ani) na sajjanti / tasmāt sarvavāsanāvighātakānāṃ kāye puṣpānya saktāni" /
tata āyuṣmāṃśāriputrastāṃ devīmetadavocat- "devi, tvamimaṃ gehaṃ praviśya kiyacciracaritam?" devyāha- "sthaviro vimokṣaṃ praviṣṭo yāvat, (tac-)ciram" / abravīt- "devi, tvamasmin gehe sthitvā, aciraṃ dṛṣṭā" / āha- "sthaviro vimokṣaṃ praviṣṭaḥ kiyacciram?"-atha sthavirastūṣṇībhūto 'bhūt / āha- "mahāprajñāvatāmagryaḥ sthaviraḥ kasmānmaunī cedānīṃ sahasā praśnanna pariharasi?" abravīt- "devi, vimokṣa'nabhilāpyaśca sa yathā vaktavyaḥ, (tan) na jānāmi" / āha- "yāni svavireṇākṣarāṇyuktāni, sarvāṇi tāni vimokṣalakṣaṇāni / tat kasya hetoḥ? yo vimokṣaḥ, sa hyanantaragataśca na bahirdhā nobhayaścānupalabdhaḥ / evameva tānyakṣarāṇyanantaragatāni na ca bahirdhā nobhayāni cānupalabdhāni / tasmāt, bhadanta śāriputra, akṣarāpakarṣaṇena vimokṣammāprativedayasva / tat kasya hetoḥ? yataḥ sarvadharmasama(tā)ryavimokṣaḥ" / abravīt - "devi, rāgadveṣamohāpagateṣu vimokṣa nanu nāsti?" devyāha- "'rāgadveṣamohāpagateṣu vimokṣa' iti sa hyabhimānikebhya upadeśaḥ / ye 'nabhimānikāḥ, tebhyo hi rāgadveṣamohasvabhāvatā vimokṣaḥ" /
athāyuṣmāṃśāriputrastāṃ devimetadavocat- "sādhu, devi; ki prāpya, ki sākṣātkṛtya tvamevaṃpratibhānavatī?" / āha- "bhadanta śāriputra, mayā na kiñcit prāptaṃ vā sākṣātkṛtaṃ vā / ato me pratibhāna īdṛśaḥ / yeṣāmevam 'asmābhi prāptañca sākṣātkṛtam' iti, te hi svākhyātadharmavinaye ''timānikā ucyante" / abravīt- "devi, tvaṃ ki śrāvakayānīyā pratyekabuddhayānīyā vā mahāyānīyā vā?" āha- "śrāvakayānaṃ darśayatī, ahaṃ śrāvakayāninī / dvādaśa(aṃga) pratītyasamutpādeadvāreṇāvatāraṇen-āhaṃ pratyekabuddhayāninī / anutsṛṣṭāyāmmahākaruṇāyām ahammahāyānīyā / "bhadanta śāriputra, api tu khalu punaryathā campakavane praviṣṭe, eraṇḍagandho na ghrāyate, campakavane praviṣṭe 'pi kho pana campakagandho ghrāyate; evameva, bhadanta śāriputra, asmin buddhadharmaguṇagandhopete gehe vihāriṇā śrāvakapratyekabuddhagandho na ghrāyate / "bhadanta śāriputra, ye śakrabrahmalokapāladevanāgayakṣagandharvāsuagaruḍakiṃnaramahoragā asmin gehe niviṣṭāḥ, tepayasya satpuruṣasya dharma śrutvā, buddhadharmaguṇagandhena bodhicittamutpādya prakrāntāḥ / "bhadanta śāriputra, asmin gehe dvādaśa varṣāṇi mahāmaitrīmahākaruṇā samarpitāṃ cācintyabuddhadharmasamprapuktāṃ (kathāṃ) sthāpayitvā, śrāvakapratyekabuddhasahagatāṃ kathāṃ purā nāśrauṣam / bhadanta śāriputra, asmin gṛhe 'ṣṭavidhā āścaryadbhutaprāptā dharmāḥ satatasamitamābhāsaṃ gacchanti / katame 'ṣṭau?
"asmin gṛhe satatasamitaṃ suvarṇavarṇaprabhā / ato rātrīdivanna prajñāyate / asmin gṛhe candrasūryau na ca dṛśyete / ayaṃ prathama āścaryādbhuto dharmaḥ /
"punaraparaṃ, bhadanta śāriputra, ye praviśanti idaṃ gṛhaṃ, teṣāṃ samanantarapraviṣṭānāṃ sarvakleśā na bādhante / ayaṃ dvitīya āścaryādbhūto dharmaḥ /
"punaraparaṃ, bhadanta śāriputra, asmin gṛhe sadā śakrabrahmalokapālāśca sarvabuddhakṣetrāgatā bodhisattvā avirahitāḥ / ayaṃ tṛtīya āścaryādbhūto dharmaḥ /
"punaraparaṃ, bhadanta śāriputra, asmin gṛhe satatasamitaṃ dharmāvadhoṣaṇañca ṣaṭpāramitāpratisaṃyuktā kathā cāvaivartikadharmacakrakathā 'virahitāḥ / ayaṃ caturtha āścaryādbhuto dharmaḥ /
"punaraparaṃ, bhadanta śāriputra, asmin gṛhe sadā divyamānuṣyadundubhisaṅgītavādyaṃ krīyate; tebhyo dundubhibhyo buddhadharma(sya) āprameyabidhighoṣaḥ sarvakāleṣūtpadyate / āyaṃ pañcama āścaryādbhūto dharmaḥ /
"punaraparaṃ, bhadanta śāriputra, asmin gṛhe sarvaratnasampūrṇāścaturakṣayamahānidhayo vidyante / tadanubhāvena sarvairdaridraiśca vyasanibhiḥ prapannam, (mahānidhi-) kuṇḍamapi tvakṣayam / ayaṃ ṣaṣṭha āścaryādbhuto dharmaḥ /
"punaraparaṃ, bhadanta śāriputra, asmin gṛhe tathāgatāḥ śākyamuniścāmitābhaścākṣobhyaśca ratnaśrīśca ratnārciśca ratnacandraśca ratnavyūhaśca duṣpahaśca sarvārthasiddhaśca mahāratnaśca sihaprasiddhiśa sihasvaraścādayo daśadikṣvaparimāṇatathāgatā asya satpuruṣasya sahacittamātreṇa samāgacchanti cāgatāstathāgataguhyannāma dharmamukhapraveśaṃ nidarśya pratigacchanti / ayaṃ saptama āścaryādbhūto dharmaḥ /
"punaraparaṃ, bhadanta śāriputra, asmin gṛhe sarvadevaveśmavyūhāścasarvabuddhakṣetraguṇālaṅkārā ābhāsaṃ gacchanti / ayamaṣṭama āścaryādbhūto dharmaḥ / "bhadanta śāriputra, asmin gṛhe teṣvaṣṭāsvāścaryādbhuteṣu dharmeṣvābhāsaṃ gacchatsu cedṛśācintyadharme dṛśyamāne, kaḥ śrāvakadharmamicchet?" abravīt- "devi, yadi te strībhāvāt syādvikāraḥ, kimaparādhaḥ?" āha- "yāvad dvādaśa varṣāṇi strībhāvamme mṛgyamāṇā, (so)- 'dyāpi (mayā) nopalabhyate / bhadanta śāriputra, tasyai māyākāreṇa nirmitāyai striyai evaṃ 'yadi te strībhāvāt syādvikāraḥ, kimaparādha?' ityukte, tat ki kathayeta?" abravīt- "tatra kicitsaṃpariniṣpannannāsti" / āha- "bhadanta śāriputra, evameva sarvadharmeṣvapariniṣpanneṣu ca māyānirmāṇasvabhāveṣu, tvaṃ 'yadi strībhāvāt syādvikāraḥ, kimaparādha?' iti (pṛcchan)-tat ki manyase?" atha sā devyetādṛśādhiṣṭhānādhiṣṭhitābhūt, yathā śāriputraḥ sthaviro yādṛśa sā devī tādṛśā dṛśyate sma; sā devyapi yādṛśaḥ śāriputraḥ, sthavirastādṛśo dṛśyate sma / tataḥ sā śāriputrasya rūpamāpannā devī taṃ devīrūpāpannaṃ śāriputramevam- "bhadanta śāriputra, yadi strībhāvāt syādvikāraḥ, kimaparādha?" iti pṛcchati sma / devīrūpāpannaḥ śāriputra etadavocat- "mama puruṣarūpasyāntarhitasya, strīkāyāpanno yo vikārastanna jānāmi" / āha- "yadi sthaviraḥ strīrūpāt prativikārasya samarthaḥ syāt, sarvāḥ striyaḥ strībhāvāt parivarteran / yathā sthaviraḥ strī-(rūpe) dṛśyate, tathā sarvāḥ striyo 'pi strīrūpeṣu dṛśyamānāḥ stryabhāvāt strīrūpeṣu dṛśyante / tato bhagavatā 'sarve dharmāḥ strīpuruṣābhāvā iti saṃghāya bhāṣītam" /
atha sā devī tadadhiṣṭhānamutsṛjati sma, āyuṣmāṃśca śāriputraḥ punaḥ svarūpopasaṃhito 'bhūt / atha sā devī śāriputrametadavocat- "bhadanta śāriputra, kva te strīputtalī?" abravīt- "(sā) mayā na ca kṛtā na cāpi vikṛtā / āha- "evameva sarvadharmā apyakṛtāścāvikṛtāḥ / yadakṛtaṃcāvikṛtaṃca-tadhi buddhavacam" / abravīt- "devī, itaścyutvā kutropapatsyase?" āha- "yatra tathāgatanirmāṇānyutpadyante, tatrāhamapyupapatsye" / abravīt- "tathāgatanirmāṇeṣu na bhavataścyutpattī" / āha- "sarve dharmāśca tathaiva cyutyupattyapagatāḥ" /
abravīt- "devi, keva cireṇa tvaṃ bodhimabhisaṃbhotsyase?" āha- "yadā, sthavira, pṛthagjanadharmasaṃpanno bhaviṣyasi, tadāpi bodhimabhisambuddhāmi" / abravīt- "devi, (yad-) ahaṃ pṛthagjanadharmasaṃpanno bhaveyam, tadasthānam" / āha- "bhadanta śāriputra, evameva(yad-) ahamapi bodhimabhisaṃbudhyāmi, tadasthānam / tat kasya hetoḥ? bodhirasthāne pratiṣṭhitā; ato 'sthāne na kaścidabhisaṃbuddhati" /
śāriputraḥ sthaviro 'vocat- "tathāgatenākhyātam- 'gaṃgānadīvālukāsamāstathāgatā abhisaṃbuddhāḥ, abhisaṃbudhyantyabhisaṃbhotsyanta' iti" / devyāha- "bhadanta śāriputra, 'atītānāgatapratyutpannā buddhā iti tadhyakṣaragaṇanāsaṃketādhivacanam / atītānāgatapratyutpanneṣu buddheṣvabhūteṣu, bodhistryadhvasamatikrāntā / sthaviraḥ kim arhattvalābhī?" abravīt- "aprāptihetorlābhī" / āha- "evamevābhisaṃbodhyabhāvahetorabhisaṃbodhiḥ" / tato licchavirvimalakīrtirāyuṣmantaṃ śāriputraṃ sthavirametadavocat- "bhadanta śāriputra, iyaṃ devī buddhānāṃ dvinavatikoṭinayutāni paryupāsya, abhijñājñānavikrīḍitā praṇidhānasaṃbhūtā kṣāntilābhinī, avaivartika- saṃprasthitā sattvaparipācanārthāya praṇidhānavaśena yatheṣṭaṃ tathāvasthitā" /
7 tathāgatagotram
tato maṃjuśrīkumārabhūto licchavi vimalakīrtimetadavocat- "kulaputra, atha katham bodhisattvo buddhadharmeṣu gati gacchati?" āha- 'maṃjuśrīḥ; yadā bodhisattvo 'gati gacchati tadā bodhisattvo buddhadharmeṣu gati gacchati" / abravīt- "bodhisattvasya āgatigamanaṃ kim?"
āha- "yadā (bodhisattvaḥ) paṃcānantarīyāṇāṃ gatigāmī, vyāpādavihiṃsāpradveṣo 'pi na bhaviṣyanti / narakagatigāmī (saḥ), paraṃ tu sarvakleśavirajāḥ / tiryaggatigāmī tu (sa) maurkhyāndhakārāpagataḥ / (so) 'suragatigāmi ca mānamadadarpavigataḥ; yamalokagatigāmī sarvapuṇyajñānasaṃbhāropāttavān; anijyārūpyagatigāmī, paraṃ tu tadgatinna samavakramati / "(sa) rāgagatigāmi ca sarvakāmasaṃbhogavīratarāgaḥ; dveṣagatigāmī sarva sattvāpratihataḥ; mohagatigāmī sarvadharmeṣu prajñānidhyapticittasamarpitaḥ / "mātsaryagatigāmī kāyajīvitanirapekṣaḥ (sa) ādhyātmikabāhyāni vastū(-ny-) utsṛjati / duḥśīlagatigāmī, paraṃ tvalpāvadye 'pi bhayadarśī (sa) sarvadhūtaguṇasaṃlekheṣu santiṣṭhate; vyāpādakhilapratighagatigāmī cātyantāvyāpanno maitrīvihārī; kausīdyagatigāmi cāpratiprasrabdho vīryamārabhamāṇaḥ sarvakuśalamūlaparyeṣaṇābhiyukto bhavati / indriyavyabhicāragatigāmi svabhāvasamāpanno 'moghadhyānaḥ, dauṣprajñagatigāmī prajñāpāramitāgatimupasaṃkramya, (sa) sarvalaukikalokottaraśāstrapaṇḍitaḥ / "kuhanalapanākāragatigāmī ca sandhyābhāṣyeṣu kuśalaḥ (sa) upāyakauśalyacaryāniryātaḥ; mānagati darśayan (sa) sarva lokasetuvedikā bhavati, kleśagatigāmī, paraṃ tvatyantasaṃkleśarahitaḥ svabhāvapariśuddhaḥ / "māragatigāmī ca sarvabuddhadharmeṣvaparapraṇeyaḥ; śrāvakagatigāmi (sa) sattvāṃstvaśrutadharma śrāvayati, pratyekabuddhagatigāmī sarvasattvaparipācanārthammahākaruṇādutpannaḥ, daridragatigāmī tvakṣayaparibhogaratnapāṇiḥ; upahatendriyagatigāmi (sa) tvabhirūpo lakṣaṇasamalaṃkṛtaḥ, hīnakulīnagatigāmī puṇyajñānasaṃcayena tathāgatavaṃśāt prajāyate; durbaladurvarṇamandagatigāmī darśanīyo nārāyaṇapratirūpakakāyalābhī / "sarvasattvebhya āturaduḥkhacaryā deśayamāno maraṇabhayasamatikrānttas(sa) sumārita(bhayaḥ); paribhogagatigāmī sarvāṇveṣaṇarahito 'nityatāsaṃjñāyām bahupratyavekṣaṇaḥ, bodhisattvo 'ntaḥpurānekarasān deśayamānaḥ ki tu vivekacārī kāmakardamottīrṇaḥ / dhātvāyatanagatigāmī(sa) dhāraṇīipratilabdho nānāpratibhānavibhūṣitaḥ;
tīrthikagatigāmī tīrthyaḥ (sa) na bhavati, sarvalokagatigāmi sarvagtyapratinirvartī, nirvāṇagatigāmī saṃsāraprabandhaṃ notsṛjati / maṃjuśrīḥ, ityevaṃ bodhisattvo 'gati gacchan buddhadharmeṣu gati gacchati" / atha licchavirvimalakīrtirmañjuśrīkumārabhūtametadavocat- "mañjuśrīḥ, ki tathāgatagotram?" abravīt- "kulaputra, satkāyo hi gotraṃ tathāgatānām / avidyābhavatṛṣṇā hi gotram / rāgadveṣamohacaturviparyāsa pañcanīvaraṇaṣaḍāyatanasaptavijñānasthitya-aṣṭamithyātvanavāghāta-vastu daśākuśalakarmapathā hi gotram / kulaputra, idaṃ tathāgatagotram; saṃkṣepāt, kulaputra, dvāṣaṣṭirdṛṣṭigatāni hi tathāgatagotram" / āha- "mañjuśrīḥ, kasmāt samanvāhṛtyaidbhāṣase?" abravīt- "kulaputra, asaṃskṛtadarśanasamavrakrāntisthānenānuttarasamyaksambodhicittotpādo 'śakyaḥ / kleśākarasaṃskṛtasthānasatyādarśanenānuttarasamyaksambodhicittotpādaḥ śakya /
"kulaputra, tadyathāpi nāma jāṃgala pradeśe kusumāni-utpalapadmakumudapuṇḍarīkasaugandhīkāni notpadyante; paṃkapulina utpāditāni cet, kusumāni-utpalapadmakumudapuṇḍarīkasaugandhikānyutpadyante / kulaputra, evamevāsaṃskṛtaniyataprāptisattvebhyo buddhadharmā notpadyante / kleśapaṃkapulinopapannasattvebhyo buddhadharmā utpadyate /
"tadyathāpi nāmākāśe bījanna virohati, bhuvi paraṃtu vartamānaṃ birohati; evamevāsaṃskṛtaniyataprāptisattvebhyo buddhadharmo notpadyate; sumerusamāṃ satkāyadṛṣṭimutpādya bodhicittamutpadyate tataśca buddhadharmā virohanti / "kulaputra, anena paryāyeṇa sarve kleśāstathāgatagotraṃ draṣṭavyāḥ / kulaputra, tadyathāpi nāma mahāsamudre 'praviṣṭe, anardhyaratnamanuprāptumaśakyam; evameva, kleśasāgare 'praviṣṭe, sarvajñatām tasmādutpādayitumaśakyam" / atha mahākāśyapaḥ sthaviro maṃjuśrīkumārabhūtāya sādhūkāramadāt- "sādhu, sādhu / maṃjuśrīḥ, idaṃ vacanaṃ suprabhāṣitam, iadaṃ tattvam / kleśā-s tathāgatagotram,