Phạn tạng (Sanskrit Canon)bsu045_u.htmNguyên tác: Sanskrit
Kinh Tăng-già-đà (Saṃghāṭasūtra)
Kinh (Sūtra) ghi lại lời dạy của đức Phật, thuộc tạng Kinh trong Tam tạng Phật giáo Sanskrit. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 2 / 3 (50.000 ký tự/trang)
ānantaryāṇi karmāṇi kṣayaṃ gatāni bhaviṣyanti / kaḥ punarvādaḥ sarvaśūra yaḥ sakalasamāptamevāyaṃ dharmaparyāyaṃ śroṣyatyayaṃ tato bahutaraṃ puṇyaskandhaṃ prasaviṣyati / [SaSū 110] upamāṃ te kulaputra kariṣyāmi / asya saṃghāṭasūtrārthasya vijñaptaye / tadyathāpi nāma sarvaśūrānavataptasya nāgarājasya bhavane na kadācit sūryo vabhāsayati / tataśca paṃca mahānadyaḥ pravahanti / atha kaścideva puruṣo bhaved yastāsāṃ paṃcānāṃ mahānadīnāmudakasya bindūni gaṇayet tatkiṃ manyase sarvaśūra śakyaṃ teṣāmudakavindunāṃ gaṇanāyogena paryantamadhigantum āha / no hīdaṃ bhagavan no hīdaṃ sugata, bhagavān āha - evameva sarvaśūra na śakyaṃ saṃghāṭasūtrasya dharmaparyāyasya kuśalamūlaṃ kalpena vā kalpaśatena vā kalpasahasreṇa vā kalpaśatasahasreṇa vā kalpakoṭīniyutaśatasahasreṇa vā gaṇanayā paryantamadhigantuṃ / [SaSū 111] tatkiṃ manyase sarvaśūra duṣkaraṃ tasya ya imaṃ saṃghāṭaṃ dharmaparyāyaṃ muhūrtaṃ prakāśayeta / āha - duṣkaraṃ bhagavaṃ duṣkaraṃ sugata, bhagavān āha - ataḥ suduṣkarataraṃ sarvaśūra tasya ya imaṃ saṃghāṭaṃ dharmaparyāyaṃ śākṣyati śrotum [SaSū 112] tadyathā anavataptāt (mahāsarasaḥ) paṃca mahānadyaḥ pravahanti / tāsāṃ paṃcānāṃ mahānadīnāṃ pravahatāmudakavindūnna śakyaṃ kenacidgaṇakena vā gaṇakamahāmātrena vā gaṇanayā paryantamadhigantumevamevāsya dharmaparyāyasya puṇyaskandhasya na śakyaṃ paryantamadhigantum sarvaśūra āha - katamāstā bhagavan paṃca mahānadya / bhagavān āha - tadyathā / gaṃgā sītā vakṣuḥ yamunāścandrabhāgā ca / imā sarvaśūra paṃca mahānadyo mahāsamudre praviśanti / ekaikā ca mahānadī paṃcamahānadīśataparivārāḥ // [SaSū 113] punaraparaṃ sarvaśūra paṃcemā mahānadyaḥ ākāśe pravahanti / yā satatasamitamudakavindubhiḥ prajāṃ plāvayanti / tāśca paṃca mahānadyaḥ ekaikā sahasraparivārāḥ āha - katamāstā bhagavan paṃca mahānadyaḥ sahasrāparivārāḥ yā ākāśe pravahanti / bhagavān āha - sundarī nāma (nadī) sahasraparivārā, śaṃkhā nāma (nadī) sahasraparivārā, vahantī nāma (nadī) sahasraparivārā, citrasenā nāma (nadī) sahasraparivārā, dharmavṛttā nāma (nadī) sahasraparivārā, imāstā sarvaśūra paṃca mahanadyaḥ sahasraparivārā yā jaṃbūdvīpe autsukyamāpadyante / yāḥ kālena kālaṃ jaṃbūdvīpe bindubhirvarṣadhārāḥ pramuṃcanti / tena puṣpaphalasasyānyabhiruhyanti / yadā jaṃbūdvīpe (vindūbhi) varṣadhārāḥ prapatanti / tadā udakaṃ jāyate / jātaṃ codakaṃ sarvakṣetrārāmāṇi saṃtarpayati sukhaṃ ca kārayati / tadyathāpi nāma sarvaśūra prajāpati sarvajaṃbūdvīpe sukhaṃ kārayati / [SaSū 114] evaṃ eva sarvaśurāyaṃ saṃghāṭo dharmaparyāya bahujanahitāya bahujanasukhāya jaṃbūdvīpe prakāśitaḥ yathā (ca sarvaśūra) devānāṃ trāyastiṃśānāmāyuṣpramāṇaṃ na tathā manuṣyāṇāṃ / (tatra) katame ca sarvaśūra trāyastriṃśā devāḥ yatra śakro devānāmindraḥ prativasati / te trāyastriṃśā nāma devāḥ santi (tadyathā)sarvaśūra sattvāḥ ya ekaṃ vāksucaritaṃ bhāṣante / teṣāṃ na śakyaṃ puṇyaskandhasyopamāṃ kartuṃ / (yan te devamanuṣyeṣvanupamaṃ saukhyamanubhavanti /) [SaSū 115] santi sarvaśūra sattvāḥ ya ekaṃ vagduścaritaṃ bhāṣante na śakyaṃ teṣāṃ narakatiryakṣūpamāṃ kartum yat te sattvāḥ narakatiryakpretaduḥkhāṃ vedanāṃ vedayanti / na (ca) kaścit teṣāṃ trātā bhavati tatra te nirāśāḥ paridevante narakeṣu prapatamānāḥ tad akalyāṇamitravaśena draṣṭavyaṃ / ye sattvā vāksucaritaṃ bhāṣante teṣāṃ na śakyaṃ puṇyaskandhasyopamāṃ kartuṃ / tat kalyāṇamitravaśena draṣṭavyaṃ / [SaSū 116] yadā kalyāṇamitraṃ paśyati tadā tathāgato dṛṣṭo bhavati / yadā tathāgataṃ paśyati / tadā (tasya) sarvapāpakṣayo bhavati / yadā sarvapāpakṣayo bhavati / tadā prajāpatirjaṃbūdvīpe autsukyaṃ karoti / yadā prajāpatirjaṃbudvīpe autsukyaṃ karoti / tadā jaṃbūdvīpakanāṃ sattvānāṃ sukhasya na śakyamupamāṃ kartumevamevāyaṃ sarvaśūra saṃghāṭo dharmaparyāya jaṃbūdvīpakānāṃ sattvānāṃ buddhakṛtyaṃ karoti / tadā na śakyaṃ teṣāṃ sattvānāṃ puṇyaskandhasyopamāṃ kartum [SaSū 117] tadyathāpi nāma sarvaśūra yatremāḥ paṃca mahānadyaḥ saṃbhedaṃ samavasaraṇaṃ gacchanti / tatra na śakyamudakasya pramāṇamudgrahītuṃ / etāvadudakakuṃbhā vā udakakuṃbhaśatāni vā udakakuṃbhasahasrāṇi vā udakakuṃbhaśatasahasrāṇi vā / api tu bahutvādudakasya mahān udakaskandha iti saṃkhyāṃ gacchati / [SaSū 118] evameva sarvaśūra yadā jaṃbūdvīpakā sattvā imaṃ saṃghātaṃ dharmaparyāyaṃ śroṣyanti / śrutvā codgrahīṣyanti dhārayiṣyanti / vācayiṣyanti paryavāpsyanti / pareṣāṃ ca vistareṇa saṃprakāśayiṣyanti pratipatyā ca saṃpādayiṣyanti / tadā na śakyaṃ teṣāṃ sattvānāṃ puṇyaskandhasya pramāṇaṃ udgrahītumapi tu bahutvāt puṇyasya mahān puṇyaskandha iti saṃkhyāṃ gacchati / [SaSū 119] ye sarvaśūra sattvāḥ saṃghāṭaṃ dharmaparyāyaṃ na śroṣyanti na taiḥ śakyamanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhum na śakyaṃ dharmacakraṃ pravartayitum na śakyaṃ dharmagaṇḍī parāhanitum na śakyaṃ tairdharmasiṃhāsanamabhiroḍhuṃ na śakyaṃ (tai) nirvāṇadhātumanupraveṣṭuṃ / na śakyamaprameyai raśmibhiravabhāsayitum ya imaṃ sarvaśūra saṃghāṭaṃ dharmaparyāyaṃ na śroṣyanti na śakyaṃ tairbodhimaṇḍe niṣattuṃ / [SaSū 120] sarvaśūra āha - pṛcchāmi bhagavaṃ pṛcchāmi sugata, kaṃcideva kautuhalam bhagavān āha - pṛccha tvaṃ sarvaśūra yad yad evākāṃkṣasyahaṃ te niṣkāṃkṣaṃ kariṣyāmi (sarvaśūra) āha - katamaḥ sa bhagavan ṛṣirabhūd yena te sattvāḥ paṃcabhirānantaryaiḥ karmabhiḥ parimokṣitāḥ avaivarttikabhūmau ca pratiṣṭhāpitāḥ bhagavān āha - (50) sūkṣmaṃ vacana buddhānāṃ sarvaśūra śṛṇohi me saṃghāṭadarśanaṃ sūtraṃ ṛṣirūpeṇa darśitaṃ (51) saṃghāṭo buddharūpaṃ ca darśayatyanukampayā / yathā balikagaṃgāyā rūpaṃ darśayate tathā / (52) buddho darśayate rūpaṃ dharman deśayate svayam buddhaṃ ya icchate draṣṭuṃ (lokanāthaṃ jinottamaṃ //)// (53) (saṃghāṭastena śrotavyaḥ) saṃghāṭaṃ buddhasādṛśaṃ / buddhas tatra bhaven nityaṃ saṃghāṭaṃ yatra tiṣṭhati / [SaSū 121] bhagavān āha - śṛṇu kulaputra / bhūtapūrvaṃ sarvaśūrātīte dhvani navānavatyasaṃkhyeyaṅ kalpān anusmarāmi / (tatra) dvādaśa buddhakoṭya babhūvan ratnottamanāmānastathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ ahaṃ tena kālena tena samayena pradānaśūro bhūvaṃ candra nāma / te ca me dvādaśa buddhakoṭya paryupāsitāḥ khādanīyabhojanīyamālyagandhavilepanena yathāsukhaṃ / praṇītenāhāreṇa sarvasukhopadhānenopasthitāḥ upasthāpya ca tatraiva mayā sarvaśūra vyākaraṇamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratilabdham [SaSū 122] abhijānāmyahaṃ sarvaśūrāṣṭādaśa buddhakoṭya sarve ratnāvabhāsanāmānastathāgatā loka utpannā abhūvan tatrāhamapi pradānaśūro bhūvan garbhaseno nāma / te cāṣṭādaśa buddhakoṭyo mayā paryupāsitāḥ pūjitāśca / yathā tathāgatānāṃ pratyarhaṃ gandhamālyavilepanālaṃkāravibhūṣaṇaiḥ tatra ca me vyākaraṇamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratilabdhaṃ / [SaSū 123] anusmarāmyahaṃ sarvaśūra viṣmaśatirbuddhakoṭyaḥ śikhisaṃbhavanāmānastathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā loka udapadyanta, pūjitā me te buddhā bhagavanto yathā pratyarheṇa pūjasatkāreṇa tatraiva ca me vyākaraṇamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratilabdham na cādyāpi kālasamayamabhūdvyākaraṇāya // [SaSū 124] anusmarāmyahaṃ sarvaśūra viṃśatyeva buddhakoṭyaḥ kāśyapa nāmānastathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā loka udapadyantaḥ tatrāhamapi pradānaśūro bhūvan kṛtaṃ me teṣāṃ tathāgatānāmupasthānaṃ / gandhena mālyena vilepanena tathāgatagurūpasthānenopasthitāḥ yathā tathāgatānāṃ gurugauravaṃ kartavyaṃ tathā kṛtaṃ / tatraiva ca me vyākaraṇamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratilabdhaṃ / [SaSū 125] anusmarāmyahaṃ sarvaśūra ṣoḍaśa buddhakoṭyo bhūvan vimalaprabhāsanāmāna tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ tena ca kālena tena samayenāhaṃ gṛhapatirabhūvadāḍhyo mahādhano mahābhogaḥ sarvasvaparityāgī (mahātyāgī /) / te ca mayā ṣoḍaśa buddhakoṭyaḥ pūjitā āstaraṇaprāvaraṇena gandhena mālyena vilepanena vibhūṣaṇācchādanena ca / yathā tathāgatānāṃ gurūpasthānaṃ (kartavyaṃ tathā ca mayā) kṛtaṃ / tatraiva ca me vyākaraṇamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratilabdhaṃ / na ca me kālaṃ na samayamabhūdvyākaraṇāya // [SaSū 126] śṛṇu sarvaśūrānusmarāmyahaṃ paṃcanavatirbuddhakoṭyo loka utpannānyabhūvan sarve śākyamunisahanāmānastathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ ahaṃ ca tena kālena tena samayena ca rājā bhūddhārmiko dharmarājā, paryupāsitā me (te) paṃcanavatirbuddhakoṭyaḥ śākyamunināmadheyāstathāgatāḥ gandhena mālyena vilepanenāstaraṇapravaraṇena cchatradhvajapatākābhiśca / tatraiva ca me vyākaraṇamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratilabdham // [SaSū 127] anusmarāmyahaṃ sarvaśūra navatirbuddhakoṭyaḥ krakatsudanāmānastathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā loka udapadyanta, ahaṃ ca tena kālena tena samayena brāhmakumāro 'bhūva āḍhyo mahādhano mahābhogaḥ pradānadātā sarvasvaparityāgī / te ca mayā tathāgatā sarve upasthitāḥ gandhena mālyena vilepanenāstarāṇaprāvaraṇena vibhūṣaṇācchādanena / yādṛśaṃ ca tathāgatānāmupasthānaṃ (tathā teṣāṃ mayā pratyarhamupasthānaṃ) kṛtaṃ tatraiva ca me vyākaraṇaṃ anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratilabdhaṃ na ca me kālaṃ na samayaṃ vyākaraṇāya // [SaSū 128] anusmarāmyahaṃ sarvaśūrāṣṭādaśa buddhakoṭyaḥ loka udapadyanta ; sarve kanakamunināmānastathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ ahaṃ ca tena kālena tena samayena pradānaśūro bhūvan paryupāsitā me te tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ pujitāśca gandhena mālyena vilepanenāstaraṇaprāvaraṇena vibhūṣaṇena / yathā tathāgatānāṃ gurupasthānāṃ tathā me upasthitāḥ tatraiva ca me vyākaraṇamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratilabdhaṃ na ca me kālaṃ na samayaṃ vyākaraṇāyai / [SaSū 129] anusmarāmyahaṃ sarvaśūra trayodaśa buddhakoṭyo loka udapadyanta; sarve vabhāsaśirnāmānastathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ te ca me tathāgatāḥ pūjitā āstaraṇaprāvaraṇena gandhena mālyena vilepanācchādanavibhūṣaṇena / yathā tathāgatānāṃ gurūpasthānaṃ kṛtaṃ tadṛśamupasthānamupasthitāḥ taiśca tathāgatairnānādharmamukhāni bhāṣitāni arthavinayaviniścayā tatraiva ca me vyākaraṇamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratilabdhaṃ na cādyāpi samayaṃ vyākaraṇāya / [SaSū 130] anusmarāmyahaṃ sarvaśūra paṃcaviṃśatirbuddhakoṭyaḥ puṣyanāmānastathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā loka udapādyanta; ahaṃ ca tena kālena tena samayena prabrajito 'bhūvam paryupāsitā me te tathāgatā yathā ānandaitarhi mamopasthāyakaupasthānamupatiṣṭhati / tādṛśaṃ ca me te tathāgatā upasthitāḥ tatraiva ca me vyākaraṇamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratilabdhaṃ na cādyāpi me samayamabhūdvyākaraṇāya / [SaSū 131] anusmarāmyahaṃ sarvaśūra aṣṭādaśa buddhakoṭyo vipaśyināmānastathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā loka udapadyanta; paryupāsitā me te tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ ābharaṇaprāvaraṇenācchādanagandhamālyavilepanena yathā tathāgatopasthānaṃ tathā (me) upasthitā / ahaṃ ca tena kālena tena samayena prabrajito 'bhūvan tatraiva ca (me) vyākaraṇamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratilabdhavān na cādyapi samayaṃ vyākaraṇāya na cireṇa kālena / [SaSū 132] yaḥ paścimako vipaśyi loka utpannaḥ sa imaṃ saṃghāṭaṃ dharmaparyāyaṃ bhāṣitavān tamahaṃ jñātvā tasmin samaye jaṃbudvīpe saptaratnavarṣaṃ pravṛṣṭavān tadā te jāṃbudvīpakāḥ sattvā adaridrā saṃvṛttāḥ tatraiva cāhaṃ vyākaraṇamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratilabdhavān tataścireṇa kālasamayenādyāpi (ca) māṃ na vyākaroti (anutpattikadharmakṣāntivyākaraṇena /) [SaSū 133] āha / katamaḥ sa bhagavān kālaḥ katamaḥ sa samayaḥ bhagavān āha - śṛṇu sarvaśūra tato dvyasaṃkhyeyaiḥ kalpairdīpaṃkaro nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loka udapādi / tato 'haṃ sarvaśura tena kālena tena samayena megho nāma aṇavako bhūvan yadā ca bhagavan dīpaṃkarastathāgato loka utpannaḥ tadāhamapi tasmin kāle tasmin samaye brahmacaryamacārṣaṃ māṇavakarūpeṇa tato 'haṃ bhagavantan dīpaṃkaran tathāgataṃ dṛṣṭvā prasāda pratilabdhaḥ saptabhirutpalairavakīrṇavāṃ tacca tathāgatāvaropitaṃ kuśalamūlamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pariṇāmitam sa ca mān dīpaṃkarastathāgato vyākārṣīdbhaviṣyasi tvaṃ māṇavakānāgate 'dhvanyasaṃkhyeyaiḥ kalpaiḥ śākyamunirnāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha iti / [SaSū 134] tato 'haṃ sarvaśūra dvādaśatālamātraṃ vihāyasamantarīkṣe sthitvānutpattikadharmakṣāntiṃ pratilabdhavān yacca me sarvaśūrāsaṃkhyeyeṣu kalpeṣu brahmacaryaṃ cīrṇaṃ / yacca pāramitāpratisaṃyuktaṃ kuśalamūlaṃ tatsarvamāmukhībhūtamivānusmarāmi yathādya śvo vā / tatra mayā sarvaśūrānekāni sattvakoṭīniyutaśatasahasrāṇi kuśaleṣu dharmeṣu pratiṣṭhāpitāni / kaḥ punarvāda sarvaśūra ya etarhyahama anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhaḥ sarvasattvahitaiṣiṇaḥ kāruṇikaḥ sattvānāṃ nirodhadharman deśayiṣyāmi / [SaSū 135] naitatsthānaṃ vidyate / tatkasya hetoḥ bahuprakāraṃ cāhaṃ sarvaśūra sattvānān dharman deśayāmi / yathārūpavainayikānāṃ sattvānāṃ tathārūpeṇa dharman deśayāmi / devarūpeṇa devaloke (devānāṃ) dharman deśayāmi / nāgabhavaṇe nāgarūpeṇa (nāgānānaṃ) dharman deśayāmi / yakṣabhavane yakṣarūpena (yakṣānāṃ) dharman deśayāmi / pretabhavane pretarūpeṇa (pretānāṃ) dharman deśayāmi / manuṣyaloke manuṣyarūpena (manuṣyāṇāṃ) dharman deśayāmi / buddhavainayikānāṃ sattvānāṃ buddharūpeṇa dharman deśayāmi / bodhisattvāvainayikānāṃ sattvānāṃ bodhisattvarūpeṇa dharman deśayāmi / śrāvakavainayikānāṃ sattvānāṃ śrāvakarūpeṇa dharman deśayāmi / yena yena rūpeṇa sattvā vinayaṃ gacchanti tena tena rūpeṇāhaṃ sattvānān dharman deśayāmi / evaṃ bahuprakāram ahaṃ sarvaśūra sattvānān dharman deśayāmi / [SaSū 136] tatkasya hetoryathaiva sarvaśūra sattvā bahuprakāraṃ dharmaṃ śṛṇvanti / tathaiva te sattvasārāḥ bahuprakāraṃ sattvānān dharman deśayanti / te ca sattvāsteṣu tathāgateṣu kuśalamūlānyavaropayanti / dānāni ca dadanti / puṇyāni ca kurvanti / svārthe ca pratijāgaranti / maraṇānusmṛtiṃ ca bhāvayiṣyanti / te caivaṃrūpaṃ kuśalaṃ karmābhisaṃskāramabhisaṃskariṣyanti / tenaiva ca dharmaśravaṇakuśalamūlahetunā tat pūrvakaṃ kuśalamūlaṃ saṃsmariṣyanti / teṣāṃ tad bhaviṣyati dīrgharātramarthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca / evaṃ hi sarvaśūra saṃghāṭasūtrasya dharmaparyāyasya sahaśravaṇamātreṇaivamaprameyā(-m-asaṃkhyeyā) guṇānuśaṃsā bhaviṣyanti / [SaSū 137] atha te sattvāḥ parasparamevamāhuḥ astyanyaḥ kaścit kuśalo dharmaphalavipākaḥ yasya kṛtatvādupacitatvādanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhyate sarvasattvāhitaiṣiṇaśca bhavanti // [SaSū 138] atha bhagavaṃsteṣāṃ sattvānāṃ cetasaiva cetaḥparivitarkamājñāya tānetadavocat - asti kulaputrā ye dharmaṃ pattīyanti te evaṃ vakṣyanti asti dharmo yathābhūtaḥ teṣāṃ mahāphalaṃ sukhavipākamanuttaraṃ dharmasukhaṃ bhaviṣyati / [SaSū 139] ye sattvā mohamūḍhāsta evaṃ vakṣyanti / na santi dharmāḥ na santi dharmānāṃ pāragaḥ sa teṣāṃ mahāphalaṃ kaṭukavipākamapāyeṣupapatsyate / punaḥ punaśca te (mohapuruṣā) apāyabhūmiparāyaṇā bhaviṣyanti / [SaSū 140] aṣṭau kalpān nairāyikān duḥkhaṃ vedanāmanubhaviṣyanti / dvādaśa kalpāni pretayoniṣu duḥkhaṃ vedanāṃ vedayiṣyanti / ṣoḍaśa kalpānyasureṣūpapatsyante / nava kalpasahasrāni bhūtapiśācayoniṣūpapatsyante / caturdaśa kalpasahasrāṇi ajihvakā bhaviṣyanti / ṣoḍaśa kalpasahasrāṇi mātugarbhe kālaṃ kariṣyati / dvādaśa kalpasahasrāṇi māṃsapiṇḍā bhaviṣyanti / ekādaśa kalpasahasrāṇi jātyandhabhūtāḥ prajāsyanti / duḥkhām vedanāṃ vedayamānā / (jātyandhaṃ ca dṛṣṭvā) [SaSū 141] tadā mātāpitṛbhyāmevaṃ bhaviṣyati / nirāsvādamasmābhirduḥkhamanubhūtaṃ nirāsvādamasmākāṃ putro 'jātaḥ nirāsyādaṃ navā māsāḥ kukṣau dhāritaḥ śītoṣṇāṃ vedanāṃ vedayamānaiḥ kṣutpipāsāsuḥkhāṇi ca pratyanubhūtāni / bahūni ca dṛṣṭadharmavedanīyāni duḥkhāni dṛṣṭvā putro 'jātaḥ na ca gṛhe mātāpitrāvutsukau kṛtau na svakāyaṃ / tato mātāpitṛbhyāṃ mahatī nirāśatā bhaviṣyati / evameva sarvaśūra nirāśāḥ saddharmapratikṣepakāḥ sattvāḥ narakatiryakpretaparāyaṇāḥ te ca tasmin maraṇakālasamaye mahatā śokāśalyasamarpitā bhaviṣyanti / [SaSū 142] ye sarvaśūra sattvā evaṃ vāgbhāṣante asti dharmaḥ asti dharmāṇāṃ pāragaḥ te tena kuśalamūlena viṃśāti kalpāṇyuttarakuruṣūpapatsyante / paṃcaviṃśati kalpasahasrāṇi trāyastriṃśānān devānāṃ sahabhāvyatāyāmupapatsyante / trayastriṃśadbhyo devebhyaścyavitvā uttarakuruṣupapatsyante / na ca mātuḥ kukṣāvupapatsyante / lokadhātuśatasahasraṃ ca drakṣyanti / sarve (ca tāṃ lokadhātavaḥ) sukhāvatīnāmānaḥ sarvabuddhakṣetrasandarśanan dṛṣṭvā tatraiva pratiṣṭhānāṃ kṛtvā tatraiva bodhimabhisambhotsyante / [SaSū 143] evaṃ hi sarvaśūra mahāprabhāvo yaṃ saṃghāṭo dharmaparyāyaḥ ye 'smiṃścittaprasādaṃ kariṣyanti / na te jātu viṣamaparihāreṇa kālaṃ kariṣyanti / pariśuddhaśīlasamavāgatāste (sattvā) bhaviṣyanti / [SaSū 144] santi sarvaśūra sattvā ya evaṃ vaksyanti rātrindivaṃ tathāgato bahūni sattvāni parimocayanti / adyāpi sattvadhātuḥ kṣayaṃ na gacchanti / bahavo bodhāya praṇidhānaṃ kurvati / bahavaḥ svargaloka upapadyante / bahavo nirvṛtimanuprāpnuvanti / atha kena hetunā sattvānāṃ kṣayo na bhavati // II. maitreyaparipṛcchā / [SaSū 145] athānyatīrthikacarakaparibrājakanigranthānāmetadabhavat gamiṣyāmo vayaṃ śramaṇena gautamena sārdhaṃ vivādaṃ kariṣyāmaḥ atha khalu caturnavati brāhmaṇānyatīrthikacarakaparibrājakāḥ anekāni ca nigranthaśatāni yena rājagṛhaṃ mahānagaraṃ tenopasaṃkrāmanti / tena ca kālena tena samayena bhagavān smitāṃ prāduṣcakāra; // [SaSū 146] atha khalu maitreyo bodhisattvo mahāsattva utthāyāsanādekāṃsamuttarāsaṃgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yena bhagavāṃstenāṃjaliṃ praṇamya bhagavantametadavocat - ko bhagavan hetuḥ kaḥ pratyayaḥ smitasya prāduṣkaraṇāya / nāhetuṃ nāpratyayaṃ tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā smitaṃ prāduṣkurvanti / [SaSū 147] bhagavānāha - śṛṇu kulaputrādyeha rājagṛhe mahānagare mahāsannipāto bhaviṣyati / āha / ke bhagavan ihāyāsyanti / devā vā nāgā vā yakṣā vā manuṣyā vā amanuṣyā vā / bhagavānāha - sarva ete maitreyādyehāgamiṣyanti / devanāgayakṣamanuṣyāmanuṣyāḥ caturaśītiṃ ca sahasrāṇi brāhmaṇānāmihāyāsyanti / [SaSū 148] navati koṭīsahasrāṇi tīrthikacarakaparibrājakanigranthānāmihā yāsyanti / te mayā sārdhaṃ vivādaṃ kariṣyanti / teṣāṃ sarveṣāṃ vivādaśamanāya dharman deśayiṣyāmi / sarve ca te brāhmaṇā anuttarāyāṃ samyaksambodhau cittamutpādayiṣyanti / navati koṭīśatasahasrāṇyanyatīrthikacarakaparibrājakanigranthāḥ sarve srotaāpattiphalaṃ prāpsyanti / [SaSū 149] aṣṭādaśa koṭīsahasrāṇi nāgarājñāmāgamiṣyanti / ye mamāntikāddharmaṃ śroṣyanti / śrutvā ca (tā) sarve 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittānyutpādayiṣyanti / [SaSū 150] ṣaṣṭi koṭīsahasrāni śuddhāvāsakāyikānāṃ devaputrāṇāmāgamiṣyanti / dvātriṃśadbhiḥ koṭīsahasrairmāraḥ pāpīyān saparivāra āyāsyati / dvādaśa koṭīsahasrāṇi asurarājñāmāgamiṣyanti / paṃcamātrāṇi (ca) rājaśatāni saparivārāṇyāyāsyanti dharmaśravaṇāya / te sarve mamāntikāddharmaṃ śrutvānuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittānyutpādayiṣyanti // [SaSū 151] atha khalu maitreyo bodhisattvo mahāsattvo bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantaṃ (tṛṣ) pradakṣiṇīkṛtvā tatraivāntardhitataḥ // III. sarvaśūraparipṛcchā (2) [SaSū 152] atha khalu sarvaśūro bodhisattvo mahāsattva utthāyāsanādekāṃsamuttarāsaṃgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyaṃ pratiṣṭhāpya yena bhagavāṃstenāṃjaliṃ praṇāmya bhagavantametadavocat - kinnāmo bhagavan paṃcamātrāṇi rājaśatāni / [SaSū 153] bhagavān āha - śṛṇu sarvaśūra nado nāma rājā sunando nāma rājā / upanando nāma rājā / jinarṣabho nāma rājā / brahmaseno nāma rājā / brahmaghoṣo nāma rājā / sudarśano nāma rājā / jayaseno nāma rājā / nandaseno nāma rājā / biṃbisāro nāma rājā / prasenajinnāma rājā / virūḍhako nāma rājā / evaṃpramukhāni paṃcamātrāṇi rājaśatāni / ekaiko rāja viṃśatikoṭīsahasraparivāraḥ te sarve 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau saṃprasthitāḥ sthāpayitvā rājā virūḍhakaḥ [SaSū 154] pūrvasyān diśi tṛṃśatkoṭīsahasrāni bodhisattvānāmāgacchanti / (dakṣiṇāyāṃ diśāyāṃ paṃcāśatkoṭīsahasrāni bodhisattvānāmāgacchanti; paścimāyān diśāyāṃ ṣaṣṭi koṭīsahasrāṇi bodhisattvānāmāgacchanti /) uttarasyān diśi aśīti koṭīsahasrāṇi bodhisattvānām āgacchanti / adhastāddiśi navati koṭīsahasrāni bodhisattvānāmāgacchanti / ūrdhvāyān diśi śata koṭīsahasrāṇi bodhisattvānāmāgacchanti / sarve ca daśabhūmipratiṣṭhitāḥ [SaSū 155] atha te sarve bodhisattvā yena rājagṛhaṃ mahānagaraṃ yena ca gṛddhrakūṭaparvato yena bhagavāṃstenopasaṃkrāntā bhagavato darśanāya (;vandanāya) / sarve ca te bodhisattvānuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ saṃprasthitāḥ [SaSū 156] atha khalu bhagavān sarvaśūraṃ bodhisattvaṃ mahāsattvamāmantrayati (sma;) gaccha tvaṃ sarvaśūra daśasu dikṣu sarvalokadhātuṣu bodhisattvānāṃ evaṃ vada / adya tathāgato rājagṛhe mahānagare dharman deśayati / tadyūyaṃ sarve daśasu dikṣu lokadhātuṣu sthitā añjalīn praṇāmayatha; anuśrāvya ca muhūrtamātreṇa ca punarevāgaccha dharmaśravaṇāya / [SaSū 157] atha khalu sarvaśūro bodhisattvo mahāsattva utthāyāsanād bhagavataḥ pādau śirasābhivandya bhagavantaṃ (tṛṣ) pradakṣiṇīkṛtya ṛddhibalenāntardhitaḥ [SaSū 158] atha khalu sarvaśūro bodhisattvo mahāsattvo daśasu dikṣu lokadhātuṣu gatvā bodhisattvānāmārocayati / adya mārṣā śākyamunistathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ sahāyāṃ lokadhātau rājagṛhe mahānagare sattvānān dharmaṃ deśayati / tadyūyaṃ sādhukāramanuprayacchath; tadyuṣmākamadyaiva hitāya sukhāya mahālābho bhaviṣyati / [SaSū 159] atha khalu sarvaśūro bodhisattvo mahāsattvo daśasu dikṣu lokadhātuṣu gatvā sarvabuddhān paryupāsya bodhisattvānāmārocayati / tadyathāpi nāma balavān puruṣo cchaṭāsaṃghāṭaṃ kuryādatrāntare sarvaśūro bodhisattvo mahāsattvo yena rājagṛhaṃ mahānagaraṃ yena ca bhagavāṃstenāgatya bhagavataḥ purata sthitaḥ tatra ca sarve brāhmaṇānyatīrthikacarakaparibrājakanigranthā sannipatitāḥ bahavaśca devanāgamanuṣyāmanuṣyāḥ paṃcamātrāṇi ca rājaśatāni saparivārāṇi sannipatitāni / trayastriṃśatkoṭīsahasrāṇi mārāṇāṃ pāpīyasāṃ saparivārāḥ sannipatitā / [SaSū 160] atha khalu punaḥ tena samayena rājagṛhaṃ mahānagaraṃ prakaṃpitam atha khalu daśasu dikṣu lokadhātuṣi divyaṃ candanacūrṇaṃ pravarṣitaṃ / divyaṃ ca puṣpavarṣaṃ pravarṣitaṃ / tad bhagavato mūrdhasandhau kūṭāgāraḥ saṃsthitaḥ tena khalu punaḥ samayena tathāgatasya purataḥ śakro devānāmindro vajraṃ parāhanat [SaSū 161] atha khalu tasmin samaye caturdiśaṃ catvāro vātarājanaḥ saṃkṣubdhāḥ pravānti / yena ca rājagṛhe mahānagare saṃkarā vā paṃsavo vā bālikā vā tatsarvaṃ nagarādbahiḥ prakṣipanti / daśasu dikṣu lokadhātuṣu gandhodakavarṣaṃ pravarṣanti / daśasu dikṣu lokadhātuṣūtpalapadmakumudapuṇḍarīkāni pravarṣanti / te ca puṣpāsteṣāṃ sattvānāmuparimurdhni puṣpacchatrāṇi tasthire / tathāgatasya coparimurdhni uparyantarīkṣe caturaśītiḥ kūṭāgārasahasrāṇi saṃsthitāni / teṣu ca caturaśītiṣu puṣpakūṭāgārasahasreṣu caturaśīti sahasrāṇyāsanānāṃ prajñaptāni saptaratnamayāni prādurbhūtāni / sarvatra cāsane tathāgato niṣaṇṇo dharman deśayati / atha khalvayaṃ trisāhasramahāsāhasro lokadhātuḥ ṣaḍvikāraṃ prakampitaḥ // [SaSū 162] atha khalu sarvaśūro bodhisattvo mahāsattvo yena bhagavāṃstenāṃjaliṃ praṇamya bhagavantametadavocat - ko bhagavan hetuḥ kaḥ pratyayo yadimānyevaṃrūpāṇi rājagṛhe mahānagare prātihāryāṇi; sandṛśyante / bhagavān āha - tadyathā kaścideva puruṣaḥ syāccañcalaścapalo 'haṃkāramamakārasthitaḥ sa ca daridro bhavet tasya rājā śīrṣaṃ parimārjayedatha sa puruṣo 'dhimānādyāvādrājadvāraṃ gatvā balasā taṃ rājakulaṃ praveṣṭuṃ icchedatha te rājāmātyapārṣadyāstaṃ puruṣaṃ gṛhṇīyurbahubhiśca prakāraistāḍayeyur [SaSū 163] atha tena kālena tena samayena sa rājā śṛṇuyād etaṃ prakṛtiṃ sa daridrapuruṣo balasābhyantaraṃ praveṣṭukāma iti / śrutvā cāsyaivaṃ bhaved avaśyamayaṃ mama ghātayitukāmaḥ tataḥ sa rājā ruṣṭastān pārṣadyānevaṃ vaded gacchantu bhavanta etaṃ puruṣaṃ parvatavivaraṃ nītvā jīvitādvyaparopayatha; sarvaparivāraṃ mātāpitṛputraduhitṛdāsīdāsakarmakarāṇāṃ ca vyasanamāpādayatha / atha te sarve jīvitādvyavaropitāḥ tasya (ca) sarve svajanabandhuvargāḥ paramaśokaśalyasamarpitā bhaveyuḥ [SaSū 164] evameva sarvaśūra tathāgato 'pyarhan samyaksaṃbuddhaḥ sattvānān dharman deśayati / tatra yathā sa puruṣo 'dhimānika evaṃ bālapṛthagjanāstathāgataṃ rūpavarṇaliṃgasaṃsthānato nimittamudgṛhya tathāgatakāyamiti saṃjānanti / [SaSū 165] tatra te bahūn dharmaṃcchrutvādhimāne patanti nānāpralāpān pralapanti / ahaṃkāramamakāreṇābhibhūtāḥ (sattvāḥ) svayameva dharmaṃ na śṛṇvanti na prakāśayanti / yaḥ kaścit sūtraṃ vā gāthāṃ vāntaśo dṛṣṭāntaṃ vā teṣāṃ ārocayati / tatte na gṛhṇanti na śrotramavadadhanti / vayaṃ svayaṃ jānīmaha iti / tatkasya hetoryathāpīdamadhimānatvātte ca bāhuśrutyena pramādamāpadyante / [SaSū 166] ye bālapṛthagjanaiḥ sārdhaṃ samavadhānaṃ kurvanti / na te tathārūpaṃ dharmopasaṃhitaṃ vacanaṃ śroṣyanti / tettena bāhuśrutyena pramattā bhaviṣyanti / te tathārūpāḥ puruṣāḥ svakāvyāni sthāpayanti / svagranthāni dānāni sthāpayanti / te sarvalokaṃ cātmānaṃ ca visaṃpādayanti / vyarthaṃ ca rāṣṭrapiṇḍaṃ prabhūtaṃ paribhokṣyanti / bhuktvā ca na samyak pariṇamayiṣyaṃti / maraṇakālasamaye ca teṣāṃ mahāsantrāso bhaviṣyati / [SaSū 167] te ca sattvāstaṃ vakṣyanti / bahavastvayā vayaṃ śilpajñānaṃ śikṣāpitāḥ kathaṃ tvaṃ svamātmānaṃ na śaknuṣe parisaṃsthāpayituṃ / sa teṣāṃ evaṃ vadenna śakyaṃ mārṣā idānīmātmānaṃ parisaṃsthāpayituṃ / [SaSū 168] tatra te sattvā(stasya tadbhāṣitaṃ śrutvā) nānāprakāraṃ paridevayiṣyanti / yathā tasyaikapudgalasyarthena bahavo jñatṛsaṃghā jīvitādvyavaropitā anaparādhinaḥ svakarmapratyayena / evameva te sattvā maraṇakālasamaye teṣāṃ paridevatāṃ narakatiryagyoniparāyaṇaṃ ātmānaṃ samanupaśyantaḥ akalyāṇamitrahetoḥ evameva yuṣmākaṃ brāhmaṇānāmanyatīrthikacarakaparibrājakanigranthānāmevaṃ vadāmi / mā yūyaṃ pramattā bhavathaḥ tadyathāpināmājātapakṣaḥ śakunirna śaknotyākāśe prakramituṃ devalokagamanāya / evameva yuṣmābhir(ahaṃkāramamakārasthitair)na śakyaṃ nirvāṇaṃ anuprāptuṃ na yuṣmākaṃ tathā ṛddhiḥ saṃvidyate / tatkasya hetoḥ karmaprakaraṇena yūyaṃ kukkuṭayonyā ivotpannāḥ na cireṇāyaṃ kāyo bhedanadharmā maraṇaparyavasāno bhaviṣyati / maraṇakālasamaye nirāsvādanatā paritasyanatā ca bhaviṣyati / [SaSū 169] kimayaṃ asmābhirātmabhāvaḥ sandhārito ye vayaṃ na devasukhaṃ na manuṣyalokasukhaṃ pratyanubhaviṣyāma / nāpi nirvāṇapadasthā bhaviṣyāma; nirarthakamasmābhiḥ śarīramudbūḍhaṃ / kā gatirasmābhiḥ kaḥ parāyaṇaṃ bhaviṣyati / kutropapattiḥ kutra (vā) nirodho bhaviṣyati / [SaSū 170] atha (khalu) bhagavāṃs(punarapi) teṣāṃ anyatīrthikacarakaparibrājakanigranthabrāhmaṇānamantrayati / mā yūyaṃ mārṣā ratnamayājjaṃbūdvīpānnirāśā bhaviṣyadhve; mā yāyaṃ dharmaratnāt paribāhyā bhaviṣyatheti / pṛcchatha yūyaṃ mārṣāstathāgataṃ yadyadevākāṃkṣathāhaṃ yuṣmākaṃ sarvābhiprāyān paripūrayiṣyāmi / [SaSū 171] atha khalu te sarve brāhmaṇānyatīrthikacarakaparibrājakanigranthā utthāyāsanebhyaḥ ekāṃsāni cīvarāṇi pravṛtyāṃjalayaḥ pragṛhya bhagavantaṃ paripṛcchanti (sma) / bahūni bhagavaṃ sattvāni rātrindivastathāgataḥ saṃsārā parimocayati / na ca sattvadhātorūnatvaṃ vā pūrṇatvaṃ vā prajñāyate / ko bhagavan hetuḥ kaḥ pratyayaḥ yatte sattvā samānā utpādanirodhaṃ darśayanti //0// (saṃghāṭe mahādharmaparyāye sarvaśūraparipṛcchā samāptā //0 // //)// IV. bhaiṣajyasenaparipṛcchā / [SaSū 172] tatra khalu bhagavān bhaiṣajyasenaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvamāmantrayati sma / mahāsannāhaṃ sannahyanti tīrthyā / mahākaukṛtyavinodanārthāya / mahādharmolkājvālanāya / mahāpraśnanidānaṃ paripṛcchanti / (śṛṇutha yūyaṃ kulaputrā ihānantāparyanta pṛthivīdhāturabdhātustejodhāturvāyudhāturato nāṃtataraḥ sattvadhātuḥ santi ca sattvāḥ ye sattvahitārthamutpādanirodhaṃ darśayaṃti) paścime tu kāle bhaviṣyanti daharā sattvā vṛddhā vā ye utpādanirodhaṃ kariṣyanti / santi bhaiṣajyasena vṛddhā sattvā daharā iva na kiṃcijjānanti / [SaSū 173] tadyathāpi nāma bhaiṣajyasena kaścideva puruṣaḥ śiraṃ śocayeta navakāni ca vastrāṇi pravṛṇuyāt sa ca gṛhādbahirniṣkrameta / tamenaṃ sattvā āmantrayanti / suprāvṛtāni te navakāni vastrāṇīti / atha kaścidevāparaḥ sattvo bhavet sa śiraḥ śocayeta purāṇakāni ca vastrāṇi (śocayitvā) prāvṛṇuyāt tāni ca śithilakāni bhavanti na ca śobhante / sa ca puruṣaḥ susnātaśirā bhavati vastraṃ cāsya na śobhate / evameva bhaiṣajyasena saṃti vṛddhā sattvā ye jaṃbūdvīpaṃ na śobhayanti / daharāstu sattvā utpādanirodhaṃ darśayanti / [SaSū 174] atha khalu te sarve 'nyatīrthikacarakaparibrājakanigranthabrāhmaṇā utthāyasanād bhagavantametadavocan - ko bhagavannasmākaṃ vṛddho vā daharo vā bhagavān āha - vṛddhā yūyaṃ punaḥ punarnarakatiryakpreteṣu duḥkhāṃ vedanāṃ dṛṣṭvā tadadyāpi yūyaṃ tṛptiṃ nādhigacchatha; [SaSū 175] atha khalu te sarve brāhmaṇānyatīrthikacarakaparibrājakanigranthāḥ sarve ca nāgarājāno bhagavantametadavocan - na bhūyo bhagavannutsahāma saṃsāre duḥkhāṃ vedanāmanubhavituṃ te cānyatīrthikacarakaparibrājakanigranthabrāhmaṇā evamāhuḥ na santi daharā sattvā ye śaknuyurdharmatāṃ sākṣāt kartum // [SaSū 176] atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat - paśya bhadanta bhagavan kiyadduradhimocyā ime sattvāḥ bhagavān āha - śṛṇu bhaiṣajyasena saṃprataṃ tathāgataḥ sarvalokapratyakṣaṃ karoti / [SaSū 177] atha khalu catunavati koṭīsahasrāṇi navakānāṃ sattvānāṃ te tathāgatasya purataḥ sthitāḥ na ca tathāgataṃ bandanti nālapanti na saṃlapanti / tūṣṇīṃbhāvenādhivāsayanti / atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat - ko bhagavan hetuḥ kaḥ pratyayo yadete sattvā bhagavantaṃ nālapanti na saṃlapanti na vandanti na ca bhagavantaṃ paripṛcchanti / bhagavān āha - śṛṇu bhaiṣajyasena ye sattvā evaṃ vadanti na śakyaṃ navakaiḥ sattvairdharmatā sākṣāt kartum // ta ete bhaiṣajyasena navakāḥ sattvā yuṣmābhirdraṣṭavyāḥ te ca sattvā evaṃ āhurvayaṃ bhadanta bhagavan navakāḥ sattvā vayaṃ bhadanta sugata navakāḥ sattvā / bhagavān āha - eṣāṃ bho sattvānāṃ lokapratyakṣaṃ sāṃprataṃ svaśarīrāllokasya pramānaṃ darśayatha / [SaSū 178] tena khalu punaḥ kālena tena samayena caturnavati koṭīsahasrāṇi navakānāṃ sattvānāṃ kāyasya bhedādantarikṣe sthitvā daśabhūmipratilabdhā abhūvan atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat - sulabdhā lābhā bhagavannīdṛśāḥ sattvāḥ ye saṃsāre parikṣayāya paryadānāya vīryamārabhante / adyaiva bhagavannime sattvā utpannāḥ adyaiva bhagavannime sattvāḥ parimuktāḥ (adyaiva) sarve daśabhūmipratiṣṭhitā dṛṣṭāḥ // [SaSū 179] atha khalu sarvabrāhmaṇānyatīrthikacarakaparibrājakanigranthā nāgarājāno 'pi mārāśca pāpīyānaṃ saparivāraṃ upasaṃkrāntaṃ vicakṣuṣkaraṇāya; sarve ca te bhagavantametadavocanniha vayaṃ bhagavan tathāgatasyāntikamupasaṃkrāntā vicakṣuṣkaraṇāya / te vayaṃ bhagavanniman dharmaparyāyaṃ śrutvā prasādapratilabdhā abhūvan buddhe ca dharme ca / tatrāsmākaṃ bhagavan sarveṣāṃ evaṃ bhagavatyevaṃrūpaṃ buddhasukhaṃ pratilabhema; // evaṃrūpāśca tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā loke bhavema; [SaSū 180] bhagavān āhaivametadbhadramukhā evametadyathā yūyaṃ tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasyāntikamupasaṃkrāntāḥ tairyuṣmābhirimaṃ saṃghāṭaṃ (sūtraṃ) dharmaparyāyaṃ śrutvānuttarāyāḥ samyaksaṃbodheścittānyutpāditāni / tena yūyaṃ bhadramukhāḥ kuśalamūlena na cireṇa kālenānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyadhve / atha samantarabhāṣitā ca bhagavateyaṃ vāg [SaSū 181] atha tāvadeva teṣāṃ sarveṣāmanyatīrthikacarakaparibrājakanigranthabrāhmaṇānāmanutpattikadharmakṣāntipraitlabdho 'bhūvat sarve ca daśabhūmipratiṣṭhitā bodhisattvāḥ saṃvṛttāḥ sarve ca te bodhisattvā uparyantarīkṣe sapta tālān vaihāyasamabhyudgamya saptaratnamayāni kūṭāgārāṇi tathāgatasyopanāmayanti / sarve ca nānāvikurvādhiṣṭhānardhyabhisaṃkārān abhisaṃskurvanti / atha tāvadeva te sarve bhagavata uparimūrdhni sthitvā bhagavantaṃ nānāpuṣpairabhyavakiranti / tathāgatāṃśca manasi kurvanti / svakāye ca buddhasaṃjñāmutpādayantyanekāni ca devaputrakoṭīniyutaśatasahasrāṇi (divyapuṣp[SaSū ai]s) tathāgatamabhyavakiranti (smaḥ) / [SaSū 182] evaṃ ca vācamabhāśanta; mahālābhaḥ śramaṇo gautamaḥ mahākṣetraṃ lokanāthaḥ samādhibalādhānaprāptaḥ vijño vijñārthikaḥ yaḥ īdṛśān sattvān saṃsārādanupūrveṇopāyakauśalyena parimocayatyekena subhāṣitamātreṇa etāvanti sattvāni saṃsārāt parimucyante // [SaSū 183] atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattva utthāyāsanādekāṃsamuttarāsaṃgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamya bhagavantametadavocat - ko bhagavan hetuḥ kaḥ pratyayo ya eta devaputrā evaṃ vānniścārayanti / bahūni cardhyabhisaṃskāraṃ kurvanti / bahubhiśca guṇavarṇastavaistathāgatamabhistavanti sma / bhagavān āha - śṛṇu kulaputra na hi te māṃ stunvanti / svakāyameva stunvanti / svakāyameva dharmarājāsane sthāpayiṣyanti / svakāyamevagradharmāsane pratiṣṭhāpayiṣyanti / svakāyādeva dharmaraśmin niścārayiṣyanti / sarvabuddhaparigṛhītāśca bhaviṣyantyanuttarāsyāḥ samyaksaṃbodherabhisaṃbodhāyābhisaṃbudhya ca dharman deśayiṣyanti (ca) // [SaSū 184] atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat - bahavo bhadanta bhagavan sattvāḥ bahavo bhadanta sugataḥ sattvā rātrindivaṃ parimucyante tadadyāpi sattvānāṃ kṣayo na bhavati / bhagavān āha - sādhu sādhu bhaiṣajyasena yastvaṃ tathāgatametamarthaṃ paripraṣṭavyaṃ manyase / śṛṇu bhaiṣajyasena tadyathāpi nāma bhaiṣajyasena kaścideva puruṣo bhavedāḍhyo mahādhano mahābhogaḥ prabhūtabhogaḥ bahudhanadhānyakośakoṣṭhāgārasamanvāgataḥ bahudāsadāsīkarmakarapauruṣeyāni cāsya syuḥ bahūni ca dhanaskandhāni bhaveyuḥ bahūni ca kṣetrārāmāṇi saṃvidyeran bahūni ca dhanadhānyāni / tadyathā yavagodhumaśālitilamāṣamudgādīni sa ca puruṣo vasantakāle sarvāni tāni dhanadhānyāni vāpayeta / atha yāvadapareṇa kālasamayena sarvāṇi tāni dhanadhānyāni paripadyaran sa paripakvānīti viditvā sa yāvadabhyantaragṛhe praveśayeta; sa puruṣastāni dhanadhānyāni gṛhasyābhyantare pṛthak pṛthak sthāpayati / sthāpayitvā paribhuṃkte / yāvadvasantakāle (samaye) punareva tāni bījāni vāpayati / [SaSū 185] evameva bhaiṣajyasena ime sattvāḥ pūrvaṃ śubhaṃ karma kṛtvā paścāt teṣāṃ karmaṇāṃ parikṣayāt punaḥ punarapi puṇyakṣetrameṣante kuśalamūlānyavaropayanti / kuśalamūlānyavaropayitvā tatra ca kuśaladharme pratipatya saṃpādayanti / pratipattisaṃpannā sarvadharmān vardhayanti / sarvadharmān vardhayitvā prītiprāmodyamutpādayanti / tena ca prītiprāmodyacittena bhaiṣajyasenānekāni kalpakoṭīsahasrāṇi na nāśyante / evameva bhaiṣajyasena prathamacittotpādiko bodhisattvo na kadācid vināśadharmā bhavati / saṃkṣiptena sarvadharmān prajānāti / [SaSū 186] āha / kathaṃ bhagavan prathamacittotpādiko bodhisattvaḥ svapnaṃ paśyati / bhagavān āha / bahūni bhaiṣajyasena prathamacittotpādiko bodhisattvaḥ svapnāntare bhayāni paśyati / tatkasya hetoryadā svapnāntare bhayāni paśyati / tadā sarvapāpakāni karmāṇi pariśodhayati / na śakyaṃ bhaiṣajyasena pāpakarmaṇā sattvena tīvraṃ duḥkhamapanayituṃ na ca pāpena svapnena dṛṣṭenāsya bhayaṃ bhavati / [SaSū 187] bhaiṣajyasena āha - katamāni bhagavan prathamacittotpādiko bodhisattvaḥ svapnāntare bhayāni paśyati / bhagavān āha - agniṃ bhaiṣajyasena prajvalitaṃ paśyati / tatra tena bodhisattvenaivaṃ cittaṃ utpādayitavyaṃ sarvakleśāni me dagdhāḥ dvitīyaṃ bhaiṣajyasena udakaṃ paśyati luḍitaṃ saṃpraluḍitaṃ / tatra tena prathamacittotpādikena bodhisattvena na bhettavyaṃ / tatkasya hetoḥ evaṃ hi bhaiṣajyasena bodhisattvena sarvamohabandhanāni vinivartya sarvapāpakṣayaṃ kṛtaṃ bhavati / tṛtīyaṃ bhaiṣajyasena prathamacittotpādiko bodhisattvaḥ svapnaṃ paśyati mahābhayaṃ / āha - katamaṃ bhagavan [SaSū 188] bhagavān āha - svaśarīre śīrṣaṃ muṇḍitaṃ paśyati / tatra tena bhaiṣajyasena prathamacittotpādikena bodhisattvena na bhettavyaṃ tatkasya hetoḥ tenaivaṃ cittamutpādayitavyaṃ rāgadveṣamohāni me muṇḍitāni bhavanti / ṣaḍgatikaṃ ca me saṃsāraṃ parājitaṃ bhaviṣyati / na hi tasya narakāvāso bhaviṣyati / na tiryakṣu na preteṣu (vā) nāsureṣu (vā) na nāgeṣu na deveṣu pariśuddheṣu bhaiṣajyasena buddhakṣetreṣu prathamacittotpādiko bodhisattvaḥ upapattiṃ pratigṛhṇāti / [SaSū 189] (bhaviṣyati) bhaiṣajyasena paścime kāle paścime samaye yadi kaścit sattvo bodhau cittaṃ pariṇamayiṣyati / tena mahatī paribhāṣaṇā draṣṭavyā / paribhūtavāsaśca bhaviṣyati / tatra(tena) bhaiṣajyasena prathamacittotpādikena bodhisattvena na parikhedacittamutpādayitavyaṃ na vyavasitavyaṃ / [SaSū 190] bahavo bhaiṣajyasena mayā dharmā deśitāḥ mayā ca bhaiṣajyasenānekāni kalpaniyutaśatasahasrāni duṣkaracaryā cīrṇā na mayā bhaiṣajyasena rājyabhogārthāya vā vṛttibhogārthāya vā aiśvaryabhogārthāya vā duṣkaracaryā cīrṇāḥ svabhāvadharmāvabodhāya bhaiṣajyasena mayā duṣkaracaryā cīrṇāḥ na ca me tāvadanuttarā samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhā yāvanna mayāyaṃ dharmaparyāyaḥ śrutaḥ yasminstu bhaiṣajyasena kālasamaye mayāyaṃ saṃghāṭo dharmaparyāya śrutaḥ tatraiva me divase anuttarā samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhā gaṃbhīro yaṃ bhaiṣajyasena dharmaparyāyaḥ durlabho 'sya bhaiṣajyasena dharmaparyāyasya kalpakoṭīniyutaśatasahasrairapi śravaḥ paramadurlabho bhaiṣajyasena tathāgatānāmutpādaḥ paramadurlabhā bhaiṣajyasenāsya dharmaparyāyasya dhārakaḥ [SaSū 191] ye te iman dharmaparyāyaṃ śroṣyanti / sarve te nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyante / kalpaśatasahasraṃ bhaiṣajyasena sattvā saṃsārāt paścānmukhaṃ kariṣyanti / pariṣuddhaṃ ca buddhakṣetraṃ pratilapsyante / nirodhamārgaṃ ca prajñasyanti / bhavyāś ca te niśrayaṃ prajñātuṃ / bhavyāḥ kuśalasthānaṃ prajñatuṃ / bhavyā abhijñākuśalasthānaṃ prajñatum bhavyāḥ kuśalasthānanirodhaṃ prajñātum [SaSū 192] nirodhameva bhaiṣajyasena kimarthamucyate / āha / artha ucyate bhagavan dharmasthānam bhagavānāha - katamaṃ bhaiṣajyasena dharmasthānaṃ / āha / dharma ucyate bhagavannārabdhavīryatā / ārabdhaśīlatā / śīlasamanvāgamatā dharmanidhānamityucyate / idaṃ bhagavan dharmanidhānaṃ saṃbhavati / bhagavān āha - sādhu sādhu bhaiṣajyasena yas(tvaṃ) tathāgatametamarthaṃ paripraṣṭavyaṃ manyase / [SaSū 193] āha / kena kāreṇana bhagavan tathāgatā loka utpadyante / bhagavān āha - ye bhaiṣajyasena bāhuśrutyasamanvāgamaṃ prajānanti / te tathāgatānāmutpādaṃ prajānanti / te tathāgatānāmutpādaṃ jñātvā idaṃ tathāgatānāmutpādasukhasthānaṃ prajānanti / yadā ca tathāgatā loka utpadyante tadā sattvā sarvadharmān prajānanti / upāyakuśalān dharmān prajānanti / laukikalokottarān dharmān prajānanti / laukikalokottarāṇi jñānāni prajānanti / [SaSū 194] āha jñānamevaṃ jñātvā katamaṃ nirvāṇaṃ prajānanti / bhagavānāha - dharmameva bhaiṣajyasena prajānanti / dharmameva jñātvā (evameva) bhaiṣajyasena dharmasaṃgrahaṃ prajānatāṃ prathamo lābha utpadyate / yathāśrutaṃ gṛhya dhārmikameva lābho bhaviṣyati / [SaSū 195] tadyathāpi nāma bhaiṣajyasena kaścideva puruṣo vāṇijako bhavet sa lābhahetorgacchan parakyasvakasya suvarṇasya puruṣabhārasahasraṃ gṛhītvā gacchet tasya gacchatastau mātāpitarāvevamāhutuḥ śṛṇu kulaputra idaṃ suvarṇasya puruṣabhārasahasraṃ gṛhītaṃ parakyasvakasya ca; ta tvayedaṃ suvarṇaṃ sugṛhītaṃ kartavyaṃ na ca kiṃcidato vināśayitavyaṃ mahālābhaṃ kṛtvā suvarṇaṃ eva sugṛhītaṃ kuru tadasmākaṃ mahālābho bhaviṣyati / sukhaṃ ca jīviṣyāmaḥ sa ca putrastau mātāpitarāvevaṃ vadedevaṃ kariṣyāmi / ityuktvā sa vāṇijakaḥ suvarṇaṃ gṛhītvā gacchedatha sa vāṇijakaḥ pramādādyāvan māsamātreṇa sarvaṃ suvarṇaṃ vināśayedvilayaṃ kuryāt [SaSū 196] atha sa puruṣaḥ paramacintāmāpannaḥ śokaśalyenāviddhahṛdayaḥ sahrīravatrāpyena ca svagṛhaṃ na paraviśeta; tasya tau mātāpitarau śṛṇuyātāṃ evaṃ yuvābhyāṃ putreṇa tat suvarṇaṃ sarvaṃ vināśitamiti śrutvā nirāśībhūtau śokaśalyenābhyāhatahṛdayau vastrāṇi pāṭayataḥ śocataḥ krandataḥ evaṃ ca paridevataḥ duṣputro 'smākaṃ gṛhe putrarūpeṇotpannaḥ sakalaṃ eva gṛhaṃ vināśītavān asmākamanāthaṃ kṛtvā dāsau karmakarau kṛtau; tasya tau mātāpitarau cintāparigatahṛdayau nirāśau kālagatau tatastena putreṇa śrutaṃ matāpitarau me nirāśau kālagatau; so 'pi putro nirāśa eva kālagataḥ [SaSū 197] evameva bhaiṣajyasena tathāgato 'pyetamarthaṃ bhāṣate / ye sattvā mama śasane na prasīdanti te nirāśībhūtā maraṇakālasamaye śokaśalyābhyāhatahṛdayā mahādharmaratnabahiṣkṛtāḥ kālaṃ kurvanti / yathā tau mātāpitarau nirāśau śocataḥ paridevataḥ suvarṇahetoḥ śokaśalyābhyāhatahṛdayau parakyasvakena suvarṇena śokaśalyaparigatau cintāmāpadya kālagatauḥ [SaSū 198] evameva bhaiṣajyasena ye mama śasane na prasīdante paścān maraṇakālasamaye paritapyamānāḥ paridevanto duḥkhāṃ vedanāṃ vedayanti / pūrvakṛtāni ca puṇyāni paribhuktvā na bhūyo 'nyāni puṇyāni kurvanti sukṣetragatāni / tatra teṣāṃ puṇyaparikṣīṇānāṃ śokaśalyaparigatahṛdayānāṃ tena kālena tena samayena narakatiryagyoniyamalokopapattiṃ ghorāṃ dāruṇān dṛṣṭvā maraṇakālasamaye evaṃ bhavati / ko me trātā bhavedyadahaṃ naraka (gati) tiryakpretayamalokaviṣayaṃ na paśyeyan na ca tāṃ duḥkhāṃ vedanāṃ vedayeyaṃ / [SaSū 199] tasyaivaṃ pralapataḥ paralokamākramataḥ tau mātāpitarāvevamāhataḥ kiṃ kariṣyāma putraka; gāthābhiścāddhyābhāṣataḥ (54) grahītuṃ śakyate naiva vyādhirduḥkhaṃ mahābhayaṃ / nāsti te maraṇaṃ putra glānasya maraṇādbhayaṃ / (55) mokṣo bhaviṣyate tubhyaṃ vyādherhi bhayabhairavāt dhṛtiṃ kuruṣva he putra tataḥ siddhirbhaviṣyati / putra āha - (56) niruddhyate me vijñānaṃ kāyo me pīḍyate bhṛśam sarve aṅgāni duḥkhanti mṛtyuṃ paśyāmi ātmanaḥ (57) na paśyataścakṣuṣī me karṇau me na śṛṇonti ca / śrotraṃ punarna lapsyāmi na kāyaḥ saṃsahiṣyati / (58) aṅgamaṃgāni duḥkhanti kāṣṭhā iva acetanāḥ visvādayasi me amba nāgataṃ maraṇaṃ tava; mātā āha - (59) vaktuṃ nārhasi putraivaṃ mā me trāsaparāṃ kuru / kāyaṃ tava jvarākrāntaṃ viprakārāṇi paśyasi / putra āha - (60) na paśyāmi jvaraṃ kāyerna ca vyādhirna duḥkhati / paśyāmi maranaṃ ghoraṃ hataṃ kāyaṃ ca me bhṛśam (61) paśyāmi ātmanā sarvaṃ kāyaṃ duḥkhaprapīḍitaṃ / gacchāmi kasya śaraṇaṃ ko me trātā bhaviṣyati / (62) mātāpitā vadet putra devakrodhaṃ hi te bhavet devebhyo yajanaṃ kṛtvā tataḥ svastirbhaviṣyati / putrā āha - (63) kariṣyathā yūyameva yena svastirbhaven mama / śīghraṃ śīghraṃ ca gatvā vai pṛcchathā devapālakam [SaSū 200] atha tasya tau mātāpitarau devakukaṃ gatvā devasya dhūpaṃ dāpayanti / atha sa devapālakaḥ devasya dhūpaṃ datvaivaṃ vācaṃ bhāṣate / devaste kruddhaḥ devasyopakāraḥ kartavyaḥ yajanaṃ kartavyaṃ / tatra paśurghātayitavyaḥ puruṣaśca ghātayitavyaḥ tataste putro vyādheḥ parimokṣyate / atha tau mātāpitarau tasyām velāyāmevaṃ cintayataḥ kiṃ kariṣyāmo daridrāścāsma / yadi devo na parasīdiṣyati tadasmākaṃ putraḥ kālaṃ kariṣyati / atha vā prasādaṃ kuryāttadvayaṃ paramadaridrāḥ paśuṃ puruṣaṃ cānayāma / [SaSū 201] atha tau śīghraśīghraṃ svagṛhaṃ gatvā yatkiṃcidgṛhe pariṣkāraṃ saṃvidyate tatsarvaṃ vikrīya; paśukrayārthe gacchataḥ atha tāvadanyataraṃ puruṣaṃ evaṃ vadeyuḥ dehi bhoḥ puruṣaḥ suvarṇamasmākaṃ yācitaṃ yadi śaknumo daśame divase punarapi dātuṃ tacchobhanamatha na śaknumo dātuṃ tadvayaṃ tava dāsā bhaviṣyāmaḥ karmakarāḥ tau ca taṃ suvarṇaṃ gṛhītvā gaccheyuḥ paśuṃ puruṣaṃ krotuṃ / [SaSū 202] atha tābhyāṃ ca paśuḥ puruṣa krītaḥ sa ca puruṣo na jānīyādyan māmete jīvitādvyavaropayiṣyanti / atha tau mātāpitarau saṃmohamāpannau na bhūyaḥ svagṛhaṃ praviṣṭau / tau devakulaṃ gatvā taṃ devapalakamāmantrayanti / śīghramidānīṃ yajanaṃ kuruṣva / atha tau mātāpitarau svayameva taṃ paśuṃ ghātayataḥ taṃ ca puruṣaṃ jīvitādvyavaropayataḥ tataḥ sa devapālaka ārabdho yajñaṃ yajanāya medaṃ prajvālayati / tataḥ sa devo 'vatīrya evaṃ kathayati / tava putro mayā parigṛhītā iti / tatastau mātāpitarau prītiprāmodyena sphuṭāvāhatuḥ varaṃ putro jīvatu vayaṃ dāsā bhaviṣyāmaḥ tatastau mātāpitarau nivartya suyaṣṭāṃ devaṃ kṛtvā yāvat svagṛhaṃ gatvā tadā taṃ putraṃ kālagataṃ paśyanti / tatastau mātāpitarau mahatā duḥkhadaurmanasyena śokaśalyenāviddhahṛdayau nirāśībhūtau / tatraiva kālagatau / evameva bhaiṣajyasenākalyāṇamitrasaṃsargatā draṣṭavyāḥ [SaSū 203] āha / pṛcchāmi (tāvad) bhagavan pṛcchāmi sugata; āha / pṛccha bhaiṣajyasena / āha / kutra bhagavan teṣāṃ sattvānāmupapattiḥ ko 'bhisaṃparāyaḥ āha / alaṃ bhaiṣajyasena kin tavānenārthena paripṛṣṭena / āha / pṛcchāmi bhagavan pṛcchāmi sugata; bhagavān āha / tatra bhaiṣajyasena mātā raurave mahānarake upapannā; pitā saṃghāte mahānarake upapannaḥ putrastapane mahānarake upapannaḥ devapālako mahāvicau mahānarake upapannaḥ [SaSū 204] āha / anaparādhikasya bhagavan puruṣasya kutropapattiḥ ko 'syābhisaṃparāyaḥ / bhagavān āha - iha bhaiṣajyasenānaparādhikasya puruṣasya trāyastriṃśānan devanāṃ sahabhāvyatāyāmupapattirdraṣṭavyā; āha / ko bhagavan hetuḥ kaḥ pratyayo yat sa puruṣastrāyastriṃśatā devānāṃ sahabhāvyatāyāmupapannaḥ bhagavān āha - śṛṇu bhaiṣajyasena sa puruṣo maraṇakālasamaye jīvitādvyavaropyamāṇastathāgatasyopari cittaṃ prasādyaivaṃ vācamabhāṣataḥ namastasya bhagavate tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasyetyekavārākṛtaṃ / sa tena bhaiṣajyasena kuśalamūlena ṣaṣṭiḥ kalpān trāyastriṃśatāṃ devānāṃ sukhamanubhaviṣyati / aśītiḥ kalpāṃ jātyā jātismaro bhaviṣyati / jātau jātau ca sarvaśokavigato bhaviṣyati / jātamātraśca sarvaduḥkhāni nirvāpayiṣyati / na hi te sarvasattvā śakyaṃ parinirvāpayitum [SaSū 205] evamukte bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat - kathaṃ bhagavan na śakyaṃ sarvasattvāḥ parinirvāpayitum bhagavān āha - vīryaṃ bhaiṣajyasenārabdhavyam āha / katamo bhagavan vīryāraṃbhaḥ bhagavān āha / śṛṇu bhaiṣajyasena vīryamucyate phalānāṃ darśanaṃ / yaduta srotaāpattiphalaṃ nāma vīryasthānaṃ / sakṛdāgāmiphalaṃ nāma vīryasthānaṃ / anāgāmiphalaṃ nāma vīryasthānaṃ / arhatvaphalamarhannirodhaśca nāma vīryasthānaṃ / pratyekabuddhaphalaṃ pratyekabuddhaphalajñānaṃ nāma vīryasthānaṃ / bodhisattvabhūmiphalaṃ ca bodhisthānaṃ vīryasthānaṃ nāma / ime bhaiṣajyasena vīryasthānānāṃ nāmāni / [SaSū 206] āha / kathaṃ bhagavan srotaāpanno darśayitavyaḥ srotaāpattiphalañca / bhagavān āha / tadyathāpi nāma kaścideva bhaiṣajyasena puruṣa vṛkṣaṃ vāpayeta / vāpitasya vṛkṣasya tatraiva divase aṅkuraṃ viruhyeta / yatraiva divase aṅkuraṃ viruhyanta tatraiva divase tadaṅkuraṃ yojanamadhastādgacchete; dvitīyaśca puruṣa evameva vṛkṣaṃ vāpayeta; atha tatraivadivase vātakṣobhena tasya vṛkṣasya nāṅkurāni viruhyeranatha sa puruṣastasmāt sthānāt taṃ vṛkṣaṃ uddharetathānyataraśca puruṣaḥ kalahabhaṇḍanavigrahavivādaṃ kuryāt kimarthaṃ me bhūmiṃ khanasīti / [SaSū 207] tena ca kālena tena samayena rājā aśrauśīdevaṃ dvau puruṣau parasparakalahabhaṇḍanavigrahajātau vivadataḥ tena ca rājñā tayordūtaḥ preṣitaḥ gaccha bhoḥ puruṣa tau dvau puruṣāvānaya; evaṃ deveti sa puruṣastasya rājñaḥ pratiśrutya tvaramāṇarūpaḥ pradhātvā tau puruṣāvetadavocat - rājā yuvayorāmantrayati / atha tāvadeva tatraiva puruṣa bhītastrasta dvitīyaśca puruṣo 'bhīto 'nutrastaḥ yena sa rājā tenopanītāvupanīya rājña purataḥ sthāpitāvatha sa rājā tayorevamāha / kimidaṃ bho yuvayoḥ kalahabhaṇḍanavigrahavivādo jātaḥ [SaSū 208] atha khalu tau dvau puruṣāvutthāya taṃ rājānametadavocatāṃ śṛṇu mahārājāsmākaṃ na kiṃcit pṛthivīpradeśaḥ saṃvidyate / yācitake pṛthivīpradeśe vṛkṣo vāpitaḥ tatraiva divase vāpitastatraiva divase 'ṅkuraṃ patrāṇi puṣpāṇi phalāṇi ca prādurbhūtāni āmārdhaṃ pakvārdhaṃ ca / etena ca dvitīyena puruṣeṇa tatraiva divase tasmin pṛthivīpradeśe vṛkṣo vāpita / tasya ca vṛkṣasya nāṃkurāṇi rohanti / vātena kṣubhitena na patrāṇi na puṣpāṇi na phalāni prādurbhūtāni / na ca mahārāja yojanamadhastādasya mūlaṃ gacchati / sa eṣa puruṣo mayā sārdhaṃ vivadati tavāparādha iti / api (tu) ca deva svayameva parīkṣya jānīyān nātra mama kiṃcidaparādhaḥ saṃvidyate / [SaSū 209] atha khalu sa rājā triṃśatkoṭyo 'mātyānāmāhūyaikadhye 'saṃpātyaivamāha / kathayatha yūyaṃ / āmātyā āhuḥ kiṃ kathayāma mahārāja rājāha / kva yuṣmābhi dṛṣṭaṃ vā śrutaṃ vā yatraiva divase vṛkṣo vāpitastatraiva divase 'ṅkuraṃ viruhyate / patrāṇi puṣpāni phalāni ca jāyante / pakvardha-m-āmārdhāni niścayamidaṃ bhavadbhiḥ kartavyaṃ / atha khalu te amātya utthāyāsanāt taṃ rājānamevamāhuḥ asmākaṃ mahārāja niścayamidaṃ na śobhate kartuṃ na ca śakṣyāmo 'sya niścayaṃ vaktuṃ / vismayamidaṃ mahārāja eṣa eva puruṣastāvatpraṣṭavyaḥ vada bhoḥ puruṣa kiṃ satyametamarthaṃ yadvadasi / āha / satyaṃ mahārājaitamarthaṃ / rājāha / (64) na śrutaṃ naiva ca puṣyāma duḥśrāddheyaṃ vacastava / vṛkṣo yatra dine vuptastatraivāṅkurito dine / (65) patrāḥ puṣpaṃ phalaṃ dattaṃ dine tatraiva bhāṣasi / kṛtāṃjāliḥ sa puruṣastaṃ rājānamathāvravīt (66ab) gaccha svayam vāpaya taruṃ paśya ruhyati aṅkuram // [SaSū 210] atha khalu sa rājā tṛṃśatkoṭibhiramātyaiḥ sārdhaṃ bahirniṣkrāmati / tau ca dvau puruṣau cārakāvarodhaṃ kārayati / tataḥ sa rājā svayameva vṛkṣaṃ vāpayati / na ca sa vṛkṣo aṅkurāṇi dadāti na patrāṇi na puṣpāṇi na phalāni / atha sa rājā ruṣṭa evamāha / gacchantu bhavantaḥ śīghramānayantu dārupāṭakāni kuṭhārāṇi / yāvadānayitvā yastena puruṣeṇa vāpito vṛkṣaḥ sapatrāṇi puṣpaphalaḥ prādurbhūtaḥ taṃ vṛkṣaṃ roṣācchedayati / [SaSū 211] taṃ caikaṃ vṛkṣaṃ cchinnaṃ dvādaśa vṛkṣāḥ prādurbhūtāḥ dvādaśa vṛkṣā cchinnāścaturviṃśati vṛkṣāḥ prādurbhūtāḥ saptaratnamayāḥ samūlāḥ sapatrāḥ sapahalāḥ sāṃkurāḥ atha tebhyāścaturviṃśati vṛkṣebhyaścaturviṃśati pakṣiṇaḥ kurkuṭāḥ prādurbhūtāni / suvarṇacūḍāni suvarṇatuṇḍāni saptaratnamayāni pakṣmāṇi / atha khalu sa rājā roṣābhibhūtaḥ svahastena kuṭhāraṃ gṛhya taṃ vṛkṣaṃ parāhanati / tataśca vṛkṣātparāhatādamṛtodakaṃ pravahati / [SaSū 212] atha (khalu) sa rājā saṃvignamanā ājñāpayati / gacchatha tau puruṣau tataścārakābandhanān mocayadhvamevam deveti / tatkṣanameva pradhāvitvā tau puruṣau tataścārakabandhanān mokṣayitvā yena taṃ vṛkṣaṃ tenopanīyataḥ atha sa rājā papriccha / kim ayaṃ vṛkṣastvadvāpitaḥ eko bhūtvā cchidyamāno dviguṇaviddhyābhvardhamānaḥ yāvaccaturviṃśatudhā gataḥ madvāpitastu vṛkṣo nāṃkurāṇi na patrāṇi na puṣpāṇi na phalāni dattavān tataḥ sa puruṣa evamāha / yādṛśāni mahārāja mama puṇyāṇi na tava tādṛśāni puṇyāni saṃvidyante / [SaSū 213] atha khalu te triṃśadamātyakoṭyastasya puruṣasyobhau jānumaṇḍalau pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpyaivamāhuḥ tvayā rājyaṃ kārayitavyaṃ nāyaṃ pūrvimako rājā śobhate / atha (khalu) sa puruṣastān amātyān gāthābhiḥ pratyabhāṣata; // (66cd) rājyabhogaiśca me nārtho na dhānyena dhanena vā / (67) prasādo mama buddhebhyo bhaveyaṃ dvipadottamaḥ // brajennirvāṇadhātau hi śānte yatra tathāgataḥ (68) deśeya dharmaṃ yuṣmākaṃ nirvāṇapuragāminaṃ // paryaṃkamabandhitvā pratijñāṃ akarottataḥ (69) pūrvaṃ mayā kṛtaṃ pāpaṃ rājño bandhanamāgataḥ idan tu kṛtvā praṇidhiṃ mama pāpakṣayo bhavet // [SaSū 214] atha khalu te caturviṃśati pakṣiṇakukkuṭakoṭyo vajratuṇḍena tūryāṇi parāhanati sma // atha khalu tena kālena tena samayena dvātriṃśati kūṭāgārasahasrāṇi prādurbhūtāni / ekaikaṃ ca kūṭāgāraṃ paṃcaviṃśatiyojanapramāṇaṃ prādurabhavat ekaikasmiṃśca kūṭāgāre paṃcaviṃśati pakṣiṇakukkuṭāḥ prādurbhūtāni / suvarṇacūḍāni suvarṇatuṇḍāni suvarṇamukhāni / te mānuṣyakaṃ vācaṃ niścārayanti / (70) asādhuste mahārāja yadbṛkṣa ccheditastvayā / koṭīśatāni vṛkṣāṇāṃ caturviṃśat sthitāḥ punaḥ (71) pāpena karmaṇānena aniṣṭhaṃ bhokṣyase phalam [[na]] jānīṣe kīdṛśaḥ sattvo yenāyaṃ vāpito drumaḥ rājāha - (72) na jānāmi imaṃ arthaṃ vyakurudhavaṃ mahātapā / kīdṛśo 'sau mahāsattvo yenāyaṃ vāpito drumaḥ pakṣiṇa āhuḥ (73) eṣo hi lokapradyoto utpatsyati vināyakaḥ mocakaḥ sarvasattvānāṃ saṃsārabhavabandhanāt // rājāha - (74) katamo dvitīyaḥ sattvo yasya vṛkṣaṃ na rūhati / kiṃ vā karma kṛtaṃ tena pāpamācakṣva me dvijāḥ pakṣiṇa āhuḥ - (75) devadatto hi mūḍho 'sau yasya vṛkṣaṃ na rūhati / na kṛtaṃ kuśalaṃ kiṃcid ruhyate sya kathaṃ druma // [SaSū 214] atha khalu tena kālena tena samayena tṛṃśatkoṭya āmātyānāmiman dharmaparyāyaṃ śrutvā sarve daśabhūmipratiṣṭhitā bodhisattvā abhijñāpratilabdhāḥ saṃvṛttāḥ sa ca rājā daśabhūmipratiṣṭhitaḥ kuśaladharmābhisamayamanuprāptaḥ // [SaSū 215] atha khalu bhaiṣajyaseno bodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat - ko bhagavan hetuḥ kaḥ pratyayo yattriṃśatkoṭyo janānāṃ daśabhūmipratiṣṭhitā abhijñāpratilabdhā saṃvṛttāḥ bhagavān āha - śṛṇu bhaiṣajyasena vyākariṣyāmi / atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāṃ smitaṃ prāduṣcakāra; atha tāvadeva tasmin samaye bhagavato mukhadvā