Phạn tạng (Sanskrit Canon)ppfrag_u.htmNguyên tác: Sanskrit
Tàn khuyết Kinh Bát-nhã (Prajñāpāramitā Fragments)
Kinh thuộc hệ Bát-nhã Ba-la-mật-đa (Prajñāpāramitā), một trong những bộ kinh quan trọng nhất của Phật giáo Đại thừa, giảng về tánh Không (śūnyatā) và trí tuệ siêu việt. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 1 / 3 (50.000 ký tự/trang)
_______________________________________________________________________ Konow, Sten: Central Asian fragments of the Ashṭādaśasāhasrikā Prajñāpāramitā and of an unidentified text, Calcutta 1942 (Memoirs of the Archaeological Survey of India, 69). = AṣṭāK, unidentified = Praj(U1) Bidyabinod, B. B.: "Fragment of a Prajnaparamita Manuscript from Central Asia", Memoirs of the Archaeological Survey of India 32 (1927), pp. 1-11. = AṣṭāB AṣṭāH = 1 Bl. von S. Hedin; ed. von H. Smith in Montell, G.: Sven Hedin's Archaeological Collections from Khotan, 2 vols., Stockholm 1938 und auch in Konow (AṣṭāK, A fol. 97) recto 1 samādhiḥ araṇasaraṇasarvasamavasaraṇo nāma samādhiḥ anilāniketaratir nāma samādhiḥ tathatāsthitaniścitto nāma samādhiḥ kāyakalipramathano nāma samādhiḥ vākkalividhavaṃsanagaganakalpo 2 nāma samādhiḥ ākāśasaṃgamvimuktanirupalepo nāma samādhiḥ ime te hy āvusa śāradvatīputra samādhayo bodhisatvānāṃ mahāsatvānāṃ yeṣu khalu samādhiṣu viharamāṇo 3 bodhisatvo mahāsatvo kṣipram anuttarāṃ saṃyaksaṃbodhim abhisaṃbotsyati | anyāni cāprameyāṇy asaṃkhyeyāni samādhimukhāni dhāraṇimukhāni ca | yatra śikṣamāṇāḥ bodhisatvā mahāsatvāḥ 4 kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhyanti | athāyuṣmāṃ subhūtir āyuṣmantaṃ śāradvatīputram etad avocat* vyākṛto batāyam āvusa śāradvatīputra bodhisatvo mahāsatvo veditavyaḥ 5 pūrvakair arhadbhiḥ samyaksaṃbuddhair anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau ye 'py etarhi daśasu dikṣu gaṅgānadīvālikāsameṣu lokadhātuṣu tathāgatāḥ arhantaḥ samyaksaṃbuddhās tiṣṭhanti yāpayanti 6 te 'pi tathāgatās taṃ bodhisatvaṃ mahāsatvaṃ idānīṃ vyākurvanti | yaḥ khalv imeṣu samādhiṣu viharati na ca kañcit samādhiṃ samanupaśyati | na caitebhiḥ samādhibhir manyate ime 7 punar bodhisatvā asamāpannā | ahaṃ punaḥ samāpannaḥ samāpadyāmi samāpatsyāmi ca | sarve te tasya khalu vitarkā na saṃvidyante na pravartante | evam uktāyuṣmāṃ śāradvatīputrāyuṣmantaṃ 8 subhūtim etad avocat* tat kiṃ punar āvusa subhūte tatra samādhiṣu sthito bodhisatvo mahāsatvaḥ vyākṛto veditavyaḥ pūrvakais tathāgatair ye caitarhi tiṣṭhanti daśasu dikṣu gaṃgānadīvālikāsameṣu 9 lokadhātuṣu tathāgatās tiṣṭhanti | yāpayanti | āha no ity āvusa śāradvatīputra tat kasmād dhetor na hy āvusa śāradvatīputra anyā prajñāpāramitā anyaḥ samādhir anyo bodhisatvo 10 mahāsatvaḥ bodhisatva eva samādhiḥ samādhir eva bodhisatvaś ca samādhiś ca prajñāpāramitā āha : yady āvusa subhūte nānyaḥ samādhir anyo bodhisatvaḥ samādhir eva bodhisatvaḥ 11 bodhisatva eva samādhiḥ yadi ca samādhir yaś ca bodhisatvas tau khalu prajñāpāramitā | tan na punaḥ sarvadharmasamatāṃ samādhinā jānāti nāpi saṃjānāti | āha : anenaivāvusa verso 1 śāradvatīputra paryāyeṇa bodhisatvo mahāsatvaḥ tāṃ sarvadharmasamatāṃ tena samādhinā na jānāti | nāpi saṃjānāti tat kasmād dhetor āha : avidyāmānatvād eva tasya bodhisatvasya tasya 2 ca samādhes tasyāś ca prajñāpāramitāyāḥ na jānāti nāpi saṃjānāti | atha bhagavān āyuṣmate subhūtaye sādhukāram adāsīt sādhu sādhu subhūte : subhāṣiteṣā vāk yathāpi : 3 tva mayā araṇāvihāriṇāṃ śrāvakānām agratāyā nirdiṣṭaḥ tasya te pratirūpo 'yam upadeśaḥ evaṃ ca bodhisatvena mahāsatvena prajñāpāramitāyāṃ caratā śikṣitavyaṃ | evaṃ dhyānapāramitāyāṃ 4 vīryapāramitāyāṃ | kṣāntipāramitāyāṃ | śīlapāramitāyāṃ | dānapāramitāyāṃ śikṣitavyaṃ | evaṃ smṛtyupasthāneṣu śikṣitavyaṃ | yāvad āryāṣṭaṃgamārge daśasu 5 tathāgatabaleṣu | peyālaṃ yāvad aṣṭādaśasv āvedanikeṣu buddhadharmeṣu śikṣitavyam iti | athāyuṣmāṃ śāradvatīputro bhagavantam etad avocat* evaṃ śikṣamāṇo bhadanta 6 bhagavan bodhisatvo mahāsatvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣati | bhagavān āha : evaṃ śikṣamāṇaḥ śāradvatīputra bodhisatvo mahāsatvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣati 7 tac cānupalaṃbhayogena | evaṃ yāvad dānapāramitāyāṃ śikṣati | peyālaṃ | evaṃ śikṣamāṇaḥ smṛtyupasthāneṣu śikṣati | yāvad evaṃ śikṣamāṇo yāvad aṣṭādaśav āvedanikeṣu 8 buddhadharmeṣu śikati | tac cānupalaṃbhayogeneti | athāyuṣmāṃ śāradvatīputro bhagavantam etad avocat* evaṃ śikṣamāṇo bhadanta bhagavan bodhisatvo mahāsatvaḥ prajñāpāramitāyāṃ 9 śikṣaty anupalaṃbhayogeneti | bhagavān āha: evaṃ śikṣamāṇaḥ śāradvatīputra bodhisatvo mahāsatvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣaty anupalaṃbhayogeneti | āha : kiṃ bhadanta 10 bhagavan nopalabhate | bhagavān āha : ātmānaṃ nopalabhate | satvaṃ nopalabhate | yāvaj jānakapaśyakaṃ nopalabhate | atyantaviśuddhitām upādāya | tathā skandhān nopalabhate dhātūn 11 nopalabhate hy āyatanāni nopalabhate | atyantaviśuddhitām upādāya | tathā avidyān nopalabhate yāvaj jarāmaraṇaṃ nopalabhate | atyantaviśuddhitām upādāya | evaṃ (AṣṭāK, A fol. 98) recto 1 duḥkhaṃ nopalabhate | samudayaṃ nirodhaṃ mārgaṃ nopalabhate | atyantaviśuddhitām upādāya | evaṃ kāmadhātuṃ rūpadhātum ārūpyadhātum nḥpalabhate | atynataviśuddhitām upādāya | 2 tathā smṛtyupasthānāni nopalabhate | yāvad āryāṣṭāṅgaṃ mārgaṃ nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya | tathā daśa tathāgatabalāni nopalabhate | yāvad aṣṭādaśāvedanikān –aṣṭādaśāveṇikān 3 buddhadharmān nopalabhate | atyantaviśuddhitām upādāya | ṣaṭ pāramitāṃ nopalabhate | atyantaviśuddhitām upādāya | śrotāpannaṃ nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya | evaṃ 4 sakṛdāgāminam anāgāminam arhantaṃ nopalabhate | atyantaviśuddhitām upādāya | pratyekabuddhaṃ nopalabhate bodhisatvaṃ nopalabhate tathāgataṃ nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāyeti | 5 athāyuṣmāṃ śāradvatīputro bhagavantam etad avocat kiṃ asau bhadanta bhagavan viśuddhir bhagavān āha : anutpādaḥ sarvadharmāṇām evam anirodho asaṃkleśo 6 avyavadānam aprādurbhāvo anupalaṃbho anabhisaṃskāraḥ sarvadharmāṇām eṣā sā viśuddhir iti | āha : evaṃ punar bhadanta bhagavan śikṣamāṇo bodhisatvo mahāsatvaḥ 7 katameṣu dharmeṣu śikṣito bhavati bhagavān āha : evaṃ śikṣamāṇaḥ śāradvatīputra bodhisatvo mahāsatvaḥ na kvacid dharmeṣu śikṣito bhavati | tat kasmād dhetor na hy ete śāradvatīputra 8 dharmās tathā saṃvidyante | yathā hy ete bālapṛthagjanā hy abhiniviṣṭāḥ āha : kathaṃ punar bhadanta bhagavann ete dharmāḥ saṃvidyante | yathā hy ete bālapṛthagjanā hy abhiniviṣṭā iti | 9 bhagavān āha : yathā na saṃvidyante | tathā saṃvidyante | evam asaṃvidyamānā hy ucyante avidyā : āha : kiṃ te bhadanta bhagavann asaṃvidyamānā ucyante avidyā | 10 bhagavān āha : rūpaṃ śāradvatīputra na saṃvidyate adhyātmaśūnyatām upādāya | yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatām upādāya | evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānaṃ na saṃvidyate | adhyātmaśūnyatām 11 upādāya | yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatām upādāya | evaṃ smṛtyupasthānāni na saṃvidyante | peyālaṃ | yāvad aṣṭādaśavedanikā buddhadharmā na saṃvidyante ** verso 1 adhyātmaśūnyatām upādāya. yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatām upādāya | yatra bālapṛthagjanā avidyāvaśenā tṛṣṇāśābhiniviṣṭās tebhir vidyā kalpitā : avidyābhibhūtās 2 tai te cobhayayor antarayoḥ antayoḥ saktāḥ yadutocchedasāśvatayos te ca na jānanti na paśyanti | ye ca dharmā na saṃvidyante | tān dharmān kalpayanti | kalpayitvā ca nāmarūpe 'bhiniviṣṭāḥ peyālaṃ 3 yāvad aṣṭādaśasv āvedanikeṣu buddhadharmeṣv abhiniviṣṭāḥ eva samānāḥ asaṃvidyamānān dharmān parikalpayanti | tā ca na jānanti | na paśyanti | kiṃ te na jānanti na paśyanti rūpaṃ na ** 4 jānanti paśyanti | evaṃ vedanāṃ saṃjñāṃ saṃskārāṃ vijñānaṃ na jānanti na paśyanti | peyālaṃ | yāvad aṣṭādaśāvedanikān buddhadharmān na jānanti na paśyanti | yasmāc ca na jānanti na budhyanti | bālapṛthagjanā 5 iti saṃkhyāṃ gacchanti | te na niryānti | kutra na niryānti | kāmadhātvaiśvarye | tathā rūpadhātāv ārūpyadhātau na niryānti | śrāvakapratyekabuddhadharmeṣu na niryānti 6 bodhisatvadharmeṣu na niryānti | samyaksaṃbuddhadharmeṣu na niryānti | te ca na śraddadhanti | kiṃ te na śraddadhanti | rūpaṃ rūpaśūnyatāṃ ca na śraddadhanti | evaṃ vedanāṃ vedanāśūnyatāṃ ca 7 saṃjñāṃ saṃjñāśūnyatāṃ ca | saṃskārāṃ saṃskāraśūnyatāṃ ca | vijñānaṃ vijñānaśūnyatāṃ ca na śraddadhanti | yāvad buddhadharmān buddhadharmān [!] na śraddadhanti | te ca punar na pratitiṣṭhanti | kutra na pratitiṣṭhanti | 8 dānapāramitāyān na pratitiṣṭhanti | yāvan na prajñāpāramitāyān pratitiṣṭhanti | avaivartikabhūmau na pratitiṣṭhanti | yāvad aṣṭādaśasv āvedanikeṣu buddhadharmeṣu na pratitiṣṭhanti | 9 tena kāraṇena bālapṛthagjanā ity ucyante | abhiniveśa iti kim abhiniviṣṭāḥ khalv ete | kutrābhiniviṣṭāḥ rūpe 'bhiniviṣṭāḥ yāvad vijñāne 'bhiniviṣṭāḥ tadā cakṣuṣv 10 abhiniviṣṭāḥ yāvan manasv abhiniviṣṭāḥ rūpagaśabdagandharasasparśadharmeṣv abhiniviṣṭāḥ tathā dhātuṣv abhiniviṣṭāḥ rāgadveṣamoheṣv abhiniviṣṭāḥ dṛṣṭigateṣv abhiniviṣṭāḥ smṛtyupasthāneṣv 11 abhiniviṣṭāḥ peyālaṃ | yāvad āṣṭādaśasv āvedanikeṣu buddhadharmeṣv abhiniviṣṭāḥ evam uktāyuṣmāṃ śāradvatīputro bhagavantam etad avocat* evaṃ punaḥ śikṣamāṇā AṣṭāH recto 1 bhagavān āha sacet subhūte navayānasaṃprasthito bodhisatvo mahāsatvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caramāṇo 'nupāyakuśalo bhaven na ca kalyāṇamitrahastagato bhaved uttrasyet saṃtrasyet saṃtrāsam āpadyeta subhūtir āha katamad bhagavan 2 bodhisatvasya | mahāsatvasyopāyakauśalyaṃ yatra caramāṇo bodhisatvo mahāsatva imaṃ nirdeśaṃ śrutvā 3 nottrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsam āpadyate bhagavān āha | iha subhūte bodhisatvo mahāsatvaḥ 4 prajñāpāramitāyāṃ caramāṇo rūpaṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānityākāreṇa pratyavekṣate 5 tac ca nopalabhyate evaṃ vedanāṃ saṃjñāṃ saṃskāraṃ vijñānaṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānityākāreṇa 6 pratyavekṣate tac ca nopalabhate idaṃ subhūte bodhisatvasya mahāsatvasya prajñāpāramitāyāṃ caramaṇasyopāyakauśalyaṃ 7 punar aparaṃ subhūte bodhisatvo mahāsatvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caramānaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena 8 cittena rūpaṃ duḥkhākāreṇa pratyavekṣate tac ca nopalabhate evaṃ vedanāṃ saṃjñā saṃskārān verso 1 vijñānaṃ duḥkhākāreṇa pratyavekṣate tac ca nopalabhate | peyālaṃ rūpaṃ nairātmyākāreṇa pratyavekṣati tac ca nopalabhate 2 evaṃ vedanāṃ saṃjñāṃ saṃskārān vijñānaṃ nairātmyākāreṇa pratyavekṣati tac ca nopalabhate | punar aparaṃ 3 subhūte bodhisatvo mahāsatvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caramāṇaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena 4 rūpam anityaṃ pratyavekṣati tac ca nopalabhate evaṃ vedanāṃ saṃjñāṃ saṃskārāṃ vijñānaṃ anityataḥ pratyavekṣate 5 tac ca nopalabhate peyālaṃ rūpam anātmānaṃ pratyavekṣate tac ca nopalabhate | evaṃ vedanāṃ saṃjñāṃ saṃskāraṃ 6 vijñānam anātmā pratyavekṣate tac ca nopalabhate rūpaṃ apraṇihitaṃ pratyavekṣate tac ca nopalabhate 7 evaṃ vedanāṃ saṃjñāṃ saṃskārāṃ vijñānam apraṇihitaṃ pratyavekṣate tac ca nopalabhate 8 idaṃ subhūte bodhisatvasya mahāsatvasya prajñāpāramitāyāṃ caramāṇasyopāyakauśalyaṃ (AṣṭāK, A fol. 102) recto 1 dānapāramitāyāṃ caramāṇo nottrasati | na saṃtrasati na saṃtrāsam āpadyate | punar aparaṃ subhūte bodhisatvo mahāsatvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caramāṇaivaṃ pratyavekṣati rūpaśūnyatāya 2 rūpaṃ śūnyaṃ | rūpam eva śūnyatā śūnyataiva rūpam evaṃ vedanāṃ saṃjñāṃ saṃskāraṃ vijñānaṃ śūnyatāyā vijñānaṃ śūnyaṃ | vijñānam eva śūnyatā śūnyataiva vijñānaṃ | evaṃ cakṣuḥśūnyatāyā 3 cakṣuḥ śūnyaṃ cakṣur eva śūnyatā śūnyataiva cakṣur evaṃ śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyaḥ manaḥśūnyatāyā manaḥ śūnyaṃ mana eva śūnyatā śūnyataiva manaḥ peyālaṃ yāvac cakṣuḥsaṃsparśapratyayāvedanāśūnyatāyā 4 cakṣuḥsaṃsparśapratyayā vedanā śūnyāś cakṣusaṃsparśapratyayā vedanaiva śūnyatā śūnyataiva cakṣuḥsaṃparśapratyayā vedanā | evaṃ yāvat 5 manaḥsamsparśapratyayāvedanā śūnyatāyā manaḥsaṃsparśapratyayā vedanā śūnyā | manaḥsaṃsparśapratyayā vedanaiva śūnyatā śūnyataiva manaḥsaṃsparśapratyayā 6 vedanā | evaṃ smṛtyupasthānaśūnyatāyā smṛtyupasthānāni śūnyatāni smṛtyupasthānāny eva śūnyatā | śūnyataiva smṛtyupasthānāni peyālaṃ | yāvad buddhadharmaśūnyatāyā 7 buddhadharmā śūnyā | buddhadharmaiva śūnyatā | śūnyataiva buddhadharmāḥ evaṃ hi subhūte bodhisatvo mahāsatvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caramāṇo nottrasati na saṃtrasati 8 na saṃtrāsam āpadyati | athāyuṣmāṃ subhūtir bhagavantam etad avocat katamaṃ bhadanta bhagavan bodhisatvasya mahāsatvasya kalyāṇamitraṃ | yena parigṛhīta imaṃ prajñāpāramitānirdeśaṃ 9 śrutvā nottrasati na saṃtrasati na saṃtrāsam āpadyate | evam ukto bhagavān āyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat idaṃ subhūte bodhisatvasya mahāsatvasya kalyāṇamitraṃ 10 yad rūpam anityam iti dharmaṃ deśayati | tac cānupalaṃbhayogena | evaṃ vedanāṃ saṃjñāṃ saṃskāraṃ vijñānam anityam iti dharmaṃ deśayati | tac cānupalaṃbhayogena | tāni ca kuśalamūlāni 11 na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati | anyatra sarvākārajñatāyām idaṃ bodhisatvasya mahāsatvasya kalyāṇamitraṃ | punar aparaṃ subhūte bodhisatvasya mahāsatvasya kalyāṇamitraṃ verso 1 yad rūpaṃ duḥkham iti dharmaṃ deśayati | tac cānupalaṃbhayogena | evaṃ vedanāṃ saṃjñāṃ saṃskāraṃ vijñānaṃ duḥkham iti dharmaṃ deśayati tac cānupalaṃbhayogena | tāni ca kuśalamūlāni 2 na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati | nānyatra sarvākārajñatāyām idaṃ bodhisatvasya mahāsatvasya kalyāṇamitraṃ | peyālaṃ | rūpam anātmānam iti | dharmaṃ deśayati | yāvad vijñānaṃ | 3 tac cānupalaṃbhayogena | rūpaśūnyatāyā dharmaṃ deśayati | evaṃ yāvad vijñānaśūnyatāyā dharmaṃ deśayati | tac cānupalaṃbhayogena | evaṃ rūpānimittayā dharmaṃ deśayati | 4 yāvad vijñānānimittatayā dharmaṃ deśayati | tac cānupalaṃbhayogena | evaṃ rūpāpraṇihitatayā dharmaṃ deśayati | yāvad vijñānāpraṇihitatayā dharmaṃ deśayati | tac cānupalaṃbhayogena | 5 evaṃ rūpaśāntatayā rūpaviviktatayā dharmaṃ deśayati | yāvad vijñānaśāntatayā vijñānaviviktatayā dharmaṃ deśayati | tac cānupalaṃbhayogena | tāni ca kuśalamūlāni | 6 na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayaty anyatra sarvākārajñatāyām idaṃ bodhisatvasya mahāsatvasya kalyāṇamitraṃ | punar aparaṃ subhūte bodhisatvasya mahāsatvasya 7 kalyāṇamitraṃ | yac cakṣur anityam iti dharmaṃ deśayati | yāvan mano 'nityam iti dharmaṃ deśayati | peyālaṃ yāvad yac cakṣuḥsaṃsparsapratyayā vedanānityam iti dharmaṃ 8 deśayati | evaṃ yāvan manaḥsaṃsparśapratyayā vedanānityam iti dharmaṃ deśayati | tac cānupalaṃbhayogena | tāni ca kuśalamūlāni | na śrāvakabhūmau pratyekabuddhabhūmau vā pariṇāmayaty 9 anyatra sarvākārajñatāyām idaṃ subhūte bodhisatvasya mahāsatvasya kalyāṇamitraṃ | peyālaṃ | duḥkham iti | anātmānam iti | yāvad viviktam iti | dharmaṃ deśayati | tac cānupalaṃbhayogena | 10 tāni ca kuśalamūlāni | na śrāvakabhūmau pratyekabuddhabhūmau vā pariṇāmayati | anyatra sarvākārajñatāyām idaṃ subhūte bodhisatvasya mahāsatvasya kalyāṇamitraṃ | punar aparaṃ 11 subhūte bodhisatvasya mahāsatvasya kalyāṇamitraṃ | yaḥ smṛtyupasthānabhāvanāyai dharmaṃ deśayati | yāvat smṛtyupasthānaviviktatāyai dharmaṃ deśayati | tac cānupalaṃbhayoge (AṣṭāK, A fol. 104) recto 1 kṣitavyam iti | tat kasmād dhetoḥ | naitā bhoḥ pāramitās tathāgatair arhadbhiḥ samyaksaṃbuddhair bhāṣitāḥ kavitāḥ kāveyāś caitāḥ naitā bhoḥ śrotavyāḥ nodgrahitavyāḥ na paryāptavyāḥ na dhārayitavyāḥ 2 na vācayitavyāḥ na manasīkartavyāḥ na parebhyo deśayitavyāḥ idaṃ subhūte bodhisatvasya mahāsatvasya pāpamitraṃ veditavyaṃ | punar aparaṃ subhūte bodhisatvasya mahāsatvasya 3 pāpamitraṃ yo 'smai mārakarmāṇi nopadiśati | māradoṣāṃś ca nācakṣati | iha bho māraḥ pāpīmāṃ buddhaveṣeṇopasaṃkramitvā bodhisatvaṃ ṣaḍbhyaḥ pāramitābhyo vivekayati | kiṃ te bhoḥ 4 kulaputrāṇayā prajñāpāramitayā bhāvitayā | evaṃ kiṃ te dhyānapāramitayā | kiṃ vīryapāramitayā | kiṃ kṣāntipāramitayā | kiṃ śīlapāramitayā | kiṃ te dānapāramitayā bhāvitayā 5 idaṃ subhūte bodhisatvasya mahāsatvasya pāpamitraṃ veditavyaṃ | punar aparaṃ subhūte māraḥ pāpīmāṃ buddhaveṣeṇopasaṃkramitvā taṃ bodhisatvaṃ mahāsatvaṃ tasmai khalu śrāvakapratyekabuddhapratisaṃyuktāṃ 6 sūtrāntāṃ yāvad avadānāvadeśāṃ deśayati | prakāśayati vibhajaty uttānīkaroti | saṃprakāśayati | ya imāny evarūpāṇi 7 mārakarmāṇi nācakṣatīdaṃ bodhisatvasya mahāsatvasya pāpamitraṃ veditavyaṃ | punar aparaṃ subhūte māraḥ pāpīmāṃ buddhaveṣeṇopasaṃkramitvā bodhisatvaṃ mahāsatvam evaṃ vadati | 8 na tvaṃ bho kulaputra bodhisatvo na ca te 'sti bodhicittaṃ nāpi tvaṃ hy avaivartiko na ca tvaṃ śakṣyasy anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbodhum iti | ya imāny evarūpāṇi mārakarmāṇi nācakṣati 9 nāvabodhayatīdaṃ bodhisatvasya mahāsatvasya pāpamitraṃ veditavyaṃ | punar aparaṃ subhūte māraḥ pāpīmāṃ buddhaveṣeṇopasaṃkramitvā bodhisatvaṃ mahāsatvam evaṃ vadati | 10 cakṣuḥ kulaputra śūnyam ātmanātmanīyena vā | evaṃ śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyo manaḥ kulaputra śūnyam ātmanātmanīyena vā | evaṃ rūpaśabdagandharasasparśadharmāḥ kulaputra śūnyā 11 ātmanātmanīyena vā | peyālaṃ | yāvac cakṣuḥsaṃsparśapratyayā vedanā śūnyāḥ ātmanātmanīyena vā | yāvan manaḥsaṃsparśapratyayā vedanā | śūnyā-r-ātmanātmanīyena verso 1 vā | tathā dānapāramitā śūnyā yāvat prañāpāramitā śūnyātmanātmanīyena vā | evaṃ smṛtyupasthānāni | yāvad āryāṣṭāṅgo mārgo | yāvat trīṇi vimokṣamukhāni śūnyāny 2 ātmanātmanīyena vā. evaṃ daśa tathāgatabalāni | yāvad aṣṭādaśāvedanikā buddhadharmāḥ kulaputra śūnyāḥ ātmanātmanīyena vā kiṃ tvaṃ kariṣyasy anuttarāyā samyaksaṃbodhyā 3 abhisaṃbuddhayeti | yo 'smai hy evarūpāṇi mārakarmāṇi nācakṣati nopadiśati | na saṃbodhayati | idaṃ bodhisatvasya mahāsatvasya pāpamitraṃ veditavyaṃ | punar aparaṃ 4 subhūte māraḥ pāpīmāṃ pratyekabuddhaveṣeṇopasaṃkramitvā bodhisatvaṃ mahāsatvam evaṃ vadeta | śūnyā bhoḥ kulaputra purvā dig buddhair bhagavadbhir bodhisatvaiś ca śrāvakaiś ca | nātra buddhā bhagavanto 5 na bodhisatvā na śrāvakāḥ yathā pūrvā dig evaṃ samantād daśasu diśaḥ sarve ca lokadhātava iti | ya imāny evarūpāṇi mārakarmaṇi nācakṣati nopadiśati | 6 na saṃbodhayatīdaṃ bodhisatvasya mahāsatvasya pāpamitraṃ veditavyaṃ | punar aparaṃ māraḥ pāpīmāṃ śrāvakaveṣeṇopasaṃkramitvā bodhisatvaṃ mahāsatvam 7 sarvajñatāpratisaṃyuktebhyo manasīkārebhyo vivekayati | śrāvakapratyekabuddhapratisaṃyuktebhir manasīkārebhir avavadati tebhiś 8 cānuśāsti | ya imāny evarūpāṇi mārakarmāṇi nācakṣati | nopadiśati | na saṃbodhayatīdaṃ bodhisatvasya mahāsatvasya pāpamitraṃ veditavyaṃ | punar aparaṃ subhūte māraḥ 9 pāpīmām upādhyāyācāryaveṣeṇopasaṃkramitvā bodhisatvaṃ mahāsatvaṃ bodhisatvacāryāyā vivekayati | sarvajñatāpratisamyuktebhyo manasīkārebhyo vivekayati | smṛtyupasthānebhyo 10 vivekayati | peyālaṃ yāvad āryāṣṭāṅgaṃ mārgaṃ vivekayati | śūnyatānimittāpraṇihiteṣu | samādāpayati | niyojayati | ehi tvaṃ bho kulaputremān 11 dharmāṃ bhāvayitvā śrāvakabhūmitāṃ sākṣīkuruṣva | kiṃ kariṣyasy anuttarāyāṃ samyaksaṃboddhāyām abhisaṃbuddhāyāḥ ya imāny evarūpāṇi mārakarmāṇi nācakṣati no (AṣṭāK, A fol. 109) recto 1 ekanayanirhāraś ca mayā sarvadharmāṇāṃ prativeddhavyaṃ | peyālaṃ | yāvad aparimittanirhāraṃprativedhāya ca mayā sarvadharmāṇāṃ śikṣitavyaṃ | ime te subhūte bodhisatvasya mahāsatvasya 2 vajropamāś cittotpādā yatra sthitvā bodhisatvo mahāsatvo mahati satvarāśau niyate 'gratvaṃ kārayiṣyati | anupalaṃbhayogena | punar api subhūte bodhisatvo mahāsatvaḥ evaṃ cittam 3 utpādayati | yāvanti : satvā nairayikā vā tiryagyonikā vā yamalokikāni vā duḥkhasaṃvedanāṃ vedayanti teṣām aham arthāya tāṃ vedanāṃ vedayeyam | tatra ca 4 bodhistvena mahāsatvenaivaṃ cittam utpādayitavyaṃ ekaikasyāhaṃ satvasya kṛte kalpakoṭinayutaśatasaharāṇi tāṃ nairayikaduḥkhasaṃvedanām anubhaveyaṃ | yāvat taḥ satvā 5 anupādhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvāpitā bhaveyuḥ | tenaivopāyena sarvasatvānāṃ kṛte kalpakoṭinayutaśatasahasrāṇi tāṃ nairayikāṃ duḥkhavedanām anubhaveyaṃ yāva tāni 6 satvāni | sarvāṇy anupādhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvāpitāni bhaveyuḥ | paścād aham ātmanaḥ kṛtena kuśalamūlāny avaropya kalpakoṭinayutaśatasahasrebhir 7 anekāṃ saṃbodhisaṃbhārāṃ saṃbhṛtvānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhyeyam ity ayaṃ subhūte bodhisatvasya mahāsatvasya vajropamaṃ chittotpādo yatra sthitvā mahati satvarāśau niyate 'gratvaṃ 8 kārayiṣyati | punar aparaṃ subhūte bodhisatvena mahāsatvena śatatyenodāracittena bhavitavyaṃ | yena cittena sarvasatvānām agratvaṃ kārayiṣyati | tatredaṃ bodhisatvasya mahāsatvasyāgracittam 9 udāracittaṃ yat prathamacittotpādam upādāya na kadācid rāgacittam utpadyate | na dveṣacittaṃ na mohacittaṃ na vihiṃsācittaṃ na hiṃsācittaṃ na śrāvakacittaṃ na pratyekabuddhacittam 10 utpadyate | idaṃ subhūte bodhisatvasya mahāsatvasyāgracittaṃ udāracittaṃ yena sarvasatvānām agratvaṃ kārayiṣyati tena ca cittena na manyate | punar aparaṃ subhūte bodhisatvena mahāsatvenākaṃpyacittena 11 bhavitavyaṃ | tatredaṃ bodhisatvasya mahāsatvasyākaṃpyacittatā yat sarvajñacitte manasīkāras tena cāmanyanateyāṃ subhūte bodhisatvasya mahāsatvasyākaṃpyacittatā | verso 1 punar aparaṃ subhūte bodhisatvena mahāsatvena sarvasatvānām antike hitakṛpācittena | bhavitavyaṃ | tatredaṃ bodhisatvaya mahāsatvaya sarvasatvahitakṛpācittaṃ yaduta sarvasatvānāṃ 2 trāṇabhūtam aparityāgabhūtaṃ tena cāmanyanatedaṃ subhūte bodhisatvasya mahāsatvasya sarvasatvahitakṛpācittam evaṃ ca subhūte bodhisatvo mahāsatvo prajñāpāramitāyāṃ 3 caramāṇaḥ sarvasatvānām antike agratvaṃ kārayiṣyati | taṃ cānupalaṃbayogena | punar aparaṃ subhūte bodhisatvena mahāsatvena satataṃ dharmakāmena bhavitavyaṃ | dharmārāmeṇa 4 dharmārāmayogam anuyuktena ca | tatra katamo dharmo yo na vidhvaṃsyate svabhāvato na ca bhidyate | na ca bhedo 'sya labhyate | rūpiṇi vā arūpiṇi vāyam ucyate dharmaḥ | katamā dharmakāmatā | yā dharmeṣv 5 iccābhilāṣā | iyam ucyate dharmakāmatā | katamā dharmākāmatā | yā dharmeṣu guṇānṛśaṃsatā | katamā dharmaratiḥ | yaduta dharmeṣu ratir abhiratir iyam ucyate dharmaratiḥ katamā dharmārāmayogam 6 anuyuktatā : yā tasya dharmasya bhāvanā sevanā bhājanā bahulīkaraṇā iyam ucyate dharmārāmayogam anuyuktatā | evaṃ khalu subhūte caratā bodhisatvena 7 mahāsatvena mahati satvarāśau niyate 'gratvaṃ kārayitavyaṃ | tac cānupalaṃbhayogena | punar aparaṃ subhūte bodhisatvena mahāsatvena prajñāpāramitāyāṃ caratā adhyātmaśūnyatāyāṃ 8 sthitvā yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāyāṃ sthitvā mahati satvarāśau niyate 'gratvaṃ kārayitavyaṃ | tac cānupalaṃbhayogena | punar aparaṃ subhūte bodhisatvena 9 mahāsatvena prajñāpāramitāyāṃ caratā smṛtyupasthāneṣu sthitvā yāvad aṣṭādaśasv āvedanikeṣu buddhadharmeṣu sthitvā yāvad aṣṭādaśasv āvedanikeṣu buddhadharmeṣu sthitvā mahati 10 satvarāśau niyate 'gratvaṃ kārayitavyam anupalaṃbhayogena | punar aparaṃ subhūte bodhisatvena mahāsatvena prajñāpāramitāyāṃ caratā vajropame samādhau sthitvā ākāśasaṃskṛtanirupalepavimuktau 11 samādhau sthitvā mahati satvarāśau niyate 'gratvaṃ kārayitavyam anupalaṃbhayogena | imeṣu khalu subhūte dharmeṣu sthitvā (AṣṭāK, A fol. 110) recto 1 satvarāśau niyate 'gratvaṃ kārayitavyam. tasmād bodhisatvo mahāsatva ity ucyate | // aupamyaparivarto nāmnaikādaśamaḥ samāptaḥ | // athāyuṣmāṃ śāradvatīputro bhagavantam 2 etad avocat | mamāpi bhadanta bhagavaṃ pratibhāti yenārthena bodhisatvo mahāsatva ity ucyate | bhagavān āha : pratibhāti te śāradvatīputra āha : prātibhāti 3 me bhadanta bhagavan yathā kim āha : ātmadṛṣṭiprahāṇāya satvebhyo dharmaṃ deśayati | evaṃ satvadṛṣṭiprahāṇāya jantudṛṣṭiḥ jīvadṛṣṭiḥ poṣadṛṣṭiḥ 4 pudgaladṛṣṭiḥ manujadṛṣṭiḥ mānavakārakakartṛutthāpakasamutthāpakavetrivedakajānakadarśakadṛṣṭiprahāṇāya satvebhyo dharmaṃ deśayati | evam ucchedasāśvatadṛṣṭiprahāṇāya | 5 astidṛṣṭiḥ nāstidṛṣṭiḥ skandhadṛṣṭiḥ dhātudṛṣṭiḥ satyadṛṣṭiḥ pratītyasamutpādadṛṣṭiḥ prahāṇāya satvebhyo dharmaṃ deśayati | tathā smṛtyupasthānadṛṣṭiḥ 6 yāvad aṣṭādaśāvedanikabuddhadharmadṛṣṭiḥ prahāṇāya satvebhyo dharmaṃ deśayati | tathā satvaparipākadṛṣṭiḥ buddhakṣetrapariśodhanadṛṣṭiḥ bodhidṛṣṭiḥ buddhadṛṣṭiḥ 7 dharmacakrapravartanadṛṣṭiḥ prahāṇāya satvebhyo dharmaṃ deśayati | tenārthena bodhisatvo mahāsatva ity ucyate | punaḥ parinirvāṇadṛṣṭiparihāṇāya satvebhyo dharmaṃ 8 deśayati | tenārthena bodhisatvo mahāsatva ity ucyate | athāyuṣmāṃ subhūtir āyuṣmantaṃ śāradvatīputram etad avocat* yady āvusa śāradvatīputraitāsāṃ dṛṣṭīnāṃ prahāṇāya 9 bodhisatvo mahāsatvaḥ satvebhyo dharmaṃ deśayati | tat kena kāraṇena bodhisatvasya mahāsatvasya rūpadṛṣṭir bhavati evaṃ vedanāṃ saṃjñāṃ saṃskārāṃ vijñānadṛṣṭir bhavati | peyālaṃ | 10 yāvad aṣṭādaśavedanikabuddhadharmadṛṣṭir bhavati | evam uktāyuṣmāṃ śāradvatīputrāyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat ihāvusa subhūte bodhisatvo mahāsatvaḥ prajñāpāramitāyāṃ 11 caramāṇo anupāyakauśalyena rūpam upalabdhvā dṛṣṭim utpādayati | upalaṃbhayogena | evaṃ vedanāṃ saṃjñāṃ saṃskārāṃ vijñānam upalabdhvā dṛṣṭim utpādayaty upalaṃbhayogena verso 1 peyālaṃ yāvad aṣṭādaśāvedanikāṃbuddhadharmām anupalabdhvā dṛṣṭim utpādayaty upalaṃbhayogena | anenāvusa subhūte kāraṇena bodhisatvasyānupāyakuśalasya rūpadṛṣṭir bhavati 2 peyālaṃ | yāvad aṣṭādaśāvedanikabuddhadharmadṛṣṭir bhavati | tatropāyakuśalo bodhisatvo mahāsatvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caramāṇo upāyakauśalyenaitāsāṃ dṛṣṭīnāṃ prahāṇāya 3 satvebhyo dharmaṃ deśayaty anupalaṃbhayogeneti | athāyuṣmāṃ subhūtir bhagavantam etad avocat mamapi bhadanta bhagavan pratibhāti yenārthena bodhisatvo mahāsatva ity 4 ucyate | bhagavān āha: pratibhāti te subhūtir āha : pratibhāti bhadanta bhagavan bodhicittam asamasamacittam asādhāraṇacittaṃ sarvaśrāvakapratyekabuddhais tenārthena bodhisatvo 5 mahāsatva ity ucyate | tat kasmād dhetos tathā hi bhadanta bhagavan taṃ sarvākārajñatācittam anāsravam aparyāpannaṃ traidhātuke | yad apy ārya sarvākārajñatācittam anāsravam 6 aparyāpannaṃ traidhātuke | tatrāpy eṣa citte na saktas tasmād eṣā bodhisatvo mahāsatva ity ucyate | athāyuṣmāṃ śāradvatīputro āyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat 7 katamā subhūte bodhisatvasya mahāsatvasyāsamasamacittam asādhāraṇacittaṃ | sarvaśrāvakapratyekabuddhair evam uktāyuṣmāṃ subhūtir āyuṣmantaṃ śāradvatīputram etad avocat 8 ihāvusa śāradvatīputra bodhisatvo mahāsatvaḥ prathamacittotpādam upādāya | na kasyacid dharmasyotpādaṃ vā nirodhaṃ vā samanupaśyati | nāpi kaścid dharmo hāniṃ vā 9 vṛddhiṃ vā gacchati | nāpi kasyacid dharmasya saṃkleśo vā vyavadānaṃ vā saṃvidyate | yatra cāvusa śāradvatīputra notpādo na nirodho na hānir na vṛddhir na saṃkleśo na vyavadānaṃ tatra 10 na śrāvakacittaṃ vā pratyekabuddhacittaṃ vā | bodhisatvacittaṃ vā | samyaksaṃbuddhacittaṃ veti | ataḥ āvusa sāradvatīputra bodhisatvasya mahāsatvasyāsamasamacittam asādhāraṇacittaṃ | 11 sarvaśrāvakapratyekabuddhair iti | athāyuṣmāṃ śāradvatīputrāyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat yad apy āvusa subhūtir evam āha : tatrāpi śrāvakapratyekabuddhacittaṃ| (AṣṭāB, Pl. I, 1/2) recto 1 bhagavān āha iha subhūtir bodhisatvo mahāsatvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktaiś cittotpādair ātmanā copāyakauśalyena dhyānāni samāpadyate na ca teṣāṃ vaśenopapadyati parāṃś ca dhyāneṣu smādāpayatīyaṃ 2 subhūte bodhisatvasya mahāsatvasya dhyānapāramitā | subhūtir āha katamā bhagavan bodhisatvasya mahāsatvasya prajñāpāramiteha subhūte bodhisatvo mahāsatvaḥ 3 sarvākārajñatāpratisaṃyuktaiś cittotpādaiḥ sarvadharmān nābhiniviśati sarvadharmaprakṛtiṃ ca pratyavekṣate 'nupalaṃbhayogena sarvadharmānabhiniveśe ca sarvadharmaprakṛtipratyavekṣatāyāṃ 4 cānyān samādāpayati niveśayati pratiṣṭhāpayaty anupalaṃbhayogeneyaṃ bodhisatvasya mahāsatvasya prajñāpāramitā | idaṃ subhūte bodhisatvasya 5 mahāsatvasya mahāyānaṃ | punar aparaṃ subhūte bodhisatvasya mahāsatvasya mahāyānaṃ yaduta adhyātmaśūnyatā bahirdhāśūnyatā adhyātmabahirdhāśūnyatā śunyātāśūnyatā 6 mahāśūnyatā paramārthaśūnyatā saṃskṛtaśūnyatāsaṃskṛtaśūnyatātyantaśūnyatānavarāgraśūnyatāpratikāraśūnyatā prakṛtiśūnyatā svalakṣaṇaśūnyatā 7 sarvadharmaśūnyatā anupalaṃbhaśūnyatā abhāvaśūnyatā svabhāvaśūnyatā abhāvasvabhāvaśūnyatā ceti | tatra katamādhyātmaśūnyatādhyātmikā dharmā ucyante 8 cakṣuḥ | śritraṃ | ghrāṇaṃ | jihvā | kāyo | manaḥ | tatra cakṣuḥ cakṣuṣā śūnyam akūṭasthāvināśatām upādāya tat kasmād dhetoḥ prakṛtir asyaiṣā tathā śrotraṃ śrotreṇa śunyam akūṭasthāvināśatam 9 upādāya tat kasmād dhetoḥ prakṛtir asyaiṣā ghrāṇaṃ ghrāṇena śūnyam akūṭasthāvināśatām upādāya tat kasmād dhetoḥ prakṛtir asyaiṣā : jihvā jihvāyā śūnyā 10 akūṭasthāvināśatām upādāya | tat kasmād dhetoḥ prakṛtir asyā eṣā | kāyaḥ kāyena śūnyaḥ akūṭasthāvināśatām upādāya tat kasmād dhetoḥ prakṛtir asyaiṣā | mano manasā 11 śūnyām akūṭasthāvināśatām upādāya tat kasmād dhetoḥ prakṛtir asyaiṣā | iyam ucyate 'dhyātmaśūnyatā | tatra katamā bahiśūnyatā : bāhyā dharmā ucyante rūpaṃ 12 śabdaḥ gandhaḥ rasāḥ sparśaḥ dharmāḥ tatra rūpaṃ rūpeṇa śūnyam akūṭasthāvināśatām upādāya tat kasmād dhetoḥ prakṛtir asyaiṣā : evaṃ sabdaḥ gandhaḥ rasā sparśa dharmā dharmebhi śūnyā 13 akūṭasthāvināśatām upādāya tat kasmād dhetoḥ prakṛtir eṣām eṣā. iyam ucyate bahiḥśūnyatā : tara katamādhyātmabahiḥśūnyatā adhyātmabāhyā dharmā ucyante ṣaḍ ādhātmikāni 14 āyatanāni ṣaḍ bāhyāni āyatanāni ime ucyante adhyātmabāhyā dharmāḥ tatrādhyātmikā dharmā bāhyebhi śūnyā akūṭasthāvināśatām upādāya : tat verso 1 kasmād dhetoḥ prakṛtir eṣām eṣā bāhyā dharmā adhyātmikadharmebhiḥ śūnyā akūṭasthāvināśatām upādāya : tat kasmād dhetoḥ prakṛtir eṣām eṣā iyam ucyate adhyātmabahiḥśūnyatā : 2 tatra katamā śūnyatāśūnyatā yā sarvadharmaśūnyatā sā śūnyākūṭasthāvināśatām upādāya iyam ucyate śūnyatāśūnyatā : tatra katamā mahāśūnyatā pūrvā dik 3 pūrvayā diśā śūnyā evaṃ dakṣiṇā paścimā uttarā adhastād upariṣṭāddig upariṣṭāddiśāśūnyā anuvidiśo 'nuvidigbhi śūnyā akūṭasthāvināśatām upādāya tat 4 kasmād dhetoḥ prakṛtir āsām eṣā iyaṃ mahāśūnyatā tatra katamā paramārthaśūnyatā paramārtha ucyate nirvāṇaṃ tatra nirvāṇa nirvāṇena śūnyam akūṭasthāvināśatam upādāya 5 tat kasmād dhetoḥ prakṛtir asyaiṣā iyam ucyate paramārthaśūnyatā tatra katamā saṃskṛtaśūnyatā saṃskṛtaṃ ucyate kāmadhātu rūpadhātu ārūpyadhātuḥ 6 tatra kāmadhātuḥ yāvad ārūpyadhātur ārūpyadhātunā śunyao 'kūṭasthāvināśatām upādāya iyam ucyate saṃskṛtaśūnyatā tatra katamā hy asaṃskṛtaśūnyatā asaṃskṛitam 7 ucyate yasya notpādo na nirodho na vināśo nānyathātvam idam ucyate asaṃskṛtam iti tatrāsaṃskṛtam asaṃskṛtena śūnyam akūṭasthāvināśatām upadāya 8 tat kasmād dhetoḥ prakṛtir asyaiṣā | iyam ucyate asaṃskṛtaśūnyatā | tatra katamā atyantaśūnyatā yasya dharmasyātyanto notpāda upalabhyate tat kasmād dhetoḥ prakṛtir 9 asyaiṣā iyam ucyate 'tyantaśūnyatā | tatra katamānavarāgraśūnyatā yasyāvaraṃ nopalabhyate nāgraṃ tat kasmād dhetoḥ prakṛtir asyaiṣā iyam ucyate 'navaragraśūnyatā 10 tatra katamāpratikāraśūnyatā yatra na kasyacid dharmasya pratikāra iyam ucyate 'pratikāraśūnyatā tatra katamā prakṛtiśūnyatā yā sarvadharmāṇāṃ prakṛtiḥ saṃskṛtānāṃ 11 vāsaṃskṛtānāṃ vā sā prakṛtiḥ prakṛtyā śūnyākūṭasthāvināśatām upādāya | iyam ucyate prakṛtiśūnyatā | tatra katamā sarvadharmaśūnyatā : sarvadharmā ucyante 12 rūpaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ vijñānam. cakṣuḥ śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyaḥ manaḥ. rūpaṃ śabdaḥ gandhaḥ rasaḥ sparśaḥ dharmāḥ. cakṣuḥśrotraghrāṇajihvākāyamanovijñānaṃcakṣuḥsaṃsparśaḥ 13 yāvan manaḥsaṃsparśapratyayā vedanā rūpiṇo dharmā arūpiṇo dharmāḥ saṃṣkṛtāsaṃskṛtadharmāḥ ime ucyante sarvadharmāḥ | tatra dharmā dharmebhi śūnyā akūṭasthāvināśatām 14 upādāya. tat kasmād dhetoḥ prakṛtir eṣām eṣā | iyam ucyate sarvadharmaśūnyatā tatra katamā svalakṣaṇaśūnyatā rūpyalakṣaṇaṃ rūpam anubhavalakṣaṇā (AṣṭāB, Pl. I, 3/4) recto 1 vedanā. udgrahaṇalakṣaṇa saṃjñā. abhisaṃskāralakṣanāḥ saṃskārāḥ. vijñānalakṣaṇaṃ vijñānaṃ. yac ca saṃskṛtānāṃ dharmāṇāṃ lakṣaṇaṃ yac cāsaṃskṛitānāṃ 2 lakṣaṇaṃ sarvā ete dharmāḥ svasvalakṣaṇena śūnyā akūṭasthāvināśatām upādāya | tat kasmād dhetoḥ prakṛtir eṣām eṣā. tatra katamānupalaṃbhaśūnyatā ye dharmā atītānāgatapratyutpannās 3 teṣām anupalaṃbho 'nupalaṃbhena śūnyaḥ akūṭasthāvināśatām upādāya tat kasmād dhetoḥ prakṛtir eṣām eṣā tatra katamābhāvaśūnyatā yatra bhāvo nopalabhyate 4 iyam ucyate 'bhāvaśūnyatā | tatra katamā svabhāvaśūnyatā. yatra svabhāvo nopalabhyate | iyam ucyate svabhāvaśūnyatā | tatra katamābhāvasvabhāvaśūnyatā 5 nāsti sāṃyogikasya dharmasya svabhāvaḥ pratītyasamutpannatvāt sarvadharmāṇām iyam ucyate 'bhāvasvabhāvaśūnyatā bhāvo bhāvena śūnyaḥ abhāvo 'bhāvena śūnyaḥ svabhāvaḥ svabhāvena 6 śūnyaḥ parabhāvaḥ parabhāvena śūnyaḥ tatra katamo bhāvaḥ bhāva ucyate pañca skandhāḥ tatra pañca skandhā bhāvena śūnyā ajātatvād | evaṃ bhāvo bhāvena śūnyaḥ katamo 7 'bhavaḥ katham abhāvo 'bhāvena śūnyaḥ abhāva ucyate 'saṃskṛtaṃ tatra asaṃskṛtam asaṃskṛtena śūnyam evam abhāvaḥ śūnya | kathaṃ svabhāvaḥ svabhāvena śūnya yā 8 sarvadharmāṇāṃ śūnyatā sā na jñānena kṛtā na darśanena kṛtā na kenacit kṛtā evaṃ svabhāvaḥ svabhāvena śūnyaḥ tatra katamā parabhāvaśūnyatā yotpādāya vā tathāgatānām anutpādāya 9 vā dharmāṇāṃ dharmasthititā. dharmatā. dharmadhātuḥ | dharmaniyamatā | tathā ananyatathatāvitathatā bhūtakoṭir | iti yā cemeṣāṃ dharmāṇāṃ pareṇa śūnyasthititā. 10 iyam ucyate parabhāvaśūnyatā | idaṃ subhūte bodhisatvasya mahāsatvasya mahāyānaṃ punar aparaṃ subhūte bodhisatvasya mahāsatvasya mahāyānaṃ yaduta 11 śūraṅgamo nāma samādhiḥ ratnamudro nāma samādhiḥ siṃhavikrīḍito nāma samādhiḥ sucandro nāma samādhiḥ candradhvajaketu nāma samādhi sarvadharmodgato nāma samādhiḥ 12 vilokitamūrdhā nāma samādhiḥ dharmadhātuniyato nāma samādhiḥ niyatadhvajaketur nāma samādhiḥ vajropamo nāma samādhiḥ sarvadharmapraveśamudra nāma samādhiḥ 13 samādhirājasupratiṣṭhito nāma samādhiḥ raśmipramukto nāma samādhiḥ balavīryo nāma samādhiḥ samudgato nāma samādhiḥ niruktaniyatapraveśo 14 nāma samādhiḥ adhivacanasaṃpraveśo nāma samādhiḥ digvilokanā nāma samādhiḥ dhāraṇīmudro nāma samādhiḥ asaṃpramoṣḥ nāma samādhiḥ sarvadharmasamavasaraṇasāgaramudro verso 1 nāma samādhiḥ ākāśaspharaṇo nāma samādhiḥ vajramaṇḍalo nāma samādhiḥ rajojaho nāma samādhiḥ vairocano nāma samādhiḥ aneṣo nāma samādhiḥ aniketasthito 2 nāma samādhiḥ niścitto nāma samādhiḥ vimalapradīpo nāma samādhiḥ anantaprabho nāma samādhiḥ prabhākaro nāma samādhiḥ samantāvabhāso nāma samādhiḥ śuddhasāro nāma samādhiḥ 3 vimalaprabho nāma samādhiḥ ratikāro nāma samādhiḥ vidyutpradīpo nāma samādhiḥ akṣayo nāma samādhiḥ tejaḥpati nāma samādhiḥ kṣayāpagato nāma samādhiḥ aniṃjito nāma 4 samādhiḥ avivarto nāma samādhiḥ sūryapradīpo nāma samādhiḥ candravimalo nāma samādhiḥ śuddhapratibhāso nāma samādhi ālokikaro nāma samādhiḥ kārākāro nāma samādhiḥ 5 jñānaketur nāma samādhiḥ vajropamo nāma samādhiḥ cittasthitir nāma samādhiḥ samantāloko nāma samādhiḥ supratiṣṭhito nāma samādhi ratnakūṭi nāma samādhiḥ varadharmamudro 6 nāma samādhiḥ sarvadharmasamatā nāma samādhiḥ ratijaho nāma samādhiḥ dharmodgato nāma samādhiḥ vikiraṇo nāma samādhiḥ sarvapadaprabheto nāma samādhiḥ samākṣarāvakāro 7 nāma samādhiḥ akṣarāpagato nāma samādhiḥ araṃbaṇacchedano nāma samādhiḥ aprakāro nāma samādhiḥ avikāro nāma samādhiḥ aniketacārī nāma samādhiḥ 8 timirāpagato nāma samādhiḥ cāritravatī nāma samādhiḥ acalo nāma samādhiḥ viṣayatīrṇo nāma samādhiḥ sarvaguṇasaṃcayagato nāma samādhiḥ sthitaniścitto 9 nāma samādhiḥ śubhapuṣpitaśuddhir nāma samādhiḥ bodhyaṅgavatī nāma samādhiḥ anantapratibhāno nāma samādhiḥ asamasamo nāma samādhiḥ sarvadharmātikramaṇo nāma samādhiḥ 10 paricchedakaro nāma samādhiḥ vimativikiraṇo nāma samādhiḥ niradhiṣṭhāno nāma samādhiḥ ekavyūho nāma samādhi ākārābhinirhāro nāma samādhi ekākāro nāma 11 samādhi ākārakāraḥ nāma samādhiḥ nirvedhikasarvabhavatalavikiraṇaḥ nāma samādhiḥ saṃketarutapraveśaḥ nāma samādhiḥ ghoṣāvatīgirākṣaravimukto nāma samādhiḥ jvalanolko 12 nāma samādhiḥ lakṣaṇapariśodhano nāma samādhiḥ anabhilakṣo nāma samādhiḥ sarvākāravaropetaḥ nāma samādhiḥ sukhaduḥkhanirabhinandano nāma samādhiḥ akṣayakaraṇḍo nāma 13 samādhiḥ dhāraṇīpadho nāma samādhiḥ samyaktvamithyātvasarvasaṃgrasanaḥ nāma samādhiḥ rodhanirodhasaṃpraśamano nāma samādhi avirodhāpratinirodho nāma samādhiḥ vimalaprabho 14 nāma samādhiḥ sāravatī nāma samādhiḥ paripūrṇacandravimalaḥ nāma samādhiḥ mahāvyūho nāma samādhiḥ sarvākāraprabhākaro nāma samādhiḥ samādhisamato nāma samādhiḥ (AṣṭāB, Pl. II, 1/2) recto 1 arajovirajaḥ nāma samādhiḥ araṇasaraṇasarvasamavasaraṇaḥ nāma samādhiḥ anilaṃbhaniketanirataḥ nāma samādhiḥ tathatāsthitaniścittaḥ nāma samādhiḥ kāyakalisaṃpramathano nāma samādhiḥ 2 vākkalividhvaṃsanagaganakalpo nāma samādhiḥ ākāśasaṅgavimuktanirupalepo nāma samādhir iti. tatra katamaḥ śūraṅgamo nāma samādhiḥ. yatra samādhinā 3 sarvasamādhināṃ gocaram anubhavaty ayam ucyate śūraṅgamo nāma samādhiḥ tatra katamo ratnamudro nāma samādhiḥ yena samādhinā sarvasamādhayo mudritā ayam 4 ucyate ratnamudro nāma samādhiḥ tatra katamaḥ siṃhavikṛīḍito nāma samādhiḥ yatra samādhau sthitvā sarvasamādhibhir vikrīḍaty ayam ucyate siṃhavikrīḍito nāma 5 samādhiḥ tatra katamaḥ sucandro nāma samādhiḥ yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīn avabhāsayaty ayam ucyate sucandro nāma samādhiḥ tatra katamaś candradhvajaketur nāma 6 samādhiḥ yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīnāṃ dhvajaṃ dhārayaty ayam ucyate candradhvajaketur nāma samādhiḥ tatra katamaḥ sarvadharmodgato nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhibhir 7 abhyudgacchaty ayam ucyate sarvadharmodgato nāma samādhiḥ tatra katamo vilokitamūrdhā nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīnāṃ mūrdhānaṃ 8 vilokayaty ayam ucyate vilokitamūrdhā nāma samādhiḥ. tatra katamo dharmadhātuniyato nāma samādhir yatra samādhau sthitvā dharmadhātor niścayaṃ 9 gacchaty ayam ucyate dharmadhātuniyato nāma samādhiḥ tatra katamo niyatadhvajaketur nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīnāṃ dhvajaṃ dhārayaty ayam ucyate 10 niyatadhvajaketur nāma samādhiḥ tatra katamo vajropamo nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīn na bhindaty ayam ucyate vajropamaḥ samādhi tatra katamo 11 dharmapraveśamudraḥ samādhir yatra samādhau sthitvā dharmāṇāṃ mudrāṃ praviśaty ayam ucyate dharmapraveśamudraḥ samādhi tatra katamaḥ samadhirājasupratiṣṭhito nāma samādhir 12 yatra samādhau sthitvā sarvasamādhiṣu rājapratiṣṭhānena pratitiṣṭhaty ayam ucyate samādhirājasupratiṣṭhitaḥ samādhi. tatra katamo raśmipramukto nāma samādhir yatra 13 samādhau sthitvā sarvasamādhināṃ raśmīn avasṛjaty ayam ucyate raśmipramukto nāma samādhiḥ tatra katamo balavīryo nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīnāṃ balavīryaṃ 14 dhārayaty ayam ucyate balavīryo nāma samādhi. tatra katamaḥ samudgato nāma samādhir yatra samādhau sthitasya sarvasamādhayaḥ samudgacchanty ayam ucyate samudgataḥ verso 1 samādhiḥ tatra katamo niruktanirdeśapraveśaḥ samādhir yatra samādhau sthitvā samādhiniruktinirdeśaṃ praveśayaty ayam ucyate niruktanirdeśapraveśaḥ samādhiḥ tatra 2 katamo 'dhivacanasaṃpraveśaḥ samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīnām adhivacanaṃ nāmadheyaṃ praveśaty ayam ucyate 'dhivacanasaṃpraveśa samādhiḥ tatra katamo 3 digvilokanā nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīnāṃ diśo vilokayaty ayam ucyate digvilokanā nāma samādhiḥ tatra katamao dhāraṇīmudro nāma samādhir yatra 4 samādhau sthitvā sarvasamādhīnāṃ mudrāṃ dhārayaty ayam ucyate dhāraṇīmudro nāma samādhiḥ tatra katamo 'saṃpramoṣo nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīnn na saṃpramoṣayaty ayam 5 ucyate 'saṃpramoṣaḥ samādhiḥ. tatra katamaḥ sarvadharmasamavasaraṇasāgaramudraḥ samādhir yatra samādhau sthitvā samādhayaḥ saṃgrahaṃ samavasaraṇaṃ gacchanty ayam ucyate 6 sarvadharmasamavasaraṇasāgaramudraḥ samādhiḥ tatra katama ākāśaspharaṇo nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīn ākāśaspharaṇatāyā spharaty ayam ucyate 7 ākāśaspharaṇo nāma samādhiḥ tatra katamo vajramaṇḍalo nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīnāṃ maṇḍalaṃ dhārayaty ayam ucyate vajramaṇḍalaḥ samādhiḥ 8 tatra katamo rajojaho nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvakleśanimittāni jahāty ayam ucyate rajojahaḥ samādhiḥ tatra katamo vairocano nāma samādhir 9 yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīn avabhāsayaty ayam ucyate vairocano nāma samādhiḥ tatra katamo 'neṣo nāma samādhir yatra samādhau sthitvā na samādhe kaṃcid 10 dharmam eṣate ayam ucyate 'neṣaḥ samādhiḥ tatra katamo 'niketasthitaḥ samādhir yatra samādhau na kaṃcid dharmaṃ niketasthitaṃ samanupaśyaty ayam ucyate 'niketasthitaḥ samādhiḥ 11 tatra katamo niścittaḥ samādhir yatra samādhau na cittaṃ na caitasikā dharmāḥ pravartante 'yam ucyate niścittaḥ samādhiḥ tatra katamo vimalapradīpo nāma samādhir yatra samādhau 12 sarvasamādhīnāṃ vimalapradīpaṃ karoty ayam ucyate vimalapradīpaḥ samādhiḥ tatra katamo 'nantaprabhaḥ samādhir yatra samādhau sthitvānantāṃ prabhāṃ karoty ayam ucyate 'nantaprabho 13 nāma samādhiḥ tatra katamaḥ prabhākaro nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvadharmāṇāṃ prabhāṃ karoty ayam ucyate prabhākaraḥ samādhiḥ tatra katamaḥ samantāvabhāsaḥ 14 samādhir yasya samādheḥ sahapratilaṃbhāt sarvasamādhimukhāny avabhāsayaty ayam ucyate samantāvabhāsaḥ samādhiḥ tatra katamaḥ samadhi śuddhasāro nāma One foilio missing (AṣṭāB, Pl. II, 3/4) recto 1 tatra katamo viṣayatīrṇo nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīnāṃ viṣayaṃ samatikrāmaty ayam ucyate viṣayatīrṇo nāma samādhiḥ tatra katamaḥ sarvaguṇasaṃcayagato nāma samādhiḥ 2 yatra sarvadharmāṇāṃ sarvasamādhīnāṃ ca guṇasaṃcayam anuprāpnoty ayam ucyate sarvaguṇasaṃcayagataḥ samādhiḥ tatra katamaḥ sthitaniścitto nāma samādhir yatra 3 samādhau sthitvā sarvasamādhīṣu cittaṃ na pravartate 'yam ucyate sthitaniścittaḥ samādhiḥ tatra katamaḥ śubhapuṣpitaśuddhiḥ samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīnāṃ śubhapuṣpitaśuddhiṃ 4 pratilabhate 'yam ucyate śubhapuṣpitaśuddhiḥ samādhiḥ tatra katamo bodhyaṅgavatī samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhibhyaḥ sapta bodhyaṅgāni pratilabhate 5 'yam ucyate bodhyaṅgavatī samādhiḥ tatra katamo 'nantapratibhānaḥ samādhir yatra sarvasamādhīṣv anantapratibhānatāṃ pratilabhate 'ayam ucyate 'nantapratibhānaḥ samādhiḥ 6 tatra katamo 'samasamaḥ samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīṣv asamasamatā pratilabhate ayam ucyate 'samasamaḥ samādhiḥ tatra katamaḥ sarvadharmātikrāmaṇo 7 nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvatraidhātukaṃ samatikrāmaty ayam ucyate sarvadharmātikramaṇaḥ samādhiḥ tatra katamaḥ paricchedakaro nāma samādhir yatra 8 samādhau sthitvā sarvadharmāṇāṃ sarvasamādhīnāṃ ca paricchedaṃ paśyaty ayam ucyate paricchedakaro nāma samādhiḥ tatra katamo vimativikiraṇo nāma samādhir yatra samādhau 9 sarvasamādhivimatikiraṇaṃ prāpnoty ayam ucyate vimativikiraṇaḥ samādhiḥ tatra katamo niradhiṣṭhāno nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvadharmāṇāṃ sthānaṃ na samanupaśyaty 10 ayam ucyate niradhiṣṭhānaḥ samādhiḥ tatra katama ekavyūho nāma samādhir yatra samādhau sthitvā na kasyaid dharmasya dvayaṃ samanupaśyaty ayam ucyate ekavyūhaḥ 11 samādhiḥ tatra katama ākārābhinirhāraḥ samādhir yatra samādhau sthitvā sarvadharmāṇām ākāranirhāram na samanupaśyaty ayam ucyate hy ākārābhinirhāraḥ samādhiḥ tatra katama 12 ekākāro nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīnām ākāraṃ na samanupaśty ayam ucyate ekākāraḥ samādhiḥ tatra katama ākārakaro nāma samādhi 13 yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīnām advayatāṃ samanupaśyaty ayam ucyate ākārakaraḥ samādhiḥ tatra katamo nirvedhikasarvabhavatalavikiraṇo nāma samādhir yatra 14 samādhau sthitvā sarvasamādhīnāṃ nairvedhikajñānam anupraviśati yasyānupraveśāt kaṃcid dharmaṃ na pratividhyaty ayam ucyate nirvedhikasarvabhavatalavikiraṇaḥ samādhiḥ verso 1 tatra katamaḥ saṃketarutapraveśaḥ samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīnāṃ saṃketarutāni praviśaty ayam ucyate saṃketarutapraveśaḥ samādhiḥ tatra katamo ghoṣavatīgirakṣaravimuktaḥ 2 nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīn gīrghoṣākṣaravimuktān samanupaśyaty ayam ucyate ghoṣavatīgirākṣaravinirmuktaḥ samādhiḥ tatra katamo 3 jvalanolkaḥ samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīṃs tejasāvabhāsayaty ayam ucyate jvalanolkaḥ samādhiḥ. tatra katamo lakṣaṇapariśodhano nāma samādhir yatra 4 samādhau sthitvā sarvasamādhīnāṃ lakṣaṇāni pariśudhyante 'yam ucyate lakṣaṇapariśodhanaḥ samādhiḥ tatra katamo 'nabhilakṣo nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīn anabhilakṣitān 5 samanupaśyaty ayam ucyate 'nabhilakṣaḥ samādhiḥ tatra katamaḥ sarvākāravaropetaḥ samādhir yatra samādhau sthitasya sarvasamādhayaḥ sarvākāravaropetā bhavanty 6 ayam ucyate sarvākāravaropetaḥ samādhiḥ tatra katamaḥ sukhaduḥkhanirabhinandanaḥ samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhiṣu sukhaduḥkhaṃ asamanupaśyaty ayam ucyate 7 sukhaduḥkhanirabhinandano nāma samādhiḥ tatra katamo 'kṣayākāro nāma samādhir yatra samādhau sthitvā samādhīnāṃ kṣayaṃ na samanupaśyaty ayam ucyate 'kṣayākāraḥ samādhiḥ 8 tatra katamo dhāraṇīpadho nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvadhāraṇīn dharayaty ayam ucyate dhāraṇīpadhaḥ samādhiḥ. tatra katama samyaktvamithyātvasarvasaṃgrasanaḥ 9 nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīnāṃ saṃyuktvamithyātvaṃ na samanupaśyaty ayam ucyate samyaktvamithyātvasarvasaṃgrasanaḥ samādhiḥ tatra katamo rodhanirodhapraśamanaḥ 10 nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīnāṃ rodhanirodhaṃ samanupaśyaty ayam ucyate rodhanirodhapraśamanaḥ samādhiḥ tatra katamo hy avirodhāpratirodha 11 samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīnām avirodhāpratirodhaṃ samanupaśyaty ayam ucyate 'virodhāpratirodhaḥ samādhiḥ tatra katamo vimalaprabho nāma samādhir yatra 12 samādhau sthitvā sarvasamādhīnāṃ prabhāmaṇḍalaṃ nopalabhate 'yam ucyate vimalaprabhaḥ samādhiḥ tatra katamaḥ sāravatī samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīnāṃ asāraṃ 13 samanupaśyaty ayam ucyate sāravatī samādhiḥ tatra katamaḥ paripūrṇacandravimalaḥ samādhir yatra samādhau sarvasamādhayaḥ paripūrṇā bhavanti tadyathā paṃcadaśyāṃ 14 candramaṇḍalam ayam ucyate paripūrṇacandravimalaḥ samādhiḥ tatra katamo mahāvyūho nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhayo mahāvyūhasamanvāgatā (AṣṭāB, Pl. III, 1/2) recto 1 bhavanty ayam ucyate mahāvyūhaḥ samādhiḥ tatra katamaḥ sarvākāraprabhākaro nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīn sarvadharmāṃś cāvabhāsayate ayam ucyate sarvākāraprabhākaraḥ 2 samādhiḥ tatra katamaḥ samādhisamataḥ samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīnām anuvikṣepam ekāgratām upalabhate 'yam ucyate samādhisamataḥ māma 3 samādhiḥ tatra katamo rajovirajaḥ samādhir yatra sarvasamādhīn niḥkleśān karoty ayam ucyate rajovirajaḥ samādhiḥ tatra katamo hy araṇasaraṇasarvasamavasaraṇo 4 nāma samādhir yatra samādhau sthitasya sarvasamādhayo na raṇanty ayam ucyate 'raṇasaraṇasarvasamavasaraṇo samādhiḥ tatra katamo 'nilaṃbhaniketanirataḥ 5 samādhir yatra samādhau sarvasamādhīnām ālayaṃ nopaity ayam ucyate 'nilaṃbhaniketanirataḥ samādhiḥ tatra katamas tathatāsthitaniścitto nāma samādhir yatra samādhau 6 sarvasamādhīnāṃ tathatā na nivartate 'yam ucyate tathatāsthitaniścittaḥ samādhiḥ tatra katamaḥ kāyakalisaṃpramathano nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīnāṃ 7 kāyaṃ nopalabhate 'yam ucyate kāyakalisaṃpramathano nāma samādhiḥ tatra katamo vākkalividhvaṃsanagaganakalpo nāma samādhir yatra samādhau sthitvā sarvasamādhīnāṃ 8 vākkarma nopalaṃbhate 'yam ucyate vākkalividhvaṃsanagaganakalpaḥ samādhiḥ tatra katama ākāśasaṃgavimuktanirupalepo nāma samādhir yatra samādhau sthitvā 9 sarvadharmanirupalepatām anuprāpnoty ayam ucyate ākāśasaṅgavimuktanirupalepaḥ samādhiḥ idaṃ subhūte bodhisatvasya mahāsatvasya prajñāpāramitāyāṃ carato mahāyānaṃ 10 samādhiparivarto nāmnā pañcadaśaḥ punar aparaṃ subhūte bodhisatvasya mahāsatvasya mahāyānaṃ 11 yaduta catvāri smṛtyupasthānāni. tatra katamaṃ kāyasmṛtyupasthānaṃ | iha subhūte bodhisatvo mahāsatvo hy ādhyātme kāye kāyānudarśī viharati | na ca kāyagatān 12 vitarkān vitarkayaty ātāpī saṃprajānaḥ smṛtimāṃ vinīya loke 'bhidhyādaurmanasye bahirdhākāye kāyānudarśī viharaty ādhyātmabahirdhe kāye kāyānupaśyī viharati na ca 13 kāyagatān vitarkān vitarkayaty ātāpī saṃprajānaḥ smṛtimāṃ vinīya loke 'bhidhyādaurmanasya ādhyātmāsu vedanāsu citte dharmeṣu dharmānupaśyī viharaty ātāpī 14 saṃprajānaḥ smṛtimāṃ vinīya loke 'bhidhyādaurmanasye bahirdheṣu dharmānupaśyī ātāpī saṃprajānaḥ smṛtimāṃ vinīyābhidhyā loke daurmanasye ādhyātmabahirdheṣu dharmānupaśyī verso 1 viharaty ātāpī saṃprajānaḥ smṛtimāṃ vinīya loke 'bhidhyādaurmanasya | kathaṃ subhūte bodhisatvo mahāsatvo 'dhyātme kāye kāyānupaśyī viharati | iha subhūte 2 bodhisatvo mahāsatvaś caramāṇaś carāmīti prajānāti. sthitaḥ sthito 'smīti prajānāti. niṣaṇṇo niṣaṇṇa asmi prajānāti śayāna śayāna asmi prajānāti yathā yathā 3 khalu punar asya kāyaḥ sthitas tathā tathainaṃ prajānāti. evaṃ khalu subhūte bodhisatvo mahāsatvo 'dhyātme kāye kāyānupaśyī viharaty ātāpī saṃprajānaḥ 4 smṛtimāṃ vinīya loke 'bhidhyādaurmanasye. punar aparaṃ subhūte sa bodhisatvo mahāsatvo 'bhikramapratikramasaṃprajānacārī bhavaty ālokitavilokitasaṃprajānacārī bhavati 5 saṃghāṭīpiṇḍapātacīvaradhāraṇe aśitapītakhāditaśayitanidrāprativinodito gātāgataḥ sthitaniṣaṇṇo svapnajāgarita bhāṣitatuṣṇībhāvasaṃjānyapratisaṃlayane 6 saṃprajānacārī bhavati. evaṃ khalu subhūte bodhisatvo mahāsatvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caramāṇo 'dhyātme kāye kāyānupaśyī viharati tac cānupalaṃbhayogena 7 punar aparaṃ subhūte bodhisatvo mahāsatvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caramāṇaḥ smṛta āśvasiti smṛtāśvasatimāni sa praśvasati sa dīrgha vā śvasiti dīrghaṃ vāśvasati 8 dīrghaṃ vā praśvasiti praśvasimi dīrghaṃ śvasimi dīrgham āśvasimi dīrghaṃ praśvasimīti prajānāti sa hrasva vāśvasati hrasvam āśvasimīti prajānāti : hrasvaṃ vā praśvasati 9 hrasvaṃ praśvasimīti prajānāti. tadyathā subhūte kuṃbhakāraḥ kuṃbhakārāntevāsī vā dīrgham āvidhyan dīrgham āvidhyāmīti prajānāti hrasvaṃ vā pratividyam āvidyaṃ hrasvaṃ pratividhyāmīti 10 prajānāti evam eva subhūte bodhisatvo mahāsatvaḥ smṛto vāśvasitaḥ smṛto vā praśvasito. dīrgham āśvasiti dīrgham āśvasimīti prajānāti dīrghaṃ 11 praśvasan dīrghaṃ praśvasimīti prajānāti hrasvam āśvasan hrasvam āśvasimīti prajānāti hrasvaṃ praśvasan hrasvaṃ praśvasimīti prajānāti | evaṃ hi subhūte bodhisatvo mahāsatvo 12 'dhyātmakāye kāyānupaśyī viharaty ātāpī saṃprajānaḥ smṛtimāṃ vinīya loke 'bhidhyādaurmanasye. punar aparaṃ subhūte bodhisatvo mahāsatva imam eva kāyaṃ dhātuśo 13 pratyavekṣate asty asmin pṛthivīdhātur abdhātus tejodhātur vāyudhātuḥ. tadyathā subhūte dakṣo goghno vā goghnāntevāsī vā tīkṣṇena śastreṇa gāṃ vadhyād 14 gāṃ hatvā ca catvāri phalakāni kuryāc catvāri phalakāni ca kṛtvā pratyavekṣate sthito vāthavā niṣaṇṇaḥ evam eva subhūte bodhisatvo mahāsatvaḥ prajñāpāramitāyāṃ One folio missing (AṣṭāB, Pl. III, 3/4) recto 1 punar aparaṃ subhūte bodhisatvo mahāsatvo yadā paśyati śivapathikāyām asthīny anekavarṇāni nīlāni kapot