Tàng Kinh Việt
Tàng Kinh Việt
Phạn tạng (Sanskrit Canon)bsu058_u.htmNguyên tác: Sanskrit

Luật Kinh, Phẩm Xuất Gia (Vinayasūtram, Pravrajyāvastu)

Kinh (Sūtra) ghi lại lời dạy của đức Phật, thuộc tạng Kinh trong Tam tạng Phật giáo Sanskrit. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).

Văn bản gốc(Sanskrit)

Trang 1 / 3 (50.000 ký tự/trang)
Vinayasūtram
(VinSū 3)
[1 pravrajyāvastu]
[(i) śrāmaṇeratvopanayam]
// ṃamaḥ sarvajñāya //
[saṃgrahārthaṃ bodhisattva]ścakārāsau guṇaprabhaḥ /
sūtrāṇi vinayasyeyaṃ vṛttisteṣāṃ nigadyate //
tatredamādisūtram (1) atha niryāṇavṛttam // athetiśabdo 'dhikārārtham / āsūtrasaṃdarbhaparisamāpterniryāṇavṛttamadhikṛtaṃ veditavyam / prāptiratrayānaṃ, na gamanam / niryāṇaṃ yāti niryāṇaṃ niryāti aneneti / tadyathā - grāmaṃ prāptaṃ i[tivat / niḥ-śabdo 'punarāvartanakhyāpanārtham / apunarāvartakaṃ yānaṃ niryāṇa]miti śeṣaḥ / nirūpadhiśeṣanirvāṇaprāpteruktiḥ / tadvā apunarāvarttakaṃ yānam? / atha kimiti / niryānti taditi niryāṇamiti / anena śabdena sopadhiśeṣanirvāṇaprāptiḥ atroktā iti na gamyate / niryāti anena iti vā mārgo 'bhihita iti [cet], 'yasmānna niḥśabdo upakramaṇārthamāgataḥ, [nāpi paryantārthaṃ / etadāśritya sopadhiśeṣanirvāṇo]ktiḥ // saṃsāravṛttasyopakramabhūtaṃ ato yānaṃ niryāṇaṃ, paryantagamanaṃ saṃsāravṛttasya vā iti, sa ca nāśritaḥ / kiṃ tarhi apunarāvṛttyartho niḥśabdo 'tra abhīṣṭaḥ / tena yadevāpunarāvarttakaṃ yānaṃ tasyaivānenoktiḥ, nānyasya / yataśca yāṃ samāpattikakṣā[māgamya vajropamāyā anantaraṃ sopadhiśeṣanirvāṇasaṃprāptiḥ] // tatkakṣāto yad vyutthānena kakṣāntare gamanaṃ na sā na punarāvṛttiḥ / arhatvāditaḥ parihāṇiḥ sā antardhānameva // mārgasya punaḥ prāptiratra yānam, na gamanamiti // [tasmāt] gamanārthāsaṃśrayādapi niryāṇatvāprasaṅgaḥ // niryāṇagāmivṛttaṃ niryāṇavṛttam // vṛttaṃ punaratredaṃ dharmakāṇāṃ [mudrā / yadvṛttaṃ tadaśeṣataḥ vinayena proktaṃ veditavyam / tato 'trapravra]jyā vibhaṅga-poṣadha-varṣa-pravāraṇā-kaṭhina-cīvara-carma-bhaiṣajya-karma-pratikriyā-kālākālasaṃpāta-bhūmyantarasthacaraṇa-parikarma-karmabheda-cakrabheda-adhikaraṇa-śayanāsanavastu-ityanenānukrameṇa kṛtsnasya vinayavidheḥ saṃniveśanam / yasmāt ayamatra abhisaṃdhiḥ - nyā[yyā etena vidhinā pravrajyopasaṃpadoḥ upalabdhiḥ / 'eteṣāṃ ca evaṃvidhānāṃ] ceha saṃgrahaḥ, evaṃvidhāścātra varjyāḥ / ityasya pūrvaṃ vaktuṃ yogaḥ iti ādau pravrajyāvastunaḥ saṃniveśanam / śāsane praviṣṭasya anupete 'tra vṛtte śikṣāniḥ kṣepaṇādinā iyaṃ śikṣā / ityato 'nantaraṃ vibhaṅgasya [saṃniveśanam] // poṣadhavastvādīnāmapi imānyatra kramakāraṇāni - paripoṣaṇaṃ yathā samāttāyā śi[kṣāyā kāle-kāle sūtramāśritya / tasmāt poṣadhāvastu abhihi]tam // yasmin kāle ekatrāvasthānena arthasaṃpattiḥ tadavasthānagatau vidhiḥ ityato varṣavastu
// niyatavāsātmake varṣavāsānte dṛṣṭādibhiḥ tribhiḥ sthānaiḥ (VinSū 4) saṃghaṃ pravārayāmīti śuddhau satyāṃ utsargadānasya yujyamānatā ityato 'nantaraṃ pravāraṇāvastu // vyūhabandhaḥ kaścidasya varṣāvasātmano [niyatavāsasya prati-kañcukabhūtaḥ vidyate / prasrabdhivihāritārthaṃ avalambanīyaḥ / asya anantaraṃ tasya kramaḥ iti kaṭhinavastu niveśitam // pṛthaktatra nāpattau cīvaravibhāgasya yogaḥ iti apagatattvena tayoḥ vyūhabandhayo cīvaradānasya kālaḥ iti cīvaravidheḥ āśrayaṇam / cīvaraprabhedabhūtaṃ jñānaṃ carmaṃ ityatonantaraṃ carmavastu [niveśitam] // na vinā rogapratīkāreṇa eka(ḥ) pṛthagvā vihartu śakyata i[ti sahapratyā] sannābhyāṃ pūrvāparakālābhyāṃ pratha(ma)meva cīvaradānakāle prāyaśo glānyā pātasya bhāvaḥ / tadgato 'smāt pratikriyāvidhiyuktarūpa iti bhaiṣajyavastu // utpannotpanneṣu evaṃ viharatāṃ karaṇīyesu anuṣṭhānavidhiḥ, ityatonantaraṃ karmavastu // udvṛttānāṃ praṇidhikarmārhādīnāṃ praṇidhikarmakaraṇādinā niyamanaṃ pratyāpādanaṃ ca avasāraṇādinā yuktamityataḥ pratikriyāvastu // āpannasaṃghāvaśeṣasya ca kālākālasaṃpāta-bhūmyantarasthacaraṇavastunoḥ niyamanapratyāpādanārthaṃ saṃniveśanam / kauśāmbaka-pāṇdulohitaka-pudgalaparivāsikavastūni pratikriyāvastvādi nāmabhiḥ uktāni / saṃjñāntaraniveśanaprayojanaṃ tatraiva krame vakṣyāmaḥ // niyamanādau anupatiṣṭhatāṃ paridamanaṃ yuktarūpamityataḥ parikarmavastu // [poṣadha]sthāpanavastunaḥ etatsaṃjñāntaraṃ vakṣyamāṇārthaṃ dvaidhagateṣu vṛttamityetatkarmacakrabhedavastunī // vyavahāragato vidhiḥ ato 'nantaraṃ yujyate / ityasmādadhikaraṇavastu // yatraitad sarvaṃ anyaśca kuśalapakṣo 'nuṣṭhīyate sthāne, tadgato 'smādvidhiḥ yukta iti śayanāsanavastu niveśitam // kṣudrakādīnāṃ caitad - prabhedabhūtatvāt anatireka ebhyaḥ iti na pṛthaksūtraṇam // yatra yasya yogaḥ tatastatraiva niveśitam / ācāryopādhyāhyānujñānāt [anantaraṃ] yaḥ pravrajyopanayavidhiḥ tadupadarśanārthamāha - (2) sarvasmin sannipatite saṃghe kṛtedaveṣaṃ nipatya pragṛhītāñjaliṃ utkuṭukasthaṃ vṛddhānte yācitavantaṃ trirjñapticaturthena karmaṇā saha pravrajyopasaṃpadau upanayeyuḥ iti purā-kalpaḥ // maṇḍalake saṃghaikadeśasannipātapratiṣedhārthaṃ sarvasmin iti vacanam // na maṇḍalakasthe 'pi saṃghai(ka)deśe, kiṃtarhi tadantasīmānivāsini sarvasmin // kṛto 'yaṃ veṣo 'nena iti
kṛtedaṃveṣāḥ // ayamiti buddhaśāsanabhikṣuveṣāpadeśaḥ / apanītakeśaśmaśruṃ bhikṣuveṣaṃ ca prāvṛtricīvaraṃ ityarthaḥ / nipatya iti vṛddhānta iti yadvakṣyate, tasya cābhisaṃbandhaḥ / vṛddhānte nipatya pañcamaṇḍalakena vandanāṃ kṛtvā ityarthaḥ // pragṛhītāñjalimiti kṛtāñjalim // utkuṭukasthamiti utkuṭukikayā 'vasthitam / nāsanopaviṣṭam / kvāvasthitamityāha vṛddhānte // nanū niṣaṇṇasya utkuṭukikayā vṛddhānte pragṛhītāñjalitvaṃ ityetatsaṃghādhīne karmaṇi-paribhāṣāyāṃ sarvakarmādhikārikaṃ sūtritam / tata eva ihāpi karmatvāt asya tritayasya prāptau satyāṃ (VinSū 5) kimiti punarvacanam - 'vartamānakalpādhikārikatvāt pragṛhītāñjali' mityādeḥ paribhāṣāto astyasyeha purākalpe siddhiritivacanam // yācitavantamiti kim / pravrajyopasaṃpadau / yācanaṃ punaḥ - "śṛṇotu, bhadantāḥ saṃgho, ahamevaṃnāmā ākāṅkṣāmisvākhyāte dharmavinaye pravrajyopasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam" iti vistaraḥ // anena mantreṇa triryācitavantaṃ jñapticaturthena karmaṇā iti tisro vācanā jñapticaturthā yasmin karmaṇi tad jñapticaturthaṃ karma, tena // sahapravrajyopasaṃpadau iti pravrajyopasaṃpacca samānakālaṃ, na krameṇeti // upanayeyuriti saṃghabhūtā bhikṣavaḥ // tathā ca mantraḥ"śṛṇotu, bhadantāḥ saṃgho, ayamevaṃnāmā ākāṃkṣati svākhyāte dharmavinaye pravrajyāmupasaṃpadaṃ bhikṣubhāvaṃ yāvat prāvrājita upasaṃpādita evaṃnāmā saṃgheneti" // iti purākalpaḥ // iti-śabdaḥ prakāravācī // purākalpa iti vartamānakalpāt prāk evaṃ-prakāraḥ pravrajyopasaṃpadvidhirityarthaḥ // atha kimiti vartamānakalpa eva bhagavatā na prākprajñaptaḥ, kiṃ nā purākalpatyāgena asya vidheḥ punaḥ prajñapanam? [iti cet], viśuddhasattvā hi te tadānīṃ pratipattāraḥ / teṣāṃ na krameṇa viniyamyatvaṃ, na parāvaṣṭaṃbhena pariśikṣaṇaṃ vā / [na] glānyameṣāṃ, kṛtapuṇyatvāt asat na saṃpadyate - 'saṃpanne vā bhavantyeṣāṃ svayamevānukampakāḥ' / āntarāyikadharmāṇāṃ tadānīṃ anāpatteḥ / tathā 'pasartṝṇāṃ ityataḥ purākalpaprajñapanam / yadā tvanyavidhā apyete jātāḥ tadottarasya saṃprattaṃ naiva kaścidupayogaḥ / kimanenehopanibaddhena? yadyapyanena kalpenā[dhunā] 'vyavahāraḥ,
tathāpi nāstyasyottarādanyatvaṃ, parikaramātrakaṃ tadasya yaduttaratra viśeṣaḥ / tatredaṃ mantratantram / etāvanmātrakamevāsīt, dvikamevaitadāsī(t) / vinayavaśādasya aparasyātravidheḥ vyavasthā-[na]-mityāsyārthasya khyāpanārthaṃ asyopanibandhaḥ / evaṃ saprayojanaḥ purākalpa upadarśitaḥ //
vartamānakalpa idānī[mucyate] - (3) niśritasya kaṃcidbhikṣuṃ tatropādhyāyatayā pravrajyopasaṃpadau // kaṃcidbhikṣumiti / nāvaśyaṃ, yanniśritya pravrajyā tamevopasaṃpaditi pradarśanārthaṃ kaṃcit - iti vacanam / 'kathaṃ niśritya' āha upādhyāyatayā / 'kimartha niśritasya' ityāha tatra iti / pravrajyopasaṃpadapekṣaṃ / nimittasaptamī caiṣā / pravrajyopasaṃpannimittaṃ upādhyāyatvena kaṃcidbhikṣuṃ niśritasya pravrajyopasaṃpadau bhavataḥ, na yathā purākalpe kaṃcidaniśritasyaiveti // pravrajyā punaratra yattasyāṃ arhavṛttaṃ śrāmaṇerasaṃvaraḥ, tenānusaktā veditavyāḥ / pra[vra]jyā śrāmaṇerasaṃvaraśca ubhayamapyenaṃ niśritasya / viśeṣaḥ punaratra upādhyāyādeva pravrajyā, saṃvaraḥ punaranyata iti / niśritasya niśrayaparigrahe vidhimāha - (4) pṛṣṭvā āntarāyikaṃ pariśuddhāya pūrvo [pādhyāyatvenā vakā]śaṃ kuryāt / pravrajyāyā yadāntarāyakaraṃ mātṛvadhādi tadāntarāyikamatra abhipretam / ato 'sau niśrayaḥ pravrajyāpekṣamāntarāyikaṃ pṛṣtvā, na santi cet asya te dharmāḥ (VinSū 6) tataḥ pariśuddhāyāsmai pūrvopādhyāyatvena śrāmaṇeropādhyāyatvena avakāśaṃ kuryāt - 'ahaṃ bhadantaṃ pravrājayāmi' iti / tathā ca granthaḥ - "yasya kasyacit pravrajyāpekṣa upasaṃkrāmati, sa tenāntarāyikān dharmān pṛṣṭa udgṛhītavya" iti / saṃvarāṇāṃ ānupūrvyaṃ darśayannāha - (5) nānupapannasya pūrvaṃ upāsakatva-śrāvaṇeratva-bhikṣutvānāmuttaram / eṣāmupāsakatvādīnāṃ pūrvaṃ-pūrvaṃ parvānupapannasya tādātmyopagatyā anupagatasya uttaraṃ uttaraṃ parva na kāryam / vyavasthākhyānametad // pṛṣṭvā āntarāyikān pravrajyāpekṣaṃ ādāvupāsakatvaṃ grāhayet, tataḥ śrāmaṇeratvaṃ, tato bhikṣutvaṃ bhavati ityasya bodhanārthaṃ / na tvetadarthaṃ pūrvasminnasamāttena bhavatyuttarasya rūḍhiriti // bhikṣusaṃvarasya pūrvaṃ saṃvarāntareṇāpi rūḍhau mukhyamastyeva [mūla]vacanam / śrāmaṇerasaṃvarastu upāsakasaṃvaraṃ vibhavati iti rūḍhiḥ / bhikṣusaṃvaraḥ pratiśaranaṃ na tvasti[iti] vacanam / śaraṇagamaṇapūrvakaṃ saṃvarādānamiti darśayannāha - (6) śara[ṇa]gatyabhyupaga[mavaca]nopakramaṃ upāsakatva-śrāmaṇeratvābhyupagamavacanaṃ kurvīta // gatirgamanam / śaraṇagamanasyābhyupagamaḥ śaraṇagatyabhyupagamaḥ - buddhaṃ śaraṇaṃ gacchāmītyādi / tadabhidhāyakaṃ vacanaṃ śaraṇagatyabhyupagamavacanam, tadvacanam / upakrama ārambhaḥ / upāsakatva-śrāmaṇeratvābhyupagamavacanaṃ kurvīta // ko 'sau? pratīpattā, ayamarthaḥ / evaṃ samādātrā vaktavyam - "sāmanvāhara bhadanta ahaṃ evaṃnāmā buddhaṃ śaraṇaṃ gacchāmi yāvat gaṇānāmagryam, upāsakaṃ māṃ bhadanto dhārayatu yāvajjīvam, samanvāhara bhadanta ahamevaṃnāmā buddhaṃ yāvat gaṇānāmagryaṃ / śrāmaṇeraṃ māṃ ācāryo dhārayatu //" evaṃ bhūtāveva saṃdarbhau triḥ āvartayitavyau // ye[na]tu ke[na]ciccharaṇagamanaṃ ādau trirāvartya tataḥ paścādupāsakaṃ māṃ bhadanto dhārayatu, śrāmaṇeraṃ māmācārya ityabhidhīyate, so 'sau vedayitavyaḥ // - yasmādanayoḥ saṃvarasamādānavacasoḥ, evaṃ sati, śaraṇagamanoktiḥ naiva aṅgabhāvaṃ pratipadyate / kiñca yena prāgeva śaraṇagamanamātraṃ [abhyupagamyate] tasya saṃvarādānakāle śaraṇagamanasyāvacanīyatāpattiḥ
// avaśyaṃ caitad nirvāṇāśayaprarūpaṇārthaṃ asminkāle vaktavyam / evam hyetad saṃvarasamādānavacasoḥ aṅgaṃ bhūtaṃ bhavati, nānyathā / na ca nirvāṇāśaya-dārḍhyamantareṇa saṃvarasyotthānam // yasmāt nirvāṇānuguṇyaḥ saṃvaraḥ, upasaṃpadastarhi śaraṇagamanavacanamantareṇa kathaṃ rūḍhiḥ? naiṣa doṣaḥ / upasaṃpacchabdādeva tadarthasiddheḥ / sarvākaranīyaviratilakṣaṇatvāt, sarvātmanā hi nirvāṇopagatiḥ upasaṃpad / yataḥ upasaṃpadi sthitaḥ nirvāṇānuguṇyo vyavasthito bhavati // kurvīta ityātmanepadaṃ pratipattyā etat karanīyaṃ ityetatsaṃdarśanārtham / yadatraparo 'bhidhatte śikṣaṇaṃ taditi mantavyaṃ, na dānagrahaṇam, upoṣadhe 'pi pratipatturevaitatkaraṇīyaṃ iti mantavyam / yatte dānagrahaṇadharmaḥ tatra iti kecid varṇayanti śikṣaṇādeva / bhrāntirasau teṣāmiti jñeyam, tulyatvātsamādānasya // (7) anantaramasya śikṣotkīrttanaṃ (VinSū 7) [abhyupagamarūpeṇa] iti // asya iti upāsakatva-śrāmaṇeratvābhyupagamavacanasyānantaraṃ upāsaka-śrāmaṇerakaśikṣāyāḥ tacchikṣāpadānāṃ yathāyogamutkīrtanam / pūrvatra pañcānāṃ, uttaratra daśānām, kena prakāreṇa ityāha - abhyupagamarūpeṇa / itaśca itaśca prativiramāmi iti, no tu idaṃ cedaṃ ca rakṣyaṃ yattvayā samāttam iti // (8) svayaṃ upāsakatāṃ upanīya, ārocakāya saṃghasya arpayet bhikṣave // svayamiti prakṛtatvāt upādhyāyaḥ, sa hi tatpravrājane kṛtāvakāśaḥ / sa svayamevopāsakatāmupanīya upāsakasaṃvaraṃ dattvā / yastaṃ pravrajyāpekṣaṃ saṃghasya ārocayate, tasmai samarpayeta bhikṣave - 'ārocayaina'miti / bhikṣusaṃbandhādasyeti - kartavyatājātasya / svārthamevaitadupādhyāyasyeti pradarśanārthamātmanepadam // [jñaptyādi]-karmātmakatvādasya anupasaṃpannenāpi saṃghe pravrajyāpekṣasya ārocanaṃ na virudhyata ityasya vikalpasya vyudāsārthaṃ bhikṣave iti vacanam / tathā ca granthaḥ - tataḥ paścāt bhikṣuradhyeṣitavyaḥ - yo 'syārocayate iti // ārocako 'pi (9) 'kaccitpariśuddha' iti samarpitāramupādhyāyaṃ pṛṣtvā, śuddhaṃ santaṃ pravrajyāpekṣaṃ ārocaye[t] - "śruṇotu bhadantāḥ, saṃgho samanvāhrīyatāṃ - ayamevaṃnāmā pravrajyāpekṣo gṛhītāvadātavasanaḥ" ityādinā mantreṇārocayediti yatparasmaipadaṃ tad paravyāpāreṇāsya pravṛtterasvārthatvāt / na hi atra yathā upādhyāye putra iva pravṛtteḥ svārthatvamevāsya // kathaṃ avasthite saṃghe ārocayedityāha - (10) sarvasannipāte vā [sanniṣaṇṇe ']nulayane vā // anuparigaṇikayā ityasyedaṃ vivaraṇaṃ anulayanamiti / parigaṇo hi layanaviśeṣaḥ // yeṣāṃ saṃnidhau ārocyate teṣāṃ yo vidhiḥ taddarśayannāha - (11) sa cetpariśuddha
iti sarve brū yuḥ // sa cet yadīryarthaḥ / ārocanottarakālaṃ pravrajyāpekṣaḥ // (12) upādhyāyaṃ yāceta yāñcāmantreṇa / upādhyāyaścāsya(13) keśaśmaśrūnava[tārayetācūḍam] // upādhyāyatvena adhiṣṭhāpayan nāpitakārya-saṃdarśanārthaṃ avatārayeta iti ātmanepadam / na tu evaṃ mantavyaṃ upāḍhyāyenaivaitad svayaṃ kartavyamiti / na pāraṃparyeṇa kāritamakāritaṃ mantavyaṃ, arthārthatvātpravṛtteḥ / tasmāt saṃpanne 'rthe pravṛttilopaḥ / tatra apratīkṣyopādhyāyopayogaṃ keśaśmaśru-avatārane anyena saṃpādite na punarupādhyāye - nātra pravartitavyamiti mantavyam // ācūḍamiti cūḍāto 'nyat / daḍhikāpanaye 'pi na tathā vairūpyabuddhiryathā syāt / tasmānniścito 'yaṃ na vā iti praśnena vijñānārthamasya sthāpanam - (14) avatāryatāṃ cūḍeti pṛṣṭenānujñāte, tam // avatāryatāṃ cūḍā iti pṛṣṭena satā pravrājyena yadyanujñātaṃ bhavati, tato 'nujñāte tena cūḍāvataraṇe tāṃ cūḍāṃ avatāra[yedi]tyanuvartate / evama[va]tāri takeśaśmaśruḥ (15) snāyāt // kālānurūpeṇāmbhasā / snānottarakālaṃ ca (16) upādhyāyaḥ kāṣā[yā]ṇi vastrāṇi dadyāt // so 'pyupādhyāyasya (17) pādayoḥ nipatya pratigṛhṇīta // tataḥ svayaṃ tasya (18) upādhyāyaḥ (VinSū 8) prāvṛṇuyāt / prāvṛṇvaṃśca ṣāṇḍha-paṇḍaka-avyañjana-ubhayavyañjanatvadoṣaparihārārthaṃ (19) vyañjanaṃ pratyavekṣeta asaṃcetitam // na ca vinagnaṃ kṛtvā, api tu asaṃcetitaṃ - yathā 'sau na [jā]nī te 'dṛṣṭaṃ me 'nena vyañjana'miti / abhyupagamādupādhyāyasyaitatkarma / anyenā 'pi bhikṣuṇā pratyayitena kṛtamāgamitam / kṛtamityeva upādhyāyeneti mantavyam // (20) pravrajyāmupanayet śaraṇagamanopakramam // 'ahaṃ evaṃnāmā buddhaṃ yāvad gaṇānāmagryaṃ, taṃ bhagavantaṃ śākyamuniṃ 'yāvatpravrajyāliṅgaṃ samādade' ityanena ma[ntreṇopādhyāya]ḥ śaraṇagamanaprārambhaṃ pravrajyāmupanayet, na vinā śaraṇagamanenādibhūtena ityarthaḥ / nānvayaṃ saṃvara? iti / ko 'syāṃ śa[ra]ṇagamanopakramatvenārtha iti kecidāhuḥ / tadasamyak / yasmāt pravrajyā nāma niveśanaparityāgaḥ, sarvaṃ ca sāstravaṃ vastu, abhiratasya tatra niveśanaṃ, tasmāt saṃsāravaimukhyaṃ niveśanaparityāgasya kārtsnyam / na ca nirvāṇā pāśrayeṇa saṃsāravaimukhyasya saṃpattiḥ / tasmāt, saṃvaravat atrāpi nirvāṇāśayaprarūpaṇaṃ kartavyam ityatrāpi śaraṇagamanopakramam / kecit pravrajyopanayanamantre 'pravrajyāliṅgaṃ samādade' ityataḥ purastāt 'śrāmaṇeraṃ māṃ upādhyāyo dhārayatu' iti paṭhanti' tadayuktam / prarūḍhasya punaḥ prarohābhāvataḥ, samāttasya ca samādāna [anupapatteḥ], ācāryeṇa mantre cāsya paṭhitavye 'nupapattiḥ / śrāmaṇeratvopanayanamantre pravrajyopagatirapi taiḥ paṭhyate - 'taṃ bhagavantaṃ śākyamuniṃ yāvat - pravrajyāliṅgaṃ samādade / arthahetoḥ upādhyāyasya nāma gṛhṇāmi / evaṃ nāmnopādhyāyena śrāmaṇeraṃ māmācāryo dhārayatu' iti / samāttasya ca samādānānupapatteḥ ayuktam // (21) yāñcānantaraṃ vā / iti pravrajyā[mupana]yeta iti vartate / vā śabdo matavikalpārthaḥ / keṣāṃcitpāṭhaḥ - 'upādhyāyayāñcānantarameva anavatāritakeśaśmaśruḥ
pravrājayitavya' iti / ayamabhiprāyaḥ tesāṃ - yathā śrāmaṇeratvaṃ evaṃ keśāvatāraṇādikamapi pravrajitasyaiva vṛttamiti / ta[ta] eva pāṭhavikalpasyopanibandhaḥ / evaṃ pravrajyopādhyāyaḥ taṃ - (22) śrāmaṇeratvopanāyine arpayet bhikṣave / yo 'sya śrāmaṇeratvamupanayati, śrāmaṇeratvamupanetuṃ śīlamasyeti śāmaṇeratvopanāyī / yadasya śāmaṇerasaṃvaropanetuḥ upanayanābhijñānaṃ prati cetasaḥ praguṇatvaṃ e(ta)datra tacchīlyena āśritaṃ ve(di)tavyam / yasyopanayanārthaṃ arpyate / sau - (23) 'kaścit pariśuddha' iti pṛṣṭvā śuddhamupanayet // (24) sa ācārya iti // ya eṣa śrāmaṇeratvopanāyī sa ācāryo draṣṭavyaḥ // (25) rahonuśāsaka-karmakāraka-niśrayadāyaka-pāṭhakāśca / ācāryā iti / samuccayārthaḥ ca-śabdaḥ // kiyataiṣāṃ ācāryatvānāṃ jātatvamityāha - (26) vṛtte 'rthe bhūtatvam / ityāha - yenārthena mantravyavasthā, tadyathā - śrāmaṇeratvopanayanena arthena śrāmaṇerācāryatve vṛtte tasminnavasite arthe, ācāryatvādeḥ bhūtatvam - jātatā / tasmāt vṛtteṣūpanayanādiṣu eṣāṃ ācāryatvānāṃ jātatvaṃ veditavyam / kimupādhyāyatvasyāpi (VinSū 9) yenārthena asau upādhyāyaḥ tasminnavasite 'rthe jātatvamityāha - (27) abhupagatāvupādhyāyasya yāñcāyāṃ tadudbhūtiḥ // yāñcākāle upādhyāyasya ya 'bhyupagatiḥ tasyāṃ upādhyāyatvasya udbhūtiḥ / na pravrajyopanayane upasaṃpannalakṣaṇasya vā āvṛtte 'rthe / yenarthena vṛttenaiṣāṃ [ācāryatvopā]dhyāyatvānāṃ janma, tasyārthasya kadā vṛttatā ityāha - (28) āvṛttau tṛtīye 'ṅge antyāyāṃ vṛttatvam // yatrāvarttī so 'rtho, yadaṃśaṃ ācāryatvādīnāṃ vṛttatvaṃ sā āvṛttiḥ / tasyāṃ arthasya vṛttatva / tisraśca tāścāvṛttayaḥ / tatra na jñāyate ka[ta]rasyāmāvṛttau āvṛttervā katamasminnaṃśa iti / tatra idamucyate - tatra antyāyāṃ paścimā[yām / tadāvṛtti]stasyāḥ tṛtīyo yo'ṃśaḥ, tasmin tasyārthasya [vṛttatvaṃ] mantavyam // udāharaṇena enamarthaṃ prajñapayati - (29) tadyathā parotkīrtanakāle śrāmaṇeratvasya // parasya puanetuḥ utkīrtanakāle / śrāmaṇeraṃ ca mamityataḥ parastāt 'ācārya' iti yatparotkīrtanaṃ, tatra śrāmaṇeratvakārake yaḥ upanetuḥ arthaḥ śrāmaṇerasaṃvaro nāma, tasya vṛtta[tvaṃ mantavyaṃ, ā]cāryo dhārayatu ityatra mantavyam, na bhadanto dhārayatu iti // (30) paścime 'tra upādhyāyatvasya iti / vṛttatvaṃ iti vartate // atreti parotkīrtanakāle bahūpādhyāyayācane 'samanvāhara' iti śabdāt bhikṣusaṃbaṃdhotkīrtanātparāṇi upādhyāyotkīrtanāni / tatra yattṛtīyotkīrtanaṃ upādhyāyena pravrajiṣyāmi upasaṃpatsye vā iti, ataḥ pūrvaṃ yaḥ [tasminkāle] upādhyāyārthaḥ tasya amyupagama[sya] ātmano vṛttatvam / tasminneva kāle pravrajyāyāmupādhyāyena iti vaktavyam / upasaṃpadi ca / yadi pūrvameva nopādhyāyo bhavati, nācāryeṇa vā, bhadantena vā iti / apracchedataḥ cātra tṛtīyoṃ 'śo veditavyaḥ, nākṣaraparimāṇataḥ / evaṃ hi upādhyāyayācane trayaḥ pracchedāḥ bhavanti - 'ahaṃ evaṃnāmā bhadantamupādhyāyaṃ yāce' / '[bhadanto] me upādhyāyo bhavatu' / 'bhadantenopādhyāyena pravrajiṣya, upasaṃpatsye vā' iti // śrāmaṇeratvopagatau tu prabaṃdhapracchedau - śaraṇagamanaṃ śrāmaṇeratvābhyupagamaśca / tatra paścimaṃ pracchedaṃ avāntarārthānugatyā śrāmaṇeraṃ māmiti, ācāryo dhārayatu iti dvidhā kṛtvā tritvamadhyavasitam / kasmātpunaḥ asamāptāyāmeva ābṛttau tṛtīye 'ṅgatvasya vṛttatvaṃ bhavati,
yadbhūyaḥ kṛtaṃ iti kṛtvā sarveṣveva cāyaṃ sīmābandhādiṣu vidhirdraṣṭavyaḥ / tadevaṃ raho'nuśāsakasya aparyavasitāyāṃ rahasyanuśiṣṭau ācāryatvaṃ śrāmaṇeratvopanāyino 'tra kāle karmakārakasya evaṃvidhamiti kṛtam // niśrayadāyakapāthakayoḥ kadā iti na jñāyate / anavasthitatvāt niśrayadānapāṭhakayoḥ parimāṇasya // tatra yāvatā anayoḥ ācāryatā-kṛ[ta]tvaṃ tadākhyāyate - (31) paryanto niḥśrayadānasyaikarātraṃ niśrayatvena pratyupasthānam / ekarātraḥ eko 'horātraḥ, ekarātram / niśrayācāryasya niśritaṃ prati niśrayatvena yatpratyupasthānameva [paryantatvaṃ], niśrayadānasya paryantaḥ / tathā ca graṃthaḥ - 'niśrayācāryaḥ katamaḥ, yasyāntike ekāmapi (VinSū 10) rātriṃ niśrayeṇoṣito bhavati' iti / ataḥ prabhṛti asya paripūrṇarūpatvaṃ, arvāk tatspṛṣṭimātrakaṃ agataparyantaṃ akṛtatvena manasi nilīyamānaṃ na niśrayasaṃkhyāṃ gantumarhati // (32) pāṭhasya trirekagāthā-parivartanam // yasyāntikāt paṭhanābhiprāyeṇa trirekāgāthā parivartitā sa pāṭhācāryaḥ / evaṃ hi pāṭhasya paryantaḥ / tathā ca graṃthaḥ - 'pāṭhācāryaḥ katamaḥ? yasyāntikāt āvṛttasya dvikā 'pi gāthā triḥ parivartyaṃ udgṛhītā bhavati' iti / tad [ya]matra ārṣagranthābhiprāyo lakṣyate // pāṭhācāryeṇa uktasya paṭhituḥ anuvadanamudgrahaḥ / sakṛduktau ca spṛṣṭimātrakaṃ aparipūrṇarūpaṃ paṭhanaṃ manasi nilīyate / triḥprabhṛti tu gataparyanta iva prabandho 'valakṣyate / tasmāt eṣa nyāyyaḥ pāṭhaparyantaḥ iti // ācāryo ratnasiṃhastu āha - pāṭhaparyantāḥ evaṃ-vidhā eva, yaddarśanāṭ tenedaṃ sūtraṃ praṇītam // evaṃ tu yujyate, yasmād yadasau granthaṃ anapekṣya sūtrayati // tatropapattimācaṣṭe, idaṃ tu yuktimantareṇa sūtramātramevopanibaddham, tasya niyamenātra kvacidevaṃrūpeṇa ārṣeṇa bhavitavyamiti // (33) nā 'paṭhanābhiprāyeṇa uccāraṇe pāṭhatvam / apaṭhanābhi[prāyeṇa]yaduccāraṇaṃ / tadyathā, svādhyāyanikādau pāṭha evāsau na bhavati / abhyasanābhiprāyeṇa uccāraṇe asya vyavahārasya prasiddhatvāt / tasmāt nātaḥ ācāryatvasyotthānam // (34) nānyathā enau upapadayet // enau ācāryopādhyāyau / upo[ccāri]padaṃ upapadam / āyuṣmantabhadanta-sthaviropapadaiḥ nopapadayitavyau / nirupapadanāmagrahaṇaṃ tu anayoḥ ['vṛddhasya nirupapadaṃ nāṃa na gṛhṇīyāt ityanenaiva pratiṣiddhaṃ veditavyam // ācāryaḥ 'ācārya' eva vaktavyaḥ / upādhyāyaśca 'upādhyāya' iti // (35) naivamanyamiti // ācāryopādhyāyābhyāmanyaḥ pudgalaḥ upādhyāyācāryaśabdābhyāṃ nopapadayitavyaḥ // (36) nānuktvā sahitaṃ arthahetoḥ nāma gṛhaṇāmi ityupādhyāyanāma gṛhṇīyāt // sahitamiti upādhyāyanāmagrahaṇena / arthahetoḥ nāma gṛhṇāmītyanena vākyena sahitaṃ upādhyāyanāma gṛhṇīyāt, naitatpadaṃ anuktvā ityarthaḥ // taccāsmin samanantarasahitakaraṃ, yatra vacane virato 'yaṃ pravṛtteḥ iti
buddhiḥ // śrāmaṇeratvopanayavidhiḥ //
(ii) upasaṃpadvidhiḥ
(37) saṃghādupasaṃpat // na yathā pravrajyāśrāmaṇeratvopagamaśca pudgalāt, api tu saṃghādupasaṃpat // (38) upādhyāyatāyāṃ unmukhībhūtaḥ karmakārakaṃ adhīcchet rahonuśāsakaṃ ca bhikṣum // upādhyāyatāyāṃ unmukhībhūta iti upasaṃpadupādhyāyatvena pratypasthitaḥ / adhīcchet iti adhyeṣet / rahonuśāsakañceti adhīcchet / bhikṣumiti rahonuśāsakārthaṃ bhikṣugrahaṇaṃ, na karmakārakārtham / karmaparibhāṣāyāṃ yaḥ karmavidhiruktaḥ tata eva tasya bhikṣutvasiddheḥ // (39) upādhyāyaṃ yāceta / iti upasaṃpādyaḥ [saṃgha]-madhye // (40) sa svayamenaṃ tricīvaramadhiṣṭhāpayet // sa iti (VinSū 11) upādhyāyaḥ / svayamiti nā 'tra ucchvāsakalpo muṇḍanādāviva asya, svayametatkartavyamityarthaḥ / enamiti upasaṃpādyam / sati saṃbhave, [adhiṣṭhāpayet] chinnasyūtam, asati anyaditi cīvaravastunaḥ pratipattavyam // veṣārthatvā adhiṣṭhān, adhiṣṭhānānantaraṃ eṣāṃ prāvaraṇamiti mantavyam // (41) pātraṃ copadarśya monaṃ adhikaṃ pāṇḍare (raṃ) veti saṃghe // upadarśya iti saṃghe ityanenāsya saṃbandhaḥ // kimarthamupadarśanamityāha - monamadhika pāṇḍa[raṃ]veti etaddoṣaparihārārtha, evaṃvidhasya adhi[ṣṭhā]namanyāyyam / upadarśya saṃghe adhiṣṭhāpayet ityanuvartate // (42) supātramiti anevaṃtve brū yuḥ sarve // iti yathāsaṃnipatitā bhikṣavaḥ / evaṃ-bhāvaḥ evaṃtvam / [tadūnatvā]-didoṣopetatvam / naivaṃ-tvaṃ anaivaṃ-tvaṃ, etaddoṣavimuktatvaṃ ityarthaḥ // (43) apakramite, ka iti ākhyāpya rahonuśāsakaṃ utsāhya karmakārakaḥ saṃgha enamanujñāpayet // apakramita iti maṇḍalakasthānādanyatra apanītopasaṃpādye, rahonuśāsakagatasya karmaṇo na śravaṇa, atra apakāsanārthaḥ, nā 'nyo dṛśyate / tasmāt yatra sthitasyāsya etacchravaṇaṃ na gacchati, tatra iti karmavidheḥ gantavyam / purastād vakṣyate - darśanopavicāre enaṃ apakāsanena sthāpayeyuḥ gaṇābhimukhaṃ pragṛhītāñjalimiti / ka iti ākhyāpyeti ko 'dhīṣṭaḥ evaṃ-nāmnā evaṃ-nāmnā rahonuśāsakaḥ ityanena mantreṇa 'ahamevaṃ-nāmā' ityākhyāpya rahonuśāsakam / utsāhya iti tvameva rahonuśāsakaḥ, utsahase tvaṃ ityā dinā enamiti rahonuśāsakaṃ anujñāpayet iti / etadarthaṃ karmakārakaḥ jñaptiṃ kuryāt // kecit etadgate mantre yat saṃghasya evaṃ-nāmānaṃ rahonuśāsakaṃ saṃmanyeta iti paṭhanti tad ayuktam, karmavācanāyāḥ api kartavyatā 'patteḥ, akāraṇāccāsyāḥ / naiṣā saṃmatiranujñapanametad, iti vyavasthā / tad yadevaṃ-nāmā rahonuśāsakaḥ evaṃ-nāmānaṃ rahasi anuśiṣyādityatra [abhyanujñāyāṃ yuktaṃ, tadanu]jñapanaṃ evaṃ sūtritaṃ, na saṃmatiḥ
// (44) śruṇu tvamiti rahasi anuśiṣyāt // rahonuśāsaka iti sāmarthyāt gantavyam // śruṇu tvamāyuṣman, ayaṃ te satyakālaḥ ityādeḥ mantrasya śṛṇu tvamityanena paden ulliṅganam / tiṣṭha, mā / śabditaḥ āgamiṣyasi ityenamuktvā iti samanuśiṣṭe // (45) samanuśiṣṭa iti saṃghāya pariśuddhiṃ nivedya // iti vyavasthā // śruṇotu bhadantaḥ saṃgho 'ya manuśiṣto mayā evaṃ-nāmetyādinā mantreṇa / kimāgacchatu iti āgamaṇaṃ pṛcchet // iti saṃghaḥ // (46) sa cet pariśuddha iti sarve brūyuḥ // iti upasaṃpādaka-bhikṣavaḥ // kecidatra pūrvatra ca pravrajyārthamārocanāvacane prativacanaṃ adhīyate - sarvasaṃghena vaktavyaṃ sa cet pariśuddha iti / tena vaktavyaṃ pariśuddha iti - tadanupapannam / vakture[tadbhārāro]paṇaṃ, rahonuśāsakena prathamamevākhyātatvāt // (47) upasaṃpadaṃ karmakārako yācayet // upa[saṃpa]tprekṣo // (48) anujñāpayitvā saṃghaṃ āntarāyikaṃ pṛcchet // āntarāyikaparipraśnārtha jñaptiṃ kṛtvā / (VinSū 12) śruṇu tvaṃ āyuṣman, ayaṃ te satyakālaḥ, ayaṃ te bnūtakāla ityādinā mantreṇa āntarāyikaparipraśnaḥ // (49) upasaṃpadamupanayet // jñapticaturthena karmaṇā // [avasarārtha karma]kārakaḥ // (50) chāyāṃ vedayeta anantaraṃ mitāmiti / upasaṃpadupanayanāntaraṃ chāyāmupasaṃpannāya vedayetetyarthaḥ / anantaraṃ avilambitam / kathaṃ vedayeta ityāha - mitāṃ saśeṣakāryasya āsanabhaṅgāyogāt karmakārakādanyena asya mānasya yogaḥ / tatpunaḥ mānamasya padādīnāṃ kena ityāha - (51) śaṃkunāṃ catura [ṅgulena eta] tsādhu // etaditi mānaṃ ciratvābhāvāya caturaṅgulena mānaṃ śobhanam // (52) puruṣatvena asyānuvyavahāraḥ // sādhu iti vartate / asyeti caturaṅgulasya śaṃkoḥ, yāvantaḥ śaṅkavaḥ tāvat pauruṣīcchāyā vaktavyā ityarthaḥ // (53) ahorātrāṃśaṃ pūrvāhaṇādikaṃ / vedayeta ityanuvartate / pūrvāhaṇo madhyāhan ityādi granthottam // (54) samayaṃ ca [pañcaite // vedaye]ta / pañcaite iti samayāḥ (55) haimantiko, griṣmiko, vārṣiko, mitavārṣiko, dīrghavārṣikaḥ iti // parimāṇameṣāmucyate - (56) cāturmāsikau pūrvau / haimantiko grīṣmikaśca // (57) māsaṃ paraṃ / iti vārṣikaḥ // (58) tato ahorātrah iti / tato vārṣikātparo mitavārṣikaḥ eko ahorātraḥ // (59) tadūnaṃ antyo māsatrayam iti / tenai kena ahorātreṇa ūnaṃ māsatrayaṃ, antyaḥ samayo dīrghavārṣikaḥ // samayavedanāntaraṃ upasaṃpannamātrāya karmakārako - (60) niḥśrayānārocayet //
pāṃsukūlādayaste catvāraḥ // (61) patanīyān dharmān / pārājikān // (62) śramaṇakārakāṃśca / ākruṣṭenana pratyākroṣṭavyamityādikān ārocayediti vartate // (63) saṃpannatāṃ samyaktayā ca prepsitasya udgrāhya śīlasāmānyagatatā 'rāgaṇe niyuñjīta // prakarṣeṇepsitaṃ prepsitaṃ abhipretam / yaste bhūtapūrva āśāsakaḥ 'kaccidahaṃ labheya' ityādi idamasyābhilaṣitam / tasya saṃpannatāmudgrāhya sattvaṃ,etarhi pravrajita-upasampannetyādinā / samyaktā punaḥ sampannatāyāḥ pratirūpeṇopādhyāyena ityādinā abhihitā / saṃpannatāmudgrāhya kiṃ karttavyam ityāha - śīla sāmānya gatatā-ārāgaṇe niyuñjīta // yatra varṣaśatopasaṃpannena ityādinā śīlena sāmānyagatatā śīlasāmānyagatatā / tasyā ārāgaṇaṃ ārādhanam // (64) pātrikasaṃbandha-pratibimbane niyuñjīta / iti sarvatra adhikṛtaṃ veditavyam // pātrikasaṃbandho mātāpitṛsambandhaḥ, tasya pratibimbanaṃ - adyāgreṇa te upādhyāyasya mātṛpitṛ-saṃjñetyādinā / evaṃ te so 'bhyasto gṛhisaṃbaṃdhaḥ pratibimbayitavyaḥ iti // (65) vinīta-saṃvāsatāyām / adyāgreṇa te sagauraveṇa ityādinā // (66) prayojanānuṣṭhāne // adyāgreṇa te uddeṣṭavyamityādinā / (67) saṃpatyasyamānatāṃ asamākhyātāṃ samāttaparijñānasya ācakṣīta // imāni ca imāni te mayā audārikaudārikau [itye]vamādinā, saṃprati anākhyātasya samāttasya vṛttasya (VinSū 13) parijñāmeva saṃpatsyate iti // (68) ādare niyuñjīta // 'eṣatvamupasaṃpanna' iti gāthābhyāṃ 'prāstadikasya' iti anayā kṣaṇasampado daurlabhyaṃ darśayati, yasmāt asatsvapi anyeṣu akṣaṇeṣu, labdhe 'pi prāpye 'nukampakaiḥ dṛṣṭi saṃpanne ca manuṣyatve bahavo 'tra apariśuddhisaṃkhyā antarāyā [vairū]pyaṃ ca / tasmāt durlabhā eṣā // (69) sopāyākhyānaṃ ca saṃpādane // sahopāyākhyānena sopāyākhyānam, yadarthaṃ pravrajyopasaṃpat tatsaṃpādane niyuñjīta - upasaṃpannastvaṃ āyuṣman apramādena saṃpādaya ityanena / tadyathā anuprāptastvaṃ etatsthānaṃ, abhiratiridānīmatra kartavyā iti / sāmīcyām ādau triḥkaraṇaṃ saṃghasaṃghaṭitāyāṃ anuśiṣṭau ca niṣa[ṇṇasyo]tkuṭukikayā purataḥ iṣṭake pārṣṇibhyāṃ rahonuśiṣṭau upasaṃpadi sthitasya pātraṃ vāme pāṇau pratiṣthāpya, praticchādya dakṣiṇena pāṇinā ityādeḥ karmavastuni vakṣyamāṇatvāt iha anupanibandhaḥ // upasaṃpad vidhiḥ //
(iii) niśrayagatam
(70) nānavalokya niśrayam niśritakaraṇīyaṃ kuryāt // apṛcchanaṃ anavalokanam, apṛṣtvā na kiñcitkuryādityarthaḥ // karaṇīyeṣu avalokanaprasaktasya kiṃcitkaraṇīyasya apṛṣtvā 'pi karaṇamuktaṃ bhagavatā, ityāha - (71) muktvā uccāraprasrāvaṃ dantakāṣṭhavisarjanaṃ sopavicāravihāracaityābhivandanam // yad antarvyāpārasaṃkhyena kaṇḍanādinā vyāpāreṇa abhivyāpyate taccaityāṅganam, so 'tropavicāro yujyate / saha upavicāreṇa sopavicāraḥ, tatra caityaṃ, tasyābhivaṃdanam // (72) ekānnapañcāśat-vyāmaparyantādvihārato gamanam // muktvā ityanubandhaḥ / ekānna[pañcāśat] iti 'āṭa'-sandhiḥ ekānnapañcāśat-vyāmasya paryantādyāvat ityarthaḥ // yatra vihāre khātako vā prākāro vā anyo vā parivāro vidyate, tatra sa vihārānta iti adhyavasānaṃ yujyate / anekaprākārādi-sadbhāve sarvabāhyaḥ / tasmāt tatra tasya bāhyapārśvamasya pramāṇasyāvadhiḥ / yastu[nopa]-vicāraḥ tatra vihārabhittirevāvadhiḥ / yadatra parataḥ pūrvoktasyopavicārasya sthānaṃ, na tadgataṃ caityaṃ abhivanditavyam, ityatropatiṣṭhate // parisarpaṇabhūtasya etadanujñānam // anyacca, ataḥ caityābhivandanamiti tatra kiṃ pratipattavyam? - tadartha na gantavyam anāpṛṣṭvā / parisarpaṇārthaṃ tu gatena vanditavyamiti // dvividhametatkaraṇīyam - [ārambha]-bhūtaṃ abhinamanabhūtaṃ ca / tatra yadārambhabhūtaṃ tasyaiva pratiṣedhaḥ, abhinamanabhūtasya tu apratiṣedhyatvaṃ vyavatiṣṭhate // nānāpṛcchya ālapitavyaṃ, na saṃlapitavyaṃ, na pratisaṃmoditavyaṃ, na prativacanaṃ dātavyaṃ, nodakadigdhena pāṇinā dharmitena pādau vā mukhaṃ vā hṛdayādikaṃ vā anuparimārṣṭavyaṃ, nodakena hastādeḥ [parimārjanaṃ(?) rajovakīrṇa]-vasrādi prasphoṭayitavyaṃ ityādeḥ iti hāsapadabhūtasya vṛttasya āpatteḥ // (VinSū 14) upānaha-dantakāṣṭha-pāṭhaḥ svādhyāyopasaṃhārāṇāṃ karaṇapratīṣṭoḥ tajjātīyasya bhikṣorantikāditi viśeṣaparigrahāt abhipretamatra abhinamanabhūtaṃ iti gamyate / duṣṭo 'tra pravrajito jñātaḥ śaṃkito vā anāpṛṣṭo [aparityakta]vyo(?), nānyaḥ / na hi paṭhati, svādhyāyaṃ vā kurvati, upasaṃhārasya tadanurūpe kāle karaṇaṃ ityādeḥ karaṇayītvena prajñānam / abhinamanaprakāratvena hyetasya manasi nilayanam / duṣṭe tu vipakṣānugatitvena etatpratibhāṣāmāṇaṃ ārambhatvena khyātimupagacchati / tasmāt yatra yatnaḥ kartavya ityatrābhiprāyo dṛśyate // udakapānasya anāpṛcchākaraṇaṃ anena pravicāreṇa kṛtaṃ veditavyam
// tadvidhaṃ hyetad yadvidhaṃ dharmitasya gātrāṇāmudakena saṃsparśanam // niśritavṛttaṃ ucyate - (73) pātracīvarakarmaṇi, glānopasthāne, kaukṛtyaprativinodane, pāpakadṛṣṭigatapratiniḥsarge tīvraṃ autsukyamāpadyeta - aho bata ahaṃ kuryām kārayeyaṃ vā iti // raṅgakarma api atra kecit paṭhanti / tasya cīvarakarmaṇo nātirekāt grahaṇam // (74) saṃghe praṇidhātukāme - utkṣepaṇīyādi-praṇidhikarma kartukāme saṃghe aho bata saṃgho niśrayasyedaṃ praṇidhikarma na kuryāt // iti tīvramautsukyamāpadyate, nivartate - yāvat āvṛhet iti sarvatraitadanuṣaktaṃ veditavyam // (75) kṛte avasārayet // iti praṇidhikarmaṇi kṛte - aho bata saṃgho 'sya avasārayet iti // (76) parivā[sa]-mūlaparivāsamānāpya-mūlamānāpya-ābarhaṇārthini niśraye aho bata saṃgho asya aprivāsādicatuṣkaṃ dadyāt, ābarhaṇārthini aho bata ābṛhet iti // (77) so 'pyetadasmai kuryāt, utsṛjyāvalokanam // so 'pi niśrayaḥ / etad pātracīvarakarmādi / asmai niśritāya kuryāt / utsṛjyāvalokanaṃ avalokanamekaṃ muktvā // (78) nonadaśava[rṣaḥ upasaṃpadaḥ u]pādhyāyatva-niḥśrayatva-aniśritavāsān kuryāt // upasaṃpadāya ūnadaśavarṣaḥ sa etat trayaṃ na kuryāt // (79) anūna-daśavarṣo 'pi upasaṃpadā, nāsamanvitiḥ kenacidanantarebhyaḥ samāyogena // ye 'nantaraṃ vakṣyamāṇāḥ pañcāṅgikāḥ samāyogāḥ tebhyaḥ yena kenacit ekenā 'pi samanvito yogyo[nā 'nya i]ti bhāvaḥ / evañca yaduktaṃ aparairapi pañcabhirdharmaiḥ samanvāgatena ityatra na samuccayo vijñātavyaḥ ebhiḥ imaiśca aparairiti / api tu ebhiḥ tāvatkartavyaṃ ityuktam, imairapi aparaiḥ iti vikalpaḥ // kuta etad? / asaṃbhavāt sarvāsāmāsāṃ pañcikānāṃ sākṣyasya // ādyāyāṃ tu pañcikāyāṃ daśavarṣa[tvāṅga] ukte daśavarṣo bhavatyupasaṃpadeti / tadebhiḥ daśavarṣagrahaṇaṃ ādau sarvasya uttarasya eṣa viṣayaparigraha iti khyāpanārtham / sthitārthatvaṃ vinaye, daśavarṣatve sati upādhyākaraṇādau kāraṇaṃ / viśeṣabhūtatvaṃ śeṣasya tatrā 'sti cet saviśeṣatvaṃ uttamakalpaḥ / na cet etanmātrakamapi atrāvalambi[tavyam / yathā] śaikṣatvādeḥ viśeṣasya laṅghyatvam evamasyāpi daśavarṣatve sati vinaye sthitārthatvasyeti / te idānīṃ samāyogāṃ (VinSū 15) ucyante / (80)
glānopasthāna-kaukṛtyaprativinodana-pāpakadṛṣṭigatapratiniḥsarga-anabhiratisthānapramīlanānāṃ karaṇakāraṇe sāmarthyam // kaukṛtyaprativinodanakaraṇasāmarthyagrahaṇena [vinaye sthitārtha-]tvasya pratipādanam / dṛṣṭigatapratiniḥsargagrahaṇena dharmasthitau kuśalatvasya / anabhiratisthitipramīlanagrahaṇena apayujyatvasya ādeyavākyatvasya vā // nā 'tra kāraṇagrahaṇena aśaktenā 'pi karaṇaṃ kṛtaṃ mantavyam / api tu vineyavaśāt gamyatve sati, parapravartanāyāṃ vyāpāragamane sāmarthyasya upagṛhītatvam / evañca atra bhavati anatilaṅghyasya kāraṇasya vinaye sthitārthatvasya alaṅghanam // (81) prākśaikṣatvāt apañcake sa-śīlavattā bāhuśrutyam // śaikṣatvaṃ aśaikṣatā ityataḥ prāk yatsahoktaṃ pañcakaṃ na bhavati, tadyathā - śraddhāśīlādisamāyogābhyāmanye samāyogāḥ tad śīlavattayā 'pi bāhuśrutyena ca sahitaṃ veditavyam / saha śīlavattā-bāhuśrutyābhyāṃ śīlavattā-bāhuśrutyaṃ pañcakam / śīlavattā atra duḥśīlena sārdhaṃ saṃvāsasyaiva ayogāt prativiśiṣṭā, yathā kalyāṇo 'yam iti manyante [sā] 'sya veditavyā // bāhuśrutyaṃ punaḥ yasmin samāyoge piṭakānāṃ grahaṇaṃ vidyate, tatra tadvipakṣabhūtānāṃ parapravādānāṃ, vastu-pada-vākyādyaṅgānāṃ, chandovicityādeḥ, itihāsavṛttakānāṃ vā abhijñatvaṃ yatra na vidyate tatra piṭakānāṃ grahaṇaṃ boddhavyam // (82) piṭakābhijñatvam // sūtra-vinaya-mātṛkābhijñatvaṃ, śīlavattā bāhuśrutyaṃ ca prakṣipya pañcakam / vinaye uktam - 'sūtradharo, vinayadharo, mātṛkādharaḥ; sūtravyakto, vinayasya vyakto, mātṛkāyāḥ vyaktaḥ, sūtrakuśalo, vinayakuśalo, mātṛkākuśalaḥ, sūtrakovido, vina[ya]kovido, mātṛkākovidaḥ' iti / tatra udgṛhītasyā vismṛtiḥ sūtrādidhāraṇam, piṭakatraye cedam // ekatra gatasya itaratradarśanāt sāṃkaryeṇa avasthitam / tathāvasthitasyāsya vivekena paricchedasāmarthyaṃ idaṃ kauśalam / yuktyāgamābhyāṃ sūtrādiyojanaṃ kovidatvam // tathā yojitena yatparapratipādanasāmarthyam etad vyaktatvam // sahāvismṛtyā sarvametad abhijñatvamiti sāmānyena abhijñāvacanenoktam // (83) grāheṇa eṣāṃ pratibalatvam // piṭakānāṃ nānabhijñaḥ teṣu tad-grāhaṇe pratibalo bhavati, tasmāt viśeṣasyaitad piṭakābhijñavacanaṃ veditavyam
// (84) adhiśīlacittaprajñā śikṣattā // śikṣadbhāvaḥ śikṣattā, dvaṃdvaikavadbhāvaḥ // adhiśīlagrahaṇena sarvasya vinayavṛttasya grahaṇam, adhicittagrahaṇena [dhyānānām], adhiprajñagrahaṇena satyadarśanābhyāsasya // (85) pratibalatvaṃ vā śikṣaṇāyām // adhiśīlādāviti saṃpratyayotpādanārthaṃ vā-śabdaḥ kṛtaḥ, na vikalpārtham / nāśikṣitaḥ adhiśīlādau tacchikṣaṇe pratibalo bhavati / viśeṣasyaiva etad 'śikṣā' iti vacanaṃ iti veditavyam // (86) evaṃ adhyācāravinayaṃ prātimokṣam, iti / evaṃ iti anena śikṣattā, pratibalatvaṃ vā śikṣaṇāyāṃ ityasya (VinSū 16) parāmarśaḥ // tataśca dvāvetau samāyogau bhavataḥ / tatra adhyācāraḥ āsamudācārikam, vinayaḥ śeṣabhūtam / prātimokṣaśikṣaṇāḥ vastuvidhayaśca saparikarāḥ prātimokṣaḥ tadākhyaḥ / tatra paryāpannāni śikṣāpadāni // (87) śraddhā-śīla-śruta-tyāga-prajñāsaṃpannatvam // śīlagrahaṇenātra vinayasya grahaṇam // (88) śīla-samādhi-prajñā-vimukti-tajjñāna darśanaiḥ // saṃpannatvamityanubandhaḥ / śīlasaṃpannagrahaṇena atra vinayakhyākṣiptatvaṃ, nānyathā, bhikṣoḥśīla-saṃpatteḥ saṃbhavaḥ iti / tajjñāne iti tacchabdena vimukteḥ parāmarśaḥ, vibhuktijñānadarśanamiti // (89) sārabdhavīryatvaprājñatvaṃ ca // prākśaikṣatvācchīlavattābāhuśrutyaṃ ityasya ca-śabdātpratyupasthānam / ita ūrdhvaṃ prākśaikṣatvāt yatsahoktaṃ pañcakaṃ na bhavati tadārabdhaṃ-vīryatvaprājñatvābhyāṃ ca sahoktaṃ veditavyam / śīlavattābāhuśrutyābhyāṃ ca trīṇyatra ekakānyuktāni - (90-92) smṛtimatvam // pratisaṃlīnatvam // samāhitatvam / iti // teṣāṃ etaccatuṣka-pūraṇam-śīlavān bhavati bahuśrutaḥ, ārabdhavīryaḥ, prājñaḥ, smṛtimān / punaretaccatuṣkamuktvā pratisaṃlīnaśca bhavatīti vaktavyam / punaḥ samāhita iti // (93) śaikṣatvamiti / śaikṣeṇa śīlaskandhena samanvāgato bhavati / śaikṣeṇa samādhi-prajñā-vimukti-vimukteḥ jñānadarśanaskandhena ityasya eṣā saṃgrahaḥ // (94) aśaikṣatā iti // aśaikṣeṇa śīlaskandhena ityādeḥ yad anayoḥ dharmatā-viniyataṃ vṛttaṃ tatra yatsādhvasādhutāparijñānaṃ,
tad tāvat anayoḥ ādhigamikameva / yadāpattivyavasthāparijñānaṃ [yacca śiṣṭasya] vinayavidheḥ, tatrāpyetau daśavarṣāditvāt svātantrye vyavasthitau niyataṃ kṛtaprayatnau iti na atra anatilaṅdhyakāraṇā[d] atilaṃghanaṃ kṛtaṃ veditavyam // (95) utpatti-prajñapti-anuprajñaptiḥ-pratikṣepa-abhyanujñā-bhijñatvam // ata etad utpannamiti śikṣapadotpattinidāne asyotpattiśabdenā-bhidhānam / śikṣāpadavyavasthāpanaṃ prajñaptiḥ / prajñaptigraḥaṇena iyatā antike ca sthūlātyayo deśayitavyaḥ ityādeḥ grahaṇam / idamatra punaḥ pratikṣiptaṃ abhyanujñātaṃ ceti anuprajñaptiḥ / tadyathā - upānadabhyanujñānena saṇasaṇāpattiḥ ityādeḥ viśeṣasya pratiṣedhaḥ / akālabhojanapratikṣepe ca glānasya vaidyavacanādabhyanujñānam / atyantamidaṃ na kartavyamiti hi vidhānaṃ pratikṣepaḥ / tadyathā - tṛṇāgreṇāpi madyasyāpānaṃ abrahmacaryādi ca / abhyanujñā punaḥ yasya karaṇīyasya akaraṇe vā nā 'sti doṣaḥ kāmacāro 'tra pravṛttau / tadyathā - paravādinigrahārthaṃ bahiḥśāstrāṇi adhyeyānītyādi / atra akaraṇe karaṇe [ca] na kaścidāpattidoṣaḥ / etāvacca karaṇīyākaraṇīyaparijñānaṃ prativinaye śeyam / tade tad avinayābhijñatvaṃ adhikaṃ pañcakena khyāpitaṃ veditavyaṃ, āpattyādipañcakena ca // (96) āntarāyika-anāntarāyikābhijñatvaṃ ākhyāpitā 'naśāsakatvaṃ (ca) // āntarāyika-anāntarāyika-abhijñatvaṃ ca ākhyāpitā ca anuśāsakatvaṃ (VinSū 17) ceti vigrahaḥ / akaraṇīyaṃ yadvinaye tad āntarāyikaṃ, karaṇīyaṃ yattad anāntarāyikaṃ, tayoḥ abhijña-tvaṃ vinaye sthitārthatvasya etad-dvayaṃ udbhāvakam / ākhyāpitā punaḥ vaktuṃ bodhayituṃ vā asyaitad-dvayasya kauśalabhūtaṃ sāmarthyaṃ anālasyaṃ vā / anuśāsakatvaṃ vyātikrame saṃsthāpanānurūpaṃ vaktṛtvaṃ, ālasye ca avartanānurūpaṃ ācakṣako bhavati, anuśāsaka ityasyai[va] pāṭhasyārtha uktaḥ // kecidanayoḥ sthāne 'avavadati' 'anuśāsti' iti paṭhanti / tatra anuśāsti iti tulyaṃ anuśāsako bhavatīti - anena / avavadatīti manasikārārthaṃ ya upadeśaḥ tasyānena abhidhānam // etadarthaṃ pravrajyā / tasmādeṣo 'tra viśeṣato arhati, parṣatsaṃgrahaṃ iti vā asyopasaṃgrahaḥ // (97) saha grahaṇapratibalatvena niśrayasyopaniśrayasya vā // grāhaṇe pratibalatvaṃ grāhaṇa atibalatvaṃ, saha anena grāhaṇapratibalatvenaita dāntarāyikā
'bhijñatvādipañcakam / dvāvetau samāyogau, eko niśrayagataṃ atra catuṣke prakṣipya, aparaḥ upaniśrayagataṃ iti pratipādanārthaṃ vā śabdaḥ / upādhyāye anyatra prakrāmati, niśrayagrāhaṇe pratibalatvamupayujyate / upādhyāye anyatra vā niśraye tāvatkālikābhiprāyeṇa prakrāmati tiṣṭhati ca kasyaci jjanasya vaśāt upaniśrayagrāhaṇe (pratibalatvaṃ) upayujyate // (98) āpatti-anāpatti-gurulaghutābhijñatva-pravṛttaprātimokṣavistaratvam // tatra āpatyanāpatti-abhijñatvasya karaṇīya(-akaraṇīya-)viniyoge niśrita-pratyupayogaḥ, gurulaghutābhijñatvasya sthūlātyayadeśanāyām / pravṛttaprātimokṣavistaratvena vinaye adhiṣṭhitārthatvaṃ darśitam / [ta]ccānena vistaraśabdena vinayasya gṛhītatvam / na ca mantavyaḥ prātimokṣavistaraśabdo na vibhaṅgāt-śiṣṭasya vastukṣudrakādeḥ pratipādakaḥ iti / sarvasyāsya prātimokṣavistarabhūtatvāt / sarvasya ādyādapi prātimokṣādutthānam / 'yaḥ punaḥ bhikṣu-bhikśuṇībhiḥ sārdhaṃ' ityataḥ pravrajyāvastunaḥ (utthānam) / 'poṣadhaṃ āyuṣmanta' iti [poṣadhava]stunaḥ, 'poṣadhaviśeṣaḥ pravāraṇā ūnavarṣakāḥ" iti vārṣikavastunaḥ / ata eva pravāraṇāvastuno varṣāvāsābhisaṃbaṃdhena vyavasthāpanāt / 'uddhṛte kaṭhina" iti kaṭhinavastunaḥ, "niṣṭhitacīvareṇa bhikṣuṇā" iti cīvaravastunaḥ / 'cīvarapakṣaṃ carma-bhaiṣajyapakṣaṃ ceti' tadutthānakāraṇādeva carmavastunaḥ, 'yāni tāni bhagavatā glānā[nāṃ bhikṣūṇāṃ bhaiṣajyāni amyanujñātāni' iti bhaiṣajyavastunaḥ / 'anāgatānāṃ āyuṣmatāṃ ca chandaṃ ca pariśuddhiṃ ca ārocayata, mā samagrasya saṃghasya bhedaya parākramata' ityādeḥ kauśāmbikavastunaḥ saṃghabhedavastunaśca / ataśca pravrajyādikarma-saṃsūcakāt alābhaśca, ihāpi tenetyādeśca karmavastunaḥ / saṃkrāmaṃ tena bhikṣuṇā saṃghe parivastavyam iti [ādinā pāṇḍulohitavastunaḥ / akāmatvena karmādinā parivāsavastunaḥ / (VinSū 18) yad āpattivyavasthānasya paścāt karaṇadeśanā saṃghāvaśeṣapratideśanā ca, tasmāt poṣadhasthāpanavastunaḥ / 'bhikṣūṇāṃ mahāvihāra' ityanena śayanāsanavastunaḥ / adhikaraṇasāmarthyapradarśanārtha api āpattipoṣadhavyavasthāpanāt adhikaraṇavastunaḥ / vacanāṅgabhūtaṃ tajjātīya-anyacchīlā (cāro iti) dvividhatvena prātimokṣaḥ vastūnāṃ śeṣaśca / kṣudrakāṇāṃ mātṛkāgatavastūnāṃ ca uktiḥ ityādīnāṃ nirdeśaḥ pṛcchā / caryānirdeśastu pṛcchā-vinītakaraṇāni
/ carmavastvādayaḥ dārakeṣu / tathāhi etadanavaśiṣṭaṃ prātimokṣavistaratvaṃ na bhavati / vibhaṅgamātreṇa pravṛtte pravrajyādikaraṇaṃ na bhavati, evaṃ karaṇīyatveṣvapi etanmātrapradarśanatvāt // (99) vṛddhābhāve navakaṃ niśrayet // yadi vṛddhaḥ yena kenā 'pi pratirūpakena pañcakena samanvāgataḥ na syāt, tadā 'yaṃ vidhiḥ - bhadantaḥ bhikṣuḥ upasaṃpadaḥ ūnaṣaṣtivarṣaḥ, anena prātimokṣasūtraṃ vistareṇa udgṛhya paṭhitvā (dhāritaṃ) na bhavati tena, anyatra prakramitaṃ vā tena, upāli, anyaniśrayeṇa bhavitavyam iti uktam / atra ṣaṣṭivarṣaḥ asvataṃtraḥ (=niśritaḥ) api bāhuśrutyasya viśeṣābhāvāt 'vṛdhābhāve' ityādi uktam / (100) sāmīciṃ kevalaṃ sthāpayitvā / ityasmin vandanā na śīlavrate paryāṃpannā, anyatra vṛddhasya niśritena navakena (saha) anusaṃvāsayitavyaḥ ityabhiprāyaḥ // (101) caret aniśritaḥ pañcavarṣaḥ paścimasamāyogena samanvitaḥ janapadacārikām // āpatti-anāpatti-ityādiḥ paścimasamāyogaḥ, tena ca samanvitaḥ pañcavarṣaḥ aniśritaḥ janapadacārikāṃ caret // (102) nānyathā traividyo 'pi // pañcadharmaiḥ samanvāgataḥ, ūnapañcavarṣo 'pi, yato mārgāt vinayabhraṣṭo 'pi tato pañcavarṣaśīlabhāva-samāyogāt duḥkhavipariṇato bhavati / aparipūrṇavarṣo na bhavati ityatra abhisaṃdhiḥ dṛṣṭaḥ / 'traividyau 'pi' iti / niśraye niśritārthaṃ karaṇīyākaraṇīyaparijñānaṃ dvividhaṃ ca parivinītam / tatra yadyapi asya dharmatā abhijñānatvāt, pūrvanivāsajñānatvena pravṛtti-darśanatvāt, duṣkara-alpasaṃvitpratisevanayā āgatasaṃpadā ca karaṇīyākaraṇīyesu parijñānaṃ siddhaṃ bhavati / evaṃ parivineyārthaṃ niśrayaṃ niśrayet / yadartheṃna duḥkhavyavahāravinayatve pūrvātma-sahitabhāvasya svabhāvaparihārāt / arhatāṃ pūrvasvabhāvaparihāraḥ śrūyate / kaścidarhan pūjākṣetraḥ, pūjākṣetrebhyaḥ saṃtīrṇaḥ, āyuṣmān (VinSū 19) pilindavatsaḥ ca gaṅgādevyai 'vṛṣalī'rti coditavān ityādi / anyacca, vinayaparijñānaṃ kathamapi na kṛtaṃ bhavati, duṣkaratvāt / sthūlakumāryoḥ sārdhaṃ ekabhūmau anavasthānavat udyameṣu ca antarāyabāhulyāt / yataḥ prakaraṇamidaṃ
vividhaṃ bhavati //] (yaduta) cet bhadanta traividyaḥ trivarṣa-trimalaprahīṇaḥ, sa ca pañcabhirdharmaiḥ samanvāgataḥ [na] syāt, tenā 'pi aniśritena janapadacārikā caritavyā? nopālin ityuktam // rakṣyaṃ cānena vinayagataṃ, dūreṇa dūraṃ apasārayatu enaṃ parihṛtatāsaṃpattyartham / yadadhyācārāt pareṣāṃ aprasādaḥ syāt tatparihārārtham / śikṣasu kṛtārtho 'pi atrādaravān, gauravotpādanārtham / [śāsa]nasthityarthaṃ ca prasiddhatādyatikramo gacchati / kenacidatikrame sati iti dhvaṃso 'nyathā śāsanasya saṃpadyate / tasmāt, yathaiva anyasya atra ananujñānaṃ tathaiva trividyasya // niśrayagatam //
(iv) saṃgrāhyagatam
(103) mā 'si tīrthyaḥ iti pravrajyārthaṃ upasaṃkrāntaṃ pṛcchet, upasaṃpādakāśca // pṛcchet ityupādhyāyaḥ / pṛccheyuḥ iti pariṇātasya upasaṃ[pādakā i]tyanena saṃbaṃdhaḥ / upasaṃpādakaireva sa praśnaḥ yo rahonuśāsakena, tanniyuktatvāttasya // (104) na-anārādhitacittaṃ, utsṛjya śākyaṃ āgneyaṃ ca jaṭilaṃ, tīrthyaṃ pravrājayeyuḥ upasaṃpādayeyurvā // śākyāgneyajātyoḥ nūnaṃ kiñcidāśayasabhāgyaṃ lakṣitam - 'niyataṃ anayoḥ pratipattau satyāṃ bhā[vataḥ prati-]pattiḥ na kṛtakena' iti // yataḥ etadanujñātamiti pratipattavyam - yacca uktaṃ - 'dadāmyahaṃ jñātīnāṃ jñātiparihāram'iti, tatra jñātitvaṃ ananupaśyatāṃ eṣāṃ bhavataḥ pratipattiḥ bhaviṣyatīti bhagavatā 'vabuddham, tato jñātinimittaṃ-parihāro datta iti uktamiti / āgneyo 'tra pravṛttaḥ agniparicaraṇakarmaṇi bhāvataḥ, tadāśaya[-pariśuddhau varta-]māno gṛhīta iti veditavyam, tadbhūtasya āśayavipatteḥ asaṃbhāvyatvāt // kṛt etad tīrthya-anārādhitādi-tīrthyānta-varjaṃ[na]m iti śabdāt pūrvatīrthyaśabdaṃ varjayitvā, 'anārādhitacittaṃ' utsṛjya 'śākyaṃ āgneyaṃ ca jaṭilaṃ tīrthyaṃ' ityetacca anārādhitaśabdādi-tīrthyaśabdāntaṃ varjayitvā yadetad 'mā 'si' ityādyu[ktaṃ ta]tkṛt-saṃjñaṃ veditavyam / yatra 'kṛt' ityucyate tatra 'mā 'si' iti pravrajyārthamupasaṃkrāntaṃ pṛcchet, upasaṃpādakāśca na pravrājayeyuḥ upasaṃpādayeyurvā' iti uccāritaṃ pratipattavyam // kṛt-pradeśā iti ūrdhvaṃ atraiva pravrajyāvastuni kṣudrakeṣu ca etadgatesu / kiyatā tīrthyaḥ ārādhitacitto vaktavyaḥ iti nirjñānārthaṃ āha - (105) ratnānāṃ varṇasya tīrthyānāmavarṇasya bhūtasya uktau akupyatvaṃ ārādhitacittatā // na kupyatīti akupyam, akupyadbhāvo 'kupyatvam // (VinSū 20) (106) tadartha atadvantamenaṃ kṛtopāsakatāntaṃ caturo māsān parivāsayet saṃgho datvā [parivāsaṃ karmaṇā // 'tadarthamiti' ārādhitacittatārthaṃ, tacca atadvantaṃ iti an(?) ārādhitacittavantam / 'tad' iti tīrthyam / kṛtopāsakatāntaṃ iti upāsakatāntavidhiṃ kṛtvā upāsakatāntaḥ / evaṃ tatra jñapticaturthena karmaṇā saṃghaḥ caturo māsān parivāsaṃ dattvā parivāsayet // parivāsadāne (107) saṃghāt tasya bhaktam // (108) upādhyāyāt cīvaram // (109) kartṛtvaṃ karmādānasya (110) paripūrṇa]pañcadaśavarṣo 'si iti pravrajyārtha upasaṃkrāntaṃ pṛcchet // upādhyāyaḥ // (111) nonaṃ asamarthaṃ kākoḍḍāyane, samartha vā saptavarṣaṃ pravrājayeyuḥ // dvāvetau na pravrājyau - asamarthaśca pañcadaśavarṣatvādūnaḥ samarthaśca saptavarṣatvāt / na pravrājayeyuḥ iti bahuvacanaṃ kimartham / ārocakena ayaṃ aśuddha iti jñātvā na ārocayitavyam, saṃghe[na] na anujñātavyam,
śrāmaṇeratvopanāyinā śrāmaṇeratvaṃ nopanetavyam iti upasaṃgrahārtham // (112) na ekata ūrdhvai śramaṇoddeśamupasthāpayet // dvitīyaśramaṇoddeśānupasthāpane dvitīyasyāpravrājanamapi āpannaṃ tadapavādārtham āha - (113) aruciścet anakadhyaṃ pravrajyāyāṃ, pravrajyātiriktaṃ upasaṃpādayet // dvayoḥ pravrajyārthaṃ ekatra āvābhyāṃ pravrajitavyam - ityevaṃ niścitya āgatayoḥ yadi anaikadhyaṃ pṛthakpravrajyāyāṃ aruciḥ, tataḥ ubhau pravrājya ekasmādatiricyamānaḥ upasaṃpādyaḥ // (114) ūnaścet anyasma upaniśrityarthaṃ arpayet // viṃśativarṣatvādyadi ūnaḥ tato anyasmai bhikṣave upaniśrayārthaṃ arpayitavyaḥ // yasya upaniśrayārthaṃ arpitaḥ - (115) nāsau tamācchindyāt // yena arpitaḥ sa enaṃ (116) upasaṃpādayet / aprayacchato balāt* anādāya // yataḥ kalpārthaṃ parasya upaniśrayeṇa dānaṃ, na samarpitakatayā, tasmāt* a[nā]cchedaḥ // (117) kṛt* dāsaḥ // kṛdityanayā saṃjñayā 'mā 'si' ityādeḥ saṃjñino dāse saṃbandhinaḥ pratyupasthānam / ato 'smin saṃjñānidaśe yo 'tirikto 'ṅgīkriyate, sa yathārthaṃ pariṇato 'pi yathāsthānaṃ saṃniviśate / vākyaṃ cedamatra jñāyate / 'mā 'si dāsa' iti pravrajyārthaṃ upasaṃkrāntaṃ pṛcchet, upasaṃpādakāśca na dāsaṃ pravrājayeyu[rupasaṃpā]dayeyuḥ vā iti // (118) vyasiste kasyacitkiṃviddeyaṃ alpaṃ vā prabhūtaṃ vā // vigatāsirvyasiḥ / asiśabdavarjitaḥ kṛt* vācyaḥ ityarthaḥ / 'asi' ityasya ca sthāne 'te' iti vaktavyam, tataśca idaṃ vākyam - "mā te kasyacitkiṃciddeyaṃ alpaṃ vā prabhūtaṃ vā" iti pravrajyārthamupasaṃkrāntaṃ pṛcchet, upasaṃpādakāśca, na ṛṇavantaṃ pravrājaye[yurupa]saṃpādayeyuśca iti mantrāt / atra śakṣyāmi pravrajyopasaṃpadaṃ vā ādātuṃ iti pratijānānaṃ muktvā, (VinSū 21) na ṛṇavantaṃ iti viśeṣaḥ pratipattavyaḥ // (119) jīvatpitṛkaṃ ananujñātaṃ tābhyāṃ adūradeśaṃ pravrajyāpekṣaṃ saptāhaṃ dhārayet / jīvataḥ pitarau yasyāsau jivatpitṛkaḥ, tābhyāmiti mātāpitṛbhyām / tābhyāṃ śabdācca mātāpitroratra pitṛ-śabdaḥ iti // (120) nānārocitaṃ dūradeśamapi enaṃ saṃghe pravrājayet // enamiti jīvatpitṛkaṃ anujñātam / tābhyāṃ ājīvatpitṛkasya tu anujñātasya vā mātāpitṛbhyāṃ anārocanamapi nirdoṣamiti pratipattavyam / tathā vā 'jīvātpitṛke pṛcchāpāṭhaḥ - yasya tāvat bhadanta mātāpitarau kālagatau bhavataḥ tiryagyonigatau vā ta[sya keśāvaro-]paṇāya sarvasaṃgho 'valokayitavyaḥ, 'no hīdaṃ upālin' iti / dūradeśagrahaṇaṃ kimarthaṃ kṛtam / yato anyatamayā gṛhapatipatnyā putraḥ pravrajitaḥ āgatyoktaḥ - 'tvaṃ eṣāṃ
śākyaputrīyāṇāṃ caurāṇāṃ madhye kasmāt pravrajitaḥ, ehi gaccāvaḥ', tayā'saugṛhītvā gṛhaṃ nītaḥ / tadevaṃ cauryeṇa samudācāro 'tra ādīnavaḥ, na ca dūradeśake asyā-bhāvaḥ, svasthānasthābhyāmapi śrutvā kṛtasya ādīnavabhūtatvāt, āgatyāpi ca ādīnavakaraṇasya saṃbhavatvāt, tasmāt* dūradeśamapi iti sūtritam // (121) yuktaṃ pravrajyāpekṣasya saṃghena bhaktadānam // yuktamiti naiṣa niyamaḥ, avadhyāne tesāṃ bhikṣūṇāṃ pravṛtteḥ iti khyāpayati // (122) kṛt* anujñāto 'si mātāpitṛbhyāṃ ante muktvā dūradeśakam // anujñato 'si ti mā 'sītyasya sthāne etad / kṛditi anena uktasyānte muktvā dūradeśakamityayaṃ śabdo 'dhikaḥ pratipattavyaḥ / tataśca idaṃ vākyaṃ - anujñato 'si mātāpitṛbhyāmiti / pravrajyārthamityādi yāvat nānanujñātaṃ mātāpitṛbhyāṃ pravrājayeyurupasaṃpādayeyurvā muktvā dūradeśakam iti // (123) mā 'si glāna ityupasaṃpasaṃkrāntaṃ pṛcchet // pravrajyārthamiti prakaraṇāt gantavyam // (124) mā te glānyaṃ kiñcidastīti vā // pāthavikalpasya eṣa upanibandhaḥ / dvayoḥ anyataraḥ vaktavya iti darśayati // (125) viśeṣata upasaṃpādakāḥ // pṛcchedityasya pariṇatasya pṛcche[yu]rityanuṣaṅgaḥ bhavanti khalu puruāāṇāmete evaṃ-rūpāḥ kāye kāyikābādhāḥ, tadyathā - kuṣṭhaṃ gaṇḍaṃ [ca] ityādi-viśeṣayuktam / na etāvanmātrakaṃ 'mā 'si glāna' iti // (126) na glānaṃ pravrājayeyurupasaṃpādayeyurvā // ārocaka-pravrājaka-śrāmaṇeratvopanāyisaṃghānāṃ bahūnāṃ vyāpāra iti bahuvacanam // (127) kṛt prākpraṇihitāt // "na abhyupagato nimittaviparyayaṃ praṇihitaṃ" ityataḥ prāk yāvannirdeśaḥ sarvatra kṛditi adhikṛtaṃ veditavyam / sarve te kṛtsaṃbaṃdhinaḥ // (128) nāsti asya prarohaṇadharmatā iti ca // yo 'tra pratiṣidhyate nirmitādiḥ tasya 'ca'-śabdaḥ prākpraṇihitāditi saṃbaṃdhārthaḥ // (129) nāśanaṃ evaṃvidhasya liṅginaḥ // evaṃvidhasyeti aprarohaṇadharminaḥ / liṅgi [na] iti pravrajitasya upasaṃpannasya vā // gṛhasthabhūtasya tu bhikṣumadhye (VinSū 22) vasato yātrika-prayojanavaśāt nāśanaṃ na vā // idānīṃ kṛdādisaṃbandhino nirdiśyante (130) nirmitaḥ // 'mā 'si nirmita' iti pravrajyārthaṃ upasaṃkrāntaṃ pṛcchet, upasaṃpādakāśca, na nirmitaṃ pravrājayeyuḥ upasaṃpādayeyurvā // 'nāstyasya prarohaṇadharmatā, nāśanaṃ evaṃ-vidhasya liṅginaḥ'
ityevaṃ anyatrāpi paṇḍakādau yojyam // (131) paṇḍakaḥ // pāñcavidhyamasyeti // asyeti paḍākasya // [pañcavidhaṃ katamam /] // (132) jātyā-, pakṣa-, āsaktaprādurbhāva-, īrṣyā[prādurbhāva]-āpatkṛt* iti // jātyā jāti paṇḍako, yo janmanā eva nastrī na puruṣaḥ // pakṣa iti yaḥ pakṣe strī pakṣe puruṣaḥ sa pakṣapaṇḍakaḥ / pakṣo 'rdhamāsaḥ // āsaktaprādurbhāva iti yasya pareṇa upakrāntasya prādurbhāvo bhavati [sa] āsaktapaṇḍakaḥ // īrṣyayā yasya pareṇa upakrāntaṃ striyaṃ dṛṣṭvā prādurbhāvo