Tàng Kinh Việt
Tàng Kinh Việt
Phạn tạng (Sanskrit Canon)bsu045_u.htmNguyên tác: Sanskrit

Kinh Tăng-già-đà (Saṃghāṭasūtra)

Kinh (Sūtra) ghi lại lời dạy của đức Phật, thuộc tạng Kinh trong Tam tạng Phật giáo Sanskrit. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).

Văn bản gốc(Sanskrit)

Trang 3 / 3 (50.000 ký tự/trang)
rāccaturaśīti raśmiśatasahasrāṇi naścaranti smānekavarṇāni nānāvarṇānyanekaśatasahasravarṇāni / tadyathā nīlapītalohitāvadātamaṃjiṣṭhāsphaṭikarajatavarṇāni / tā anantāparyantāni lokadhātavo 'vabhāsya punareva pratyudāvṛtyā (taṃ) bhagavantaṃ tṛṣpradakṣiṇīkṛtya bhagavato mūrdhanyantardhīyanta /
[SaSū 216] atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvaḥ utthāyāsanādekāṃsaṃ cīvaraṃ prāvṛtya dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yena bhagavāṃstenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantametadavocat - ko bhagavan hetuḥ kaḥ pratyayaḥ smitasya prāduṣkaraṇāyaḥ nāhetukaṃ nāpratyayaṃ tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ smitaṃ prāduṣkurvanti / bhagavān āha - paśyasi tvaṃ bhaiṣajyasena caturdiśaṃ lokadhātau samantājjanakāyamāgacchantaṃ mamāntike / āha / nohīdaṃ bhagavan na paśyāmi / bhagavān āha - tena hi bhaiṣajyasena vyavalokaya paśya janakāyaṃ
[SaSū 217] atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo vyavalokyādrākṣīt pūrvasyān diśyeko vṛkṣaḥ prādurbhūtaḥ saptayojanasahasrapramāṇaḥ tatraikānte paṃcaviṃśati koṭīsahasrāṇi janakāyasya sannipatitāni / te ca na bhāṣante na jalpanti nālapanti na saṃlapanti na bhuṃjanti nottiṣṭhanti na caṃkramanti tūṣṇīṃbhāvenādhivāsayanti / dakṣiṇasyān diśi-m-eko vṛkṣaḥ prādurbhūtaḥ saptayojanasahasrapramāṇaḥ tatra paṃcaviṃśati koṭīsahasrāṇi janakāyasya sannipatitāni / te na jalpanti nālapanti na saṃlapanti / na bhāṣante nottiṣṭhanti na caṃkramanti / tūṣṇīṃbhāvenādhivāsyanti / paścimāyāṃ diśyeko vṛkṣaḥ prādurbhūtaḥ saptayojanasahasrapramāṇaḥ tatra paṃcaviṃśati koṭīsahasrāṇi janakāyasya sannipatitāni / te na jalpanti nālapanti na saṃlapanti / na bhāṣanti nottiṣṭhanti na caṃkramanti / tūṣṇīṃbhāvenādhivāsayanti / uttarasyān diśi-m-eko vṛkṣaḥ prādurbhūtaḥ saptayojanasahasrapramāṇaḥ tatra paṃcaviṃśati koṭīsahasrāṇi janakāyasya sannipatitāni / te na jalpanti nālapanti na saṃlapanti na bhāṣanti nottiṣṭhanti / na caṃkramanti tūṣṇīṃbhāvenādhivāsayanti / ūrdhvāyān diśyeko vṛkṣaḥ prādurbhūtaḥ saptayojanasahasrapramāṇaḥ tatra paṃcaviṃśati koṭīsahasrāṇi janakāyasya sannipatitāni / te na jalpanti nālapanti na saṃlapanti na bhāṣanti / nottiṣṭhanti na caṃkramanti / tūṣṇīṃbhāvenādhivāsyanti / adhastāddiśyeko vṛkṣo prādurbhūtaḥ saptayojanasahasrapramāṇaḥ tatra ca paṃcaviṃśati koṭīsahasrāṇi janakāyasya sannipatitāni / te na jalpanti nālapanti na saṃlapanti na bhāṣanti nottiṣṭhānti / na caṃkramanti / tūṣṇībhāvenādhivāsayanti //
[SaSū 218] atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat - pṛccheyamahaṃ bhagavantaṃ tathāgatamarhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ kaṃcideva pradeśaṃ sacenme bhagavān avakāśaṃ kuryāt pṛṣṭaḥ praśnavyākaraṇāya / evamukte bhagavān bhaiṣajyasenaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvametadavocat - pṛccha tvaṃ bhaiṣajyasena yadyadevākāṃkṣasyahan te tasya tasyaiva praśnasya paripṛṣṭasya vyākaraṇena cittamārādhayiṣye /
[SaSū 219] evamukte bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat - kimetad bhagavaṃścaturdiśe lokadhātuṣu janakāyamāgatyāvasthito yāvadadhastā ūrdhvāyāṃ diśi paṃcāśat koṭyo janakāyamāgatyāvasthitaḥ te ca bhagavantaṃ nālapanti na saṃlapanti / na jalpanti na vadanti na bhāṣanti / nottiṣṭhanti na caṃkramanti / tūṣṇīṃbhāvenādhivāsayanti / ko bhagavan hetuḥ kaḥ pratyayaḥ bhagavān āha - gaccha tvaṃ bhaiṣajyasena svayameva tāṃstathāgatān paripṛcchā; yato lokadhātāvete janakāyā āgatā / āha / kasya bhagavan ṛddhibalādhānena gacchāmi / tathāgatasyardhyānubhāvena uta svardhyā; bhagavān āha - svakena bhaiṣajyasena ṛddhibalādhānena gaccha / punarapi tathāgatasyardhyānubhāvenāgaccha;
[SaSū 220] atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo bhagavantaṃ tṛguptaṃ pradakṣiṇīkṛtya tatraivāntardhitaḥ atha khalvito lokadhātā ṣaṇnavati lokadhātukoṭīratikramya candrapradīpā nāma lokadhātuḥ tatra candrāvatikṣetro nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha etarhi tiṣṭhati dhṛyate yāpayati / aśītikoṭī bodhisattvamahāsattvasahasraparivṛtaḥ puraskṛto dharman deśayati sma / tām lokadhātuṃ bhaiṣajyaseno bodhisattvo 'nuprāptaḥ
[SaSū 221] atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo yena bhagavāṃstenopasaṃkrānta upasaṃkramya tasya bhagavataścandrāvatikṣetrasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya pādau śirasābhivandya purata sthitaḥ sthitvā yena sa bhagavāṃstenāṃjaliṃ praṇamya bhagavantametadavocat - āgato 'smi bhagavan ṣaṇnavati lokadhātukoṭīsahasrāṇyatikramya bhagavataḥ śākyamunestathāgatasya buddhakṣetrāt sahāyā lokadhātoḥ na cāhaṃ bhagavaṃstāvanti sattvāni kvacit paśyāmi / yāvanti tatra dṛṣṭāni / ko bhagavan hetuḥ kaḥ pratyayo yat sahāyāṃ lokadhātau bhagavataḥ śākyamunestathāgatasya purato bahujanakāyaḥ sannipatito daśadigabhyāgatastatrasthaḥ paśyāmyāsīttāni cehastho na paśyāmi /
[SaSū 222] sa bhagavān āha - tatraiva bhaiṣajyasena saṃcaranti saṃtiṣṭhanti / āha / yathā kathaṃ punarbhagavan bhagavān āha - acetanavṛkṣasaṃbhūtāni sattvāni / āha / kena bhagavan dṛṣṭaṃ kena śrutaṃ yad acetane vṛkṣe manuṣyā jāyante / sa bhagavān āha - na bhaiṣajyasena tvayā dṛṣṭaṃ (vā) na śrutaṃ (vā) yadacetane vṛkṣe manuṣyā jāyaṃte / āha / na me bhagavan dṛṣṭaṃ na śrutaṃ yadacetane vṛkṣe manuṣyā jāyante / sa bhagavān āha - icchasi tvaṃ bhaiṣajyasena draṣṭuṃ tadahaṃ sāṃprataṃ darśayiṣyāmi / āha / icchāmi bhagavannicchāmi sugata;
[SaSū 223] atha khalu bhagavāṃścandrāvatikṣetrastathāgatastasyāṃ velāyāṃ śatapuṇyavicitritaṃ svaṃ bāhuṃ prasārayati sma / tataśca bāhutaḥ koṭīśatasahasraṃ janakāyānāṃ prādurabhavatekaikaśca janakāyo bāhuśataṃ prasārya nānāgandhavilepanaistathāgatamabhyavakiranti /
atha sa bhagavāṃścandrāvatikṣetrastathāgato bhaiṣajyasenaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvamāmantrayati / paśyasi tvaṃ bhaiṣajyasena eṣa janakāyastathāgataṃ nānāgandhamālyavilepanairabhyavakiranti / āha / paśyāmi bhagavan paśyāmi sugata ; sa bhagavān āha - ete acetanā janakāyāḥ prādurbhūtāḥ eta acetanā manuṣyāḥ pratyājātāḥ // atha khalu teṣāṃ koṭīśatasahasrāṇāmekaikasya yadbāhuśataṃ te sarve vikīryante /
[SaSū 224] atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvastaṃ dṛṣṭvā bhagavantametadavocat - kimidaṃ bhagavan kimidaṃ sugataḥ yan manuṣyāṇāṃ muhūrtamātreṇa bāhuśataṃ vikīrṇam yadi bhagavaṃcchatabāhavo na mucyante kaḥ punarvādo dvibāhukā manuṣyā mokṣyante / bhagavān āha - evameva bhaiṣajyasenācetanāḥ sattvā jāyante / acetanā niruddhyante / asmākamapi bhaiṣajyasena śarīramacetanabhūtaṃ manyitavyaṃ / āha / katame bhagavan sattvā ye daharāḥ katame vṛddhāḥ bhagavān āha - santi bhaiṣajyasena daharāḥ sattvā santi vṛddhāḥ āha / katame bhagavan daharā katame vṛddhāḥ āha / ye te sāmprataṃvikīrṇā te vṛddhāḥ ye te vṛkṣebhyo nirjātāste daharā / āha / icchāmi bhagavan daharāṇi sattvāni draṣṭum
[SaSū 225] atha khalu sa bhagavāṃścandrāvatikṣetrastathāgato dakṣiṇaṃ pāṇitalaṃ prasārayati / atha daśabhyo digbhyaḥ koṭīśatasahasraṃ janakāyānāṃ āgacchanti / adhastādūrdhvāyān diśi paṃcāśat koṭī janakāyasyāgacchanti / āgatvā ca te janakāyā bhagavataḥ pādau śirasābhivandya na ca tathāgatamālapanti na saṃlapanti tūṣṇīṃbhāvenādhivāsayanti sma /
[SaSū 226] atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat - kimete bhagavan sattvāstathāgataṃ nālapanti na saṃlapanti tūṣṇīṃbhāvenādhivāsayanti / bhagavān āha - na jānāsi bhaiṣajyasena acetanaḥ pṛthivīpradeśo nālapanti na saṃlapanti / (na) dharmaskandhaṃ prajānāti / tatkasya hetoḥ ihaikatyā bhaiṣajyasena daharā sattvāḥ notpādaṃ jānanti na nirodhaṃ jānanti / dṛṣṭvā ca na jarā na vyādhirna śoko na paridevaḥ na priyaviprayogo nāpriyasaṃprayogaḥ na priyādvinābhāvaḥ na maraṇaṃ nākālamṛtyu / nāpi tāni sarvakaṭukāni duḥkhāṇi dṛṣṭvā udyogamāpadyante kutaste jñāsyanti / punaḥ punaste bhaiṣajyasena śikṣayitavyāni /
[SaSū 227] atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat - kuto bhagavan daharā sattvā āgacchanti / kutaścyavanti / kutropapadyante / ye dharmaṃ na jānanti (na buddhyanti) / bhagavān āha - śṛṇu bhaiṣajyasena yan mānuṣyakamātmabhāvaṃ pratigṛhṇanti / tanna rupyakāreṇa kṛtaṃ / na cīmarakāreṇa kṛtaṃ / na kāṣṭhakāreṇa kṛtaṃ / na kulālena kṛtaṃ / na rājabhayenotpadyate / strīpuruṣasaṃyogāt pāpena karmaṇā saṃyuktaṃ saṃbhavati / punaḥ punaśca teṣāṃ sattvānāṃ śilpāni śikṣāpayanti / anantaṃ ca teṣāṃ kaṭukaṃ duḥkhaṃ saṃbhavati / kaṭukā vedanāḥ tatra teṣāṃ pūrvakṛtānāṃ pāpakānāṃ karmaṇāṃ vipākamanubhavanti / ihaiva te bhaiṣajyasena daharāḥ sattvā āgatā ya ete (nālapanti na saṃlapanti) nottiṣṭhanti ya īdṛśān duḥkhāṃ vedanāmanubhavanti / anena kāraṇena bhaiṣajyasena nālapanti na saṃlapanti / evaṃ te bhaiṣajyasena daharāḥ sattvāḥ kuśalamajānānāḥ notpādaṃ jānanti na nirodhaṃ jānanti / na ca te mānuṣyakamātmabhāvaṃ pratilapsyante / ime ucyante bhaiṣajyasena daharāḥ sattvā /
[SaSū 228] āha / kathaṃ bhagavan daharāḥ sattvā utpadyante kathaṃ nirudhyante / bhagavān āha - tadyathāpi nāma bhaiṣajyasena kaścideva puruṣa agniṃ kāṣṭhena parimārjayetta tasyānupūrveṇa taṃ kāṣṭhamagninā pradīpyeta / evameva bhaiṣajyasena mānuṣyātmabhāvaṃ prathamaṃ saṃjāyate / jātaṃ ca san vedanāṃ vedayati / āha / ko trābhijāto jātaḥ kaḥ parinirvṛtaḥ bhagavān āha - buddha eva bhaiṣajyasenābhijāto jātaḥ tathāgata eva parinirvṛtaḥ
[SaSū 229] tadyathāpi nāma bhaiṣajyasena kasmiṃcidandhakāragṛhe timirāgāre rājñā puruṣo bandhanāvarodhaḥ kṛtaḥ syāt tatra sa puruṣo 'ndhakāragṛhe praviṣṭaḥ antargṛhe timiraṃ timirāgāraṃ paśyet athānyaḥ ka kaścit puruṣaḥ pūrvaduḥkhavedanābhirdṛṣṭaścintayennaṣṭa eṣa puruṣaḥ anabhyasitaḥ duḥkho jīvite vināśaṃ yāsyati / sa tatrāgnimānayitvā tatrābhyantargṛhe sukṣmamagnim cchorayet sa ca puruṣaścārakāvaruddhastamagniraśmiṃ paśyeddṛṣṭvā cāśvasto bhaved utsāhaṃ ca vardhayet sa cāgniḥ kenacideva hetunā prajvaleta; tena cāgninjvālena tadgṛhaṃ samantataḥ prajvalet sa ca puruṣastatraiva dahyet taṃ ca dagdhaṃ rājā śrutvā cintāyāsamāpadyeta / tasyaivaṃ bhavenna bhūyo 'haṃ svaviṣaye kaṃcit sattvaṃ cārakāvarodhaṃ kariṣyāmi / atha sa rājā teṣāṃ svaviṣayanivāsināṃ sattvānāmevaṃ samāśvāsayet mā yūyaṃ bhavantaḥ sattvā bhāyatha mā utrasatha; abhayaṃ yuṣmākaṃ bhavatuḥ na mama viṣaye bhūyo daṇḍopacāraṃ (vā) bandhanāvarodhaṃ vā bhaviṣyati / na ca kasyacit sattvasya jīvitavināśaṃ kariṣyāmi / nirbhayā bhavantaḥ sattvā yūyaṃ bhavatha /
[SaSū 230] evameva bhaiṣajyasena tathāgataḥ sarvakleśadagdhaḥ sarvavyādhipraśāntaḥ yathā sa puruṣo gṛhadāhāt svakāyaṃ dahati / (sarva)sattvānāmarthāya hitāya sukhāya (ca) pratipanno bhavati / sattvān vadhabandhanāvarodheṣu parimocayedevameva tathāgato rāgadveṣamohamalaprahīṇaḥ sarvasattvānān dīpa iva loka utpannaḥ sattvān mocayati narakatiryakpretāsurakāyebhyaḥ daharāṃśca (sattvāṃ) vṛddhāṃśca sattvān mocayati /
[SaSū 231] atha tāvadevoparyantarīkṣādimā gāthā niścacārā; //
(76) aho kṣetraṃ jinakṣetraṃ sukṣtremabhisaṃskṛtaṃ /
vuptāni yatra bījāni na vināśaṃ brajanti hi /
(77) buddhakṣetraṃ jinakṣetraṃ praśastaṃ jinaśāsanaṃ /
śāstā karotyupāyaṃ hi sarvasattvaparigrahe /
(78) sthito nirvānadhātau san dṛśyate dharaṇītale /
śāntaṃ kṛtvā sarvalokaṃ buddhaḥ śodheti dakṣiṇāṃ /
(79) moceti navakān sattvān moceti ca purāṇakān
mocayitvānupūrveṇa sarvasattvāstridhātukāt
(80) baddhā hi narakadvārastiryakpretā vimocitāḥ
śāntiḥ kṛtā hi lokesmin paraloke sukhaṃ kṛtaṃ //
[SaSū 232] atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāṃ smitaṃ prāduṣcakāra / āha ca -
(81) sādhu darśanu sādhūnāṃ buddhānām sādhu darśanaṃ /
sādhu dharmaguṇaḥ kṣetraṃ saṃghasāmagridarśanam
(82) sādhu saṃghātanirdeśaṃ sarvapāpavināśanaṃ
ye śroṣyanti idaṃ sūtraṃ padaṃ prāpsyantyanuttaraṃ
[SaSū 233] atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo yena bhagavāṃstenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantametadavocat - ko bhagavan hetuḥ kaḥ pratyayaḥ smitasya prāduṣkaraṇāya / bhagavān āha - paśyasi tvaṃ kulaputraitāni daharāṇi sattvāni / āha / paśyāmi bhagavan paśyāmi sugata; bhagavān āha - sarva ete bhaiṣajyasenādyaiva daśabhūmipratiṣṭhitā bodhisattvā bhaviṣyanti //
[SaSū 234] atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo 'śītiryojanasahasrāṇyūrdhavamuparyantarīkṣe sthādathāśītirdevaputrakoṭīsahasrāṇi bhagavata upari puṣpavarṣaṃ pravarṣanti te ca daharāḥ sattvā dṛṣṭvā sarve 'ñjalayaḥ kṛtvā namaskurvanti /
[SaSū 235] atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo antarīkṣastha evaṃ vāg bhāṣate / yena trisāhasramahāsāhasro lokadhātuḥ śabdenāpūrayati / dvātriṃśan mahānarakopapannāḥ sattvāstaṃ śabdaṃ śṛṇvanti / dvātriṃśacca devanikāyāstaṃ śabdaṃ śṛṇvanti / trisāhasramahāsāhasraśca lokadhātuḥ ṣaḍvikāraṃ prakampitaḥ caturaśītiśca nāgarājasahasrāṇi mahāsamudre saṃkṣubdāni / triṃśat koṭīsahasrāṇi rākṣasānām imaṃ jaṃbūdvīpamāgatāni / paṃcaviṃśat koṭīsahasrāṇi pretānāṃ yakṣānāṃ rākṣasānāmaḍakavatyāṃ rājadhānyāmāgatāni bhagavataḥ purato mahāsannipātaḥ saṃsthitaḥ //
[SaSū 236] atha khalu bhagavāṃsteṣān daharāṇāṃ sattvānān dharman deśayati / daśasu dikṣu lokadhātukoṭīniyutaśatasahasreṣu bodhisattvā mahāsattvāḥ svakasvakābhyo ṛddhibhirāgatāni / atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo yena bhagavāṃstenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantametadavocat - bahavo bhagavan bahavo sugata bodhisattvāḥ sannipatitāḥ sanniṣaṇṇāḥ bahūni ca bhagavan devanāgāni sannipatitāni sanniṣaṇṇāni / punaścānekāni rākṣasapretānyaḍakavatyāṃ rājadhānyamāgatya sannipatitāni sanniṣaṇṇānyabhūvan dharmaśravaṇāya //
[SaSū 237] tatra khalu bhagavān bhaiṣajyasenaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvamāmantrayati / āgaccha kulaputra; atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo ṛddhibalenordhvādavatīrya yena bhagavāṃstenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantametadavocat - dharmaskandho (bhagavan) dharmaskandha iti / bhagavannucyate kiyatā bhagavan dharmaskandha ityucyate / bhagavān āha - dharmaskandha iti kulaputrocyate / yo brahmacaryaṃ paryeṣate brahmacaryaṃ paryeṣya sarvapāpādviramati / paśyasi tvaṃ kulaputrāmī daharā sattvā abrahmacaryād viramanti / āha paśyāmi bhagavan paśyāmi sugata; āha / te nūnan dhāraṇīpratilabdhā bhaviṣyanti / sarvadharmasamanvāgatāśca bhaviṣyanti / āha / kenopāyena bhagavan bahūni sattvāni sannipatitāni / dharmaskandhaṃ śrotum
[SaSū 238] atha khalu bhagavāṃ bhaiṣajyasenaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvamāmantrayati / bahavo bhaiṣajyasena sattvāḥ santi / ye jātireva duḥkhaṃ na śṛṇvanti / jarā eva duḥkhaṃ na śṛṇvanti / vyādhireva duḥkhaṃ na śṛṇvanti / śokaduḥkhaṃ paridevaduḥkhaṃ priyaviprayogaduḥkhamapriyasaṃprayogaduḥkhaṃ maraṇaṃ tu sarvaduḥkhaṃ harate / kāyajīvitamidamucyate bhaiṣajyasena sarvaduḥkham
[SaSū 239] atha khalu te daharāḥ sattvā imannirdeśaṃ śrutvā yena bhagavāṃstenāṃjalayaḥ praṇamayya bhagavantametadavocan asmākamapi bhagavan marttavyaṃ / bhagavān āha - yuṣmābhirapi kulaputrāḥ sarvasattvaiśca martavyamiti / āha / kathaṃ bhagavan maraṇakālamākramati / bhagavān āha - maraṇakāle kulaputrāścarimavijñāne vijñānanirodho nāma vātaḥ vijñānavibhramo nāma vātaḥ vijñānasaṃkṣobhasaṃyukto nāma vātaḥ ime trayaḥ kulaputrā vātā maraṇakālasamaye carimavijñāne saṃluḍanti (saṃkṣubhanti) saṃkṣobhamutpādayanti / ta āhu / katamāni bhagavan trīṇi maraṇakālasamaye vijñānanirodhe vartamāne śarīraṃ nirghātayanti / bhagavān āha - śastrakaśca nāma mārṣāḥ sūcakaśca nāma mārṣāḥ ṣṭhīlakaśca nāma; ye śarīraṃ nirghātayaṃti / āha / kimetadbhagavaṃccharīraṇ nāma; bhagavān āha - ādīptakaśca nāma mārṣā dahanavāsakaśca nāma; meḍikaśca nāma; śṛṃgārikaśca nāma / śmaśānikaśca nāma; durbuddhikaśca nāma / bhāragurukaśca nāma; jātiparipīḍitaśca nāma; jātisaṃkṣubhitaśca nāma; jīvitaparibhāvikaśca nāma; maraṇapriyaviprayogakaśca nāma; ime mārṣā ucyante śarīranāmānaḥ
[SaSū 240] ta āhu / kathaṃ bhagavan mṛyate kathaṃ jīvati / bhagavān āha - vijñānaṃ nāmāyuṣmanto mriyate / puṇyaṃ nāmāyuṣmanto jīvati / śarīraṃ nāma mārṣā mṛyate snāyukoṭībhirbaddham caturaśītibhiḥ sirākūrvasahasrai romakūpairbaddham dvādaśabhiḥ sahasrairaṃgānāṃ baddhaṃ / ṣaṣṭyuttaraistribhiḥ śatairasthīnāṃ baddham caturaśītiḥ kṛmikulaśatānyabhyantare vasanti teṣāṃ sarveṣāṃ praṇakānāṃ maraṇaṃ saṃvidyate / maraṇanirodhaṃ ca saṃvidyate tatra sarve te prāṇakā nirāśā bhavanti / yadā sa puruṣo mṛyate tadā sarvaprāṇakānāṃ vātasaṃkṣobhaḥ saṃluḍati anyonyaparibhākṣanārthāya tadā te duḥkhāṃ vedanāṃ vedayanti / anye punaḥ putraśokaṃ kurvanti / anye duhitṛśokaṃ jñātṛśokaṃ sarve eva te śokaśalyaviddhāḥ anyonyabhakṣaṇamārabhante / sarve te anupūrveṇa parasparaṃ bhakṣayanta; dvau prāṇakāvavatiṣṭhante / tau saptāhamabhiyudhyataḥ yāva saptāhe 'tikrānte tata ekaḥ prāṇako nirmathyate / eko mucyate / tat katama āyuṣmanta ucyate dharmaḥ tatkiṃ manyadhve yathā sarvaprāṇakānāṃ anyonyanirodhena maraṇaṃ /
[SaSū 241] evameva bālapṛthagjanā sattvā anyonyaviradhamāpdyante / te jātyā na bibhyanti / vyādhibhyo na bibhyanti / maraṇā na bibhyanti yathā (tau) dvau prāṇakau yudhyataḥ evameva bālapṛthagjanāḥ parasparaṃ yudhyante / atha maraṇakālasamaye ucyate sādhu puruṣaiḥ kiṃ tvaṃ bho puruṣa viśvāsamāpadyase / kiṃ tvayā manuṣyaloke na kiṃcidādīnavaṃ dṛṣṭaṃ / na jātyā[d ā]dīnavo dṛṣṭaḥ na jarayā na vyādherādīnavo dṛṣṭa / na maraṇādādīnavo dṛṣṭa / āha / dṛṣṭo me āyuṣmanta jātyā[d ā]dīnavo jarayā vyādherādīnavo dṛṣṭaḥ sarvapaścān maraṇādādīnavo dṛṣṭaḥ āha / kathaṃ na kṛtāni yat karaṇīyāni kuśalamūlāni / tat kathaṃ tvayā bhoḥ puruṣa na kṛtamubhayorlokayo hitasaṃvartakāni dharmaskandhakuśalamūlāni / dvitīyaṃ mārṣāḥ pṛcchāmi / kathaṃ tvayā na kṛtaḥ kuśalamūlasaṃbhāraḥ yastvaṃ parimuktaḥ syājjātyā jarayā vyādhermaraṇāt tat kathaṃ te na kṛtaṃ yoniśomanasikārapratyavekṣaṇāṃ kiṃ tvayā bhoḥ puruṣa śrutaṃ / pṛthivyāṃ gaṇḍyāṃ ākoṭanaśabdaṃ / na ca dṛṣṭā jāṃbudvīpakā manuṣyā dānāni dadantaḥ puṇyāni ca kurvantaḥ upavāsamupavasantaḥ tathāgatakṣetre kuśalamūlabījānyavaropayantaḥ gandhaṃ vā mālyaṃ vā dīpaṃ va na tvayā dṛṣṭaṃ khādanīyabhojanīyaṃ vā dīyamānam na ca te dṛṣṭāstathāgatasya catasraḥ parṣadaḥ santarpyamānāḥ bhikṣurvā bhikṣuṇī vā upāsako vā upāsikā vā imāṃścatasraḥ parṣadaḥ śāsane 'bhinivustāḥ evaṃ tasya hitāni vadantyālapanti ca / na hi devakṛtaṃ kiṃcit asādhustvayā bhoḥ puruṣa kṛtam imimaṃ jaṃbudvīpamāgatya;
[SaSū 242] tasya mṛtasya dharmarājā tasmin kāle taṃ puruṣaṃ anuśāsan tā gāthā bhāṣate -
(83) dṛṣṭvā tathāgatotpādaḥ śrutvā gaṇḍīparāhatām
śrutvā dharman deśayamānaṃ śantaṃ nirvāṇagāminaṃ /
(84) kasmāt te na kṛtaṃ puṇyaṃ paralokasukhāvaham
bhokṣyase narake duḥkham aniṣṭhakarmaṇaḥ phalam
[SaSū 243] atha sa puruṣastaṃ dharmarājānaṃ gāthābhi pratyabhāṣata -
(85) bālabuddhirahaṃ āsīt pāpamitravaśānugaḥ
kṛtaṃ me pāpakaṃ karma kāmabhrāntena cetasā //
(86) kāmaśca me citastasya āgataṃ dāruṇaṃ phalam
kṛtā me prāṇināṃ hiṃsā sāṃghikaṃ ca vināśitaṃ /
(87) kṛtaṃ me stūpabhedaṃ ca praduṣṭenānatarātmanā
dauṣṭhulyaṃ bhāṣitaṃ vākyaṃ mātā me paritāpitā //
(88) aparādhaṃ vijānāmi svaśarīreṇa yat kṛtaṃ
raurave narake paśyāmyupapattiṃ sudāruṇe /
(89) saṃghāte vedanāṃ vetsye tathaiva ca pratāpane /
mahāvīcau ca kaṭukāmanubhaviṣyāmi vedanāṃ
(90) mahāpadme ca narake krandayiṣyāmi suduḥkhitaḥ
vārā śataṃ kālasūtre utpatsyāmi mahābhaye
(91) hatāśca nārakā sattvāḥ punaḥ paśyanti te bhayam
yojanānāṃ śataṃ bhūyaḥ pratipadyanti mahābhayam
(92) dvāran te na labhiṣyanti punaḥ kuṃbhe pratāpitāḥ
kṣūraṃ tu nāma narakaṃ sahasraṃ kṣūrasaṃbhavam
(93) śatam sahasraṃ koṭīnāṃ kṣūrāṇāṃ jāyate grataḥ
taistasya bhidyante gātraṃ karmabhi duṣkṛtaiḥ svakaiḥ //
(94) vātakṣobhā mahāghorā sarvaṃ cchindanti tāṃ tanum
anubhāvyā mayā duḥkhā īdṛśā narake dhruvam
(95) drakṣyante sarvasattvā me kāyaṃ duḥkhaprapīḍitaṃ /
arthā parakyā ādattā mayā veśmasya kāraṇāt
(96) putrā duhitaro mahya bhrātā ca bhāginī tathā
mātā pitā caiva mama mitrajñātigaṇo 'pi ca
(97) dāsakarmakarāścaiva gāvo bhṛtyaḥ paśuṃ tathā /
bhrānto smyahaṃ kukāryeṣu rupyasauvarṇabhājanaiḥ
(98) vastraistathā susūkṣmaiśca bhrāntaḥ kārāpane gṛhe
suvicitraṃ gṛhaṃ kṛtvā naranārīsamākulaṃ /
(99) vīṇāstūryāḥ parāhatya rataṃ me durdamaṃ manaḥ
gātraṃ gandhodakairliptaṃ kṛtajño 'dyāpi naiva saḥ
(100) acetana śarīrastvaṃ bhrānto 'smi tava kāraṇāt
na vidyā te mama trātā kaścit sattvaḥ punarbhavet
(101) vātakṣobhe mahāghore śarīraparitāpane /
bhuktā rasā svāduvanto jihvayā vividhāstathā
(102) śīrṣe mālāśca bahavo baddhā śvitrāḥ suśobhanāḥ
rūpeṇa bhrāmitaścakṣuścakṣutrāṇaṃ na vidyate /
(103) pāpānāṃ cakṣuṣī heturmayā dṛṣṭvātu yatkṛtam
śrotrau hetuśca me bhūyaḥ bāhū vajraparāhatāḥ
(104) hastebhyaḥ kaṭakā baddhā aṅgulīyebhi yaṃtrikā /
grīvāyāṃ muktihārāṇi pādau cāpi svalaṃkṛtau
(105) jālāni kṛtvā tatraiva sauvaraṇaṃ saṃsthitaṃ tataḥ
gātrai ca vividhā ratnā sauvarṇakaṭakāstathā /
(106) udārai ramito bhogairmanasaṃbṛhaṇairapi /
sparśaṃ ca sukumāraṃ me tṛṣṇagrastena sevitaṃ /
(107) nānāstaraṇaśayyābhiḥ kāyaḥ krīḍāpito mayā/
snāto gandhodakairviśadairgandhaiścāpi pralepitaḥ
(108) karpūracandanairdivyairdhūpanaiścāpi dhūpitaḥ
kastūrikāsamāyukto vāso varṇakaraḥ kṛtaḥ
(109) gandhavārṣikatailena sumanācaṇpakādibhiḥ
makṣitaḥ pāṇḍuraṃ vastraṃ prāvṛtaṃ sūkṣmakāśikaṃ
(110) avatīrya hastipṛṣṭhādaśvapṛṣṭhe bhiruhya ca
rājāhamiti manyāmi jano me dhāvate grataḥ
(111) antaḥpuraṃ vijānāmi gīte nṛtye suśīkṣitaḥ
nirāparādhā mṛgayā hatā kāṇḍaiśca me mṛgā
(112) īdṛśaṃ me kṛtaṃ pāpaṃ paralokamajānatā /
paramāṃsā mayā bhuktāstato duḥkhamidaṃ mama //
(113) maraṇaṃ me na vijñātamāgamiṣyati dāruṇaṃ
bālabuddhirahaṃ āsīccharīraṃ poṣitaṃ mayā /
(114) āgataṃ maraṇaṃ me dya kaścittrātā na vidyate /
yūyaṃ hi jñātayaḥ sarve mukhaṃ me kiṃ nirīkṣatha /
(115) kasmād vastraṃ pāṭayadhvaṃ pralāpaiścāpi kiṃkṛte /
keśān kasmād vikiratha raktaṃ kiṃ vā kariṣyati
(116) pāṃsuṃ ca śīrṣe kṣipatha urastāḍaṃ karotha kim
jīvaṃ nāhaṃ vāritavyaḥ pāpāt kiṃ ruditena vaḥ
(117) śarīraṃ me vṛkabhojyaṃ kurkurāṇāṃ ca vāyasām
bhaviṣyate pakṣiṇāṃ ca vṛthā puṣṭaṃ ayan tanuḥ
(118) maraṇoragasaṃspṛṣṭo jāyate 'pi sudāruṇaḥ
tathopayojyaṃ bhaiṣajyaṃ yathāsmān mucyate bhayāt
(119) yan me vaidyāḥ pradāsyanti bhaiṣajyaṃ na tadiṣyate
sāṃprataṃ dharmabhaiṣajyaṃ kleśoragavimocakam
(120) mṛyato mama dātavyaṃ mā memaṃ saṃprayacchatha /
poṣyamāṇaśarīro yamavaśyaṃ nāśameṣyati /
(121) pāpaskandhaṃ kimākṣipya yatpaścā duḥkhadāyakam
poṣito me pṛyaṃ kāyaḥ kṛtaghnatvaṃ kariṣyati /
(122) putrā duhitaraṃ kiṃ me cakṣuṣā sannirīkṣatha /
trāyadhvamasmād rogān me rudadhvaṃ kinnirarthakam
(123) yūyaṃ hi putra duhitṛ kṛtaghnā mama sāmpratam
yuṣmākaṃ poṣaṇārthāya parakīyaṃ mayā hṛtaṃ /
(124) sāprataṃ maraṇaṃ prāptaṃ nirāśaṃ mām karotha kim
jātidurgatisaṃtrasto maraṇena ca pīḍitaḥ
(125) vedanā saṃjñā saṃskārāḥ sparṣaṃ paramavedanāḥ
tṛṣṇāyā bhrāmyate bālaḥ prāpnoti kaṭukaṃ phalaṃ;
(126) śokabandhana mahya tu jātasya viṣame kule
alpapuṇyaṃ tu māṃ jñātvā śocayiṣyantyapare janāḥ
(127) dānaśīlaparibhraṣṭo dharmāccāpi parānmukhaḥ
punarbhavaṃ na jānīte kleśoragaviṣārditā
(128) bhrāmyate vidyayā bālo yatra mokṣaṃ na vidyate /
mokṣārthaṃ na vijānāti bhrāntaḥ pāpaṃ karoti ca
(129) kleśaiśca bhrāmyate bālo nityaṃ vyākṣiptamānasaḥ //
dahyate hyagninā dīptaḥ kāyo vividhabandhanaḥ
(130) vibhrānto bhramate kāyo yatra saukhyaṃ na vidyate /
tacca saukhyaṃ na jānāti yadabhyantasukhāvaham
(131) buddhānām sukhadaṃ kṣetraṃ dharmacakraṃ mahāgadam
śīlaṃ ca satyaṃ śīlanāṃ brahmaghoṣāstathāgatā //
[SaSū 244] atha khalu bhagavān bhaiṣajyasenaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvamāmantrayetadavocat - evaṃ ca bhaiṣajyasena sattvā maraṇakāle paridevanti / na na hi teṣāṃ kaścittrātā bhaviṣyatyanyatra sukṛtānāṃ karmāṇāṃ phalavipākaṃ ca gāthā cemā bhāṣate //
(132) kṛtvā tu pāpakaṃ karma narakeṣu patanti hi
bhuṃjante cīmaraṃ taptaṃ pīvante lohapānakam
(133) kāyebhyo varṣate 'ṅgāraṃ dagdhāḥ krandanti dāruṇam
dahyatyeṣāṃ taccharīraṃ narakesmin mahābhaye /
(134) na vijānanti saukhyāni dharmaṃ ca na vijānate
bālo bhramatyadharmeṇa saukhyaṃ nāpnoti kiṃcana;
(135) śraddhāśīlena saṃpannaḥ prajñāyukto mahātapāḥ
mitraṃ bhajati kalyāṇaṃ śīghraṃ bhoti tathāgataḥ
(136) vīryamārabhate śreyaṃ buddhalokopapattaye
deśetha kuśalaṃ dharmaṃ sarvasattvaparigrahaṃ
(137) maitraṃ cittaṃ samāpanno brahmacaryaparāyaṇaḥ
śrutvaivaṃ bhaiṣajyasena pratipattiparo bhavet
(138) vimuktidarśanaṃ buddhaṃ guṣṭaśabdaṃ vināyakaṃ /
lokasya mātāpitaraṃ bodhicittaṃ taducyate /
(139) kalyāṇamitrāṃ paramāṃ suduṣkaraṃ yo deśayet
[[iha]] dharma loke śṛṇvanti ye gauravādbuddhaśāsanaṃ
te bhonti buddhāḥ sugatā narottamāḥ
(140) lokanāthā bhavantyete sarvasattvapramocakāḥ
śāntebhyo buddhakṣetrebhyo ye bhavanti sagauravāḥ //
[SaSū 245] atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat - kim idaṃ bhagavan pṛthivī kaṃpati saṃprakaṃpati / evamukte bhagavān bhaiṣajyasenaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvametadavocat - vyavalokaya bhaiṣajyasena kiṃ paśyasi / vyavalokitaṃ bhaiṣajyasenena bodhisattvena mahāsattvena / atha tāvadeva caturbhyo digbhyaḥ paśyati / pṛthivīvivaraṃ dadāti / pṛthivyā vivṛtāyāṃ paśyati / pṛthivīvivarebhyo viṃśati koṭyo manuṣyāṇāṃ jāyante / adhastāddiśi viṃśati koṭyo manuṣyānāṃ jāyante / ūrdhvāyāṃ diśāyāṃ paṃcaviṃśati koṭyo manuṣyānāṃ jāyante /
[SaSū 246] atha te daharāḥ sattvā vyavalokya bhagavantametadavocan katame bhagavanniha jātā / bhagavān āha - paśyatha yūyamime janakāyāḥ ta āhuḥ paśyāmo bhagavan bhagavān āha - ime janakāyā yuṣmākaṃ sakhāyā jātāḥ ta āhuḥ eteṣāmapi bhagavan sattvānāṃ maraṇaṃ bhaviṣyatīti; bhagavān āha - evametan mārṣāḥ sarvasattvānāmapi maraṇaṃ bhaviṣyati /
[SaSū 247] atha te pūrvimakā sattvā daharāḥ ye prathamataramutpannāste yena bhagavāṃstenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantametadavocan - notsahāmo vayaṃ punarbhagavaṃ jātiṃ maraṇaṃ ca draṣṭum bhagavān āha - tatkiṃ yūyamutsahatha vīryavalālabdham ta āhuḥ tathāgataṃ saṃmukhaṃ paśyemaḥ tasya ca sakāśāddharmaśravaṇaṃ mṛṣṭaṃ manāpaṃ śṛṇuyāmaḥ tathāgataśrāvakasaṃghaṃ ca niṣaṇṇaṃ paśyemaḥ bodhisattvān mahardhikān mahānubhāvān paśyemaḥ īdṛśaṃ ca bhagavannotsahāmo jātiṃ maraṇaṃ ca draṣṭum
[SaSū 248] atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo ṛddhibalenotthāyāsanāt sārdhaṃ taiḥ paṃcabhirbodhisattvaśataiḥ te sarve ṛddhyā utthāyoparyantarīkṣe caṃkramanti / paryaṃkañca badhvā dhyāyanti / teṣāṃ sarvakāyebhyaḥ siṃhā niṣkrāmanti / vyāghrā niṣkrāmanti / vyāḍā niṣkrāmanti / hastino niṣkrāmanti / mahāṛddhivikurvitāni darśayanti / parvateṣu ca paryaṃkaṃ badhvā niṣīdanti / viṃśatiryojanasahasrāṇyūrdhvamāruhanti / daśa koṭīsahasrāṇi candramasūryāṇi-m-avataranti /
[SaSū 249] atha khalu te daharāḥ sattvā bhagavantametadavocan - ko bhagavan hetuḥ kaḥ pratyayo mahāraśmyāvabhāsasya mahacca ṛddhivikurvitā loke prādurbhūtāḥ bhagavān āha - paśyatha kulaputrā etau candrasūryau prādurbhūtau / ta āhu / paśyāmo bhadanta bhagavan paśyāmo bhadanta sugata; bhagavān āha - eṣa bodhisattvaiḥ svakāyād raśmyāvabhāso ṛddhiprātihāryaṃ ca darśitaṃ sandarśayitvā sattvānān dharman deśayanti / bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukaṃpāyairmahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca ihaiva te mānuṣyake kāye vīryabalamupadarśayitvā īdṛśam ṛddhibalamupadarśayanti / āha / deśayatu bhagavān raśmyāvabhāsaprādurbhāvāya dharmam
[SaSū 250] evamukte bhagavān bhaiṣajyasenaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvametadavocat - paśyasi tvaṃ bhaiṣajyasena trisāhasramahāsāhasro lokadhātuḥ ṣaḍvikāraṃ prakaṃpitaḥ āha / paśyāmi bhagavaṃ paśyāmi sugata / tasya mama bhagavannevaṃ bhavatvahaṃ tathāgatametamarthaṃ paripṛccheyaṃ / bhagavān āha - pṛccha tvaṃ bhaiṣajyasena yadyadevākāṃkṣasyahaṃ te tasya tasyaiva praśnasya vyākaraṇena cittamārādhayiṣyāmi nirdekṣyāmi vibhajiṣyāmi / bhaiṣajyasena yadatītānāgatapratyutpanneṣvadhvasu tatsarvaṃ darśayiṣyāmi / āha / deśayatu me bhagavan kaukṛtyavinodanārthaṃ / ihāhaṃ bhagavan paśyāmi tathāgataṃ caturaśītibhirdevaputrasahasraiḥ parivṛtaṃ caturaśītibhiḥ koṭīsahasrairbodhisattvaiḥ parivṛtaṃ; dvādaśabhiḥ koṭīsahasrairnāgarājñāṃ parivṛtaṃ / aṣṭādaśabhiḥ koṭīsahasrairbhūtānāṃ parivṛtaṃ paṃcaviṃśatibhiḥ koṭīsahasraiḥ pretapiśācaiḥ parivṛtaṃ /
[SaSū 251] bhagavān āha - nūnamete bhaiṣajyasena sattvāḥ ya iha parṣadi mamāntike sannipatitā sanniṣaṇṇā dharmaśravaṇāya / ta ete bhaiṣajyasenādyaiva saṃsāraṃ paścanmukhaṃ kariṣyanti / adyaiva daśabhūmipratilābhino bhaviṣyanti / daśabhūmipratiṣṭhitā nirvāṇadhātaumanuprāpsyanti / sarvasattvahitaiṣiṇaḥ jarāmaraṇaparimokṣaṇārthāya kṛtadharmāḥ sukhāvahāḥ kleśapāśaṃ nirjitvā prāpsyante buddhaśāsanāṃ / āha / kimete bhagavan sattvā bahūni sattvasthānāni nānāvicitraiḥ karmabhiṛ utpannāni / te bhagavantaṃ parivāryāvasthitāni
bhagavān āha - śṛṇu bhaiṣajyasena /
āha ca -
(141) mūḍhāḥ sattvā na jānanti kuto mokṣo bhaviṣyati /
bahavo navakāḥ sattvāḥ adya prāpsyanti dhāraṇim
(142) jñāsyante te sarvadharmān prāptaye daśabhūmināṃ
bhūmayo daśa prāpsyanti buddhakṛtyaṃ kariṣyataḥ
(143) vartiṣyanti dharmacakraṃ dharmavarṣaṃ pravarṣiṣūḥ
ramaṇīyaṃ śāsanaṃ mahyaṃ yena sattvāḥ samāgatāḥ
(144) devanāgāśca pretāśca asurāśca sudāruṇāḥ
daśabhūmipratiṣṭhante dharmaśabdaparāhatāḥ
(145) dharmabherī udāharaṃ dharmaśaṃkhaprapūraṇaṃ
adyaiṣāṃ navasattvānāṃ vīryasthāmo bhaviṣyati /
(146) dharmaṃ prāpsyanti adyeme yathā prāptaṃ tathāgataiḥ //
[SaSū 252] atha paṃcamātrāṇi sahasrāṇi daharāṇāṃ sattvānāmutthāyāsanebhyo yena bhagavāṃstenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantametadavocan -
(147) gurubhāro bhagavan kāyo dāruṇaśca mahābhaya /
saṃsāre yena badhyāmaḥ paryantamavijānakāḥ
(148) mārgan tu na vijānāmo mārgameva na dṛśyate /
andhabhūtā vayaṃ nātha asmākaṃ kuru saṃgrahaṃ /
(149) adhyeṣāma vayaṃ vīra dharman deśaya nāyaka;
alpaprajñā vayaṃ jātā anabhijñāḥ sukhasya hi;
(150) dharman deśaya asmākaṃ duḥkhān mocaya dāruṇāt
yatra yatropapadyemaḥ syād asmād buddhadarśanaṃ //
[SaSū 253] atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo yena te daharā sattvāstenopasaṃkrāmadupasaṃkramya tān daharān sattvāṅ gāthāyā adhyabhāṣatā -
(151) bhūṃjadhvaṃ bhojanaṃ yūyaṃ pivadhvaṃ rasamadbhutam
paścādviśāradā bhūtvā dharmaṃ śroṣyatha nirbhayaṃ /
ta āhuḥ -
(152) bhadanta sthavira kastvaṃ najānīmo vayaṃ tava;
prāsādikastvaṃ paśyāmaḥ śāntarūpaṃ mahāyaśaḥ
(153) muktaṃ narakatiryakṣuḥ pretalokān mahābhayāt
śāntaste sarvapāpāni yathā jagati śobhase
(154) paśyāma haste karakaṃ saptaratnasamanvitam
sūtraṃ ratnāmayaṃ kāye tejarāśau viveṣṭitaṃ /
(155) prativoḍhuṃ na śaktā sma śāntavākyasya te vaca /
bhaktena kāryaṃ nāsmākaṃ pānena svādunā na ca /
(156) bhaktāduccāra saṃbhavati pānān mūtraṃ tathaiva ca /
śoṇitaṃ ca rasādbhavati raktān māṃsaṃ ca saṃbhavet
(157) nāsmākaṃ bhojanaṃ kāryaṃ pānān caiva sausaṃskṛtaṃ;
vastrāṇi naiva sūkṣmāṇi paṭṭāpaṭṭakasaṃhitā /
(158) kaṭakāśca na sauvarṇāḥ kāryā muktilatā na ca;
aṅguliyairnaiva kāryaṃ sarve te nityadharmiṇaḥ
(159) jīvitairarthikāśca sma na ca gacchema durgatim
arthikā dharmadānena na devānāṃ sukhairapi;
(160) kalyāṇamitratā kāryā na rājyaṃ cakravartināṃ /
cakravartī mariṣyanti tyaktvā dvīpān suśobhanāṃ /
(161) na putrāḥ pṛṣṭhato yānti na bhāryā na ca dhītarāḥ
saptaratnā nivartyante nāpi yāsyanti pṛṣṭhataḥ
(162) saṃnnipātya bahujano na ca yāsyanti pṛṣṭhataḥ
purataśca na dhāvante vaśaṃ bhūyo na vartati /
(163) ekajanmikarājāno bhrāmitā nityayā bahu;
kṛtvā pāpāni karmāṇi rauravaṃ prapatanti te /
(164) caturdiśaṃ paryaṇvitvā saptaratnairmahardhikaiḥ
yāsyate kva ca sā ṛddhiryadā vatsyati raurave /
(165) mṛtā ṛddhiṃ na śaknonti yatra bhūmirna vidyate
sthavira śṛṇuṣva asmākaṃ gaccha yena tathāgataḥ
(166) kāṃkṣāma darśanaṃ tasya mātāpitroryathaiva hi /
nāsmākaṃ vidyate mātā na pitā bhrātarau na ca
(167) saiva lokagururmātā pitā caiva tathāgataḥ
saiva candraśca sūryaśca kṣemamārgapradarśakaḥ
(168) mocakaḥ sa hi saṃsārād yena bhūyo na jāyate /
sa nāvātarako oghāt kleśoghācca mahābhayāt
(169) tena pratāritāḥ sattvāḥ na bhūyo vinivartitā
saddharmo deśitastena agrabodhīya kāraṇāt
(170) nāsmākaṃ bhojanenārtho na rājyaphalakāṃkṣiṇaḥ
na devalokagamanaṃ kāryaṃ narakabhīrubhiḥ
(171) sukhaṃ mānuṣyakaṃ janma dṛśyate yatra sarvavit
alpāyuṣāśca dṛśyante duṣkṛtaiḥ karmabhiḥ svakaiḥ
(172) rajyante kāmabhogaiste vindanti maraṇaṃ na ca;
jānanti na ca bhāyante nirodhotpādavāṃcitāḥ
(173) sukṣmān dharmān na jānanti sūkṣmaṃ kāryaṃ na kurvante /
śāntaṃ dhātuṃ na jānanti avidyākrāntacetasaḥ
(174) cyavanto na ca khidyante jāyantaśca punaḥ puna
dīrgharātraṃ duḥkhahatā nityatā daṇḍatāḍitāḥ
(175) parakīyaṃ hariṣyanti ghātyante bandhane tathā /
paṃcabandhanabaddhāste pūrvapāpena coditāḥ
(176) nirāśāśca mariṣyanti śokaśalyasamarpitā /
niruddhyamāne vijñāne karuṇaṃ paridevate /
(177) ko nu trātā bhaveyurme sarvān bhogān dadāmyahaṃ /
suvarṇarupyasphaṭikaṃ dāso 'pi ca bhavāmyahaṃ /
(178) sarvaṃ karma kariṣyāmi dāsayogyaṃ ca yadbhavet
na rājyabhogairme kāryaṃ na dhānyena dhanena ca /
(179) svaśarīreṇa me kāryaṃ pāpakārī na mucyate
evaṃ hi sthavirāsmākaṃ na kāryaṃ bhojanaṃ bhavet
(180) rājāno 'pi mariṣyanti yairbhuktaṃ mṛṣṭabhojanam
devaputrā mariṣyanti pītvā vai pānamuttamam
(181) nānārasamāyuktaṃ saṃskṛtaṃ pānabhojanam
ānīya purato rājā jihvayā spṛśati bhojana /
(182) rasagṛddhā hi rājānaḥ pāpaṃ kurvantyanalpakaṃ /
rajyantyanityehi rasehi yatra sāraṃ na vidyate /
(183) pānaṃ na kāryaṃ asmākaṃ na ca kāryaṃ hi bhojanaṃ /
dharmatā īdṛśī kāryā duḥkhān mucyema yadvayam
(184) tṛṣṇābandhananirmuktaṃ tṛṣṇākleśavimokṣanam
sarvabandhananirmuktaṃ taṃ buddhaṃ śaraṇaṃ gatāḥ
(185) vayaṃ hi śaraṇaṃ yāmo lokanāthaṃ maharṣiṇam
vandanāya vayaṃ yāmaḥ sattvānāṃ priyadarśanam
(186) nāmaṃ tava na jānāmo nāmamācakṣva śobhanaṃ /
bhaiṣajyaseno bodhisattva āha -
yūyaṃ hi śrotumicchadhvaṃ nāmaṃ sarvajanasya ca /
(187) vṛtaḥ koṭīśatasahasrairnavakaiḥ sattvaistathāgataḥ
ta āhuḥ tava tu śrotumicchāmo nāmaṃ sarvaguṇodbhavaṃ /
(188) gaṃbhīraṃ śrūyate nāma yastvaṃ buddhānā śrāvakaḥ āha /
bhaiṣajyaseno nāmnāhaṃ sattvānāṃ bhaiṣajyo hyahaṃ
(189) yuṣmākaṃ deśayaiṣyāmi sarveṣāmauṣadhaṃ varaṃ /
sarvavyādhipraśamanaṃ sarvavyādhihate jane /
(190) rāgo vyādhirmahāvyādhirloke naśyati dāruṇaḥ
moho vyādhirmahāghoro yena bhrāmyantyabuddhayaḥ
(191) vrajanti narakaṃ sattvāstiryakpreteṣu vai tathā;
dveṣagrastā ime bālāsteṣāṃ śāntiḥ kathaṃ bhavet //
ta āhuḥ -
(192) mucyema sarvaduḥkhātaḥ śrutvā dharmamimaṃ śubhaṃ /
muktaśca sarvaduḥkhebhyo bālabuddhirajānakāḥ
(193) śroṣyāmahe dharmadānaṃ pāpakarmavivarjitāḥ
sarvapāpaṃ vivarjitvā prahīṇabhayabhairavāḥ
(194) drakṣyāma śīghraṃ saṃbuddhaṃ sarvavyādhipramocakaṃ /
vaidyarājaṃ mahāvaidyaṃ duḥkhitānāṃ cikitsakaṃ /
(195) gaccha sthavira śīghraṃ tvaṃ vandanāya tathāgataṃ /
vandasva cāsmadvacanā brūhi lokavināyakaṃ /
(196) praśāmaya imaṃ vyādhiṃ praśamayāgniṃ sudāruṇam
kāyo yaṃ jvalitaḥ sarvo dahyamāno na śāmyate /
(197) duḥkhārditānāmasmākaṃ kāryuṇyaṃ kuru subrata;
kāyabhāro mahābhārastīkṣṇabhāraḥ sudāruṇaḥ
(198) dveṣamohasamākrānta udvahanti janāḥ sadā;
punaḥ punarbahaṃtyete mokṣabhāraṃ ajānakāḥ
(199) martavyaṃ na vijānante trāso notpadyate tha ca /
mokṣamārgaṃ ajānānā mokṣamārgamapaśyakāḥ
(200) asmākaṃ maraṇaṃ nāsti kadāciditi susthitāḥ
saṃbhrāntā na vijānanti paśyanto mātaraṃ mṛtā;
(201) pitaraṃ na smarantyanye nityaṃ ca vyādhipīḍitāḥ
kleśakarmapraluḍitāḥ kathaṃ bhūṃjāma bhojanaṃ /
(202) duḥkhāntaṃ na vijānāmaḥ śramāmo 'tha nirarthakaṃ /
asmākamīdṛśān duḥkhāṃ jātyavidyānidānataḥ
(203) mahābhayaṃ gurubhāraṃ saṃjñāsaṃskāravedanā /
tṛṣṇāyā bhrāmyate bālo yo dharmaṃ na vijānate /
(204) jāto loke hyanarthāya kāyabhāraparivṛta
snānānulepanaiḥ kāryaṃ śucirvastraṃ suśobhanaṃ;
(205) mṛṣṭaṃ ca bhojanaṃ kāryaṃ yaccharīre manoramaṃ /
paṃcatūryāmanojñaṃ ca śrotraṃ yācayate tathā /
(206) saptaratnasamutthāne rūpe rajyanti cakṣuṣī /
sarvaṃ rasaṃ ca mṛṣṭaṃ ca jihvā yācayate 'pi ca /
(207) sparśaṃ ca mṛdukaṃ sūkṣmaṃ kāyaḥ prārthayate sadā /
māṃsadvayaṃ śarīreṇa niṣpīḍya ratī jāyate /
(208) kāyo hyacetano hyeṣa ratiṃ kastatra vindati /
pādau me ramatastatra prāvṛtaṃ carma sundaraṃ /
(209) bhavanti maraṇatrāṇa na vastraṃ na vilepanam
bhaveccharīraṃ na trāṇaṃ kiṃ punarvastralepanaṃ /
(210) puruṣa ucyate kāyameti śvāsaṃ mahābalaṃ
tīkṣṇaṃ balaṃ pratisaṃkhyā taṃ taccharīre mahāguṇaṃ /
(211) krīḍayā bhrāmitaḥ pūrvamaśvahastiparivṛtaḥ
mokṣadharmamajānāno rato 'haṃ pāpakarmaṇi /
(212) krīḍyā kārāpitaṃ pāpaṃ paralokamajānatā;
punaḥ punaśca jāto 'haṃ punarmaraṇamāgataḥ
(213) śokaḥ punaḥ punardṛṣṭaṃ paridevitabandhanaṃ /
mātṝṇāṃ maraṇaṃ dṛṣṭaṃ dṛṣṭāśca pitaro mṛtā /
(214) jñātayo bhaginī caiva putrā bhāryā mṛtāpi ca /
śūnyāḥ sarve hi saṃskārāḥ ko hi rajyet sacetanaḥ
(215) viśvāsaṃ hi mayā jñātaṃ lobhagrastena cetasā;
śāntaṃ dharmaṃ nopalabdhaṃ maraṇaṃ nābhinanditaṃ /
(216) tena dānaṃ na dattaṃ me lobhenāvṛtacetasā;
kaḥ syā lobhasamo pāpo yo 'dyāpi na nivartate /
(217) saṃbhrāntā hi vayaṃ jātāḥ saṃbhrāntaṃ sakalaṃ jagat
saṃbhrāntāḥ śabdaṃ śṛṇumo asaddharmaparigrahaṃ /
(218) mokṣaṃ dhyānāśca margāmaḥ śarīraṃ nodvahāmahe /
buddhā bhavema lokārthe śāstāro guravo jage /
(219) buddho mātāpitā loke buddho mārgapradarśakaḥ
pravarṣate dharmavarṣaṃ jaṃbudvīpe samantataḥ
(220) mūḍhā sattvā na jānanti dharmāṇāṃ saṃgrahaṃ kathaṃ /
bodhau cittaṃ nāmayitvā labhyate dharmasaṃgrahaḥ
(221) śunyatāḥ sarvasasṃkārāḥ śunyā bhogā dhanaṃ tathā /
paśyāma śunyamātmānaṃ dṛṣṭvā jātā nirāśatā;
(222) sthavira bhaiṣajyasena-m-asmākaṃ vacanaṃ śṛṇu;
dūraṃ ca te visarjema bodhisattvānā kāraṇāt
(223) bodhisattvā na khidyante vīryavanto mahātapāḥ
smṛtvā saṃsāradoṣāṇi kurvante guṇasaṃgrahaṃ;
(224) gacchasva yena śāstāsau pṛccha cāsmāka kāranāt
pratilabdhasukhaḥ śāstā mā kiṃcit khidyate jinaḥ
(225) parājitastvayā māraḥ sabalaśca savāhanaḥ
śīghramujvālitaṃ dharmaṃ sarvasattvasukhāvahaṃ /
(226) na cāsmābhiḥ śruto dharmo yena buddhā bhavemahe /
gacchasva śīghraṃ sthavira asmākaṃ hitakāraṇāt
(227) nottarāmo vayaṃ yāvanna paśyāmastathāgataṃ /
dvātṛṃśalakṣaṇadharaṃ sthitā sarve sagauravāḥ //
bhaiṣajyaseno bodhisattva āha -
(228) ūrdhvaṃ tāvannirīkṣadhvaṃ kiṃ paśyadhvaṃ hi sāṃprataṃ;
(229) avalokayanti te ūrdhvaṃ sthitā paṃca anūnakāḥ
śatāstrayaḥ sahasrāṇi kūṭāgārāḥ samantataḥ
(230) saptaratnasamārūḍhā ratnajālasvalaṃkṛtāḥ
padmaṃ praphullaṃ madhye ca divyagandhapramuñcanaṃ /
(231) pṛcchanti sthaviraṃ tatra kimetadiha dṛśyate
kūṭāgārā ratnajālāḥ padmakesarasaṃsthitāḥ
bhaiṣajayasena āha -
(232) sthānānyetāni yuṣmākaṃ gacchadhvaṃ buddhadarśanaṃ /
vandadhvaṃ lokapradyotaṃ yo 'sau lokottaro guruḥ //
ta āha -
(233) tatra mārgaṃ na jānīmo na paśyāmastathāgataṃ /
yatra mārgaṃ na jānīmaḥ kva gacchāma vandituṃ /
bhaiṣajyasena āha -
(234) vandanāya ca gantavyaṃ śāstāramamṛtaprabhaṃ /
anantamākāśamiva parāmārṣṭuṃ na śakyate /
(235) sthāne tiṣṭhatyasau śāstā yathā tiṣṭhanti meravaḥ
sumerorupamā syāttu gādhaṃ caiva mahodadhe /
(26) tṛsāhasrācca rajaso na jñānādbuddhasaṃbhavāt
vandito lokapradyoto bodhisattvairdaśaddiśe //
ta āhuḥ -
(237) vilokaya lokanātha pūrayāsmakamāśayaṃ /
cittena vandito 'smābhiḥ śāstā labdhāstataḥ phalaṃ /
bhaiṣajyaseno bodhisattva āha -
(238) na gandhai rajyate śāstā na mālyairna
vilepanaiḥ hetuṃ gṛhṇāti sattvānāṃ yena mucyanti saṃskṛtāt
(239) saṃgrāmaṃ na kurute tasya māraḥ paramadāruṇaṃ;
damito hi mano yena buddhaṃ ca śaraṇaṃ gataḥ
(240) mṛtyorna yāsyati vaśaṃ kṣipraṃ prāpsyati dhāraṇī
cittaprasādaṃ kṛtvāsau śāstāraṃ paśyate tataḥ
[SaSū 254] atha khalu bhagavān kalaviṅkarutasvaramanojñaghoṣastathāgataḥ smitaṃ prāduṣcakāra; atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattva utthāyāsanād yena bhagavāṃstenāṃjaliṃ praṇamya bhagavantametadavocat - ko bhagavan hetuḥ kaḥ pratyayaḥ smitasya prāduṣkaraṇāya yadbhagavato mukhadvārāccaturaśīti raśmiśatasahasrāṇi niścaranti / taiśca raśmibhiriyaṃ trisāhasramahāsāhasrā lokadhāturavabhāsena sphuṭābhūt sarve ca dvātṛṃśan mahānirayā sphuṭā abhūvan dvātṛṃśatiśca devabhavanānyavabhāsitāni / tāśca raśmayo nānāvarṇāḥ tadyathā nīlapītalohitāvadātamaṃjiṣṭhāsphaṭikarajatavaraṇāḥ etāśca raśmayo bhagavato mukhadvārānniścarya trisāhasramahāsāhasrāyāṃ lokadhātau sattvānāṃ sarvamukhopadhānaṃ kṛtvā punareva pratyudāvṛtya bhagavantaṃ saptakṛt pradakṣiṇākṛtya bhagavato mūrdhanyantaradhīyanta;
[SaSū 255] atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat - pṛccheyamahaṃ bhagavantaṃ tathāgatamarhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ kañcideva pradeśaṃ sacenme bhagavān avakāśaṃ kuryāt pṛṣṭaḥ praśnavyākaraṇāya; // evamukte bhagavāṃ bhaiṣajyasenaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvametadavocat - pṛccha tvaṃ bhaiṣajyasena yadyadevākāṃkṣasyahaṃ te tasya tasyaiva (pṛṣṭasya) praśnasya vyākaraṇena cittamāradhayiṣyāmi /
[SaSū 256] evamukte bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat - tṛṃśatkoṭīsahasrāṇi bhagavannavakānāṃ sattvānāṃ prādurbhūtāni te tathāgatasya sūkṣmān dharmadeśanāmavagāhanti / sūkṣmaṃ bhagavan bṛddhānāṃ sattvānāṃ paribhāṣanti parivadanti paripīḍayanti / na yūyaṃ bṛddhāḥ sattvā dharmaṃ jānītha nityaṃ yūyaṃmadharme cākuśale ca rajyatha / tad bhagavān mṛṣṭā manāpā vāgbhāṣante tatkena kāraṇena bhagavantamevaṃ vāgbhāṣante / bhagavān āha - na vijānāsi bhaiṣajyasena kena kāraṇenaite sattvā evaṃ vāgbhāṣante / tathāgatasyaibhirmṛdukaṃ sukukāraṃ bhāṣitaṃ dharmaṃ śrutvā tenaite bhaiṣajyasena sarvadharmāṇāṃ arthamavabhotsyante sarvaguṇasamanvāgatāśca bhaviṣyanti / sarve ca dhāraṇāmavagāhiṣyanti / adya-d-agreṇa daśabhūmipratiṣṭhitā bhaviṣyanti / adya mahādundubhiśabdaṃ prakariṣyanti / adya mahādharmaprakārasamanvāgatā bhaviṣyanti / paśyasi tvaṃ bhaiṣajyasena imāni kūṭāgārāṇi // bhaiṣajyasena āha - paśyāmi bhagavan paśyāmi sugata / bhagavān āha - adyeme bhaiṣajyasena daharāḥ sattvāḥ eṣu kūṭāgāreṣvabhiruhya dharmābhisamayamanuprāpsyanti / adyeme sarvakuśaladharmapāripūriṃ kariṣyanti / adya mahādharmadundubhiṃ parāhaniṣyanti / anekeṣāṃ ca devanikāyānāmadya dharmābhisamayo bhaviṣyati / bahūnāñca nairayikānāṃ sattvānāṃ vinipātasaṃprasthitānāṃ tathāgatajñānanirdeśaṃ śrutvā sarvasaṃsāraparāṅmukhaparājayo bhaviṣyati /
[SaSū 257] tasyām ca velāyāṃ vṛddhasattvairnavānavatibhiḥ koṭīśasraiḥ (sarve) srotaāpattiphalaṃ prāptaṃ te ca sarvadharmasamanvāgatā bhaviṣyanti / sarve te bhaiṣajyasena sarvaduḥkhaparivarjitā bhaviṣyanti / sarve te bhaiṣajyasena sarvatathāgatadarśanaṃ niṣpādayiṣyanti / sarve te bhaiṣajyasena mahādharmasamanvāgatā bhaviṣyanti / avalokaya bhaiṣajyasena caturdiśaṃ
[SaSū 258] avalokayati bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvaḥ samantā caturdiśaṃ sa paśyati pūrvasyān diśi paṃcāśat koṭyo gaṃgānadīvālikāsamāni bodhisattvānāmāgacchanti / dakṣiṇasyān diśi ṣaṣṭi koṭī gaṃgānadīvālikāsamāni bodhisattvānāmāgacchanti / paścimasyāṃn diśi saptati koṭī gaṃgānadīvālikāsamāni bodhisattvānāmāgacchanti / uttarasyān diśyaśīti koṭyo gaṃgānadīvālikāsamāni bodhisattvānāmāgacchanti / adhastāddiśi navakoṭīsahasrāṇi gaṃgānadīvālikāsamāni bodhisattvānāmāgacchanti / ūrdhvāyāṃ diśi koṭīśatasahasraṃ gaṃgānadīvālikāsamāni bodhisattvānāmāgacchanti / te cāgatāgatā bodhisattvā mahāsattvā bhagavataḥ purataḥ pādau śiraśābhivandyaikānte taśuḥ
[SaSū 259] ekāntasthitānāṃ daśadigbhyāgatānāṃ bodhisattvānām mahāsattvānāmatha bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat - kimetad bhagavan khaga-m-antarīkṣe kṛṣṇarūpaṃ lohitarūpaṃ (ca) paśyāmi / bhagavān āha - kimidaṃ bhaiṣajyasena / na saṃjānāsi yadetadantarīkṣe kṛṣṇarūpaṃ lohitarūpaṃ ca paśyasi / āha / na jānāmi bhagavan na jānāmi sugata / bhagavān āha - eṣa tathāgata eva jānāti / māro 'yaṃ bhaiṣajyasena vicakṣuskaraṇāyehopasaṃkrāntaḥ icchasi bhaiṣajyasenaitān bodhisattvān mahāsattvān draṣṭuṃ ya ete khagāntarīkṣe vyavasthitāḥ āha / icchāmi bhagavannicchāmi sugata /
[SaSū 260] atha bhagavāṃstān bodhisattvān darśayitvā bhaiṣajyasenaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvamāmantrayati sma / īdṛśānāṃ bhaiṣajyasena koṭīśatagaṃgānadīvālikāsamāni bodhisattvānā āgatāni / āha / ko bhagavan hetuḥ kaḥ pratyayo yadete bodhisattvā etāvanta ihāgatā / bhagavān āha - daharāṇāṃ sattvānāṃ pratyayena bhaiṣajyasena saṃprataṃ sarvasattvā dharmadhyānasamanvāgatā bhaviṣyanti / paśyasi tvaṃ bhaiṣajyasena ya ete bodhisattvā mahāsattvā nānārūpā āgatā ṛddhibalādhānena / āhāvalokitāni mayā koṭīśatagaṃgānadīvālikāsamā lokadhātavastatra mayā koṭīniyutaśatasahasragaṃgānadīvālikāsamā bodhisattvā mahāsattvā dṛṣṭāḥ svakasvakena ṛddhibalena tiṣṭhanti nānārūpā nānāvarṇā nānābalasaṃsthānāstiṣṭhanti / āryadharmavihāreṣu te bodhisattvastiṣṭhanti / dharmavihāreṣu te bodhisattvaparivārāstiṣṭhanti /
[SaSū 260] idamavocadbhagavān āttamanāḥ sarvaśuro bodhisattvo mahāsattvaḥ bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvaḥ sarve ca navapurāṇakā bodhisattvā mahāsattvāḥ sā ca sarvāvatī parṣat sadevamānuṣāsuragandharvaśca loko bhagavato bhāṣitaṃ abhyanandat
Colophon B: // 0 // saṃghāṭaṃ nā[ma] mahāyānasūtraṃ mahādharmaparyāyaṃ //0//
Colophon D: // 0 // āryasaṃghāṭaṃ nāma dharmmaparyāyaṃ samāptam //0//