Phạn tạng (Sanskrit Canon)bsu061_u.htmNguyên tác: Sanskrit
Kinh Duy-ma-cật Sở Thuyết (Vimalakīrtinirdeśa)
Kinh Duy-ma-cật Sở Thuyết (Vimalakīrtinirdeśa) là bộ kinh Đại thừa nổi tiếng, giảng về tánh Không và Bất nhị qua nhân vật cư sĩ Duy-ma-cật. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 1 / 4 (50.000 ký tự/trang)
Āryavimalakīrtinirdeśo nāma mahāyānasūtram
1. buddhakṣetrapariśuddhinidānam namaḥ sarvātītapratyutpannānāgatebhyo buddhabodhi- sattvāryaśrāvakapratyekabuddhebhyaḥ /
evaṃ mayā śrutam- eakasmin samaye bhagavān vaiśālyāṃ viharati sma āmrapālīvane mahatā bhikṣusaṃghena sārdham aṣṭābhirbhikṣusahasraiḥ, sarvairarhadbhiḥ kṣīṇāsravairniḥkleśairvaśībhūtaiḥ suvimuktacittaiḥ suvimuktaprajñairājāneyairmahānāgaiḥ kṛtakṛtyaiḥ kṛtakaraṇīyairapahṛtabhārairanuprāptasvakārthaiḥ parikṣīṇabhavasaṃyojanaiḥ sabhyagājñāsuvimuktacittaiḥ sarvacetovaśitāparamapāramitāprāptaiḥ /
dvātriṃśadā ca bodhisattvasahastraiḥ sārdham- abhijñānābhijñātairbodhisattvairmahābhijñāparikarmaniryātairbuddhādhiṣṭhānādhiṣṭhitairdharmanagarapālaiḥ saddharmaparigrāhakairmahāsiṃhanādibhirdaśadikṣu sugarjitanādairanadhyeṣitaṃ sarvasattvānām kalyāṇamitrabhūtaistriratnagotrānācchedyakāribhirnibṛtamārapratyarthikaiḥ sarvaparapravādyanabhibhūtaiḥ smṛtibuddhyavabodhasamādhidhāraṇīpratibhānasampannaiḥ sarvāvaraṇaparyutthānavigatairanāvaraṇavimokṣa upasthitairanācchedyapratibhānairdānadamaniyamasaṃyamaśīlakṣāntivīryadhyānaprajñopāyakauśalyapraṇidhānabalajñānapāramitāniryātairanupalabdhidharmakṣāntisamanvāgatairavaivartikadharmacakrapravartayadbhiralakṣaṇamudrāmudritaiḥ sarvasattvendriyajñānakuśalaiḥ sarvaparṣadanabhibhūtasya baiśāradyena bikrāmibhirmahāpuṇyajñānasaṃbhārasaṃcitavadbhiḥ sarvalakṣaṇānuvyaṃjanālaṃkṛtakāyairvariṣṭharūpadhāribhiścālaṃkārāpagataiḥ sumerūnnataśikhara iva yaśaḥkīrtyabhyudgatairvajradṛḍhādhyāśayena buddhadharmasaṃghe 'bhedyaśraddhāpratilabdhairdharmaratnaraśmyāmṛtavṛṣṭiṃ supravarṣayadbhiḥ sarvasattvānāṃ śabdavāgaṃgasvaraśabdaviśuddhyupetasvarairgambhīradharmapratītyasamutpāde pratipadyāntānantadṛṣṭivāsanānāṃ saṃdhisamantacchedairnirbhayasiṃhasadṛśairghoṣābhinirnādibhirmahādharmameghasvaranādibhiḥ samavisamadharmasamatikrāntairdharmaratnasya prajñāpuṇyasaṃbhārasamudāgamasya mahāsārthavāhaiḥ; utthāpanasya ca śāntasūkṣmaślakṣṇasya ca durdṛśasya duravagāhyasya dharmasya naye vicakṣaṇaiḥ; sarvasattvāgamanirgamasattvāśayagatyanupraveśa jñānaviṣayasamarpitaiḥ; asamasamabuddhajñāne 'bhiṣekeṇābhiṣiktairdaśabala vaiśāradya āveṇikabuddhadharme(ṣva-) adhyāśayena pratipannaiḥ; sarvāpāyabhairavadurgati binipātabhayasya parikhāyā uttīrya, saṃcintya sambhavasya gatyutpattideśikairmahāvaidyarājaiḥ
sarvasattvavinayasya vidhividvadbhiḥ sarvasattvānāṃ sarvakleśarogāvabodhaiḥ; yathāyogaṃ dharmabhaiṣajyayuktisuprayuktavadbhirguṇānant ākarasamarpitairanantabuddhakṣetrāṇi guṇavyūhena svālaṃkṛtavadbhiramoghadarśanaśravaṇairabandhyapādotsargaiḥ; koṭinayutaśatasahasrāprameyakalpe(ṣva-)pi guṇān parivarṇayet, guṇaugho 'nanto 'dhigataḥ / tadyathā-
samadarśināma bodhisattvena ca samāsamadarśinā ca samādhivikurvitarājena ca dharmeśvareṇa ca dharmaketunā ca prabhāketunā ca prabhāvyūhena ca ratnavyūhena ca mahāvyūhena ca pratibhānakūṭena ca ratnakūṭena ca ratnapāṇinā ca ratnamudrāhastena ca nityapralambahastena ca nityotkṣiptahastena ca nityatapasā ca nityanandahāsendriyeṇa ca prāmodyarājena ca devarājena ca praṇidhānavyasanānuprāptena pratisaṃvitprasādhanaprāptena ca gaganagaṃjena ca ratnapradīpadhareṇa ca ratnavīreṇa ca ratnanandinā ca ratnaśriyā cendrajālena ca jālinīprabheṇa cānupalabdhidhyānena ca prajñākūṭena ca ratnamuktena ca mārahantrā ca vidyuddevena ca bikurvaṇarājena ca nimittakūṭasamatikrāntena ca siṃhagarjitābhyavaghoṣaṇasvareṇa ca giryagrasamudghātarājena ca gandhahastinā ca gandhakuṃjaranāgena ca nityodyuktena cānikṣiptadhureṇa ca pramatinā ca sundarajātena ca padmaśrīgarbheṇa padmavyūhena cāvalokiteśvareṇa ca mahāsthāmaprāptena ca brahmamajālakena ca ratnaśvetāsanena ca mārajitā ca samakṣetrālaṅkāreṇa ca maṇiratnacchatreṇa ca maṇicūḍena ca maitreyeṇa ca mañjuśrīkumārabhūtena ca tairityādibhirdvātriṃśadā bodhisattvasahasraiḥ (sārdham)
catuṣka mahādvipāśoka-(nāma)-nāmalokadhātorbrahmaśikhyādayo daśasahasram brahmaṇāṃ bhagavato darśanāya vandanāya paryupāsanāya dharmaśravaṇāya cāgatāḥ / te 'pi tasyāṃ parṣadyeva saṃnipatitāḥ / nānācatuṣkamahādvīp(ebhyo) 'pi dvādaśasahasraṃ śakrāṇām āgatam / te 'pi tasyāṃ parṣadyeva saṃnipatitāaḥ / evam anyacca maheśākhyamaheśākhyā brahmā kauśikaśca lokapāladevanāgayakṣagandharvāsuragarūḍakinnaramahoragā api tasyāṃ parṣadyeva saṃnipatitā abhūvan / evameva catuṣpariṣad bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikā api tatra saṃnipatitā āsuḥ /
atha bhagavāṃśrīgarbhe siṃhāsane niṣaṇṇo 'nekaśatasahasraparṣadā parivṛtaḥ puraskṛto dharma deśayati sma / sumerūriva parvatarājaḥ samudrābhyudgataḥ sarvāḥ parṣado 'bhibhūya bhāsate tapati virocate sma śrīgarbhe sihāsane niṣaṇṇaḥ /
tato licchavikumāro ratnākaro bodhisatvo licchavikumārāṇām pañcaśatamātrañca saptaratnacchatraṃ samādāya, vaiśālyā mahānagaryā niśvarya, yenāmrapālīvanaṃca yena bhavavāṃstenopasaṃkrāntāaḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādayoaḥ śirasā vanditvā, bhagavati saptakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya te ratnacchatraṃ yathā dhāriṇo bhagavantam abhitrāyante sma / abhipālayitvaikānte sthuaḥ /
tāni niryātitāni ratnacchatrāṇi samanantaraṃ sadyo buddhānubhāvenaikībhūtvā, tena ratnacchatreṇāyaṃ sarvatrisāhasramahāsāhasralokadhātuaḥ saṃchāditaḥ pratibhāti sma / sa trisāhasramahāsāhasralokadhātupariṇāhaśva tasyaiva mahāratnacchatrasya madhye prabhāsito('bhūt) (ye) 'smin trisāhasramahāsāhasralokadhātau kecana(parvatāḥ)- syuaḥ sumeruḥ parvatarājaśva himavantaparvataśca mucilindaparvataśva mahāmucilinda parvataśca gandhamādanaśca ratnaparvatacca kālaparvataśca cakravāḍaśca mahācakravāḍaśca- sarve te 'pi tasyaiva mahāratnacchatrasya madhye prabhāsitā(abhūvan) / yadasmin trisāhasramahāsāhasralokadhātau kiṃcij (jala) syāt mahāsamudrasarastaḍāgapuṣkaraṇīnadīkunadīpalvalanimnaṃ- sarvam tadapi tasyaiva mahāratnacchatrasya madhye prabhāsitam (abhūt) / asmin trisāhasramahāsāhasralokadhātāvādityacandravimānāśva tārakārūpāṇi devabhavanāni ca nāgapurāṇi ca yakṣagandharvāsuragaruḍakiṃnaramahoragāvāsāśva caturmahārājaprāsādāśva grāmanagaranigamarāṣṭrarājadhānyo yāvatakāḥ syuḥ; sarvāstā api tasyaivaikākino mahāratnacchatrasyābhāsaṃ gacchanti sma / daśadigloke bhagavatām buddhānāṃ yā dharmadeśanotpannā, sāpi tasmādekākino mahāratnachatrān nirgate svare nadati sma /
atha bhagavato 'smin evaṃ rūpe mahāprātihārye dṛṣṭe, sā sarvāvatī parṣadāścaryaprāptābhūt / tuṣṭodagrāttamanāḥ pramuditā prītisaumanasyajātā tathāgatam abhivandyānimiṣābhyāṃ netrābhyāṃ paśyatyasthāt /
tato ratnākaro licchavikumāro bhagavata idaṃ evaṃ rūpaṃ mahāprātihārya dṛṣṭvā, dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya, yena bhagavāṃstenāṃjaliṃ praṇamya, bhagavantam ābhirgāthābhirabhyanandat-
"viśālanetra śuddharucirapadmadalavat / śubhābhiprāya śamathapāragata paramaprāpta // kuśalakarmācitavanaprameyaguṇasāgara / namastubhyaṃ śramaṇāya śāntimārgasaṃniśritāya // puruṣavṛṣabhasya yūyannāyakasyarddhividhim paśyata / sugatasya sarvāṇyapi kṣetrāṇi pravaravyaktāni dṛśyante // tava dharmakathodārāmṛtagā / tāni sarvāṇyasmin gaganatale dṛśyante // tavottamadharmarājyam idam, dharmarāja / jinena ca jagadbhayo dharmadhanam pradalitam // dharmaprabhedanavijñāya paramārthasaṃdarśakāya / dharmeśvarāya dharmarājāya tubhyaṃ śirasā namaḥ // 'astināstya pagatāḥ sarva ime dharmā hetūn pratītyasamutpannāḥ / eṣvātmavedakakārakā na santi / kuśalapāpakarma kiṃcidavipraṇāśam' iti vacanenopadarśayasi // tvayā munīndra, mārātibalabalaṃ saṃjitya / paramapraśāntabodhyamaraṇakṣemaṃ prāptam // tattatra nirvedanacittamano 'pracāraiaḥ /
sarvatīrthikakugaṇairajñātam // adbhutaṃ dharmarājadevamanuṣyāṇāmabhimukham / triparivarta bahvākāraṃ praśāntasvabhāvaviśuddhaṃ dharmacakraṃ pravartayasi / tadanantaraṃ triratnam upadiśyate // ye dharmaratnena suvinītāḥ / te 'vitarkā nityapraśāntāḥ // tvaṃ hi jātijarāmaraṇāntago vaidyo varaḥ / aprameyaguṇasāgarāya śirasā namaḥ //
satkārasukṛtaissumerurivāprakampyaḥ / śīlavatsu ca duḥśīleṣu ca samam maitrī // samatāsaṃprasthito manaśvākāśavat / asmai sattvaratnāya kuryāt pūjānna kaḥ?
mahāmune imā hi parṣadaḥ saṃnipatitāḥ / tava mukhaṃ suprasādamanasā prekṣante // sarvairapi jinaḥ svābhimukhe dṛṣṭaḥ / taddhruvam jinasyāveṇikabuddhalakṣaṇam // bhagavata ekavāk pravartitā, paraṃ tu (sā) / parṣadbhirnānāvākṣu vijñāyate // vijñāyate sarvajagatā svakārtho yathā / taddhruvam jinasyāveṇikabuddhalakṣaṇam // tenaikavāksvavaghoṣaṇakāryeṇa / kecit vāsanāparibhāvitāḥ kecit pratipannaḥ // (yā) vimatyākāṃkṣāḥ, tā nāyakaḥ pratiprasrabhbhayati ma / taddhruvam jinasyāveṇikabuddhalakṣaṇam // daśabalanāyakavikrāmiṇe tubhyaṃ namaḥ / namaste 'bhayāya bhayavipramuktāya // āveṇikadharmānavasyaṃ supratipannāya / sarvajagannetre tubhyaṃ namaḥ / namaḥ sarvasaṃyojanabandhanacchedakāya // pāragatāya sthalasthitāya namaḥ / khinnajagattārakāya tubhyaṃ namaḥ / namaḥ saṃsāraprabṛttyām apratiṣṭhitāya // sattvagatisaṃprasthitaḥ sarvasahacaraḥ / paraṃ tu (te) sarvagativimuktamanaḥ // pariśuddhapadmamudake jātamudakena paryanupaliptam / munipadmena śūnyatā bhāvitā dhruvam // sarvākāranimittāni saṃpravāntāni / tvaṃ kasmiṃśvit praṇidhānakārī nāsi // pariśuddhasya buddhasya mahānubhāvo 'cintyaḥ / ākāśasadṛśam apratiṣṭhitaṃ vandāmyaham" //
atha bhagavantaṃ tābhirgāthābhirabhinandya, ratnākareṇa licchavikumāreṇa bhagavantam evamuktam- "bhagavan, ebhyo licchavikumārebhyaḥ paṃcaśatamātrebhyaḥ sarvebhyo 'nuttarasamyak saṃbodhyāṃ saṃpratipannebhyo 'bodhisattvānāṃ pariśuddhaṃ buddhakṣetraṃ kim'- iti pariśuddhaṃ buddhakṣetraṃ pṛcchadbhyo bhagavatā tathāgatenaibhyo bodhisattvebhyaḥ pariśuddhaṃ buddhakṣetraṃ sūktam deśitaṃ syāt /
evamukte, bhagavān ratnākarāya licchavikumārāya sādhukāram adāt- "sādhu sādhu kumāra / sādhu (yathā) tvaṃ pariśuddaṃ buddhakṣetram ārabhya, tathāgatam pṛcchasi / tena hi kumāra tvaṃ śṛṇu sādhu ca suṣṭhu ca manasi kuru / bodhisattvānām pariśuddhaṃ buddha kṣetram ārabhya bhāṣiṣyehaṃ te" / -"sādhu bhagavan" / -ityuktvā licchavikumāro ratnākaraśva paṃcamātrāṇi licchavikumāraśatāni bhagavate pratyaśrauṣuaḥ /
bhagavāṃstānevam āmantrayate sma- "kulaputra (/), sattvakṣetraḥ hi bodhisattvasya buddhakṣetram / tatkasya hetoaḥ? yāvadbodhisattvaḥ sattvānupabṛṃhayati tāvadbuddhakṣetrasya parigrāhakaḥ / īdṛśasya buddhakṣetrasya parigrāhako yathā sattvā vinītā bhavanti / buddhakṣetrapraveśaṃ yathā sattvā buddhajñānapraveśaṃ gacchantyevaṃ rūpaṃ buddhakṣetram parigṛhṇāti / evaṃ rupaṃ buddhakṣetram parigṛhṇāti yathā buddhakṣetrapraveśam- āryajātendriyotpādaṃ sattvā gacchanti / tat kasya hetoḥ? kulaputrāḥ, bodhisattvānāṃ buddhakṣetraṃ hi sattvārthakriyotpattihetoaḥ / ratnākara, tadyathā- ākāśasame kicit kartukāmastathā kuryāt kiṃcāpyākāśe hi karaṇe cālaṃkāre ca tathā na yujyate / ratnākara sarvadharmān ākāśamān jñātvā, bodhisatvo yathā sattvaparipācanārthāya buddhakṣetraṃ kartukāmastathā buddhakṣetraṃ kuryāt kiṃcāpi buddhakṣetram ākāśe hi karaṇe na yujyate, alaṃkāre na yujyate /
"ratnākara, atha cāśayakṣetraṃ hi bidhisattvasya buddhakṣetraṃ; tadbodhiprāptibuddhakṣetre śāṭhyamāyāpagatāḥ sattvā upapatsyante / kulaputra, adhyāśayakṣetraṃ hi bodhisattvasya buddhakṣetraṃ; tadbodhiprāptibuddhakṣetre sarvakuśalamūlasaṃbhāropacitavantaḥ sattvā upapatsyante / prayogakṣetraṃ hi bodhisattvasya buddhakṣetraṃ; tadbodhiprāptibuddhakṣetre sarvakuśaladharmopasthitāḥ sattvā upapatsyante / bodhisattvasyodāracittotpādo bodhisattvasya buddhakṣetraṃ; tasmistadbodhiprāptibuddhakṣetre mahāyānāṃprasthitāḥ sattvā upapatsyante / dānakṣetraṃ hi bodhisattvasya buddhakṣetraṃ; tasmiṃstadbodhiprāptibuddhakṣetre sarvasvaparityāginassattvā upapatsyante / śīlakṣetraṃ hi bodhisattvasya buddhakṣetraṃ; tasmistadbodhiprāptibuddhakṣetra sarvāśayasahagatā daśakuśalakarmapathaparirakṣantaḥ sattvā upapatsyante / kṣāntikṣetraṃ hi bodhisattvasya buddhakṣetraṃ; tasmiṃstadbodhiprāptibuddhakṣetre dvātriṃśallakṣaṇalaṃkṛtāḥ kṣāntidamaparamaśamathapāramitāḥ sattvā upapatsyante / vīryakṣetraṃ hi bodhisattvasya buddhakṣetraṃ; tasmistadbodhiprāptibuddhakṣetre sarvakuśaladharmeṣvārabdhavīryāḥ sattvā upapatsyante / dhyānakṣetraṃ hi bodhisattvasya buddhakṣetraṃ; tasmistadbodhiprāptibuddhakṣetre smṛtisaṃprajanyasamāhitāḥ sattvā upatsyante; prajñākṣetraṃ hi bodhisattvasya buddhakṣetraṃ; tasmiṃstadbodhiprāptibuddhakṣetre samyaktvaniyatasattvā upapatsyante / catvāryapramāṇāni hi bodhisattvasya buddhakṣetraṃ; tasmiṃstadbodhiprāptibuddhakṣetre maitrīkaruṇāmuditopekṣāvihāriṇassattvā upapatsyante / catvāri saṃgrahavastūni hi bodhisattvasya buddhakṣetraṃ; tasmiṃstadbodhiprāptibuddhakṣetre sarvavimuktiparigṛhītāḥ sattvā upapatsyante / upāyakauśalyaṃ hi bodhisattvasya buddhakṣetraṃ; tasmiṃstadbodhiprāptibuddhakṣetre sarvopāyacaryāvicakṣaṇāḥ sattvā upapatsyante / saptatriśadbodhipakṣyadharmā hi bodhisattvasya buddhakṣetraṃ; tasmistadbodhiprāptibuddhakṣetre smṛtyupasthānasamyakpradhānarddhipādendriyabalabodhyaṃgamārgapratipattijñāḥ sattvāupapatsyante / pariṇāmanā cittaṃ hi bodhisattvasya buddhakṣetraṃ; tadbodhiprāptibuddhakṣetre sarvaguṇālaṃkārā āvirbhavanti / aṣṭākṣaṇapraśāntyupadeśo hi bodhisattvasya buddhakṣetraṃ;
tadbodhiprāptibuddhakṣetre sarvāpāyā atyantasamucchinnāḥ; aṣṭākṣaṇā apagatā bhavanti / pratyātmaśikṣāpadasthitiśva parasyāpacyanālāpo hi bodhisattvasya buddhakṣetraṃ; tasmiṃstadbodhiprāptibuddhakṣetra āpattiśabdo 'pi tu na nadyate / daśakuśalakarmapathapariśuddhirhi bodhisattvasya buddhakṣetraṃ; tasmiṃstadbodhiprāptibuddhakṣetre dhruvāyurmahābhogabrahmacaryasatyānuvartanavacanālaṃkāra- mañjuvākyābhedyaparṣannirbhinniniveśanakauśalyerṣyā- viprayogāvyāpādacittasamyagdṛṣṭisamanvāgatāḥ sattvā upapatsyante /
"evaṃ, hi kulaputra, yādṛśo bodhisattvasya bodhicittotpādastādṛśo 'pyāśayaḥ / yādṛśa āśayastādṛśo 'pi prayogaḥ / yāvat prayogastāvaccādhyāśayaḥ / tāvadadhyāśayastāvacca nidhyaptiaḥ / yāvannidhyaptiatāvacca pratipattiaḥ / yāvat pratipattistāvacca pariṇāmanā / yāvat pariṇāmanā tāvaccopāyāḥ / yāvadupāyās tāvacca pariśuddhakṣetram / yathā pariśuddhakṣetram, pariśuddhasattvāstathā / yathā pariśuddhasattvāstathāpi pariśuddhajñānam / pariśuddhajñānaṃ yathā, tathāpi pariśuddhaśāsanam / yathā pariśuddhaśāsanaṃ, tathā ca pariśuddhajñānasādhanam pariśuddhajñānasādhanaṃ yathā, tathā punaḥ pariśuddhasvacittam /
:tasmāt, kulaputra, bodhisattvena buddhakṣetrapariśuddhaniśvikīrṣayā svacittaparyavadāpanāya prayattavyam / tat kasya hetoḥ? yathā bodhisattvasya cittaṃ pariśuddham, tādṛśe buddhakṣetram pariśuddham bhavati" /
tato buddhānubhāvenāyuṣmataḥ śāriputrasyaitadabhūt- 'yadi yathā cittaṃ pariśuddham, tādṛśe bodhisattvasya buddhakṣetram pariśuddhaṃ bhavet, bhagavataḥ śākyamunerbodhisattvacaryā carataḥ, tasya cittanna pariśuddhaṃ kim, yathā buddhakṣetram evaṃ rupam pariśuddhanna dṛśyate'?- tasyaitadabhūt /
atha bhagavānāyuṣmataḥ śāriputrasya cetasaiva cetaḥ parivitarkam ājñāyāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat- "śāriputra, tat kiṃ manyase? sūryaśva candraḥ kinna pariśuddhau, yathā jātyandhairna dṛśyete?"- abravīt- "no hīdaṃ, bhagavan / tairjātyandhairduṣkṛtam, na tu sūryeṇa ca candreṇa hi duṣkṛtam" / -avocat- "tathā hi, śāriputra, kenacit sattvena tathāgatasya buddhakṣetraguṇālaṅkāravyūho na dṛśyate, sa sattvājñānena hi doṣaḥ, na tu tathāgatena tasmin doṣaḥ / tathāgatasya buddhakṣetraṃ hi pariśuddham, kiṃ tu tvayā tanna dṛśyate" /
tato brahmā śikhyāyuṣmantaṃ śāriputramevamabravīt- "bhadanta śāriputra, tathāgatasya buddhakṣetranna pariśuddham' iti mā bravīḥ / bhadanta śāriputra, pariśuddhaṃ bhagavato buddhakṣetram; tad yathā- paranirmitavaśartidevānām, bhadanta śāriputra, āvāsavyūho yathā, bhagavataḥ śākyamunerbuddhakṣetravyūho 'pi mayedṛśo dṛśyate"
tataḥ śāriputraḥ sthaviro brahmāṇaṃ śikhinamevamabravīt / "brahman, ahaṃ tvimāṃ mahāpṛthivīmutkūlanikūlakaṇṭakaprapātaśikharaśvabhragūthoḍigalla prākīrṇām paśyāmi" /
brahmā śikhyabravīta- "tathā hīdṛśaṃ buddhakṣetraṃ pariśuddhanna dṛśyate / bhadanta śāriputra, utkūle nikūle citte buddhajñānāyāśayo niyatamapariśuddhaḥ / yebhyaḥ kebhyaśvit, bhadanta śāriputra, sattveṣu samacittatā ca buddhajñānāyāśayaḥ pariśuddhastairhīdaṃ buddhakṣetram pariśuddhaṃ dṛśyate" /
atha bhagavānimaṃ trisāhasramahāsāhasralokadhātum pādāṅguṣṭhenāhanti sma / samanantarahato 'yaṃ lokadhāturanekaratnakūṭamanekaratnaśatasahasrasaṃbhāro 'nekaratnaśatasahasraprativyūho bhūtastad yathā- ratnavyūhasya tathāgatasyānantaguṇaratnavyūho lokadhāturiva, ayaṃ ca lokadhātustādṛśaḥ / tataḥ sāpi sarvāvatī pariṣadāśvaryaprāptā ratnapadmavyūhāsana ātmānamapi ca niṣaṇṇām cintāṃ karoti sma /
atha bhagavānāyuṣmantaṃ śāriputramavocat- "nanu tvaṃ, śāriputra, imaṃ buddhakṣetraguṇavyūhaṃ paśyasi?" abravīt- "dhruvam paśyāmi, bhagavan / sandṛśyanta ime 'dṛṣṭāśrutapūrvā vyūhāḥ" / abhāṣata- "śāriputra, idaṃ hi buddhakṣetrannityamīdṛśam, ki tu hīnasattvaparipācanārthāya tathāgato buddhakṣetremevaṃ bahudoṣaduṣṭaṃ deśayati / śāriputra, tadyathāpi nāma devaputrā ekasmin ratnabhājane bhojanaṃ bhakṣanti, api tu yathā- puṇyasaṃnicayabhedena divyāhārāmṛtapratyupasthitāḥ, evameva, śāriputra, sattvā ekasmin buddhakṣetra utpannā yathā-pariśuddhirbuddhānāṃ buddhakṣetraguṇavyūham paśyanti" /
asmin buddhakṣetraguṇālaṅkāravyūhe dṛśyamāne, caturaśītyā prāṇisahasrai- ranuttarasamyaksambodhicittānyutpāditānyabhūvan / ye kecana licchavikumārāṇām pañcaśataṃ licchavikumāreṇa sārdhamupasaṃkrāntāḥ te 'pyānulomikīm kṣāntim prāpnuvan /
atha bhagavāṃstā ṛdvividhīaḥ piṃḍayati sma; tataśva tadbuddhakṣetraṃ bhūyaḥ pūrvasvabhāvamāpannaṃ dṛśyate sma /
tatra śrāvakayānidevamanuṣyāṇāmetadabhūt- 'anityā vata saṃskārāḥ' / viditveti dvāṃtriśade prāṇisahasrebhyaḥ sarvadharmeṣu virajo vigatamalaṃ viśuddhaṃ dharmacakṣuḥ; aṣṭābhyo bhikṣusahasrebhyo 'nupādāyāśravebhyaścittāni vimuktānyabhūvan / catuśītyāpi buddhakṣetrodārādhimuktikaprāṇisahasraiḥ, sarvadharmān viṭhapana-pratyusthānalakṣaṇān viditvā, anuttarasabhyaksambodhicittānyutpāditāni /
buddhakṣetrapariśuddhinidānasy aparivartaḥ prathamaḥ /
2. acintyopāyakauśalyam
api ca tena kālena vaiśālyāmmahānagaryām eko vimalakīrtirnāma licchavirāsīt, pūrvajinakṛtādhikāro 'varopitakuśalamūlo 'nekabuddhaparyupāsitaḥ kṣāntipratilabdhaḥ pratibhānalabdho mahābhijñāvikrīḍito dhāraṇīpratilabdho vaiśāradyaprāpto nihatamārapratyarthiko gambhīradharmanetrī supratipannaḥ prajñāpāramitā niryāta upāyakauśalyagatiṃgataḥ pratibhānavat sattvāśayacaryāvijñaḥ sattvendriyavarāvarajñānaniryāto yathāpratyarhaṃ dharmaśāstā / asmin mahāyāne prayatya, jñātaḥ suniśvitaḥ karmakaro buddhasyeryāpathe vihārī paramabuddhisāgarānugataḥ sarvabuddhaiḥ saṃstutaḥ stobhitaḥ praśaṃsitaḥ sarvaśakrabrahmalokapālanamaskṛtaḥ saḥ /
upāyakauśalyena sattvaparipācanārthāya vaiśālyāmmahānagaryā viharan, (so) 'nāthadaridrasattvasaṃgrahāyākṣayabhogaḥ / duḥśīlasattvasaṃgrahāya pariśuddhaśīlaḥ / dviṣṭātidviṣṭavyāpādi duaḥśīlakrodhanasattvasaṃgrahāya kṣāntidamaprāptaḥ / alasasattvasaṃgrahāyottaptavīryaḥ / vikṣiptacittasattvasaṃgrahāya dhyānasmṛtisamādhivihārī / dauṣprajñasattvasaṃgrahāya prajñāviniścayalābhī / yadyapyavadātavastrapariveṣṭitāḥ (sa) śramaṇacarita sampannaḥ / gṛhāvāse yadyapi viharan, kāmarūpārūpadhātvasaṃsṛṣṭaḥ / putradārāntaḥpure 'pi nityam brahmacārī / parivāraparivṛto yadyapi dṛśyamānaḥ pravivekacārī / bhūṣaṇālaṃkṛto dṛśyamānaḥ, kiṃ tu lakṣaṇopetaḥ / yadyapyāhārapānabhojanaṃ dṛśyamāno bhuñjan, sadā dhyānasya prītibhojanaṃ paribhuṅkte sma / sarvakrīḍādyūtakoṇeṣu dṛśyamāno 'pi, krīḍādyūtaraktān sattvān paripācayati sma nityamamoghacārī / sarvapāṣaṇḍikān yadyapi gaveṣī, buddhe 'bhedyābhiprāyasampannaḥ / laukikalokottaramantraśāstravijñāno 'pi sadā dharmasammodanandādhimuktaḥ / saṃsargasamantamadhye dṛśyamāno 'pi, sarvamadhye pramukhaḥ pūjitaḥ /
lokasāmagrīkaraṇārthāya jyeṣṭhamadhyakumārāṇāṃ sahāyībhāvaṃ gacchati sma dharmabhāṇakaḥ / sarvavyavahārapratipanno yadyapi, lābhabhoganirākāṅkṣaḥ / sattvadharṣaṇārthāya sarvapathacatvaraśṛṅgāṭakeṣu dṛśyamāno 'pi, sattvarakṣaṇārthāya rājakāryeṣu ca prayuktaḥ / hīnayānādhimuktivāraṇāthārya mahāyāne ca sattvaparigrahārthāya sarvadharmaśravaṇikasaṃvācakeṣu dṛśyate sma / bālaparipācanārthāya sarvalipiśālāgāmyapi / kāmādīnavasamprakāśanārthāya gaṇikāgārāṇyapi sarvatrāvakrāmī / smṛtisampratiṣṭhāpanārthāya sarvamadyavikrayagṛhāṇi cāvakramati sma /
dharmaśreṣṭhopadeśakāraṇācchreṣṭhyantare 'pi śreṣṭhisammatīyaḥ / sarvagrāhakādānaparicchedakāraṇādgṛhapatyantare ca gṛhapatisammatīyaḥ / kṣāntisauratyabalapratiṣṭhāpanakāraṇāt kṣatriyāntare kṣatriyasammatīyaḥ / mānamadadarpapraṇāśanakāraṇād brāhmaṇāntare 'pi brāhmaṇasammatīyaḥ / sarvarājakāryadharmānurūpājñākāraṇādamātyāntare cāmātyasammatīyaḥ / rājabhogaiśvaryasaṅgavivartanakāraṇātkumārāntare ca kumārasammatīyaḥ / kumārīparipācanakāraṇād antaḥpure 'pi kañcukisammatīyaḥ /
prākṛtasya puṇyaṃ viśeṣeṇādhyālambanato janakāyena sārdhaṃ sāmagrīmāpannaḥ / īśvarādhipataya upadeśakāraṇācchakrāntare ca śakrasammatīyaḥ / jñānaviśeṣaśāsanakāraṇādbrahmāntare 'pi brahmasammatīyaḥ / sarvasattvaparipācanāl (lokapāleṣu) lokapālasammatīyaḥ / tathā hi licchavirvimalakīrtirapramāṇopāyakauśalyajñānasampanno vaiśālyāmmahānagaryāṃ viharati sma /
sa upāyakauśalyenātmānaṃ glānanibhaṃ deśayitvā, tasya rogapraśnārthāya vaiśālyā mahānagaryā rājāmātyadhipakumāramaṇḍalabrāhmaṇagṛhapatiśreṣṭhinaigamajānapadāḥ, no hīdaṃ- prāṇinām bahusahasraṃ rogapṛcchanāyāgatam / tebhyastatra samāgatebhyo licchavirvimalakīrtirimameva caturmahābhūtakāyam ārabhya, dharmaṃ deśayati sma-
"mitrāḥ, ayaṃ hi kāya evamanitya evamadhruvo 'nāśvāsaḥ / (sa hy-) evaṃ durbalo 'sārastathā hi luptaḥ parīttakālo duḥkho bahurogo vipariṇāmadharmaḥ / mitrāḥ, tathā hyasmin kāye bahurogabhājane hi- tasmin paṇḍito 'saṃvāsikaḥ /
"mitrāḥ, ayaṃ kāyo dhāraṇan- na kṣamamāṇaḥ phenapiṇḍopamaḥ / ayaṃ hi kāyo 'cirasthitiko budbudopamaḥ / ayaṃ kāyaḥ kleśatṛṣṇotpanno marīcyupamaḥ / asāro 'yaṃ kāyaḥ kadalīstambhopamaḥ / asthirasnāyubandho vatāyaṃ yantropamaḥ / ayaṃ kāyo hi viparyāsotpanno māyopamaḥ / abhūtadarśanaṃ hyayaṃ kāyassvapnopamaḥ / pratibimbopamo 'yaṃ kāyaḥ pūrvakarmapratibimbo dṛśyamānaḥ / ayaṃ kāyaḥ pratyayādhīnaḥ, pratiśrutkopamastat / vikṣiptacitto (yathā) hyayaṃ kāyaḥ patanalakṣaṇo meghopamaḥ / ayaṃ kāyaḥ kṣaṇavināśanasahagataścānavasthito vidyuttulyaḥ / asvāmiko 'yaṃ hi kāyo nānāpratyayotpannaḥ /
"nirvyāpāro hyaṃ kāyaḥ pṛthivīsadṛśaḥ / āpasadṛśo 'yaṃ kāyo 'nātmakaḥ / ayaṃ kāyastejassadṛśo nirjīvaḥ / ayaṃ kāyo vāyusadṛśo niṣpudgalaḥ / ākāśasadṛśo 'yaṃ kāyo niḥsvabhāvaḥ /
"ayaṃ kāyo mahābhūtasthāno 'bhūtaḥ / ātmātmīyarahito 'yaṃ kāyaḥ śūnyaḥ / tṛṇakāṣṭhābhittiloṣṭapratibhāsopamo 'yaṃ kāyo jaḍaḥ / ayaṃ hi kāyo vātayantrasamanvāgamena (yath-)otpanno vedanārahitaḥ / ayaṃ hi pūyamīḍhasaṃcitaḥ kāyastucchaḥ / nityalepaparimardanabhedanavidhvaṃsanadharmo 'yaṃ kāyo riktaḥ / ayaṃ hi kāyaścaturadhikacatuḥśatarogopadrutaḥ / sadā jarābhibhūto hyayaṃ kāyo jarodapānasadṛśaḥ / maraṇānto 'yaṃ kāyo 'ntāniśritaḥ / ayaṃ hi kāyaḥ skandhadhātvāyatanaparigṛhīto vadhakāśiviṣaśūnyagrāmopamaḥ / tasmin yuṣmābhirevaṃkāye nirvidudvegayorutpāditayostathāgatakāyādhimuktirutpādayitavyā /
"mitrāḥ, tathāgatakāyo hi dharmakāyo jñānajaḥ / tathāgatakāyaḥ puṇyajo dānajaśśīlajassamādhijaḥ prajñājo vimuktijo vimuktijñānadarśanajo maitrīkaruṇāmuditopekṣotpannodānadamasaṃyamotpanno daśakuśalakarmapathajaḥ kṣāntisauratyajasthiravīryakuśalamūlajo dhyānavimokṣasamādhisamāpattijaśśrutaprajñopāyajassaptatriṃśadbodhipākṣikadharmajaśśmathavipaśyanājo daśabalajaścaturvaiśāradyajo 'ṣṭādaśāveṇikabuddhadharmajassarvapāramitotpanno 'bhijñā-(tri-) vidyotpannassarvākuśaladharmaprahāṇasarvakuśaladharmasaṃgrahajaḥ satyajassamyaktvajo 'pramādajaḥ /
"mitrāḥ, tathāgatakāyo hyapramāṇakuśalakarmajaḥ / tasmin yuṣmābhiravaṃkāye 'dhimuktirutpādayitavyā / sarvasattvakleśarogaprajahanārthāya ānuttarasamyaksambodhicittamutpādayitavyam" /
evameva licchavirvimalakīrtistathā hi tasmai rogapraśnagaṇāya, yathā bahuśatānāṃ sattvasahasrāṇāmanuttarasamyaksambodhicittamutpāditam, tathā hyevaṃ dharmaṃ deśayati sma /
acintyopāyakauśalyasya parivarto nāma dvitīyaḥ /
3. śrāvakabodhisattvapreṣaṇoktam
tato licchavervimalakīrteretadabhūt- "mayi glāne duaḥkhite ca mañcasyopari sanne, tathāgatenārhatā samyaksambuddhena, mānna samanvāhṛtyānukampānnopādāya, rogapṛcchananna kiñcidapyutsṛṣṭam" iti /
atha bhagavāṃl- licchavervimalakīrterīdṛśaṃ cittasaṅkalpaṃ buddhvā, āyuṣmantaṃ śāriputramāmantrayate sma- "śāriputra, licchavervimalakīrte rogapṛcchanāya gaccha" //
evamukte, bhagavantamāyuṣmāṃśāriputra etadavocat- "bhagavan, licchavervimalakīrte rogapṛcchanagamanannotsahe / tat kasya hetoḥ? bhagavan, abhijānāmi-
"ekasmin samaya ekasmin vṛkṣa mūle mām pratisaṃlīnaṃ licchavirvimalakīrtirapi, yena tasya vṛkṣasya mūlaṃ tenopasaṃkramyaitadvadati sma- 'bhadanta śāriputra, yathā tvaṃ pratisaṃlīnastādṛśe pratisaṃlayane na pratisaṃlayitavyam' /
"'yathā traidhātukakāyaśca cittaṃca na prajñāyete, tathā hi pratisaṃlaya / yathā nirodhānnottiṣṭhati sarvatrāpīryāpathamāvirbhavati, tathā hi pratisaṃlaya / yathā prāptilakṣaṇānutsṛjanātāyām pṛthagjanalakṣaṇamevāpi dṛśyate, tathā hi pratisaṃlaya / yathā punastava cittamadhyātmamanavasthitam, bāhyarūpe 'pi nānuvicarati, tathā pratisaṃlaya / yathā sarvadṛṣṭigateṣvacalo 'pi ca saptatriṃśadbodhipākṣikadharmābhāsaṃ gacchati, tathā hi pratisaṃlaya / yathā saṃsārāvacarakleśāprahāṇe nirvāṇasamavasaraṇamapi gacchati, tathā hi pratisaṃlaya / bhadanta śāriputra, ya evam pratisaṃlayane pratisaṃlīnāḥ, tān bhagavān pratisaṃlayana āmantrayate sma' /
"ityukte, bhagavan, taṃ dharmameva śrutvā, tasmai prativādavisarjanasyāsamarthastūṣṇībhūto 'bhūvam / etasmāt kāraṇāt tasya satpuruṣasya rogapṛcchanagamanannotsahe" /
atha bhagavānāyuṣmantam mahāmaudgalyāyanam āmantrayate sma- "maudgalyāyana, licchavervimalakīrte rogapṛcchanāya gaccha" / maudgalyāyano 'pi tvavocat- "bhagavan, tasya satpuruṣasya rogapṛcchanagamanannotsahe / tat kasya hetoaḥ? bhagavan, abhijānāmi-
"ekasmin samaye vaiśālyā mahānagaryā ekasmin vīthīdvāre gṛhapatibhyo dharmamadeśayam / tasmin samipe licchavirvimalakīrtirupasaṃkramya, māmetadvadati sma- 'bhadanta maudgalyāyana, yathāvadātavastrebhyo gṛhibhyo deśayasi, tathā hi dharmo 'vyapadeśyaḥ / bhadanta maudgalyāyana, sa dharmo yathādharma darśayitavyaḥ /
"'dharmo hi, bhadanta maudgalyāyana, niḥsattvaḥ sattvarajo 'pagataḥ / nirātmakaḥ (sa) rāgarajo 'pagato nirjīva upapatticyutyapagataḥ yo 'nāśravaḥ, pūrvāntāparāntaparicchinnaḥ (saḥ) / śāntopaśamalakṣaṇas(sa)rāgarahitaḥ 'nālambanagāmī (so)' nakṣarassarvavācchinno 'nabhilāpyassarvataraṃgarahitaḥ / sarvānugata ākāśasamo varṇaliṅgākāravigataḥ sarvacaraṇāpagato mamābhāvo mamakārāpagatas (saḥ) / (so) 'vijñaptikaścittamanovijñānavigataḥ, pratipakṣābhāvakāraṇādatulyaḥ / hetupratikūlaḥ (sa) pratyayāvyavasthitaḥ /
"'dharmadhātusamavasaraṇāt- (sa) sarvadharmān hi samādadhātyananugamananayena tathatānugataḥ / (so) 'tyantākampyaḥ; ataḥ sthito bhūtakoṭyāṃ ṣaḍviṣayeṣvāśrayarahitatvenākampyaḥ, apratiṣṭhitena yatra yatra gamanāgamanavyapagataḥ, śūnyatāsamavasaraṇaḥ / animittena susphuṭitaḥ (so) / apraṇihitalakṣaṇa eva, kalpanā apanayāpagataḥ / apakārarahitaḥ (so) 'prakṣepa utpādavyayāpagato 'nālayaścakṣuḥśrotraghrāṇajihvākāyamanaḥ paddhatisamatikrānto 'nunnato 'navanato 'vasthito 'calabhūtaḥ /
"'sarvacaryāvigate, bhadanta mahāmaudgalyāyana, evaṃ dharme deśanā katham bhavati? bhadanta mahāmaudgalyāyana, sāpi dharmadeśanā nāmāropitavacanam / yacchravaṇam, tadapyāropitaśravaṇam / bhadanta maudgalyāyana, yatrāropitavacanannāsti, nāsti tatra dharmadeśanā, śravaṇaṃ ca jñānaṃ ca na staḥ / tadyathāpi nāma māyāpuruṣeṇa māyāpuruṣebhyo dharmo deśyeta /
"'anena cittasthānena dharmo darśayitavyaḥ- tvayā sattvendriyakauśalyam karaṇīyam / prajñācakṣuṣā sudarśinā ca mahākaruṇābhimukhībhūtena ca mahāyānavarṇavādinā ca buddhakṛtajñena ca pariśuddhāśayena ca dharmaniruktivijñānena triratnagotrācchinnakaraṇārthāya tvayā dharmo darśayitavyaḥ' /
"ityukte, bhagavan, tathaivam taddharmopadeśena tasyā gṛhapatipariṣado 'ṣṭābhirgṛhapati śatairanuttarasamyaksaṃbodhicittamutpāditam / ahaṃ tu, bhagavan, pratibhānāpagato 'bhūvam / etasmātkāraṇāttasya satpuruṣasya rogapṛcchanagamanannotsahe" /
tato bhagavānāyuṣmantaṃ mahākāśyapamāmantrayate sma- "kāśyapa, licchavevimalakīrte rogapṛcchanāya gaccha" / mahākāśyapo 'pi tvavocat "bhagavan, tasya satpuruṣasya rogapṛcchanagamanannotsahe / tat kasya hetoḥ? abhijānāmi-
"ekasmin samaye mama daridravīthyāṃ piṇḍapātāya sthitaṃ licchavirvimalakirtiḥ, tenopasaṃkramya, etadvadati sma- 'tathā hi mahāsattvagṛhā (ṇi) hitvā, daridragṛhāṇi gacchato bhadantasya mahākāśyapasya bhavantyekadeśamaitrī /
"'tasmāt, mahākāśyapa, dharmasamatāyāṃ sthātavyam / sarvakāle sarvasattvāntsamanvāhṛtya, piṇḍapātaḥ paryeṣṭitavyaḥ / nirāhārāhāraḥ paryeṣṭitavyaḥ / paripiṇḍagrāhavinodanārthāya piṇḍapātāya caritavyam / śūnyagrāmādhiṣṭhitena tvayā grāmaṃ praveṣṭavyam / puṃstrīparipācanārthāya grāmaṃ praveṣṭavyam / buddhavidyayā tvayāntargṛhe gantavyam /
"'anādānena piṇḍapāta upādeyaḥ, jātyandhopamena rūpāṇi draṣṭavyāni, pratiśrutkānibhāḥ śabdāḥ śrotavyāḥ, vāyutulyā gandha ghrātavyāḥ, avijñaptikena rasā anubhavitavyāḥ, jñānasparśābhāvena spraṣṭavyāni sparṣṭavyāni, māyāpuruṣasya vijñānena dharmā veditavyāḥ / yau na ca svabhāvo na ca parabhāvastau nojjvalau / yadajvalanam, tanna śāmyati /
"'yadi, sthavira mahākāśyapa, aṣṭamithyātvāvyatikramaṇe cāṣṭavimokṣasamāpattyāṃca mithyātvasamatayā samyaktvasamatām praviśase, ekapiṇḍapātamapi sarvasattvebhyo dadat, sarvabuddhebhyaśca sarvāryebhyo 'pyanuprayacchasi copanābhya, purata ātmanā bhojanaṃ dṛṣṭaṃ syāt, yathā na ca kleśasaṃprayukto na ca kleśavipramuktastathā hi paribhokṣyasi; na samāhito vā (samādhi-)samutthito va paribhokṣyasi saṃsāranirvāṇāpratiṣṭhitaḥ /
"'bhadanta, ye kecana tubhyaṃ piṇḍapātaṃ dadati, tebhyo mahāphalaṃ vālpaphalaṃ vā na bhavataḥ, na ca madhya(-phalaṃ) viśeṣa(-phalaṃ) vā / (te) buddhapravṛttiṃ samavasaranti, na tu śrāvakagatiṃ / sthavira mahākāśyapa, tathā hyamogharāṣṭrapiṇḍam paribhokṣyasi' /
"ityukte, bhagavan, ahamimaṃ dharmopadeśaṃ śrutvā, āścaryādbhutaprāptaḥ sarvabodhisattvebhyaḥ praṇāmamakārṣam / 'yadi gṛhastho 'pyevaṃpratibhānasaṃpannaḥ ko 'nuttarasamyaksaṃbodhicittannotpādayed' [iti] cintayitvā, pūrvam mahāyāne 'prāpte, tadarvāṃmayā na kaścitsattvaḥ śrāvakapratyekabuddhayānayorviveśitaḥ / bhagavan, etasmātkāraṇāttasya satyuruṣasya rogapṛcchanagamanannotsahe" /
atha bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimāmantrayate sma- "subhūte .......gaccha" / subhūtirapi tvavocat- "bhagavan, .........notsahe /
"ekasmin samaye vaiśālyāmmahānagaryāṃ licchavervimalakīrtergehaṃ piṇḍapātāyāgatasya licchavirvimalakirtirme pātramiṣṭvā, (tat) praṇītāhāreṇa pūrayitvā, etadvadati sma-
"'bhadanta subhute, tvaṃcedāmiṣasamatayā sarvadharmasamatānvayaśca sarvadharmasamatayā buddhadharmasamatānvayaḥ, sāmpratamimaṃ piṇḍapātaṃ bhuṃdhi / (bhuṃdhi,) bhadanta subhūte, yadi tvaṃ lobhadveṣamohānna pratinisṛjya taissārthaṃ tvapratiṣṭhitaḥ; satkāyadṛṣtyanuccālya, ekāyanamārgaṃ gataḥ; tvayāpi tvavidyābhava tṛṣṇayorahatayorvidyāvimuktī punaranavaropite (yadi), paṃcānantariyāṇi ca tava vimuktiśca samāni, tvanna ca vimukto na cāpi baddhaḥ, tvayā catvāryāryasatyāni na ca dṛṣṭāni satyaṃca nādṛṣṭam, phale tvaprāpte pṛthagjano 'pi nāsi, pṛthagjanadharmāt punaranivṛttastvanna cāryo na cānāryaḥ, bhūyo 'pi sarvadharmapratisaṃyuktastu sarvadharmasaṃjñāvipramuktaḥ, (imaṃ piṇḍapātaṃ bhuṃdhi) /
"'(bhuṃdhi, yadi) tvayā śāstā cādṛṣṭo 'śrutaśca dharmārdhaśca saṃgho 'paryupāsitaḥ / ye te ṣaṭ śāstāraḥ yadidam- pūraṇaḥ kāśyapaḥ, maskarī gośālīputraḥ, saṃjayī vairāḍīputraḥ kakudaḥ kātyāyanaḥ, ajitaḥ keśakambalaśca nirgrantho jñātiputras- tān bhadantasya śāstṝnniśrāya, tvam pravrajita (ścedbhuṃdhi) /
"'yena te ṣaṭ śāstāro gacchanti ten āryaḥ subhūtirapi gāmi (cet); sarvadṛṣṭigateṣu praviśan, tvamapi tvantamadhyāpratilabdhaḥ; tvaṃ (cet) punaraṣṭākṣaṇapratipannaḥ kṣaṇāprāptaḥ, saṃkleśasambhūtastvaṃ vyavadānānupagataḥ; yatsarvasattvānāmaraṇaṃ, tadbhadantasyāraṇaṃ (cet);tvaddāne 'viśodhite, bhadanta, ye kecittubhyaṃ piṇḍapātaṃ dadati, te paraṃ tu (cetsva-)vinipātakarāḥ; (yadi) tvaṃ sarvamārasahagataśca sarvakleśāstvatsahāyībhavaṃ gatāḥ; yaḥ kleśasvabhāvaḥ so 'pi (ced-) bhadantasya svabhāvo bhavati, tvayā sarvasattvaghātakacittam upasthāpitam, tvayā sarvabuddhānudhvaṃsanam (kṛtaṃ syāt), sarvabuddhadharmākīrti kṛtvā, saṃghe cāpratisaraṇastvañcenna kadāci parinirvāsi, tata imaṃ piṇḍapātaṃ bhuṃdhi /
"ityukte, imaṃ tannirdeśaṃ śrutvā, bhagavan, mām 'taṃ kim bhāsiṣye 'haṃ, kiṃ vakṣyāmi, kiṃ karaṇīyam?' (iti) cintayamānaṃ, daśadikṣu tamobhūtāsu, tat pātramutsṛjya, gehāt pratiniḥsarantaṃ licchavirvimalakīrtiretadvadati sma-
"'bhadanta subhute, akṣarebhyo 'bhayenedaṃ pātraṃ pratīccha / bhadanta subhūte tat kiṃ manyase tathāgatasya nirmāṇe taduktaṃ syāt, tasmāt kiṃ bhaverbhītaḥ?'- taṃ- 'no hīdaṃ kulaputra' ityavacam / sa māmabravīt- 'bhadanta subhūte, māyānirmāṇasvabhāvebhyaḥ sarvadharmebhyo mā bhaiṣiḥ / tat kasya hetoḥ? teṣu sarveṣvapi vacaneṣu tatsvabhāveṣu tasmāhu nāma paṇḍitā akṣareṣvasaṅgāstebhyo 'trastāḥ tat kasya hetoḥ? teṣu sarveṣvakṣareṣu hyanakṣareṣu, (sarvaṃ) sthāpayitvā, vimokṣaḥ sarvadharmā hi vimokṣalakṣaṇāḥ / '
"asminnirdeśe deśite, devaputrāṇāṃ dviśataṃ dharmeṣu virajaṃ vītamalaṃ viśuddhaṃ dharmacakṣuśca devaputrāṇāṃ pañcaśatamanulomikīm kṣānti prāpnuvanti sma / ahaṃ tu pratibhānāpagatastasmai punarvisarjanasyāsamartho ('bhūvam) / etasmāt kāraṇāt, bhagavan tasya satpuruṣasya rogapṛcchanagamanannotsahe / "
tato bhagavānāyuṣmantaṃ pūrṇamaitrāyaṇīputramāmantrayate sma- "pūrṇa,..... gaccha" / - pūrṇo 'pi tvavocat- "bhagavan..... notsahe..... /
"ekasmin samaye mām mahāvanasyaikasmin pṛthivīpradeśe sthitamādikarmikebhyo bhikṣubhyo dharma deśayantaṃ licchavirvimalakīrtistenāgata edad vadati sma-
"'bhadanta pūrṇa, samāpattimanuprāpyaiṣāṃ bhikṣūṇāñcittam paśya, (dṛṣṭvā) ca dharma prativedasyasva / mahāratnabhājanaṃ pūtikenaudanena mā pīparaḥ / eṣāṃ bhikṣūṇām, jānīhi, adhyāśayaḥ kīdṛśaḥ / vaiḍūryamaṇiratnaṃ kācakamaṇinā mopamāhi /
"'bhadanta pūrṇa, sattvendriyeṣvaniściteṣu, prādeśikendriyam mopasaṃhara / avraṇasya vraṇam mā prasūṣva / mahāmārgāvatārārthik(-ebhyo) vīrthīmañjarīm mā parigrahīaḥ / mahāsamudreṇa gokhurapadaṃ mā pīparaḥ / sumeru sarṣapaphale mā nikṣipa / dinakarasya prabhāṃ khadyotakena mā nirākuru / samyaksiṃhanādārthika(-ebhya) śṛgālarutam mā parigrahīḥ /
"'bhadanta pūrṇa, eṣāṃ sarvabhikṣūṇāṃ hi mahāyānasampratipannanāṃ bodhicittaṃ bhrāntaṃ kevalam; bhadanta pūrṇa, ebhyaḥ śrāvakayānam mā prakāśaya / śrāvakayānaṃ hyabhūtam; sattvendriyakramajñāna ime śrāvakā mayā jātyandhasadṛśā matāḥ' /
"atha licchavau bimalakīrtau tena kālena tādṛśaṃ samādhi samāpanne, yathā tebhyo bhikṣubhyo vividhapūrvanivāsānusmṛtirbhavati, tebhyaḥ samyaksambodhyarthāya buddhānām pañcaśatam paryupāsitebhyaḥ kuśalamūlasamanvāgatebhyaḥ sva bodhicittamabhimukhībhūtvā, te satpuruṣasya pādayoaḥ śirasā praṇipatya pragṛhītāñjalayo 'bhūvan / (yathā) punaste 'nuttarasamyaksambodhyā avinivartanīyā bhavanti, tasmiṃstathā dharma darśitavati, bhagavan, cintayatomamaivamabhūt-
"'śrāvakeṇa, paracittāśayānavivicya, na kasmaiciddharmo nirdeśyaḥ / tat kasya hetoaḥ? śrāvakastu sarvasattvavarāvarendriyavijño nāsti' yathā tathāgatorhan samyaksambuddhastathā nityasamāhito nāsti' / bhagavan, etasmātkāraṇāttasya satpuruṣasya rogapṛcchanagamanannotsahe / "
tato bhagavānāyuṣmantam mahākātyāyanamāmantrayate sma- "kātyāyana,..... gaccha" / kātyāyanastvavocat- "bhagavan,..... notsahe..... /
"ekasmin samaye bhagavatā bhikṣubhyo 'vavādakasūtre 'mantrite, tasya sūtrasya vacananirṇayāya māṃ dharma tadyathā - 'anityatāduḥkhanairātmya śāntyartham' deśayamānaṃ licchavirvimalakīrtistenopasaṃkramya, etadvadati sma -
"'bhadanta mahākātyāyana, pracārasamprayuktāmutpādabhaṅgasahagatāṃ dharmatāṃ mā śādhi / yadatyantato 'nutpāditam, notpadyate, sañjanitanna bhaviṣyati; (yadatyantato) 'niruddham, na nirudhyate, niruddhanna bhaviṣyati, tadhyanityatāyā arthaḥ / yaḥ pañcaskandheṣu śūnyatādhigamenānupapattyavabodhārthaḥ, sa hi duḥkhasyārthaḥ / yātmanairātmyayorabhāvatā, sā nairātmyasyārthaḥ / yatsvabhāvaparabhāvāpagataṃ, tadhyajvalanam, yadajvalanam, tanna śāmyati; yadapraśāntam, tacchāntyā arthaḥ' /
"asminupadeśe deśite, teṣāṃ bhikṣuṇāmanupādāyāsravebhyaścittāni vimuktānyabhūvan / bhagavan, etasmāt..... notsahe" /
atha bhagavanāyuṣmantamaniruddhamāmantrayate sma- "aniruddha,..... gaccha" / aniruddho 'pi tvavocat- "bhagavan, .....notsahe..... / ..... /
"ekasmin samaye māmekasmimsḥcaṃkramaṇe caṃkramyamāṇaṃ, yenāhaṃ tenāgamya, śubhavyūho nāma mahābrahmā brahmaṇāṃ daśasahasreṇa sārdha taṃ deśamavabhāsya, mama pādau śirasābhivandya, ekānte sthita etadavocat- 'bhadantāniruddha, tvaṃ bhagavatāgradivyacakṣurvānākhyātaḥ; āyuṣmato 'niruddhasya divyacakṣuṣā kiyadarvāg dṛśyate?'- tam evamavacam- 'mitra, tadyathāpi nāma puruṣasya cakṣurvataḥ karatale saṃnihitamāmlaphalaṃ dṛśyate, tathā bhagavataḥ śākyamunerbuddhakṣetram, trisāhasramahāsāhasralokadhātum paśyāmī'ti /
"māmetadvadantaṃ licchavirvimalakīrtistaṃ deśamupasaṃkramya, mama pādau śirasābhivandya, etadavocat- 'bhadantasyāniruddhasya divyacakṣuḥ kimabhisaṃskāralakṣaṇaṃ vānabhisaṃskāralakṣaṇaṃ vā? tadyadyabhisaṃskāralakṣaṇam, syād bāhya pañcābhijñāsamam / yadyanabhisaṃskāra(-lakṣaṇam), anabhisaṃskāraḥ syādasaṃskṛtaḥ / sa darśanasyāśaktaścet, sthaviraḥ katham paśyet?'
"ityukte 'bhūvaṃ tūṣṇībhūtaḥ / sa brahmā tu tasmātsatpuruṣādimaṃ nirdeśaṃ śrutvā, āścaryaprāpto 'bhivandanaṃ kṛtvā, etadabravīt- 'loke divyacakṣurvānasti kaḥ?'- āha- 'bhagavanto buddhā hi loke divyacakṣurvantaḥ; te hyanupatasamāhitasthāne sarvabuddhakṣetrāṇi saṃpaśyantyubhābhyām aprabhāvitāḥ' /
"atha brahmā (ca) daśa parijanasahasrāṇīmaṃ nirdeśaṃ śrutvā, adhyāśayenānuttarasamyaksaṃbodhicitaṃ saṃjanayante sma / te mahyaṃca tasmai satpuruṣāya namaskṛtvā, abhivandya, tatraivāntaradhāyiṣuḥ / ahaṃ tu pratibhānāpagato 'bhūvam / etasmāt.....notsahe" /
tato bhagavānāyuṣmantamupālimāmantrayate sma- "upāle,.....gaccha" / - upāliaḥ punaravocat- "bhagavan.....notsahe..... /
"ekasmin samaye dvau bhikṣū āpattimāpannau bhagavati lajjamānau bhagavatsamīpamanupasaṃkramya, tāvubhau yenāham tenopasaṃkramya, māvevaṃ vadataḥ- 'bhadantopāle, āvamāpattimāpannou ca lajjamānau bhagavatsamīpaṃ tvanupasaṃkramya, āyuṣmānupālirāvayoaḥ saṃśayaṃ prativinodayatu, āvāmāpattyāḥ praṇayatu' /
"ityukte, bhagavan, yena tābhyāṃ bhikṣubhyāṃ dharmakathāmadeśayam tena sa licchavirvimalakīrtirapyupasaṃkramya, māmetadvadati sma-
"'bhadantopāle, tvayānayorbhikṣvorāpattirbhūyo dṛḍhā na kartavyā, nāvila(-tarā) kartavyā; anayorāpattivipratisāraṃ prativinodaya / bhadantopāle, āpattirhyadhyātmamapratiṣṭhitā, bahirdhāvyativṛttā; ubhayeṣvasatsu ca (sā) nopalabhyate / tat kasya hetoaḥ? bhagavānavocat cittasaṃkleśena sattvasaṃkleśaḥ; cittavyavadānena viśuddhiriti-
"'subhāṣitārthe, bhadantopāle, cittamadhyātmaṃ vā bahirdhā vā nāsti; ubhayeṣvasatsvapi (tan-)nopalabhyate / cittaṃ yathā tathāpyāpattiaḥ / yathāpattistathāpi sarvadharmāḥtathatāyā nātikrāmaṇti /
"'bhadantopāle, yaścittasvabhāvaḥ- sa bhadantasya vimuktacittasya cittasvabhāvo yena kena cittasvabhāvena ki kadācana saṃkliṣṭo 'bhūt?' abravam-ḥ 'no hīdaṃ' / - āha- 'bhadantopāle, sarvasattvacittaṃ hi tatsvabhāvaḥ /
"'bhadantopāle, saṃkalpo hi kleśaḥ, nirvikalpo 'vikalpanā svabhāvaḥ / viparyāsaḥ saṃkleśa, aviparyāsaḥ svabhāvaḥ / ātmasamāropaḥ saṃkleśaḥ, nairātmyaṃ svabhāvaḥ /
"'bhadantopāle, sarvadharmā hyupapadya, vinaśyanto 'pratiṣṭhitā māyābhravidhudupamāḥ / sarvadharmā anavasthitāḥ kṣaṇamātramapi na tiṣṭhanti / sarvadharmā hi svapnamarīcinibhā abhūtadarśanam / sarvadharmā udakacandrapratibimbakalpāś cittasaṃkalpāt samuchritāḥ / yaiḥ kaiścana tathāhi prajñāyate, te vinayadharā nāmocyante; ye kecanaivaṃ dāṃtāste sudāṃtāḥ' /
"atha tau bhikṣū etadavadatām- 'ayaṃ gṛhapatiaḥ suprajñāvān; vinayadharāṇāṃ bhagavataiṣa hyagra ākhyāto bhadantopālistādṛśaḥ (suprajñāvān) nāsti' / tābhyāmevamavacam- 'bhikṣū, imaṃ yuvāṃ gṛhapatimmā pratijānītam / tat kasya hetoḥ? sthāpayitvā tathāgatam, ye kecanāsya pratibhānapratiprasrabdhyāḥ samarthāḥ śrāvakā vā bodhisattvā vā, te kecinna vidyante / asya prajñālokastajjātīyaḥ' /
"tatastau bhikṣū vicikitsām pratinisṛjya, tatraivādhyāśayenānuttarasamyaksambodhicittaṃ saṃjanayamānau, taṃ satpuruṣamabhivandya, etadavadatām- 'sarvasattvā api caivaṃrūpaṃ pratibhānaṃ labheran', iti / etasmāt .....notsahe" /
atha bhagavānāyuṣmantaṃ rāhulamāmantrayate sma- "rāhula,..... gaccha" / rāhulastvavocat- "bhagavān,..... notsahe..... /
"ekasmin samaye 'nekalicchavikumārā yenāhaṃ tenopasaṃkramya, māmevaṃ vadanti sma- 'bhadanta rāhula, tvaṃ bhagavato 'si putraḥ / cakravartirājyaṃ hitvā, pravrajya, ki tvayopalabdham, pravrajyāyā guṇānuśaṃsaṃ kim?' ityukte, māṃ tebhyo yathāyogam pravrajyāguṇānuśaṃsaṃ deśayantaṃ licchavirvimalakīrtirapi, yenāhaṃ tenopasaṃkrānto mahyannamaskṛtvā, etadavocat-
"'bhadanta rāhula, yathā pravrajyā guṇānuśaṃsaṃ deśayasi tathā na deśayeḥ / tat kasya hetoḥ? pravajyā hi guṇarahitā, anuśaṃsāpagatā / bhadanta rāhula, yasmai saṃskṛtam pravartate tasmai guṇānuśaṃsam; pravrajyā tvasaṃskṛtayogaścāsaṃskṛte guṇānuśaṃsannāsti /
"'bhadanta rāhula, arūpiṇī hi pravrajyā rūpāpagatā, avarāgrāntadṛṣṭivigatā nirvāṇapathaḥ, paṇḍitairvarṇitā, āryaiḥ parigṛhītā sarvamāraparājayakarā, pañcagati niaḥsaraṇam, pañcacakṣuḥ śodhanā, pañcabalaprāptiḥ, pañcendriyāśrayaḥ; (sā)'nyebhyo 'pīḍā pāpadharmāsaṃsṛṣṭā paratīrthikasudamanaṃ, prajñaptisamatikrāntā kāmapaṃke gambhīraḥ, ādhāraṇarahitā mamābhāvā vītāhaṅkārā; anupādānam, anupāyāsaḥ, saṃkṣobhapratiniḥsargaḥ, svacittavinayaśca paracittarakṣaṇam, śamathasāmagrī, sarvatra niravadya(-tvam)- sā hi pravrajyā nāma / ye kecana tathā hi pravrajitāste supravrajitāḥ /
"'kumārāḥ, etādṛśe svākhyāte dharme pravrajata / buddhotpādo durlabhaḥ, kṣaṇasampadapi ca durlabhā, durlabhā punarmanuṣyagatiaḥ' /
"te kumārā etadavadan- 'gṛhapate, asmābhiryathā śrutam tathāgatena(oktam)- mātāpitṛbhyāmanutsṛṣṭaḥ pravrājako na (bhavatī'-)ti / sa tānabravīt- 'kumārāḥ, anuttarasamyaksambodhicittaṃ saṃjanayamānāḥ prayatnena pratipatsyatha / (tathā hi) yūyaṃ tattvataḥ pravrajitāścopasampannāḥ' /
"atha trisahasraṃ dviśataṃ licchavikumārā anuttarasamyaksambodhicittamutpādayanti sma / bhagavan, etasmāt.....notsahe" /
tato bhagavānāyuṣmantamānandamāmantrayate sma- "ānanda,.....gaccha" / ānanda; punaravocat- "bhagavan,.....notsahe..... /
"ekasmin samaye bhagavataḥ kāya eko rogo niścārya, tasmai kṣīramākāṅkṣamāṇo 'hamekasya brāhmāṇamahāśālakulasya dvārasamīpe pātradhārī sthito ('bhūvam) / licchavirvimalakīrtirapi taddeśamupasaṃkramya, mahyannama skṛtvā, evaṃ vadati sma-
"'bhadantānanda, kimartham kalyameva pātramādāya, asya kulasya dvārasamīpe sthito 'si?'- tamevamavacam- 'bhagavataḥ kāya eko rogo niścārya, tasmai kṣīreṇa prayojanāttad(-bhaiṣajyaṃ) paryeṣa' ityavādiṣam / sa māmetadavocat-
"'bhadantānanda, evammā vagdhi / bhadantānanda, tathāgatasya hi kāyo vajrakaṭhinaḥ, sarvākuśalavāsanāprahīṇaḥ / tasmai sarvakuśaladharmopetāya rogaḥ kuto bhavet? ātaṃkastasmai kutaḥ?
"'bhadantānanda, bhagavate 'nudhvaṃsanākaraṇāya tūṣṇīm pratigaccha / kañcidanyametanmā vagdhi / mahāmahaujaskā devaputrāśca buddhakṣetrasamāgatā bodhisattvā hi śroṣyanti / bhadantānanda, yadi parīttakuśalamūlopetaścakravartirājo 'pyarogaḥ, tasmā apramāṇakuśalamūlasahagatāya bhagavate rogaḥ kutaḥ? tat sthānanna bidyate /
"'bhadantānanda, māṃ lajjitakaraṇāya pratigaccha / anyatīrthikāḥ, mīmāṃsakāḥ, paribrājakāḥ, nirgranthāḥ, ājīvikāśca hi śroṣyanti / ta evam- 'aho yadyeṣāṃ śāstā svāturatrāṇasyāpyasamarthaḥ, sattvāturāṇāṃ trāṇamiva (dātuṃ) kutaḥ śakrotī'(-ti) cintayiṣyanti / bhadantānanda, praticchādayamāno 'ntardhānaṃ gaccheḥ, kaścicchṛṇuyāt /
"'bhadantānanda, tathāgatā hi dharmakāyaḥ, na (sa) āhārapoṣitaṃ deham / tathāgatāḥ sarvalokadharmasamatikrānto lokottarakāyaḥ / tathāgatasya kāyo 'nupadravo vinivṛttāsravaḥ / tathāgatasya kāyo hyasaṃskṛtaḥ sarvasaṃskārāpagataḥ / bhadantānanda, īdṛśāya vyādhimeṣṭum, ayuktiścāsadṛśam' /
"'ityukte, tatra 'kim mayā bhagavato mithyā śrutam, mithyodgṛhītam?' (iti) cintayamāno 'tilajjito bhūtvā, athāntarīkṣātsvaramaśrauṣam- 'ānanda, gṛhapatiryathā deśayati, tattathā; api tu bhagavati pañcakaṣāya kāla utpanne, ataḥ sattvā hīnena pradānacaritena damyāḥ / tataḥ, ānanda, alajjitaḥ kṣīramāhṛtya pratigacche '-tyavādīt /
"bhagavan, licchavervimalakīrteḥ praśnasamādhānopadeśastādṛśo ('bhut) / etasmādbhagavan,..... notsahe" /
evameva pañcaśatamātrāḥ śrāvakā anutsahamānāḥ "svapratibhānam" bhagavantamavocan / yallicchavinā vimalakīrtinā saha kathitaṃ, tatsarvaṃ bhagavantamavocan /
atha bhagavān bodhisattcaṃ maitreyamāmantrayate sma - "maitreya,..... gaccha" / maitreyastvavocat- "bhagavan,..... notsahe..... /
"ekasmin samaye santuṣitadevaputragaṇena (ca) tuṣitavaṃśadevaputraiḥ sārdha (yenāhaṃ), bodhisattvamahāsattvānāmavaivartikabhūmimārabhya, tathā hi dharmakathāṃ kathayamānaḥ, tena licchavirvimalakīrtirūpasaṃkramya, māmetadavocat-
"'maitreya, yadi tvaṃ bhagavatānuttarāyāṃ samyaksambodhyāmekajātipratibaddho vyākṛtaḥ, sa maitreyaḥ kayā jātyā vyākṛtaḥ? atītena kim? aho svidanāgatena? aho svitpratyupannena? tatra yātītajātiḥ, sā hi kṣīṇā / yadanāgatam, tadananuprāptam / pratyutpannajātyāṃ tu sthānannāsti / tad yathā bhagavatā- 'tathā hi bhikṣo, ekakṣaṇe tvaṃ jāyase, jīryase, mriyase, cyavase, upapadyasa' iti subhāṣitam / anutpāde niyāmāvakrāntiḥ, ajātikhyākṛtā /
"'anutpadyamānaścennābhisambudhyase; maitreya, kathaṃ vyākṛto 'si? tathatājātyā vā tathatānirodhena vā? tathatotpādanirodhāpagatā, anupatsyamānā cānirotsyamānā /
"'yā sarvasattvānāṃ, sarvadharmāṇāñca sarvāryāṇāṃca tathatā, sā hi, maitreya, tavāpi tathātā / tvañcedevaṃvyākṛtaḥ, sarvasattvā apy-(evaṃ-) vyākṛtāḥ / tat kasya hetoḥ? tathatā hi dvayāprabhāvitā, nānātvāprabhāvitā / tena hi, maitreya, yadā tvaṃ bodhimabhisambhotsyase, tadā sarvasattvā api tādṛśāṃ bodhimabhisambhotsyante / tat kasya hetoḥ? bodhirhi sarvasattvānvayā / maitreya, yadā tvaṃ parinirvṛtastadā sarvasattvā api parinirvāyiṣyanti / tat kasya hetoḥ? (yadi) sarvasattvāḥ (syur) aparinirvṛtāḥ, tathāgataḥ (syād) aparinirvṛtaḥ / sarve te sattvāḥ suparinirvṛtāstena hi nirvāṇajātīyā dṛśyante / maitreya, tasmādimān devaputrān mā vipralambhasva, mā vañcayasva /
"'bodhyānna kaścit pratiṣṭhite(vā) vivartate(vā) / tasmānmaitreya, imān devaputrāṃstāṃ bodhisaṅkalpadṛṣṭimutsarjaya / bodhinna kāyena nāpi cittenābhisambudhyati / bodhirhi sarvanimittavyūpaśamaḥ / bodhiḥ sarvālambanāropa rahitā, sarvamanasikārapracārāpagatā, sarvadṛṣṭigataparicchinnā, sarvaparitarkavigatā; bodhiḥ sarveñjitacetaścalanavisaṃyuktā, sarvapraṇidhānāpravṛtā, sarvodgrahaṇavirahitā, aśleṣapratipannā, dharmadhātuniśrayaniśritā, tathatānvayā bhūtakoṭyavasthitā manodharmābhāvenādvayā, ākāśasamasamā, utpādavyayasthityanyathātvābhāvenāsaṃskṛtā /
"'bodhiḥ sarvasattvānāñcittacaryādhyāśayaparijñā, āyatanānāṃ dvārābhūtā sarvavāsanāpratisandhikleśavipramuktāsaṃsṛṣṭā, sthānāsthānavisaṃyogena viṣayāpratiṣṭhitā, - '-samantatodeśānavasthitā, prādurbhāvinī tathatānupasthitā / bodhirnāmamātrā, tannāmāpyacalam / āyūhaniryūhavigatā bodhirataraṅgā / bodhirnirupāyāsā, prakṛtyā pariśuddhā, prabhāsaḥ svabhāvaviśuddhā / bodhiranudgrahaṇā svanālambanā, sarvadharmasamatādhigamenābhinnā / bodhirudāharaṇa viśleṣeṇānupamā, suduravabodhā-yataḥ sūkṣmā /
"'bodhiścedākāśasvabhāvena sarvatragā, sā hi kāyena vā cittena vābhisambuddhanāy āsamarthā / tat kasya hetoḥ? kāyo hi tṛṇakāṣṭhakuḍyapathapratibhāsanibhaḥ / cittamarūpamasanidarśanamaniśrayamavijñaptikam" /
"bhagavan, asminupadeśe prakāśite, tasyāḥ pariṣado dve śate devaputrāṇāmanutpattikadharmakṣāntim prāpnuvan / ahaṃ tvapagatapratibhāno 'bhūvam / etasmāt.....notsahe" /
tato bhagavālliṃcchavikumāraṃ prabhāvyūhamāmantrayate sma- "prabhāvyūha,..... gaccha" / prabhāvyūho 'pyavocat- "bhagavan,..... notsahe..... /
"ekasmin samaye vaiśālyā mahānagaryā nirgato 'haṃ licchaviṃvimalakīrtim praviśantaṃ samāgamam / sa māmabhivādya, (tam) etadavādiṣam- 'gṛhapate, kuta āgataḥ?' sa māmabravīt- 'āgato bodhimaṇḍāt' / tamabravam- 'tadvodhimaṇḍannāma kimadhivacanam?' -sa māmetadavocat- 'kulaputra, bodhimaṇḍannāmatadhyakṛtrimakāraṇādāśayamaṇḍam, vyāpārakarmottāraṇakāraṇāttad hi yogamaṇḍam, viśeṣādhigamakāraṇāttad hyadhyāśaya maṇḍam, samavismāraṇakāraṇāttad hi bodhicittamaṇḍam /
"'vipākāpratikāṅkṣaṇatākāraṇāttad hi dānamaṇḍam; tacchīlamaṇḍaṃ praṇidhānaparipūraṇāt; sarvasattveṣu pratighacittābhāvena kṣāntimaṇḍam; avinivartanīyakāraṇādvīryamaṇḍam; cittakarmaṇyatākāraṇād dhyānamaṇḍam; pratyakṣadarśanāt prajñāmaṇḍam /
"'sarvasattveṣu samacittakāraṇānmaitrīmaṇḍam; sarvopakramasahanakāraṇāt karuṇāmaṇḍam; dharmānandābhiratyadhimuktikāraṇānmuditāmaṇdam; anunaya pratighapratinisargāt tadhyupekṣāmaṇḍam /
"ṣaḍabhijña (-prātpyā)'bhijñāmaṇḍam, nirvikalpādvimokṣamaṇḍam, sattvaparipācanādupāyāmaṇḍam, sarvasattvasaṃgrahakāraṇātsaṃgrahavastumaṇḍam, pratipattisākhyāpārācchravaṇamaṇḍam, yoniśaḥ pratyavekṣaṇānnidhyaptimaṇḍam, saṃskṛtāsaṃskṛtaprahāṇakāraṇādvodhipākṣipākṣikadharmamaṇḍam, sarvalokāvaṃcanātsatyamaṇḍam, avidyāsravakṣayājjarāmaraṇaṃ yāvadāsravakṣayakāraṇāt pratītyasamutpādamaṇḍam, yathābhūtamabhisambodhikāraṇātsarvakleśapraśamamaṇḍam /
"sarvasattvaniḥsvabhāvāt tadhi sarvasattvamaṇḍam, śūnyatābhisambodhikāraṇāttad hi sarvadharmamaṇḍam, acalakāraṇātsarvamārapramardanamaṇḍam, praveśaviyogāttraidhātukamaṇḍam, abhayāsantrāsakāraṇāt siṃhanādanādino vīryamaṇḍam, sarvatrāninditakāraṇāttad hi sarvabalavaiśāradyāveṇikabuddhadharmamaṇḍam, kleśāśeṣakāraṇāttraividyatāmaṇḍam, sarvajñajñānasamudāgamāt tadhyekacittakṣaṇe sarvadharmaniravaśeṣādhigamamaṇḍam /
"'yāvattathā hi, kulaputra, bodhisattvāḥ pāramitāsamanvāgatāḥ, sattvaparipācanasamarpitāḥ, saddharmādhāraṇapratisaṃyutāḥ (tādṛśānāṃ) kuśalamūlasahagatānāṃ sarvāṇi pādaniḥkṣepaṇotkṣepaṇāni, bodhimaṇḍādāgatānī, buddhadharmebhya āgatāni, buddhadharmeṣu pratiṣṭhitāni' /
"bhagavan, asminnirdeśe deśite, devamanuṣyāṇāṃ pañcaśatamātreṇa bodhicitta utpādite, ahaṃ tu tato 'pagatapratibhāno 'bhūvam / etasmāt.....notsahe" /
atha bhagavān bodhisattvaṃ jagatīṃdharamāmantrayate sma- "jagatīṃdhara,.....gaccha" / -jagartīdharastvavocat- "bhagavan,.....notsahe..... /
"ekasmin samaye svasthāne sthitikāle yenāhaṃ, māraḥ pāpīmānapsarasāṃ dvādaśasahasraiḥ parivṛtaḥ śakrasya veṣeṇa tūryañca saṅgītimupādāya, tenopasaṃkramya mama pādau śirasābhivandya, sa saparivāro mām puraskṛtavānekānte 'sthāt /
"tantu śakram devendraṃ cintayamānastametadavacam- 'kauśika, tubhyaṃ svāgatam / sarvakāmaraseṣvapramādaṃ kuru / kāyajīvabhogāt sārādānānityatāsaṃkalpaṃ bahulīkuru' /
"atha sa māmetadavādīt- 'satpuruṣa, imāni dvādaśasahasrāṇyapsarasām madgṛhāṇa ca imāstava parivāraṃ kurva-' iti vadati sma / tamevam- 'kauśika, ayogyavastu śramaṇāya śākyaputrāya mā dāḥ / tadhyasmabhyamayogyam' ityavadam / tasyāṃ kathāyāṃ kathitāyām, sa licchavirvimalakīrtirupasaṃkramya, māmevam- 'kulaputra, asmiñśakra evaṃ saṃjñāmmotpādaya / ayaṃ hi māraḥ pāpīmān / tvayi viḍambanārthamāgataḥ, (sa) śakro nāstī'- tyavadīt /
"atha licchavirvimalakīrtistaṃ māraṃ pāpīmantamevam- 'māra pāpīman imā apsarasaḥ śramaṇāya śākyaputrāyāyogyāḥ; tena mahyaṃ tāḥ prayacche'- tyavocat / tato mārasya pāpīmato bhayabhītasya saṃvignasya- 'ayaṃ licchavirvimal