Phạn tạng (Sanskrit Canon)suvrnavu.htmNguyên tác: Sanskrit
Bổn Sanh Kim Sắc (Suvarṇavarṇāvadāna)
Chuyện bổn sanh (Avadāna/Jātaka) kể về tiền thân và hành trạng của đức Phật và các đệ tử. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 2 / 3 (50.000 ký tự/trang)
kāram atrāṇam aparāyaṇam | śokapaṅkāvalagnam māṃ sapatnīkaṃ samuddhara |7| kam vā vijñapayāmy anyaṃ ko 'nyo 'py evaṃ jagaddhite | nirdiṣṭaḥ śākyamuninā yathā tvam adhunā prabho |8| tvadṛte putrakasyānyas trātā nāsti vibho yataḥ | tasmāt tvaritam āgamya putram me trātum arhasi |9| putraśokāriṇā grastaṃ duḥsahena durātmanā | sapatnīkaṃ nirānandam ānandānandayādya māṃ |10| ity Sva Roy 118,4 - 121,122 [48] athaitasminn antare sthavirānandaḥ karuṇayāpūryyamāṇaś cintayaṃs trirātrestridivasasya śrāvakacakṣuṣā lokaṃ vyavalokayati | ko hīyate ko varddhate kaḥ kṛcchraprāptaḥ kaḥ saṅkaṭaprāptaḥ kaḥ sambādhaprāptaḥ kaḥ kṛcchrasaṅkaṭasambādhaprāptaḥ | ko 'pāyanimnaḥ ko 'pāyapravaṇaḥ ko 'pāyaprāptāraḥ | kam aham apāyamārgād uddhṛtya svarge mokṣe ca pratiṣṭhāpayeyaṃ | kasya kāmapaṅkanimagnasya hastoddhāram anupradadyāṃ | kam āryadhanavirahitaṃ āryadhanaiśvaryādhipatye pratiṣṭhāpayeyam ity adrākṣīt sthavirānandaḥ sthaviraśāradvatīsutasamena cakṣuṣā suvarṇavarṇaṃ kumāramupacitakuśalamūlasambhāraṃ kṛcchrasaṅkaṭasambādhaprāptaṃ ca dṛṣṭvā punas tatrastha eva ṛddhyā gajabhujasadṛśam bāhum abhiprasārya sahasaiva rājānam ajātaśatrum upariprāsādatalagatam atipramattavihāriṇam acchaṭāśabdena prabodhya vyāpinā svareṇovāca | mahārāja na śobhanaṃ te kṛtaṃ yata suvarṇavarṇaḥ kumāraḥ svayam eva na vicāritas tathādyaiṣa na sāṃpratam atrāpy anapakārī rājagṛhān niṣkāśya mahāśmaśānaṃ nīyate praghātayituṃ | nivārayety athaitat sthavirānandavacanam upaśrutya rājā sasambhramaṃ tvaritam abhinamya sthaviranandam uparidhavalagṛhastha utthāya mahatā svareṇa caturdiśam uktaṃ bhoḥ śrūyatāṃ yo mahāśmāśānaṃ tvarita mabhigamyāsmadvacanāt suvarṇavarṇaṃ kumāraṃ ghātyamānaṃ pratimocayati tasyāhaṃ suvarṇapeṭakamanu prayacchāmi pañca ca grāmavarāṇi| mahājanavallabho 'sau kumāraḥ| tad rājño vacanam upaśrutya prāṇisahasrāṇi pradhāvitāni || Sva Roy 122,1 - 123,4 [49] athaitasminn antare vadhyaghātakās tai rājapuruṣair adhiṣṭhitāḥ suvarṇavarṇaṃ kumāram ādāya mahāśmaśānam anuprāptāḥ | kāśisundarī dārikā svakair jñātibhir nīlapītalokahitāvadātair vastraiḥ samalaṅkṛtāyāṃ śivikāyām āropya mahāśmaśānam abhinirhṛtā tasyā jñātayas tām ekasmin pradeśe sthāpayitvā kāṣṭhāni samudānīya citām uparacayitum ārabdhāḥ | taiś ca vadhyaghātakair uktāḥ | etāvad eṣā yuṣmābhiś citāyām āropayitavyā muhūrtaṃ tāvad udīkṣadhvaṃ | yāvad vayaṃ suvarṇavarṇaṃ kumāraṃ śūle protaṃ kṛtvā praghātayāmo yat kāraṇam eṣa suvarṇavarṇaḥ kumāro 'nayā kāśisundaryā dārikayā saha ekāṃ citām āropya dhyāpayitavya ity uktvā śūlaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpayitum ārabdhāḥ || Sva Roy 123,2 - 125,3 [50] atha suvarṇavarṇaḥ kumāraḥ śūlaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya mānam ālokya mātaram anusmṛtya tīvramanyudravīkṛtasantāno 'śrūṇi prapātayitum ārabdhaḥ | sāṃprataṃ mātur madviyogaṃ śrutvā kā 'vasthā bhaviṣyati | yā hi nāma pūrvaṃ yāmārddhamātram api mām apaśyantī parāpīḍāpraveditavatī sā mayādyaikaputreṇa viyuktā kathaṃ prāṇān dhārayiṣyati | hā kaṣṭam īdṛśo 'py aham evam adhanyo yan mām āgamya mātā madviyogaduḥkhaṃ pratyanubhaviṣyatīti | tatas tair vadhyaghātakaiḥ tat śūlaṃ pṛthivyāṃ nikhātaṃ paraparāṅ ca saṅjalpaṅ kartum ārabdhaḥ | ko 'smākaṃ kumāraṃ śūle samāropayati | tatra caikaiko 'pi vyājaṃ kartum ārabdho yūyam āropayata | mama śirorujātyartham bādhate | mama pṛṣṭhaśūlam mama pārśvaśūlam iti na teṣāṃ kaścid utsahate sma tad akāryaṅ kartuṃ || Sva Roy 125,3 - 127,128 [51] tataḥ suvarṇavarṇaḥ kumāras teṣāṃ sañjarupaṃ śrutvā śūlañ ca pṛthivyāṃ nikhātam udvīkṣya hā sāmpratam ahaṃ na bhaviṣyāmīti | saṃsāra doṣodvigno mokṣamārggābhilāṣī nirānandamātmānamavagamya param abhayaviṣāda vihvalekṣaṇo vikroṣṭum ārabdhaḥ | hā kaṣṭam idānīṃ mayā sudurllabhaṃ saddharmamahotsavaṃ manuṣyatvam āsādyākṛtārthe naiva marttavyam bhaviṣyatīti | hā punar api saṃsāre saṃsariṣyāmi | punar api mayā saṃsāracārake vastavyaṃ bhaviṣyati | punaḥ saṃsārāṭavyāṃ paribhramitavyaṃ bhaviṣyati | punaḥ saṃsāramahāgahanaṃ praveṣṭavyam bhaviṣyati | punaḥ saṃsāramahāprapāte patitavyam bhaviṣyati | punaḥ saṃsāramahājambālamadhye sthātavyam bhaviṣyati | punar mayā sañjīvanakālasūtrasaṃghātarauravamahārauravapratāpanāvīcyādiṣu narakeṣūpapattavyaṃ bhaviṣyati | punar api mayā gajagavayamahiṣaśaśaśarabhamṛgarurucamarabiḍālacitrāsu yoniṣūpapattavyam bhaviṣyati | punar api mayā satataṃ kṣuttṛṣṇādimahadduḥkhadaurmanasyaparīteṣu nirnaṣṭapānabhojanaśabdeṣu mūtrapurīṣakheṭasiṃhāṇakādyāhāreṣu galagaṇḍakādiṣu preteṣūpapattavyam bhaviṣyati || Sva Roy 128,1 - 130,1 [52] śrūyate ca kadācit karhicit tathāgatā arhantaḥ samyaksambuddhā loka utpadyante | tad yathodumbare puṣpaṃ kadācit karhicit tathāgatapraveditasya dharmavinayasya lokeṣu darśanārthaṃ prajñāyate | durllabhā kṣaṇasampad durllabham manuṣyatvam āryāyatane pratyājātir indrayair vikalatā 'jaḍatā 'neḍamūkatā 'hastasamvārtikatā pratibalatā subhāṣitadurbhāṣitānāṃ dharmāṇām artham ājñātuṃ | ahañ cātra viratito 'dya na bhaviṣyāmi | tad idam aṣṭākṣaṇavinirmuktam me manuṣyatvaṃ viphalī bhaviṣyati | tata kim idānīṅ karomi | kiṃ bhagavān mahākāruṇiko buddhas tiṣṭhati yaṃ samanusmārāmi yo mām āsyām avasthāyām anātham atrāṇam aśaraṇaṃ aparāyaṇaṃ nirālokaṃ kṛcchrasaṅkaṭasambādhaprāptaṃ mahākāruṇikatvād āgatya paritrāsyate | sa ca bhagavān mama bhāgyāparādhena laghu laghu eva parinirvṛtaḥ | tat kim idānīm asyām avasthāyāṃ samanusmarāmi | ko me tathāgata iva kāruṇyād āgatya paritrāṇaṅ kariṣyatīti | nirāśībhūtaḥ kampitum ārabdhaḥ || Sva Roy 130,1 - 133,134 [53] tasya buddhir utpannā sthavirānando mahātmā tiṣṭhati | taṃ samanusmarāmi | so 'pi mahātmā śrūyate sarvasattvahitāvahitacittasantānaḥ | tasya bhagavatā sthavirmahākāśyapena ca sakalaṃ śāsanam anuparīnditaṃ | tenādhunāvalokyāvalokya sarvasattvahitaṃ karaṇīyaṃ mahārddhikaś cāsau mahānubhāvaḥ samarthaś ca sthavirānando mām asmād vyasanāt paritrātuṃ tam eva samanusmarāmīti viditvā vāṣpāmbupariplutekṣaṇaḥ | saṃsārabhayodvignaḥ | paramasamvegaprāptas tīvreṇāśayena sthavirānandam āyācituṃ pravṛttaḥ || saṃsārabhayabhītasya nirānandasya me sataḥ | sthavirānanda vijñaptiṃ tvam idānīṃ śrotum arhasi |1| sattvārthabhāraṃ nikṣipya sarvajñaḥ karuṇātmakaḥ | ayi nirvṛtim āyātaḥ kāśyape tu mahātmani |2| sthaviro 'pi kṛtārtho 'sau kāśyapaḥ parinirvṛttaḥ | tvayy eva bhāraṃ nikṣipya jagato 'sya vibhūtaye |3| idānīṃ nirvṛtiṃ yāte sambuddhe lokabāndhave | sarvasattvahitodyukte kāśyape ca yaśasvini |4| anāthānāṃ bhavān nātho bhītānām abhayapradaḥ | viśrāmabhūmiṃ śrāntānāṃ śaraṇaṃ śaraṇārthināṃ |5| śāstṛkṛtyaṃ tvayā kāryaṃ tvaṃ lokasyaikabāndhavaḥ | agrayas tvaṃ buddhaśiṣyāṇāṃ tvañ ca śāsanadhūrddharaḥ |6| tvam adya duḥkhapātālād yadi māṃ noddhariṣyasi | hato 'smi yasmād dheto 'nyaṃ nāthaṃ nānavaimi sāṃprataṃ |7| na bibhemi tathā mṛtyor jātasya maraṇaṃ dhruvaṃ | niḥsṛtiṃ tvaṃ vijānāno yathā saṃsārasāgarat |8| tathāṣṭākṣaṇanirmuktaṃ kṣaṇam āsādya durlabhaṃ | akṛtārthena martavyam iti me mahatī vyathā |9| durllabhaḥ khalu buddhānām utpādaḥ sarvadarśināṃ | tvām āgamya yathā nīti vandhyatām me tathā kuru |10| tava kāruṇyam acalaṃ sarvaprāṇiṣu vidyate | tan māṃ nopekṣituṃ yuktaṃ mokṣamārgābhilāṣiṇaṃ |11| yadi ca tvam mahābhāga sarvasattvahitodyataḥ | kṛcchrasaṅkasambādhaprāptam mām avalokaya |12| tad evam aparitrāṇaṃ vīkṣya divyena cakṣuṣā | tvam adya kṣipram āgamya māṃ paritrātum arhasī ty |13| Sva Roy 134,1 - 137,5 [54] athāsminn antare sthavirānando mahātmā sakalajagadarthasampādanāvabaddhaparikaraḥ kāruṇyāc cānena tathānantasattvaceṣṭāvalokanāhitacittasantānaparamaduḥkhādivyena cakṣuṣā suvarṇavarṇaṃ kumāram asyām avasthāyāṃ varttamānam ālokya karuṇayā sañcodyamānacittavṛttirdivyenāvabhāsena bhuvanamaṇḍalam avabhāsya pañcārhacchataparivāraḥ sahasaiva ṛddhyā nabhastalam sandhyābhrapaṭalair iva gaganatalam āpūrayan sakalabhuvanalakṣmīpuñja iva dedīpyamānavigrahaḥ śmaśānābhimukhaḥ saṃprasthitaḥ | adrākṣīd rājā 'jātaśatrur uparidhavalagṛhasyāvasthitaḥ | sthavirānandaṃ mahatābhikṣusaṃghena sārddham arddhacandrākāropagūḍham upari vihāyasā ṛddhyā sandhyābhrapaṭalair iva gaganatalam alaṅkṛtya mahāśmaśāṇābhimukham āgacchantaṃ dṛṣṭvā ca punar asyābhavan niyataṃ sthavirānandaḥ suvarṇavarṇaṃ kumāram uddiśyāgatas tañ cāgamya mahad āścaryādbhutan dharmaṃ deśayitukāmo bhaviṣyatīti | gacchāmy aham mahāśmaśānam iti | tataś ca sahasaiva sthavirānandaṃ saparivāraṃ namaskṛtya śaraṇapṛṣṭhāt tvaritatvaritam avatīrya padabhyām eva naika prāṇiśatasahasraparivāro mahāśmaśānaṃ saṃprasthitaḥ | asmiṃś cānantare vadhyaghātakās tai rājapuruṣair udyatā śastrais tarjitāḥ kim artham eva vilambadhvaṃ śīghram enaṃ kumāraṃ śūle samāropayateti | tatas te vaghyaghātakāḥ saṃtrastāḥ suvarṇavarṇaṃ kumāraṃ śūle samāropayāmaḥ | ity uktvā kṣeptum ārabdhā | suvarṇavarṇaḥ kumāraḥ saṃsāradoṣodvignacetā nirāśībhūto vikroṣṭum ārabdhaḥ | hā kaṣṭam āryānandenāhaṃ parityakto yan nāma samanvākṛtya na paritrāta ity || Sva Roy 137,3 - 141,3 [55] athāsminn antare sthavirānando mahātmā dūrata evāgacchan vyāpinā svareṇa diśaḥ sarvvāḥ samāpūrayan suvarṇavarṇaṃ kumāraṃ samāśvāsayann uvāca | mā bhair vatsa yuṣmadvidhānam eva vineyānām arthe imam āśīviṣaprakhyaṃ kāyam aham dhārayāmīti tad vatsa mā bhair ahaṃ tvām adyāsmāt saṃṅkaṭāt parimocayiṣyāmi adya bhagavato buddhasya manorathaṃ paripūrayāmi | adya yat tena bhagavatā jānatā paśyatā tathāgatenārhatā samyaksambuddhena sthaviramahākāśyapena ca śāsanam api vinyas taṃ tat saphalī kariṣyāmi | adya tathāgraśrāvakamahātmyam udbhāvayiṣyāmi | adya te manorathaṃ paripūrayāmi | adya tavedam maraṇabhayaṃ saṃsārikañ ca bhayam apanayāmi | adya vicikitsākathaṃ kathāśalyam utpāṭayāmi | adya te kudarśanapaṭalāvaṣṭabdhe netre jñānāñjanaśalākayā śodhyāmi | adya te krodhāgniṃ nāśayāmi | adya tvāṃ vigatarāgatvenācchādāyāmi | adya te kuśalabījaṃ prarohayāmi | adya tvāṃ saṃsārapaṅkād uddharāmi | adya tvāṃ duḥkhasamudrāt uttārayāmi | adya tvāṃ saṃsārakāntāraparyantam upanayāmi || adya te kleśabandhanāni cchinadmi | adya te nivaraṇakapāṭapaṭalaṃ bhinadmi | adya te haṃ tathā kariṣyāmi yathā tvam anantakoṭiniyutaśatasahasradurllabhataram aśeṣakleśopakleśaprahāṇād arhatvaṃ prāpsyasi | adya kleśāndhanaṃ kṛtsnaṃ dhakṣyase jñānavahninā | adya niḥśaṃsayamatir bhaviṣyasi gatajvara |1| adya tvaṃ vatsa sahasā janmavṛkṣañ cirāyituṃ | jñānavajreṇa mahatā duśchedyaṃ chetsyase bhṛśaṃ |2| rāgatoyamadāvarttaṃ mānormbhibhavasāgaraṃ | vīrya plavaṃ samāruhya tvam adya pratariṣyasi |3| janmabhogaṃ jarāliṅgaṃ mṛtyukandarasaṃkulaṃ | prajñāvajreṇa mahatā bhetsyase duḥkhaparvataṃ |4| kalpakoṭisahasreṣu yan na labdhaṃ tvayā padaṃ | tad vatsa durlabhataraṃ prāpsyasy adya nirāsravam iti |5| Sva Roy 141,3 - 144,145 [56] athaitat sthavirānandād upaśruta suvarṇavarṇaḥ kumāro gatapratyāgataprāṇa ivāśvasitaḥ saṃhṛṣitatanuruho gaganatalāsaktadṛṣṭiḥ sthavirānandāvarjitaikamanaso 'bhavat | tatas tai rājapuruṣais te vadhyaghātakā uktāḥ | bhavanta ete bhikṣavo gaganatalam avagāhyāgacchanti | kāruṇikā ete kadācid āgatya vighnaṃ kurvanti | tacchīghram enaṃ kumāraṃ śūle samāropayata | mā vo rājaśāsanātikramān mahān anartho bhaviṣyatīti | tatas te vadhyaghātakāḥ putradārasvajanabandhujīvitavināśabhayabhītāḥ suvarṇavarṇaṃ kumāram utkṣipya śūle pratiṣṭhāpayitum ārabdhāḥ | tataḥ sthavirānandena sahasaiva tathādhiṣṭhitaṃ yathā tasya śūlasyopari candramaṇḍalapratisparddhi vistīrṇakarṇiakam mahāpramāṇaṃ padmaṃ prādurbhūtaṃ | tasya ca padmasyopari karṇikāyāṃ suvarṇavarṇaḥ kumāraḥ praryaṅkeṇa niṣannaḥ tañ ca padmakarṇikāyām upari paryaṅkena niṣannam udvīkṣya gaganatalagatair anekair devatāniyutaśatasahasrair hāhākāro muktaḥ | aho śāsanamamāhātmyaṃ sarvajñā(jñasyā)dbhutaṃ hi yata | śrāvako pi karoty evaṃ tathāgatavikurvitaṃ |1| āryānandena cādyoccair māhātmyaṃ saṃprakāśitaṃ | kurvvatā sugateneva samyag atyadbhutaṃ mahat |2| astaṅgate jināditye sarvāpattimirāpaḥaḥ | aho 'yam uditaḥ śrīmān sthavirānandabhāskaraḥ |3| svaprajñāguṇamāhātmyaṃ raśmibhiḥ samalaṅkṛtaṃ | sthavirānandacandreṇa jagadgaganamaṇḍalaṃ |4| sugatālokavirahād andhakārāvṛtaṃ jagat | āryānandapradīpena samyag adya prakāśitaṃ |5| antarhite buddharatne sarvācintyaguṇānvite | jagaccūḍāmaṇiḥ śrīmān āryānandaḥ samudgata iti |6| Sva Roy 145,1 - 146,3 [57] atha sthavirānandaḥ śaradamalaśāṅkamaṇḍalātirekadyutiḥ sandhyābbhrapaṭalāvaruddha iva bhāskaraḥ sakalabhuvanalakṣmīpuñja iva dedīpyamānamūrttiḥ svatejasā sūryaprabhān nirbhartsayaṃś pañcārhacchataparivāraḥ samanuprāpto gagatalastha eva suvarṇavarṇaṃ kumāram āmantrayām āsa | vatsa kadācit karhicit loke utpadyante tathāgatāḥ | śāstāro naradevānāñ cakṣuṣmanto raṇātigāḥ |1| prakāśayanti ye dharmaṃ sarvaduḥkhavinodanaṃ(nam) | duḥkhaṃ duḥkhasamutpādaṃ duḥkhasya samatikramaṃ (mam) || āryāṣṭāṅgikaṃ mārggaṃ kṣemaṃ nirvāṇagāminaṃ(nam) |2| asmindharme deśyamāne sarvaduḥkhavinodane | jñānena hatvā hy ajñānaṃ nāgacchanti punarbhavam ity |3| Sva Roy 146,3 - 148,149 [58] athāsya vacanasya samanantaram eva suvarṇavarṇena kumāreṇa viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāmadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphala sākṣāt kṛtaṃ | atha suvarṇavarṇaḥ kumāro vaṇig iva labdhalābhaḥ sasyasampanna iva karṣakaḥ | śūra iva vijitasaṃgrāmaś cakravartirājyapratilambhād iva paramaprītiprāmodyajātaḥ | tatrastha eva kṛtakarapuṭaḥ sthavirānandaṃ pratiṣṭotum ārabdhaḥ | namas te sthavirānanda namas te sthavirottama | namas te jinaputrāṇāṃ ketubhṛta mahāmune |1| aho te karuṇā sphītā aho kāruṇyam uttamaṃ | mahataḥ saṅkaṭād asmād yenāhaṃ parimocitaḥ |2| lokanātha iti sthāne śabdas te visṛto bhuvi | bhayārtto yad anātho 'haṃ tvayā nāthena mocitaḥ |3| duḥkhadharmābhisaṃtaptaṃ lokaṃ hlādayituṃ bhavān | maitrīkāruṇyaśītāṃśurudito municandramāḥ |4| tat kṛtaṃ na ca me mātrā na pitrā nāpi bāndhavaiḥ | kalyāṇamitram āgamya tvām ahaṃ yad avāptavān |5| pihitā durgatiḥ sarvā mokṣadvāram apāvṛtaṃ | śoṣitā sāgarā sarve laṅghitā asthiparvatāḥ |6| saṃsāro 'nādimadhyāntaḥ saṃkleśabhayasaṅkulaḥ | dhiyā samena guṇitaḥ paryante sthāpitas tvayā |7| anādikālasaṃlagno dṛṣṭiśalyaḥ samuddṛtaḥ | bhiṣagvaram iha prāpya sukhajāto 'smi nirjvara iti |8| Sva Roy 149,1 - 150,4 [59] tato devatābhiḥ sthavirānandasya mānasam avalokya tatkṣaṇād eva mahāśmaśānam apagatapāṣāṇaśarkarakaṭhallaṃ vyavasthāpitaṃ candanavāripariṣiktaṃ surabhidhūpadhūpitaṃ samucchritadhvajapatākātoraṇam āmuktapaṭṭadāmakalāpam ativicitrasurabhikusumāvakīrṇaṃ atiramaṇīyaṃ devānām iva nandanodyānaṃ tatra ca sthavirānandasyārthe nānāratnavinyāsavicitritabhaktiprakāraracitaṃ divyaṃ sarvasauvarṇaṃ sapādapīṭhaṃ mahat siṃhāsanaṃ prajñaptaṃ teṣām api pañcānām arhacchatānām arthe divyāny āsanāni prajñaptāni | tataḥ sthavirānando gagatalād avatīrya siṃhāsane niṣaṇṇaḥ | tāny api pañcārhacchatāny avatīrya prajñapteṣv āsaneṣu niṣaṇṇāni || Sva Roy 150,4 - 153,3 [60] rājā cājātaśatrur anekaprāṇiśatasahasraparivāraḥ samanuprāpto yāvat paśyati tām vibhūtiṃ suvarṇavarṇañ ca kumāraṃ candramaṇḍalapratisparddhinaṃ padmasyopari karṇikāyāṃ niṣaṇṇaṃ ghanapaṭalanirmuktam iva śaratakālapūrṇacandraṃ suvarṇayūpam iva śriyā jvalantam udvīkṣya paramavismayāvarttitacittasantatiḥ | samuddaṇḍaromakūpaḥ paramapraharṣormmitaraṅgāpūryamāṇavadanakamalaḥ paramaprasādavegāvarjitacittasantatiḥ | sarvaśarīreṇa sthavirānandasya pādayoḥ patitaḥ tataś ca mukhatuṇḍakena caraṇāv anuparimārjyotthāyobhe jānumaṇḍale pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya kṛtakarapuṭaḥ sthavirānandam udvīkṣamāṇa uvāca | namas te paramācārya yenādyaivaṃ prakurvatā | janasya paritrāṇam aham abhyuddhṛtaḥ svayaṃ |1| na samanvāhṛtaś cet syād ahañ cāyañ ca te janaḥ | dhikśabdāśanipātena nāśitaḥ syād ahaṃ muneḥ |2| yaditvan na bhaves trātā samāsattva hito muniḥ | aham adyaiva dagdhaḥ syāṃ paścāt tāpadavāgnimā |3| aho jñānamahatvan te karuṇā ceyam uttamā | adbhutañ cāritaṃ cedam aho samyak prakāśitaṃ |4| idam atyadbhutaṃ dṛṣṭvā prātihāryan tavānagha | praśāntim paramāṃ yāto manye naivaṃ tathāgataḥ |5| kṛcchraprāptasya lokasya tvan nāthas tvaṃ parāyaṇaṃ | tvaṃ hitaḥ sarvasatvānāṃ vatsalo bhagavāniva |6| bhagavantaṃ samālokya yā me prītir abhūt purā | sa evādya tvāṃ samālokya jinaśāsanadhūrdharam iti |7| Sva Roy 153,3 - 156,5 [61] atha sa rājā sthavirānandanam evam abhistutya samutthāya ca paramapraharṣapūrṇamanās tvaritatvaritaṃ śūlasamīpam upagamya tato hastau prasārya suvarṇavarṇaṃ kumāraṃ priyaputram iva naṣṭopalabdhaṃ pareṇa premṇā svayam eva tasmāt padmāsanād avatārya gāḍhaṃ pariṣvajya muhur muhaḥ śirasi paricumbate sma | harṣāśruparyākulekṣaṇaś ca suvarṇavarṇaṃ kumāram animiṣam abhivīkṣamāṇa uvāca | rājyalābhād iva purā na sā prītir abhūn mama muktaṃ tvāṃ saṅkaṭād asmād dṛṣṭvā yā varddhate 'dhunā |1| pūrṇacandradyutiharan nīlotpaladalekṣaṇaṃ | mukhābujam idaṃ putra diṣṭyā paśyāmi te 'dhunā |2| uttaptavarṇalāvaṇyaguṇasampadvibhūṣitaṃ | sarvāvayavasampannaṃ diṣṭvā paśyāmi te vapuḥ |3| daurātmyaṃ khyāpitaṃ kena nirghṛṇena durātmanā | vadhāyāsi parityakto yena tvaṃ vallabho nṛṇāṃ |4| caritaṃ vinayopetaṃ śrotrānandakaram vacaḥ | rūpam atyadbhutañ cedaṃ vada kasya na vallabhaṃ |5| guṇeṣu kasya pradveṣaḥ ko doṣānuguṇaḥ sadā | vajrasārasamaṅ kasya hṛdayaṃ ko viśeṣavit |6| dhruvañ cāśmamayaṃ tasya cetanārahitaṃ kṛtaṃ | vyāhṛtaṃ hṛdayaṃ tasya tvaṃ putraka na vallabhaḥ |7| pradīptam vajram ārabdhaṃ prakṣeptum mama mastake | kaṇṭhe vā niśitaṃ śastraṃ śaktiṃ vakṣyasi vā dhṛḍhāṃ |8| prapātayitum ārabdhaḥ kena me hy ayaśo 'śaniḥ || vadho yenābhyanujñātas tava sarvajanapriya |9| hā kena dāruṇañ vācā karmedaṃ tava kāritaṃ | ko me vairānubaddhaḥ syāt kasyāhaṃ na priyo bhaveta |10| mṛtyunāliṅgitaḥ ko 'sau prāṇāḥ kasya na vallabhāḥ | yena te vadha ājñaptaḥ śīghram ākhyātum arhasīti |11| Sva Roy 156,5 - 158,159 [62] atha suvarṇavarṇaḥ kumāraś cintayituṃ pravṛttaḥ | sa ced asya rājña evaṃ kathayāmi pracaṇḍenāmātyena mamedaṃ karma kāritam iti | caṇḍoyaṃ rājā sthānam etad vidyate | yataḥ sāṃpratam eva pracaṇḍam amātyaṃ praghātayati | tat katham atra pratipattavyaṃ || atha vākkarmasvakatāvalambayitavyā | dhruvañ ca mayā pūrvveṣu janmāntareṣu pāpakam akuśalaṃ karma kṛtaṃ yasyāyaṃ vipāko na ca pūrvakarmavipākaṃ muktvā evam anāgaso vadhāya parityajyata iti niścayam upagamya rājānam uvāca | mayaivaṃ tat kṛtaṃ karma pāpakaṃ pūrvajanmasu | yasyāyam īdṛśo deva vipākaḥ samupasthitaḥ |1| tad aniṣṭañ ca nāmādya svakānām eva karmaṇāṃ | vipākaṃ paribhuñjāno py ādekṣyāmi kam nv ahaṃ |2| ity uktvā sthavirānandasamīpam upagamya sarvaśarīreṇa sthavirānandasya pādayor nipatitaḥ | sthavirānandena cokto vatsa eṣā kāśisundarī dārikā viṣavegenāvaṣṭabdhā tad uttiṣṭhaināṃ satyādhiṣṭhānena svasthī kuru mahājanakāyaś ca pratyāyya iti | Sva Roy 159,1 - 162,3 [63] atha suvarṇavarṇaḥ kumāraḥ sthavirānandasya pratiśrutya sarvasattvādhyāśayapravṛttena cetasā satyādhiṣṭhānaṃ kartum ārabdhaḥ | yena me satyena satyavacanenāsyāḥ kāśisundaryā dārikāyā antike mana sūkṣmo 'pi kleśo notpanno rāgo vā dveṣo vā moho vā vihiṃsā vānyatam anyatamo vā caitasika upakleśo 'nena satyena satyavacanena cāsyāḥ śarīraviṣamvilayam upagacchatv ity athaitasmin satyādhiṣṭhānasamanantaram eva kāśisundarīdārikāyāḥ śarīrād viṣaṃ vilayam upagataṃ svasthībhūtaśarīrā ca suptaprabuddhā ivotthitā | tāṃ svasthībhūtaśarīrām utthitām ālokya tena mahājanakāyenānekaiś ca devatāśatasahastrair ekaravenoccair nādo muktaḥ | aho āścaryam aho kumārasyāśayaviśuddhatā | maharddhiko 'yaṃ kumāro mahānubhāvo yatredānīṃ satyādhiṣṭhānabalād iyam anena kāśisundarī dārikā samutthāpitā priyeṇa jīvitenācchāditeti | tataḥ kāśisundarī dārikā samantān nirīkṣitum ārabdhā yāvat paśyati mahāśmaśāne sthavirānandaṃ mahatā bhikṣusaṅghena sārddham arddhacandrākāropagūḍhaṃ | nānāratnapradyotite divye mahati siṃhāsane niṣaṇṇaṃ rājāmaṃ ajātaśatrum anekaprāṇiśatasahasraparivāram ātmānañ ca nīlapītalohitāvadātāyāṃ śivikāyām āropitaṃ dṛṣṭvā ca punaḥ sambhrāntā cintayituṃ pravṛttā | kim ayaṃ svapnam āho svic cittavibhramaḥ | atha vā kenacid etan māyākarmavidarśitaṃ bhavatīti | yāvat tasyā jñātibhir etad vistareṇa samākhyātaṃ | uktā ca sarvathā yad etat tava jīvitaṃ tat sarvaṃ sthavirānandam āgamyeti Sva Roy 162,3 - 167,5 [64] tac chrutvā kāśisundarī dārikā sthavirānande samupajātabahumānā paraṃ prasādaṃ pravedayitum ārabdhā | atha kāśisundarī dārikā udyānaṃ samanusmṛtya pracaṇḍañ cāmātyaṃ udvignamanasā maraṇabhayaviṣādavihvalekṣaṇāvasthān tām eva parāṃ pravedayantī strībhāvam anuśocitum ārabdhā | aho strītvaṃ nāmātijaghanyataraṃ sarvaduṣkhāspadabhūtaṃ | yad āgamy āham imām avasthām anuprāpteti samvignamānasā tvaritam utthāyaikañ ca vastram ādāya sthavirānandasamīpam upagamya tad ekaṃ vastraṃ sthavirānandāya niryātya pādayor nipatya tīvrena prasādavegena sthavirānandaguṇānusmaraṇapūrvvakaṃ satyādhiṣṭhānaṃ kartum ārabdhā || yena satyena satyavacanena tvaṃ videhamune | sarveṣāṃ buddhaśiṣyāṇām agraprāpto 'tiśreṣṭho viśiṣṭaḥ pravara uttaro 'nuttaraḥ śrāvakanāgaḥ | śrāvakasiṃhaḥ | śrāvakaṛṣabhaḥ | śrāvakajāneyaḥ | śrāvakapadmaḥ | śrāvakakumadaḥ | śrāvakapuṇḍarīkaṃ | śrāvakasārathiḥ | śrāvakasārthavāhaḥ | śrāvakacandraḥ | śrāvakabhāskaraḥ | śrāvakaratnaṃ | śrāvakacūḍāmaṇiḥ | śāsanakarṇadhāraḥ | śāsanadhūrddharaḥ | arhan kṣīṇāstravaḥ | kṛtakṛtyaḥ kṛtakaraṇīyo 'pahṛtabhāro 'nuprāptasvakārthaḥ parikṣīṇabhavasaṃyojanaḥ samyagājñāsuvimuktacitto maharddhiko mahānubhāvo mahādakṣiṇīyo 'nena satyena satyavacanenādyaiva me strīndriyam antarddhātu puruṣendriyaṃ prādurbhavatu | athaitat satyādhiṣṭhānasamanantaram eva tasyāḥ strīndriyam antarhitaṃ puruṣendriyaṃ prādurbhūtaṃ | puruṣo babhūva atirupo darśanīyaḥ prāsādiko vicitravastrālaṅkṛtaśarīro gaganatalāc cāsyā divyanvicitraṃ manoramaṃ vastravaryam patitum ārabdhaṃ | apīdānīṃ vastravaryeṇa patatā tathā gaganamaṇḍalaṃ saṃcchannaṃ yadā tasmin muhurte tasmin mahāśmaśāne sūryaraśmayo na prajñāyante sma | tatas tad atyadbhutaṃ devamanuṣyāvarjanakaraṃ sthavirānandasyaguṇamāhātmyaṃ dṛṣṭvā gaganatalagatair anekair devatākoṭiniyutaśatasahastrair hāhākāro muktaḥ | aho āścaryam aho 'tyadbhutaṃ | aho sthavirānandasya guṇamāhātmyaṃ | aho udāratā | aho suviśuddhaṃ dakṣiṇīyaṃ kṣetraṃ yatra hi nāmaikavastrapradānamātreṇa praṇidhānasamanantaram eva kāśisundarīdārikāyāḥ strīndriyam antarhitaṃ | puruṣendriyaṃ prādurbhūtamiyañ cedṛśī vibhūtir iti | tatas tābhir devatābhiḥ prasannamanaskābhir divyaṃ puṣpavarṣaṃ pātitaṃ | divyāni na vādyāni ca parāhatāni || Sva Roy 167,5 - 170,3 [65] tataḥ kāśisundaraḥ puruṣaḥ sthavirānandaguṇamāhātmyasāmarthyād abhimanoharam ātmano yathābhilaṣitaṃ sadyo vipākaphalam udvīkṣya paramavismayāvarjitacittasantatiḥ paramaprītiprāmodyajātapraharṣaromāñ cakarkasīkṛtamūrttir utthāyajānumaṇḍaladvayam upanikṣipya bhūmau kṛtakarapuṭaḥ sthavirānandam abhiṣṭotum ārabdhaḥ | namas te durlabhācintya suviśuddhaguṇaiś cita | yenādyaivam anāthusya dattam ye jīvitaṃ tvayā |1| yadi tvan na bhaves trātā viśuddhajñānalocanaḥ | kathaṃ prāṇavaśiṣṭaṃ syāṃ tvam me prāṇaprado mune |2| aho te guṇamāhātmyamaho sattvahitaiṣitā | yad evaṃ saṅkaṭād ghorāt paritrātas tvayā janaḥ |3| aho te dakṣiṇīyatvaṃ suviśuddhaṃ sudurlabhaṃ | yatraikavastratyāgo 'pi prayāty evam mahārghatāṃ |4| tathaikavastram ādāya mayā tvayi mahāmune | yathābhilaṣitaṃ prāptam adya phalam idaṃ śubhaṃ |5| ādhāram iva yan manye doṣāṇām mahatām api | tat strītvaṃ tyaktam adyaiva puṃstvaṃ cādhigataṃ mayā |6| tac caiṣa divyasadṛśo divyālaṅkārabhūṣitaḥ | gaganād vastravaryañ ca pataty atimanoharaṃ |7| evaṃ guṇini sukṣetre ye vai kārān na kurvate | adhanyā vañcitās te mohādyaiḥ kleśaśatrubhir iti |8| Sva Roy 170,3 - 171,3 [66] sa eva sthavirānandam abhiṣṭutya karmaphalapratyakṣadarśī cintayām āsa | na mama pratirūpaṃ syād yad aham iṣṭāniṣṭakarmaphalapratyakṣadarśī punar apy āgāram adhyāvaseyam iti || sa sthavirānandasya pādayor nipatyovāca || labheyāham ārya svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasampadaṃ bhikṣubhāvañ careyam ahaṃ sthavirasyāntike brahmacaryam iti | sa sthavirānandena pravrājitas tathā ca samanuśiṣṭo yathā yāvat sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtaṃ | Sva Roy 171,3 - 176,3 [67]athāsminn antare divākaraḥ sārthavāhaḥ sapatnīko 'pi putraviyogaśokaduḥkhābhyāhato rājagṛhasya nagarasya madhye śṛṅgāṭakasya pṛthivyām utthāyotthāyātmānaṃ pātayati | punaḥ punaḥ pṛthivyām āvartanaparivartanaṃ karoti | ubhābhyāṃ pāṇībhyām ātmānaṃ tāḍayati | hā putra hā putreti cārttasvaraṃ virauti sma | aśrauṣīd divākaraḥ sārthavāhaḥ sthavirānandena gaganatalenāgatya suvarṇavarṇaḥ kumāraḥ paritrāto mahāśmaśāne āścaryā bhūtāni vartanta iti | śrutvā ca punaḥ sapatniko 'py amṛtā cābhiṣekābhisikta iva paramānanditamanāś cakravarttirājyābhiṣekābhiṣikta iva paramaprītiprāmodyajātaḥ sahasaivotthāya tvaritagatipracārayā rājagṛhān nagarān nirggatya mahāśmaśānam anuprāpto yāvat paśyati suvarṇavarṇaṃ kumāraṃ rāhugrastavinirmuktaṃ śaratakālapūrṇacandraṃ sthavirānandasamīpe niṣaṇṇaṃ tāñ ca sthavirānandaguṇasāmarthyajanitāṃ vibhūtiṃ tatas tasya tad atyadbhutaṃ devamanuṣyāvarjanakaraṃ prātihāryaṃ dṛṣṭvā sthavirānande samupajātabahumānaḥ paramaprasādavegāvarjitacittasantānaḥ sarvaśarīreṇa sthavirānandasya pādayoḥ patitaḥ | utthāya cobhe jānumaṇḍale pṛthivyām upanikṣipya harṣād aśrūrmibhir āpūryamāṇavadanakamalaḥ | kṛtāñjalipuṭaḥ sthavirānandamabhiṣṭotum ārabdhaḥ | aho tvayā mahābhāga māhātmyaṃ samprakāśitaṃ | yan mahāsaṅkaṭād ghorāt paritrātas tvayā janaḥ |1| aho 'nukampāmāhātmyam aho jñānasya sampadaḥ | sarvajñenaiva bhavatā viśuddhā samprakāśitāḥ |2| tathāyaṃ putrako 'smākaṃ mahato vyasanārṇavāt | dayājñānaprabhāvābhyāṃ samyag uttāritas tvayā |3| yadi vāyaṃ tvayādyaiva na samanvāhṛto bhavet | nimagno duḥkhajambāle sapatnīko hy ahañ ciraṃ |4| tvām āgamyāham adyāgraṃ mahākāruṇikātmajaṃ | putraśokārṇavottīrṇaḥ śokāṭavyāś ca niḥsṛtaḥ |5| muktaḥ śokamayaiḥ pāśair nirgataḥ śokacārakāt | śokāyasabhayād bhraṣṭo vimuktaḥ śokapañjarāt |6| na lagnaḥ śokapaṅke 'dya na kṣataḥ śokakaṇṭakaiḥ | na daṣṭaḥ śokasarpeṇa na viddhaḥ śokasāyakaiḥ |7| na cchinaḥ śokanistriṅśair na prāptaḥ śokaśatrubhiḥ | na grastaḥ śokamakarair na dagdhaḥ śokavahninā |8| tvayaivaṃ kurvatā cādya bhāsito 'yam mahājanaḥ | unmīlitāni netrāṇi prīṇitāni manāṃsi ca |9| ānanda iti nāmedam aho svanvarthatāṅ gataṃ | yenaivaṃ kurvatā trāṇaṃ paramānanditā vayam iti |10| Sva Roy 176,3 - 177,4 [68] atha divākaraḥ sārthavāhaḥ sthavirānandam abhiṣṭutyotthāya ca suvarṇavarṇasya kumārasya samīpam upagamya sapatnīko 'pi sahagāḍhaṃ kaṇṭhe pariṣvajya muhurmuhuḥ pariṣvajate sma | praharṣajāto 'śruparyākulekṣaṇaś ca suvarṇavarṇaṃ kumāraṃ animiṣena samavalokayann uvāca | śaratpūrṇendubimbaśrīkāntidyutiharambvapuḥ | manorathaśatair labdhaṃ diṣṭyā paśyāmi te punaḥ |1| snigdhanīlāyatātāmraparyantekṣaṇaśālinaṃ | sthavirānandam āgamya punaḥ paśyāmi te mukham iti |2| Sva Roy 177,4 - 181,4 [69] atha suvarṇavarṇaḥ kumāraḥ saṃsāradoṣodvignacetā mātāpitarāv anujñāpya sthavirānandasya pādayor nipatyovāca | sthavira labheyāhaṃ svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasampadaṃ bhikṣubhāvañ careyam ahaṃ svākhyātadharmavinaye brahmacaryam iti | sa sthavirānandena pravrājitas tathā ca samanuśiṣṭo yathānena tasminn eva muhūrte sarvakleśaprahāṇād arhattvaṃ prāptaṃ | so 'rhattvaprāptaḥ pūrvaikāṃ janmaparamparām avalokitum ārabdho yāvat paśyaty ātmānam atīva puṇyamaheśākhyaṃ tasyaitad abhavat | kṣuṇo 'haṃ sa cen mayā vijñātum abhaviṣyad ity aham eva puṇyamaheśākhya iti | mayā yāvad āptaṃ dānāni dattāni puṇyāni kṛtāny abhaviṣyan | tad idānīm api sattvānāṃ puṇyeṣu gauravotpādanārthaṃ svaṃ puṇyamahātmyaṃ prakāśayeyam iti | tatas tena tāni vastrāṇi svaśarīrād avatāritāni tatsamanantaram eva cāparāṇi tādṛśāny eva prādurbhūtāni | punaḥ punar avatārayitum ārabdhas tathaiva cāsya punaḥ punaḥ prādurbhavanti | tenāvatāryāvatārya sthavirānandasya purastān mahān vastrarāśiḥ kṛtaḥ | tañ ca teṣām api mahārhāṇām vastrāṇāṃ rāśim abhinavoditadivākarakiraṇvicchuritam iva jāmbunadasuvarṇarāśiṃ kanakāyamānam udvīkṣya sa mahājanakāyaḥ paramavismayāvarjitacittasantatir uvāca | aho āścaryam aho 'dbhutam aho puṇyānāṃ māhātmyam aho sukṛtāni puṇyāni anena mahātmanā | yatra hi nāmaivam avyavacchinnam avatārayato 'pi caiṣām atimahārhāṇāṃ paryantam api nādhigamyata iti | tatas tena mātāpitros tāni vastrāṇi niryātitāni tābhyām api sthavirānandapramukhaṃ bhikṣusaṃgham ādiṃ kṛtvā yāvān asau janakāyo mahāśmaśānaṃ sannipatitaḥ | tatra ca ekaikaḥ prāṇīvastrayugalenācchāditaḥ | suvarṇavarṇasya tu bhikṣoḥ puṇyānubhāvenāsau vastrarāśir naiva kṣīyate | Sva Roy 181,4 - 184,185 [70] tataḥ suvarṇavarṇo bhikṣur upari vihāyasam abhyudgamya ṛddhyā rājagṛhan nagaraṃ gatvā madhye śṛṅgāṭakasya suvarṇavarṇānāṃ vastrāṇāṃ svaśarīrād ava(6)tāryāvatārya mahāpramāṇaṃ rāśiṃ kṛtvā svareṇa rājagṛhan nagaram āpūrayann uvāca | bhavanto mayaitāni vastrāṇi parityaktāni yasya vo yāvadbhiḥ prayojanaṃ sa tāvanti pratigṛhṇātv iti | śrutvā tatkṣaṇād evānekāni prāṇiśatasahastrāṇi sannipātitāni | yāvat paśyanti nagaramadhye śṛṅgāṭakasya teṣāṃ suvarṇapītānāṃ vastrāṇāṃ atimahāpramāṇaṃ rāśiṃ aruṇkiraṇaparāmṛṣṭam iva jāmbūnadasuvarṇarāśim iva milimilāyamānam āyuṣmāntaṃ ca suvarṇavarṇam uttaptakāñcanagiriśṛṅgam iva paramayā śriyā jvalantaṃ gaganatalagatam udvīkṣya sa mahājanakāyaḥ paramavismayāvarjitacittasantatiḥ paramapraharṣormitaraṅgāpūryamāṇavadanakamalaś cintayām āsa aho āścaryam aho 'dbhutaṃ tat kiṃ punar anena mahātmanā kṛtaṃ bhaved yenāyam evaṃ maharddhiko mahānubhāvo yadi ca vayaṃ jānīmo vayam api tat kuryāmahe yena vayam apy evaṃ maharddhikāṃ syāma iti | samutpannābhilāṣāḥ sandehadolāruḍhāś ca parasparaṃ saṃjalpaṃ kartum ārabdhāḥ | teṣām etad abhavad eṣa eva mahātmā maharddhiko mahānubhāvaḥ siddhavrato divyajñānasamanvāgataś ca etam eva paripṛcchāma iti | tato 'sau janakāyaḥ paramavismayotphullalocanaḥ kṛtakarapuṭo gaganatalāsaktadṛṣṭir āyuṣmantaṃ suvarṇavarṇam ekaraveṇa praṇamyovāca | upetas tvaṃ mahābhāga divyena jñānacakṣuṣā | yenaivaṃ tvaṃ maheśākhyas tvaṃ samākhyātum arhasi |1| yena prāpnoti sampattim iha loke paratra ca | bhogānāñ ca guṇānāñ ca tān svayaṃ khyātum arhasī ti |2| Sva Roy 185,2 - 196,3 [71] tatas tān sa mahāsattvaḥ karuṇākṣiptamānasaḥ | hlādayan mahatā vācā svareṇāpūrayan diśa |1| amum evārtham uddiśya mayedaṃ darśitaṃ hi vaḥ | anupūrveṇa vakṣyāmi śṛṇutedaṃ vaco mama |2| puṇyair āpnoti sampattim iha loke paratra ca | bhogānāñ ca guṇānāñ ca puṇyaiś cāham maharddhikaḥ |3| yadi vo na priyaṃ duḥkhaṃ priyāś ca sukhasampadaḥ | kṣipraṃ kurudhvaṃ puṇyāni sukhaṃ puṇyasya sañcayaḥ |4| yā kācit sukhasampattir iha loke paratra ca | prāpyate nivṛttiś cāpi puṇyānām eva tat phalaṃ |5| dhaninaḥ śreṣṭhino viprāḥ sārthavāhādayaś ca yān | bhuñjate vipulān bhogān puṇyānām eva tat phalaṃ |6| mano'bhirāmā strībhṛtyaputramitrādisampadaḥ | yad bhavanti manuṣyāṇāṃ puṇyānām eva tat phalaṃ |7| rūpalāvaṇyasampattirmanonayanahārariṇīṃ | labdhvā yad rājante martyāḥ puṇyānām eva tat phalaṃ |8| abhedyaṃ parivāratvam akṣayāṃ dānasampadaḥ | labhante khalu yan martyāḥ puṇyānām eva tat phalaṃ |9| jātismaratvaṃ saubhāgyaṃ śrutam ādeyavākyatāṃ | prāpnuvanti manuṣyā yat puṇyānām eva tat phalaṃ |10| vistīrṇā bhogasampatti jñātibhiḥ sahitāḥ sadāḥ yan martyā muñjate hṛṣṭāḥ puṇyānām eva tat phalaṃ |11| yadbhavanti manuṣyāṇām asaṃkhyā dhanasampadaḥ | niḥsapatnāḥ sthirāś caiva puṇyānām eva tat phalaṃ |12| yad uttarakurau dvīpe hy amamā aparigrahāḥ manuṣyā niyatāyuṣkāḥ puṇyānām eva eva tat phalaṃ |13| yat taṇḍulaphalaṃ śālim akṛṣṭoptam mahārhaṃ | manuṣyā bhuñjate tatra puṇyānām eva tat phalaṃ |14| kalpadūṣyāṇi citrāṇi yat tatrābharaṇāni ca | ācchādayanti manujāḥ puṇyānām eva tat phalaṃ |15| yat tad uttarakurau dvīpe manuṣyās tad anantaraṃ | cyutā devā bhaviṣyanti puṇyānām eva tat phalaṃ |16| sudhābhaktādisampati yan nāgā devaputravat | pātāle bhuñjate divyāḥ puṇyānām eva tat phalaṃ |17| yat prabhāvādirājaśrīsampadaṃ prāpya devavat | manujendrā virājante puṇyānām eva tat phalaṃ |18| balena cakravarttitvaṃ yad avāpya mahībhujāḥ | devendravadvirājante puṇyānām eva tat phalaṃ |19| aśeṣamanujāṃ kṛtsāṃ saptaratnādisampadam | buṅkte yac cakravartī ca puṇyānām eva tat phalaṃ |20| tridaśendra samāṃ lakṣmīṃ prāpya yat paribhuṅkte | vemacitrādayo daityāḥ puṇyānām eva tat phalaṃ |21| catvāro lokapālā yāṃ vibhūtiṃ dhanadādayaḥ | bhuñjate muditāś citrāṃ puṇyānām eva tat phalaṃ |22| nandanādivanodyānavibhūtiṃ bhuñjate surāḥ | yat sārddhaṃ devakanyābhiḥ puṇyānām eva tat phalaṃ |23| vicitrāṃ devarājyādisampadaṃ tridaśādhipaḥ | yat sadā mudito bhuṅkte puṇyānām eva tatphalam |24| yathābhilaṣitān divyān bhogān yat paribhuñjate | vimānavāsino devāḥ puṇyānām eva tat phalaṃ |25| yat kecid daśabhiḥ sthānair āyurvarṇabalādibhiḥ | devebhyo 'py adhikā devā puṇyānām eva tat phalaṃ |26| kāmadhātūttamāñ citrāṃ yad divyāṃ bhogasampadaḥ | kāmadhātvīśvaro bhuṅkte puṇyānām eva tat phalaṃ |27| yathābhilaṣitān kāmān deveṣu manujeṣu ca | labhante yad ayatnena puṇyānām eva tat phalaṃ |28| yad brahmādayo devā dhyāyino dhyānabhūmiṣu | prāpnuvanty uttamaṃ saukhyaṃ puṇyānām eva tat phalaṃ |29| dhyāyino dhyānajaṃ yac ca tṛṣṇākṣayasukhañ ca yat | prāpnuvanti sukhaṃ śāntiṃ puṇyānām eva tat phalaṃ |30| sambuddhaśrāvakā ye ca bhavanty ugraguṇānvitāḥ | maharddhikā mahātmānaḥ puṇyānām eva tat phalaṃ |31| prāpnuvanti mahātmāno ye 'pi kalpaśatātyayāt | bodhiṃ pratyekasambuddhāḥ puṇyānām eva tat phalaṃ |32| aprameyair nirupamair guṇair yat samalaṅkṛtāḥ | bhavanti samyaksambuddhāḥ puṇyānām eva tat phalaṃ |33| rūpayauvanaśālinyaḥ puṃbhiḥ kulavibhūṣaṇāḥ | striyaḥ puṇyair avāpyante puṇyānām eva tat phalaṃ |34| puṇyair avāpyate svargaḥ puṇyasya apsarasaḥ phalaṃ | prāpyante 'bhimatāḥ puṇyaiḥ sarvakāmasamṛddhayaḥ |35| puṇyair avāpyate tīkṣṇā tathā ca vimalā matiḥ | puṇyair āyatanaiḥ śraddhāḥ puṇyaiḥ paṭutarā smṛtiḥ |36| puṇyaiḥ priyatvaṃ vaktṛtvaṃ susvaratvaṃ yaśasvatā | sarvāḥ puṇyair avāpyante śubhā guṇavibhūtayaḥ |37| na tad asti sukhaṃ loke yat puṇyair nādhigamyate | tasmāt sukhārthibhir nityaṃ karttavyaḥ puṇyasaṃcayaḥ |38| svalpaṃ puṇyaṃ mayā kṛtvā vipaśyini tathāgate | yathābhilāṣitaṃ prāptam atyantavipulaṃ phalaṃ |39| ṣaṭsu devanikāyeṣu rājyaiśvaryādhipatyatāṃ | jātikoṭisahastrāṇi sukhaṃ saṃbhuktavān ahaṃ |40| amitāny asapatnāni manuṣyeṣūttamās tathā | cakravarttyādibhūtena bhuktā me bhogasampadaḥ |41| tasya puṇyasya māhātmyād yatra yatropapannavān | tatra tatra babhūvāhaṃ maheśākhyaḥ sukhānvitaḥ |42| rūpavān guṇasampanno mukhenotpalagandhinā | priyaś cādeyavākyaś ca sumanojñāḥ surānvitaḥ |43| idānīm api tasyaiva puṇyasyābhimatām imāṃ | rūpādiguṇasampattiṃ paśyatemāṃ manoramāṃ |44| mahādhane mahābhoge jāto 'smi vipule kule | vastrair jāmbūnadākārair avaguṇṭhita vigrahaḥ |45| kāyād vahati sarvasmād gandhāś candanasannibhaḥ | gandho nīlotpalasyaiva tathā vāti mukhāc ca me |46| yat kiñcid abhikāṅkṣāmi vastraratnādisampadāṃ | tac ca saṃṅkalpamātreṇa mama sarvaṃ samṛdhyati |47| pravrajyā ca mayā labdhā sākyasiṃhasya śāsane | arhatvañ ca mayā prāptaṃ śītībhūto 'smi nirvṛtaḥ |48| iyam me paścimā jātir mmama nāsti punarbhavaḥ | punar nābhyāgāmiṣyāmi nivāsyāmi nirāśrayaṃ |49| yas tena karmaṇā kṣipto vipākaphalavistaraḥ | tasya nāvaimi paryantam adyāpy evaṃvidho 'pi san |50| Sva Roy 196,3 - 197,3 [72] tadatyadbhutam aparimitam acintyaṃ ca tasya sakāśāt puṇyamāhātmyaṃ śrutvānekaiḥ prāṇikoṭiniyutaśatasahastraiḥ paramaprasādavegāvarjitacittasantatibhir bhagavacchāsanasatkāraparāṅmikhair api yathecchaṃ dānāni dattvā puṇyāni kṛtvā praṇidhānāni kṛtāni | athāyuṣmān suvarṇavarṇāsya mahājanakāyasyaivam aneka prakāraṃ puṇyeṣu gauravotpādanārthañ ca puṇyamāhātmyaṃ prakāśya Sva Roy 197,3 - 199,5 [73] tata evopari vihāyasā sadyo mahāśmaśānam āgatya sthavirānandapramukham bhikṣusaṃgham anuparipāṭikayā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ | rājñā cājātaśatruṇā śrutaṃ yathā kila pracaṇḍenāmātyenerṣyāprakṛtenodyāne kāśisundaryā dārikāyā ayañ cāyañ cānarthaḥ kṛtaḥ | suvarṇavarṇasyābhyākhyānaṃ dattvā niraparādha eva vadhāya parityakta iti | śrutvā ca punas tīvrakrodhaparyākulekṣaṇo bhṛtyān āmantrayate bhavantaḥ | kathan nāmānena durātmanaivaṃ vyavaharttavyaṃ savarthā parityakto me pracaṇḍo 'mātya iti | pracaṇḍaś cāmātyas tatraiva sannipatito 'bhūt | atha pracaṇḍo 'mātya etad rājño vacanam upaśrutya maraṇabhayaviṣādavihavalekṣaṇaḥ pravepamānaḥ sarvāṅgāvayavaḥ sahasaivotthāya niṣpalāyitum ārabdho mahājanapradviṣṭo 'sau tasyopary anekāni praṇiśatasahasrāṇi pradhāvitāni samantāc ca parivārya mahājanakāyena gṛhīto gṛhītvā ca kharacapeṭapārṣṇiprahārādibhis taṃ tāḍayitum ārabdhāḥ | sa tāḍyamānaḥ pragāḍhaduḥkhavedanābhyāhato vikroṣṭum ārabdhaḥ āryānanda paritrāsyasva mām anātham atrāṇam aśaraṇam aparāyaṇaṃ nirālokaṃ priyeṇa jīvitenācchādayeti || Sva Roy 200,1 - 203,204 [74] sthavirānandena cāsau mahājanakāyo 'bhihito bhavanto mainaṃ praghātayatāhaṃ rājānam ajātaśatrum anusaṃjñāpayiṣyāmīti | tatas tena mahājanakāyenāsau sthavirānandavacanam upaśrutya pratimuktaḥ sthavirānandaś ca rājānaṃ nirīkṣitum ārabdhaḥ | rājovāca | kim ājñāpayasīti | sthavirānandenoktaṃ | mahārāja muñcainam iti 200,5-201,1 rājovāca | samayato muñcāmi yadi svākhyāte dharmavinaye pravrajya sthavirānandasyaṃ yāvajjīvam upasthānaṃ karotīti | sthavirānandenoktam evam astv iti | sa ca tena janakāyena nirdayaṃ tāḍitaḥ | pragāḍhaduḥkhavedanābhyāhato murcchitas tiṣṭhati | sthavirānandena cāyuṣmān suvarṇavarṇo 'bhihitaḥ satyādhiṣṭhānena pracaṇḍasyāmātyasya śarīrād duḥkhavedanāṃ prastambhayeti | athāyuṣmān suvarṇavarṇaḥ sarvasattvahitādhyāśayapravṛttena cetasā satyādhiṣṭhānaṃ kartum ārabdhaḥ | yena satyena satyavacanenāsya pracaṇḍasyāmātyasyaivam atyantāpakāriṇo 'py antike mama sūkṣmo 'py āghāto notpannaḥ | tena satyena satyavacanenāsya śarīrād duḥkhavedanā pratipraśrabhyatām iti | satyādhiṣṭhānasamanantaram eva pracaṇḍasyāmātyasya śarīrād duḥkhavedanā pravigatā svasthībhūtaśarīraś ca samutthāya bhagavacchāsane samupajātabahumānaḥ sthavirānandasamīpam upagamya pādayor nipatyovāca | labheyāhaṃ sthavirānanda svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasampadaṃ bhikṣubhāvañ careyam ahaṃ sthavirānandasyāntike brahmacaryam iti | sa sthavirānandena pravrājitas tathā ca svam anuśiṣṭo yathā tena tasminn eva muhūrte sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ prāptaṃ | so 'rhatvaprāpto gaganatalam abhyudgamya vicitraiḥ prātihāryam mahājanamanānsi prahlādayan gaganatalād avatīrya sthavirānandapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ anuparipāṭikayā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ | Sva Roy 204,1 - 205,5 [75] tatas tad atyadbhutaṃ sthavirānandasya mahātmyaṃ dṛṣṭvā sā parat sthavirānande 'tyartham abhiprasannā | tatas tāṃ parṣadaṃ tathābhiprasannmanaskām ālokya sthavirānandena tathā vidhā dharmadeśanā kṛtā yāṃ śrutvānekaiḥ prāṇiśatasahasrais mahān viśeṣo 'dhigataḥ | kaiścit srotaāpattiphalaṃ prāptaṃ | yāvad arhattvaṃ sākṣātkṛtaṃ | kaiścic chrāvakabodhau cittāny utpāditāni | kaiścid yāvadbuddhanimnā dharmapravaṇā saṃghaprāgbharā vyavasthitā divākareṇa ca sārthavāhena sapatnīkena satyāni dṛṣṭāni | anekaiś ca devatāśatasahastrais tatas tābhir devatābhiḥ prasannamanasmabhiḥ divyaṃ vastravaryaṃ pātitaṃ | divyāni ca vādyāni parāhatāni divyaiś cotpalapadmakumudapuṇḍarīkamāndārakādyair jānumātreṇocchrena sarvaṃ mahāśmaśānaṃ vicitraiḥ puṣpair avakīrṇaṃ | Sva Roy 205,5 - 208,5 [76] atha rājā 'jātaśatrus tad atyadbhutaṃ devamanuṣyāvarjanakaraṃ prātihāryaṃ dṛṣṭvā paramaprasādāvarjitacittasantāna udānam udānayām āsa | aho āścaryam aho 'tyadbhutaṃ aho āryānandena svaguṇamāhātmyaṃ prakāśitaṃ aho tathāgataśāsanamāhātmyam udbhāvitaṃ aho yat tena bhagavatā jānatā paśyatā tathāgatenārhatā samyaksambuddhena sthaviramahākāśyapena cāsya śāsanaṃ vinayas taṃ tat saphalīkṛtaṃ || aho tathāgatāditya 'staṅgate āryānandabhāskareṇa svaguṇakiraṇajālair udyotitā diśaḥ | aho tathāgataśaśiny anityatāsurendrarāhuṇā graste āryānandacandreṇa svam atimayūkhavisarair vaineyakumudavanāni prabodhitāni | aho tathāgataviyogatīkṣṇaduḥkhārkakiraṇasantapitaḥ sthavirānanda_mahāmeghena svavacanāmṛtavaryeṇa prahlādito lokaḥ | aho tathāgatasya manorathāḥ samyakparipūritāḥ | aho tathāgataśāsanakarṇadhāratvaṃ prakāśitaṃ | aho tathāgataśasanadhūrddharatvaṃ prakāṭīkṛtaṃ | aho agraḥ śrāvakaḥ śabdaḥ saphalīkṛtaḥ | anenaivātyadbhutena svaguṇamāhātmyaṃ sāmarthyād antasattvahitasampādanena sarvajñaguṇamāhātmyaṃ prativivṛtaṃ | aho darśitānena mahātmanā tasya bhagavato mahākāruṇikasya pratyupakārabuddhir ity || Sva Roy 208,5 - 211,5 [77] atha rājā sthavirānandena praśādavegāvarjitacittasantatiḥ | sthavirānandasamīpam upagamya sarvaśarīreṇa sthavirānandasya pādayor nipatitaḥ | utthāya ubhe jānumaṇḍale pṛthivyām upanikṣipya prasādaromāñcakarkaśīkṛtamūrtiḥ kṛtakarapuṭaḥ sthavirānandam abhiṣṭotum ārabdhāḥ | namas te puruṣaśreṣṭha namas te śrutaśāgarāḥ | namas te 'tyadbhutācintya jinaśāsanadhūrddhara |1| buddhaśāsanamāhātmayam aho samyak prakāśitaṃ | acintyam adbhutaṃ te 'dya kurvatā jagate hitaṃ |2| yat tad bhagavatā cāryakāśyapena ca dhīmatā | śāsanaṃ tvayi vinyastaṃ tad adya saphalīkṛtaṃ |3| idam atyadbhutācintyaṃ sattvārthaṃ kurvatā mahat | sarvajñaguṇamāhātmyaṃ adya te pratibimbitaṃ |4| kiñ citraṃ yadi sambuddhaḥ sarvārthaṃ kṛtavāṃs tathā | sarvajñaḥ sarvadarśī ca mahākaruṇiko hy asau |5| idañ citrataraṃ manye śrāvakeṇa satā tvayā | mahākāruṇikenaiva yat sattvārthaṃ mahat kṛtaṃ |6| aho sulabdhalābho 'haṃ māgadhaś ca jano hy ayaṃ | yeṣām evaṃ pramattānāṃ tvaṃ hitāvahitaḥ sadā |7| sthāne tathāgatenedaṃ tvayi śāsanam arpitaṃ | yenādya sugateneva kṛtam atyadbhutaṃ mahat |8| tato 'sau sthavirānanda guṇamāhātmyavismitaḥ sambuddhaṃ samanusmṛtya namaskāraṃ sadākarot |9| namo 'stu te mahāvīra sambuddha dvipadottama | yasya te śrāvako 'py evaṃ sadā sattvahitodyataḥ |10| tathāgatena māhātmyam uccaiḥ samyak prakāśitaṃ | aśūnyam iva manyāmas tvayaināṃ janatāṃ yatheti |11| Sva Roy 211,5 - 213,214 [78] tato rājā sthavirānandaṃ papraccha sthavira kiṃ divākareṇa sārthavāhena sapatnīkena karma kṛtaṃ | yasya karmaṇo vipākenāḍhyo mahādhano mahābhogaḥ sasaṃvṛttaḥ | bhagavacchāsane ca satyadarśanaḥ kṛtaḥ | kāśisundareṇa pracaṇḍena ca bhikṣuṇā kiṃ karma kṛtaṃ yenāḍhyo mahādhane mahābhoge kule jāto bhagavacchāsane ca pravrajya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtaṃ | suvarṇavarṇena ca bhikṣuṇā kiṃ karma kṛtaṃ | yasya karmaṇo vipāke nādya mahādhane mahābhoge kule jātaḥ | evamabhirupo darśanīyaḥ | prāsādikaḥ sarvāṅgapratyaṅgopeta uttaptasuvarṇavarṇayā varṇapuṣkalatayā samanvāgataḥ | sarvajanamanonayanaharaḥ suvarṇavarṇair vastrair avaguṇṭhitavigrahaḥ | kāyāc cāsya candanagandho vāti | mukhāc ca nīlotpalagandho janmani cāsya vastravaryaṃ karṇikārakusumavaryaṃ ca patitaṃ | tāni ca vastrāṇi suvarṇavarṇāni evam atyārtha maharddhiko mahānubhāvo bhagavacchāsane pravrajya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam iti | Sva Roy 214,1-3 [79] sthavirānandaḥ kathayati | mahārājā ebhir eva pūrvam anyāsu jātiṣu | karmāṇi kṛtāni yāvat phalanti khalu dehināṃ || Sva Roy 214,3 - 215 [80] bhūtapūrvaṃ mahārāja ita ekanavate kalpe bhagavāṃ vipaśyī nāma tathāgato loka udapādi vidyācaraṇasamampannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān | sa bandhumatīṃ rājadhānīm upaniḥsṛtya viharati bandhumatīyake dāve | Sva Roy 215,1 - 216,1 [81] tena khalu samayena bandhumatyāṃ rājadhānyāṃ karṇo nāma sārthavāhaḥ prativasaty āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇapratisparddhī bandhumatyāṃ rājadhānyāṃ agrakulikas tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītaṃ | sa tayā sārddhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ patnī āpannasattvā samvṛtā yāvat karṇaḥ sārthavāhaḥ pañcavaṇikaśataparivāro mahāsamudram avatīrṇaḥ || Sva Roy 216,1 - 218,2 [82] sa ca garbho yathā vṛddhisu gacchati | tathā karṇasya sārthavāhasya yad āvārīgataṃ kṣetragataṃ deśāntaragataṃ vārthajātaṃ tatra kiñcid agninā dagdhaṃ kiñcic caurair apahṛtaṃ kiñcit pauruṣeyā gṛhītvā niḥpalānāḥ | yāvat sārthavāhapatnī paripūrṇe kāle prasūtā dārako jātaḥ kṛṣṇacchavir atyantavirūpo 'ṣṭādaśabhir avalakṣaṇair dūṣitagātras tasya kāyān mukhāc ca tādṛśo 'tyantaviraso gandhaḥ pravātum ārabdho yaṃ ghrātvā tadgṛhasthāḥ parijanāḥ paraṃ vaimukhyam upagatāḥ | tasya dārakasya jātamātrasya tasmin gṛhe 'gniḥ prādurbhūto yena tad gṛhaṃ niravaśeṣañ ca svāpateyaṃ dagdhaṃ | sārthavāhapatnī kathañcid dārakam ādāya tasmād gṛhān nirgatā | yadā ca so 'gnis tad gṛhaṃ niravaśeṣañ ca svāpateyaṃ dagdhvā svayam eva nirvāṇaḥ | tadā sārthavāhapatnī tatrārddhabhagne khaṇḍāvavarake praviśya paṭārddhaṃ pṛthivyāṃ prasārya dārakaṃ śāyitvā dīrgham uṣṇañ ca niḥśvasya karṇaṃ sārthavāham anusmṛtya rodituṃ pravṛttā | hā kaṣṭam īdṛśo me viparyayaḥ samupasthita iti | Sva Roy 218,2 - 219,4 [83] karṇasya sārthavāhasya ye dāsīdāsakarmakarapauruṣeyās te tāṃ vipattiṃ dṛṣṭvā yāmo mā vayam api vinaṅkṣyāma iti bhītāḥ karṇasya sārthavāhasya patnīm apahāya niḥpalānāḥ | tatraikā preṣyadārikā saṃlakṣayati | mayā karṇasya sārthavāhasya gṛhe naikaprakārā sampad anubhūtā | na mama pratirūpaṃ syād yad aham asyām avasthāyāṃ sārthavāhapatnīm anātham ekākinīṃ cchorayitvā niḥpalāyeyam iti | saivaikā sārthavāhapatnyāḥ pārśve 'vasthitā | tasyāś ca sārthavāhapatnyāḥ sarvan tat svāpateyam agninā dagdham ekadaivasikam api bhoktavyan nāsti | Sva Roy 219,4 - 221,3 [84] tataḥ sā preṣyadārikā kakarṇasya sārthavāhasya ye suhṛtsambandhibāndhavās teṣāṃ sakāśaṅ gatvā kathayati bhavantaḥ | karṇasya sārthavāhasya patnyā idṛśy avasthā varttate | yogodvahanaṃ kuruteti | yata eva te tasyā yogodvahanaṃ kartum ārabdhās tata evaiteṣām api kuleṣv anarthaśatāni prādurbhūtāni | tair upalakṣitam ayaṅ karṇasya sārthavāhasya putro 'tyantaṃ na maṅgalo 'syāpuṇyasāmarthyāt karṇasya sārthavāhasya sarvo gṛhavibhavādivistaro vināśaṅ gatas tad yadi vayam apy asya yogodvahanaṃ kariṣyāmo 'smākam api gṛheṣu na cirād eveyam īdṛśy avasthā bhaviṣyati | tadyathā karṇasya sārthavāhasya | sarvathā na tasya yuktaṃ nāmāpi grahītum api tu taiḥ sā preṣyadārikābhihitā na bhūyas tvayāsmanniveśanāny upasaṃkramitavyānīti || Sva Roy 221,3 - 222,4 [85] sā tair nirbhatsitā cintayām āsa | idānīṃ sārthavāhapatnī sarveṇa sarvaniśakrandā jātā | katham atra pratipattavyam | athavā gṛhīto 'yaṃ mayā bhāraḥ sutarām evādhunā sārthavāhasya patnī paripālayitavyeti | tataḥ paragṛhāṇi gatvā bhṛtakayā karma kartum ārabdhā | tatra ca yan mūlyaṃ labhate tena sārthavāhapatnīm ātmānañ ca dārakañ ca poṣayitum ārabdhā | tasya ca dārakasya paramavirūpatvād virūpa iti nāma vyavasthāpitaṃ | daivāt sā preṣyadārikā pratidivasam apacīyamānaṃ mūlyaṃ pratilabhate | tatas te trayaḥ prāṇino 'ti kṛcchreṇa yāpayitum ārabdhāḥ || Sva Roy 222,4 - 224,5 [86] sārthavāhapatnī saṃlakṣayati | ahaṃ hi sarvair dāsīdāsakarmakarapauruṣeyaiḥ suhṛtsambandhibāndhavaiś ca parityaktā yata kiñcin mama jīvitaṃ sarvaṃ tadenāṃ preṣyadārikām āgamya | eṣā hi me mātṛkalpā snehena | tat kiyantaṃ kālam ekākinī karma kurvāṇā sā parikhedaṃ gamiṣyati | yāvac ca mūlyaṃ labhate | tāvatā na śakyate yāpayituṃ | tad aham api svakarmāparādham anubhavāmy aham api bhṛtikayā karma karomīti vicintya tayā preṣyadārikayā saha paragṛhāṇi gatvā bhṛtikayā karma kartum ārabdhā sā paramasukumārā kṣudduḥkhādiparipīḍitā ca karma kurvāṇā muhur muhur moham upagacchati | tataś ca parikhinnā dīrgham uṣṇañ ca niḥśvasya karṇaṃ sārthavāham anusmṛtya rodituṃ pravṛttā | hā kaṣṭam īdṛśo me viparyayaḥ samupasthito yan nāma sakalanagarotkṛṣṭā śrīsampadam anubhūyedānīm ihaiva janmani sakalanagara-uttamā bhūtvā paragṛheṣu bhṛtikayā karma kurvāṇā mahad duḥkhadaurmanasyaṃ pratyanubhavāmīti | Sva Roy 224,5 - 227,228 [87] tāñ ca tathā duḥkhaparipīḍitāṃ rudantīm ālokya sā preṣyadārikā rodituṃ pradattā | hā kaṣṭam ihaiva janmani sārthavāhapatnī kāśiśūkṣmātivicitrām varadhāraṇī vividhasurabhigandhakusumamālāvibhūṣitagātrī | naikasugandhadravyayojitamukhavāsakāvāsitakapolā apsarasa iva nandanavanodyānagatā | annapānavastrālaṅkārādibhir dāsīdāsakarmakarapauruṣeyasuhṛtsambandhibāndhavādīn yathārhaṃ samvibhajya_ idānīm ihaiva janmani uddhṛtaśiraskā malapaṭaladigdhagātrī kṣudduḥkhādiduḥkhena pariśuṣkasarvagātrāvayavā saṭitasāṭakātyantamalinena khaṇḍacoṭakena yūkāśataniketabhūtena pracchāditakaṭipradeśā sakalanagarādhamā bhūtvā paragṛheṣu bhṛtikayā karma kurvāṇā mahad duḥkhadaurmanasyaṃ pratyanubhavaty aho bhāgyaviparyayaḥ | aho cañcalā bhogasampadaḥ | aho karmaṇāṃ vaicitryam ity āha ca | paṭaṃśukādīn prāvṛtya sarvālaṅkārabhūṣitā | apsarā iva yā pūrvam idaṃ rathyāmukhaṅ gatā |1| tad evaṃ sāmprataṃ yātā saiva bhāgyaviparyayāt | nivāsya maladagdhāṅgī saṭitaṃ khaṇḍacoṭakaṃ |2| devakanyeva yā pūrvaṃ puṃsāṃ netrāmṛtaṃ hy abhūt | pretīṃ vā sāṃprataṃ dṛṣṭvā tām evodvijate manaḥ |3| yā pūrvan dhanasampattyā nagarasyottamābhavat | kṛpaṇānām api gatā saivādyātyantahīnatāṃ |4| paribhuktavatī hṛṣṭā yā mahāsampadaṃ purā | imām adya daśāṃ prāpya saiva śocati duḥkhinī |5| aho saṃsāradaurātmyam aho sampadanityatā | yad evaṃ sukhitā bhūtvā duḥkhabhājanatāṅ gateti |6| Sva Roy 228,1 - 231,5 [88] tataḥ sārthavāhapatnī tayā preṣyadārikāyā saha anayānupūrvyā paragṛheṣu bhṛtikayā karma kartum ārabdhā | virūpasya ca kumārasyāpuṇyādhipatyena prātidivasam apacīyāmānaṃ mūlyaṃ labhate | yāvad apareṇa samayenā sūryāstaṃ divasaṃ karma kārayitvā na kiñcil labhyate | yāvat karma 'pi na kaścit kārayati | yāvat sārthavāhapatnī tatyā preṣyadārikayā saha sañjalpaṃ kartum ārabdhā | apīdānīṃ karmāpi na kaścit kārayati | sarvathā bhikṣām aṭāma iti | te mallakam ādāya bhikṣām aṭitum ārabdhā | yadā ca virūpaḥ kumāraḥ paryaṭituṃ samartho jātaḥ tadā tasya mātrābhihitaṃ putra tvam idānīṃ svayam eva bhikṣām aṭitvā bhuṅkṣveti | tayā tasya mallako dattaḥ | sa taṃ mallakam ādāya vīthīm avatīrṇaḥ | tañ cātikṛṣṇaṃ virasacchavim atyantavirūpam aṣṭādaśabhir avalakṣaṇair vidūṣitagātram avalokya loko 'tyantavimukho jāto 'dhomukhaḥ prakrāmati | sa yeṣāṃ gṛhadvāraṃ gacchati te tasya tad ativirasaṃ kāyād gandham āghrāya sahasaiva nāśāpuṭadvayaṃ pidhāya kāṣṭhapāṣāṇaśarkarādibhis tāḍayitvā niṣkāśayanti śīghram asmād gaccheti | sa jaṅgama iva nagaravistārajambāle yatra yatra gacchati tatra tatra kāṣṭhapāṣāṇaśarkarādibhis tāḍayitvā niṣkāśyate | saikabhiṣām apy alabdhvā kāṣṭhapāṣāṇaśarkarādibhis tāḍitas tena mallakena bhagnena krandamāno mātur antikam āgatya bhṛśataramanyumān bhūtvā vikroṣṭum ārabdhaḥ | tataḥ sā taṃ dṛṣṭvodvignā urasi prahāraṃ dattvā kathayati | hā kaṣṭaṃ kasya te putra aparāddhan tu kim bhavet | kṛpām apāsya yenaivaṃ prahṛtaṃ tvayi duḥkhite |1| tato virūpaḥ kumāraḥ sasvaraḥ prarudann uvāca | yeṣāṃ yeṣāṃ gṛhadvāram ahaṃ gacchāmi yācituṃ | te te kaṭhallapāṣāṇaiḥ kāṣṭhādyais tāḍayanti mām iti |2| Sva Roy 231,5 - 234,235 [89] tac chrutvā sārthavāhapatnī virūpaṃ kumāraṃ kaṇṭhe pariṣvajya sasvaraṃ prarudantī provāca | nūnaṃ kṛtaṃ tvayā ghoraṃ pāpaṃ putrānyajanmaṣu | bhṛśan nirādho 'pi yenaivaṃ tāḍyase paraiḥ |1| dhik kaṣṭaṃ bhoḥ | imam atyantavirasaṃ saukhyavivarjitaṃ | dīnaṃ yācantam ālokya kṛpotpannā na cetasi |2| hā hatāsmi vinaṣṭāhaṃ kena te putra mallakaḥ | bhagno bhagnaśarīreṇa bhikṣāmātropajīvinaḥ |3| pitrā mātrā vimuktasya muktasya ca gṛhāśramāt | kena putra dayāṃ hitvā tava bhagno 'dya mallakaḥ |4| utsannasarvatantrasya varjitasya suhṛjjanaiḥ | mitran nātho guruś caiva bhagnas te kena mallakaḥ |5| hā putra kena vā vīryaṃ tvayi darśitam āture | dīne ca hā hato 'si putraka hataḥ pūrvakarmaṇā svena |6| hā putra mṛdu śūraḥ kaḥ kasya kṛpā nāvagāhatehṛdayaṃ | pāṣā