Phạn tạng (Sanskrit Canon)divav33u.htmNguyên tác: Sanskrit
Bổn Sanh Sa-để-la Túc (Śārdūlakarṇāvadāna = Divyāvadāna 33)
Chuyện bổn sanh (Avadāna/Jātaka) kể về tiền thân và hành trạng của đức Phật và các đệ tử. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 4 / 5 (50.000 ký tự/trang)
ra^lābhaṃ dhruvaṃ vadet/ u3.9cd/.nāsa^agre jātenāpnoti gandha^bhogān abhīpsitān// u3.10ab/.uttaroṣṭhe tathādhare ca^anna^pānaṃ śubha^aśubhaṃ/(p.152) u3.10cd/.cibuke hanudeśe ca dhanaṃ gāvaḥ satāṃ śriyaḥ// u3.11ab/.gale tu dānam āpnoti pānam ābharaṇāni ca/ u3.11cd/.śiraḥ^sandhau ca grīvāyāṃ śiraśchedanam ādiśet// u3.12ab/.jāto +ayaṃ śiraso mūle hanuni ca dhana^kṣayaḥ/ u3.12cd/.bhaikṣacaryā bhavet sandhau hṛdaye priya^saṅgamaḥ// u3.13ab/.pṛṣṭhe tu duḥkhaśayyāyai; anna^pānakṣayāya ca/ u3.13cd/.pārśve tu sukha^śayyāyai stane tu sutajanyatā// u3.14ab/.jātena śivam āpnoti na ca^apriya^samāgamaḥ/ u3.14cd/.bāhvoḥ śatru^vināśāya yuktaṃ strī^lābha; eva ca// u3.15ab/.dadāty ābharaṇaṃ jātaḥ prabāhvoḥ kurpare kṣudhā/ u3.15cd/.maṇibandhe niyamanamaṃsābhyāṃ harṣa; eva ca// u3.16ab/.saubhagaṃ dhana^lābhaṃca jātaḥ pāṇau dadāti ca/ u3.16cd/.puṣpito hy ekadeśe tu daśaneṣu nakheṣu ca// u3.17ab/.jātena hṛdi jānīyād bhrātṛputrasamāgamaṃ/ u3.17cd/.jaṭhare soma^dānāya nābhyāṃ strī^lābham ādiśet// u3.18ab/.jaghane vyasanaṃ vidyān nārya dauḥśīlyam eva ca/ u3.18cd/.putrotpattis tu vṛṣaṇe liṅge bhāryā tu śobhanā// u3.19ab/.pṛṣṭhānte sukha^bhāgitvaṃ sphici ca^api dhana^kṣayaḥ/ u3.19cd/.ūrujātāś ca piṭakā dhana^saubhāgyadāyakāḥ// u3.20ab/.jānau śatru^bhayaṃ vidyāt tathā^eva ca dhana^kṣayaṃ/ u3.20cd/.jānu^saṃdhau vijānīyān meḍhrake hy atha jātakaiḥ/ u3.20ef/.vijayaṃ jñāna^lābhaṃ ca putra^janma vinirdiśet// u3.21ab/.strī^lābhaṃ vakṣasi ca^eva bhaved anyo nirarthakaḥ/ u3.21cd/.jaṅghāyāṃ parasevā tu paradeśāt tu bhujyate// u3.22ab/.maṇibandhe tu piṭako bandhanaṃ nirdiśed dhruvaṃ/(p.153) u3.22cd/.parivādhaṃ sa labhate bandhanaṃ ca na saṃśayaḥ/ u3.22ef/.pārśve gulphe ca jānīyāc chastreṇa maraṇaṃ dhruvaṃ// u3.23ab/.aṅgulīṣu dhruvaṃ śoko vyādhiś ca^aṅguliparvasu/ u3.23cd/.pravāsaṃ pravasen nityaṃ tathā^eva^uttarapādake// u3.24ab/.yasya pāda^tale jātas tathā hasta^tale +api ca/ u3.24cd/.dhanaṃ dhānyaṃ sutā gāvaḥ striyo yānāni ca^apnuyāt// u3.25ab/.snigdhaṃ snigdheṣu vijñeyaṃ caleṣu ca calaṃ phalaṃ/ u3.25cd/.sthāna^sthe vipulaṃ dadyāt phalaṃ nṛṇāṃ śubhodayaṃ// u3.26ab/.vivarṇo viparītaś ca phalaṃ sarvaṃ prayacchati/ u3.26cd/.puṃsāṃ madhye ye snigdhāś ca deśe dakṣiṇataś ca ye/ u3.26ef/.tathā ca^abhyantare ca^eva sthāne tu pratipūjitāḥ// u3.27ab/.strīṇāṃ mṛduṣu deśeṣu vaktrān teṣu ca parvataḥ/ u3.27cd/.tattvaṃ vijñāya pinyānaṃ sthānaṃ varṇaṃ ca janma ca// u3.28ab/.sthāna^asthānaṃ ca matimān vikāraṃ gatim eva ca/ u3.28cd/.ādiśet tu naraḥ paścād yatha^evaṃ samudāhṛtaṃ// u3.29ab/.vāmabhāge tu nārīṇāṃ vijñeeyāḥ piṭakāḥ śubhāḥ/ u3.29cd/.dakṣiṇe tu manuṣyāṇāṃ bhavanti hy artha^sādhakāḥ// u3.30ab/.viparītās tu piṭakā moghās tu bahavaḥ smṛtāḥ/ u3.30cd/.yathoktānaṃ ca sandhisthāḥ sarve viphaladāḥ smṛtāḥ// u3.31ab/.siddhāḥ dhruvā vraṇā bhidyās tathā sadyaḥ^kṛtāś ca ye/ u3.31cd/.dharma^kīlasamāś ca^eva sarve te piṭakāḥ smṛtāḥ// u3.32ab/.guṇadoṣāś ca sarveṣāṃ tathā^apy^anye prakīrttitāḥ/ u3.32cd/.ity āha bhagavāṃs triśaṅkuḥ śiṣyebhyo nitya^darśanaṃ// u3.33ab/.na nakhena na śastreṇa na^āyasena kathaṃcana/(p.154) u3.33cd/.kāñcanena suvarṇena dahed viprāṃś ca bhojayed// u3.34/.ayaṃ bhoḥ puṣkarasārin piṭakādhyāya^nāma^adhyāyaḥ/ u3.35/.atha khalu bhoḥ puṣkarasārin svapna^adhyāyaṃ vyākhyāsyāmi/ tac chrūyatāṃ/ atha kiṃ/ kathayatu bhagavān/ u4 svapna^adhyāyaḥ u4.1ab/.śubha^aśubhaṃ ca svapnānāṃ yat phalaṃ samudāhṛtaṃ/ u4.1cd/.devatā^brāhmaṇau gāvau bahniṃ prajvalitaṃ tathā/ u4.1ef/.yas tu paśyati svapna^ante kuṭumbaṃ tasya vardhate// u4.2ab/.yas tu paśyati svapna^ante rājānnaṃ kuñjaraṃ hayaṃ/ u4.2cd/.suvarṇaṃ vṛṣabhaṃ ca^eva kuṭumbaṃ tasya vardhate/ u4.3ab/.sārasāṃś ca śukān haṃsān krauñcān śvetāṃś ca pakṣiṇaḥ/ u4.3cd/.yas tu paśyati svapne vai kuṭumbaṃ tasya vardhate/ u4.4ab/.samṛddhāni ca śasyāni navāni surabhīṇi ca/ u4.4cd/.padminīṃ puṣpitāṃ ca^api purṇa^kumbhāṃs tathā^eva ca// u4.5ab/.prasannam udakaṃ ca^eva puṣpāṇi vividhāni ca/ u4.5cd/.yas tu paśyati svapna^ante kuṭumbaṃ tasya vardhate// u4.6ab/.pāṇau pāde +atha vā jānau śasterṇa dhanuṣā^api vā/ u4.6cd/.prahārā yasya dīyante tasya^ambaro +abhivardhate// u4.7ab/.tārā^candramasau sūryaṃ nakṣatrāṇi grahāṃs tathā/ u4.7cd/.yas tu paśyati svapna^ante kuṭumbaṃ tasya vardhate// u4.8ab/.aśva^pṛṣṭhaṃ gaja^skandhaṃ yānāni śayanāni ca/ u4.8cd/.yo +abhirohati svapna^ante mahad^aiśvaryam āpnuyāt// u4.9ab/.patitaś ca^aruhed bhūyas tatrasthaś ca vibudhyate/(p.155) u4.9cd/.aiśvarya^dhana^lābhāya naṣṭa^lābhāya nirdiśet// u4.10ab/.goyutaṃ ca rathaṃ svapne hayaṃ vā yo +abhirohati/ u4.10cd/.tatrasthaś ca vibudhyeta; aiśvaryam adhigacchati// u4.11ab/.prapātaṃ parvataṃ ca^eva yo +abhirohati mānavaḥ/ u4.11cd/.tatrasthaś ca vibudhyeta; aiśvaryam adhigacchati// u4.12ab/.āsane śayane yane śarīre +atha gṛhe kṣayaḥ/ u4.12cd/.yeṣām ārohaṇaṃ śastaṃ teṣām ārohaṇāt kṣayaḥ/ u4.12ef/.yeṣām ārohaṇād doṣās teṣām ārohaṇād guṇāḥ// u4.13ab/.tri^sāhasraṃ bhavet kaṇṭhe daśa śīrṣasya chedane/ u4.13cd/.rājyaṃ śata^sahasraṃ vā labhate śīrṣa^bhakṣaṇe// u4.14ab/.śuṣkāṃ nadīṃ hradaṃ vā^api śūnya^āgāra^praveśanaṃ/ u4.14cd/.śuṣka^udapāna^ṃ tu labhate svapne dṛṣṭvā dhruvaṃ bhayaṃ// u4.15ab/.śṛgālaṃ mānuṣaṃ nagnaṃ godhā^vṛścika^sūkaraṃ/ u4.15cd/.ajāṃ vā paśyataḥ svapne vyādhi^kleśaṃ vinirdiśet// u4.16ab/.kākaṃ śyenam ulūkaṃ vā gṛdhraṃ vā^apy atha vartakaṃ/ u4.16cd/.mayūraṃ paśyataḥ svapne tasya vyasanam ādiśet// u4.17ab/.nagnaṃ paśyati hy ātmānaṃ pāṃśunā dhvastam eva vā/ u4.17cd/.kardamena^upaliptaṃ vā vyādhi^kleśam avāpnuyāt// u4.18ab/.kuṇḍthāḥ striyo +atha saṃlokya caurān dyūta^karāṃs tathā/ u4.18cd/.kuśīlāṃś cāraṇān dhūrtān svapne dṛṣṭvā dhruvaṃ bhayaṃ// u4.19ab/.vami^mūtra^purīṣāṇi virekaṃ vasāno janaḥ/ u4.19cd/.udvartanaṃ vā kurvāṇaḥ svapna^ante rogam arcchati// u4.20ab/.dhvajaṃ chatraṃ vitānaṃ vā svapna^ante yasya dhāryate/ u4.20cd/.tatrastho +api vibudhyeta mahad^aiśvaryam ādiśet// u4.21acd/.antrais tu yasya nagaraṃ samantāt parivāryate/(p.156) u4.21cd/.grasate candra^sūryau tu mahad^aiśvaryam ādiśet// u4.22ab/.manuṣyaṃ bhūmi^bhāgaṃ vā svapna^ante grasate yadi/ u4.22cd/.hradaś ca vā samudro +ayaṃ mahad^aiśvaryam āpnuyāt// u4.23ab/.dhanuḥ praharaṇaṃ śastraṃ raktam ābharaṇaṃ dhvajaṃ/ u4.23cd/.kavacaṃ vā labhet svapne dhana^lābhaṃ vinirdiśet// u4.24ab/.prapātaṃ parvataṃ tālaṃ vṛṣabhaṃ kuñjaraṃ hayaṃ/ u4.24cd/.toraṇaṃ nagaraṃ dvāraṃ candra^ādityau satārakau/ u4.24ef/.svapne prapatitau dṛṣṭvā rājñāṃ vyasanam ādiśet// u4.25ab/.udayaṃ candra^sūryāṇaṃ svapne dṛṣṭaṃ praśasyate/ u4.25cd/.tayor astaṃ gataṃ dṛṣṭvā rājño vyasanam ādiśet// u4.26ab/.śmaśāna^vṛkṣa^yūpaṃ vā naro yady abhirohati/ u4.26cd/.valmīkaṃ bhasma^rāśiṃ vā svapne vyasanam ādiśet// u4.27ab/.kṛṣṇa^vastrā tu yā nārī kālī kāmayate naraṃ/ u4.27cd/.karavīra^srajā svapne tadantaṃ tasya jīvitaṃ// u4.28ab/.tamasi praviśet svapne śambhor vā ca^amaraṃ tathā/ u4.28cd/.vṛkṣād vā prapatet svapne maraṇaṃ tasya nirdiśet// u4.29ab/.vṛkṣāṃ kāṣṭhaṃ tṛṇaṃ vā^api virucaṃ yas tu paśyati/ u4.29cd/.svapne śīrṣaṃ śarīraṃ vā maraṇaṃ tasya nirdiśet// u4.30ab/.devo vā varṣate yatra yatra ca^eva^aśaniḥ patet/ u4.30cd/.bhūmir vā kampate yatra svapne vyasanam ādiśet// u4.31ab/.candra^ādityau yadi svapne khaṇḍau bhinnau ca paśyati/ u4.31cd/.patitau patamānau vā cakṣus tasya vinaśyati// u4.32ab/.kāṣāya^prāvṛtāṃ muṇḍāṃ nārīṃ malina^vāsasaṃ/ u4.32cd/.nīla^rakta^ambarāṃ dṛṣṭvā; āyāsam adhigacchati// u4.33ab/.trapu^sīse; ayastāmraloharajatam añjanaṃ/(p.157) u4.33cd/.labdhvā tu puruṣaḥ svapne dhana^nāśaṃ samarcchati// u4.34ab/.gāyantī vā hasantī vā nṛtyantī vā vibudhyate/ u4.34cd/.vāditravādyamānair vā; āyāsaṃ tatra nirdiśet// u4.35ab/.kardame yadi vā paṅke sikatāsvavasīdati/ u4.35cd/.tatrastho vā vibudhyeta vyādhiṃ samadhigacchati// u4.36ab/.aṣṭāpadair athānyair vā krīḍej jaya^parājaye/ u4.36cd/.krīḍed akuśalāṅkair vā svapne dṛṣṭvā dhruvaṃ kaliḥ// u4.37ab/.āsane śayane yane vāstre sābharaṇe gṛhe/ u4.37cd/.naṣṭe bhraṣṭe viśīrṇe vā; āyāsam adhigacchati// u4.38ab/.surāmaireyapānāni śārkaram āsavaṃ madhu/ u4.38cd/.pivate puruṣaḥ svapne; āyāsam adhigacchati// u4.39ab/.prasanne +ambhasi ca^ādarśe chāyāṃ paśyati nātmanaḥ/ u4.39cd/.utpadyate dhruvaṃ tasya skandha^nyāso na saṃśayaḥ// u4.40ab/.abhīkṣṇaṃ varṣate devo jalaṃ pāṃśum atha^api vā/ u4.40cd/.aṅgāraṃ vā^api varṣeta maraṇaṃ tatra nirdiśet// u4.41ab/.jana^ghātaṃ vijānīyāt tatra deśe mahā^bhayaṃ/ u4.41cd/.rajju jālena vā svapne para^cakrād vinirdiśet// u4.42ab/.udakena samantād vai nagaraṃ parivāryate/ u4.42cd/.jālenānyena vā svapne para^cakra^udgamo bhavet// u4.43ab/.taila^kardama^lipta^aṅgo rakta^kaṇṭha^guṇo naraḥ/ u4.43cd/.gāyate hasate ca^eva prahāraṃ tasya nirdiśet// u4.44ab/.yaṃ kṛṣṇa^vasanā nārī; ārdrā vā malinātha vā/ u4.44cd/.pariṣvajet naraṃ svapne bandhanaṃ tasya nirdiśet// u4.45ab/.kṛṣṇa^sarpo yadi svapne hy abhirohati yaṃ naraṃ/ u4.45cd/.gātrāṇi veṣṭayed vā^api bandhanaṃ tasya nirdiśet// u4.46ab/.latābhiḥ sthāṇu^vṛndair vā yantrai vā parivāryate/(p.158) u4.46cd/.svapna^ante puruṣo yas tu bandhanaṃ tasya nirdiśet// u4.47ab/.yantrāṇi yadi sarvāṇi vāgurābandhanāni vā/ u4.47cd/.yasya chidyeran svapna^ante bandhanāt sa vimucyate// u4.48ab/.viṣamāṇi ca nimnāni parvatān nagarāṇi ca/ u4.48cd/.yas tu paśyati svapna^ante kṣipraṃ kleśād vimucyate// u4.49ab/.pūtanā vā piśācā vā duścalā malinā^atha vā/ u4.49cd/.evaṃrūpāṇi rūpāṇi dṛṣṭvā svapne dhruvaṃ kaliḥ// u4.50ab/.susnātaṃ ca suveśaṃ ca sugandhaṃ śukla^vāsasaṃ/ u4.50cd/.puruṣaṃ vā^atha nārīṃ vā dṛṣṭvā svapne mahat^sukhaṃ// u4.51ab/.tṛṇaṃ vṛkṣama atho kāṣṭhaṃ virūḍhaṃ yatra dṛśyate/ u4.51cd/.gṛhe vā yadi vā kṣetre kṣipraṃ dravya^kṣayo bhavet// u4.52ab/.bhadrāsane vā^śbhyāsīno śayane vā susaṃskṛte/ u4.52cd/.naro vā labhate nārīṃ nārī vā labhate naraṃ// u4.53ab/.naraḥ śuklam atho vastraṃ śukla^gandha^anulepitaṃ/ u4.53cd/.svapna^ante yas tu paśyeta strī^lābhaṃ tasya nirdiśet// u4.54ab/.yas tu hy annāni paśyeta bhūṣaṇaṃ nigaḍais tathā/ u4.54cd/.naras tu labhate bhāryāṃ nārī vā labhate patiṃ// u4.55ab/.mekhalāṃ karṇikāṃ mālāṃ strīṇām ābharaṇāni ca/ u4.55cd/.labdhvā naro labhed bhāryāṃ nārī ca labhate patiṃ// u4.56ab/.kuñjaraṃ vṛṣabhaṃ nāgaṃ candra^ādityau satārakau/ u4.56cd/.abhivadeta yā nārī patiṃ sā labhate +acirāt// u4.57ab/.eṣām anyatamaḥ kuṣau praviśec ca yadi striyāḥ/ u4.57cd/.sā kāle sarva^pūrṇa^aṅgaṃ śrīmat^putraṃ prasūyate// u4.58ab/.phalāni ca samagrāṇi vanāni haritāni ca// u4.58cd/.svapna^ante labhate nārī śrīmat^putraṃ prasūyate// u4.59ab/.utpalaṃ kumudaṃ padmaṃ puṇḍarīkaṃ sakuḍmalaṃ/(p.159) u4.59cd/.labdhā nārī tu svapna^ante śrīmat^putraṃ prasūyate// u4.60ab/.upāyana^sūtrayor antaḥ sajjaṃ tatra tu piṇḍakaṃ/ u4.60cd/.svapne yā labhate nārī sā^api putraṃ prasūyate/ u4.60ef/.yamaṃ tu bhājanaṃ ca^api yamaṃ tu sā prasūyate// u4.61ab/.mlāyantīm atha grīṣmān te taruṇīm ātmikām api/ u4.61cd/.śuṣkāṃ dṛṣṭvā tathā svapne svapakṣa^maraṇaṃ bhavet// u4.62ab/.bāhavo yasya vardhante cakṣur aṅgulayo +api vā/ u4.62cd/.jñātayo tasya vardhante śatruṇāṃ maraṇaṃ bhavet// u4.63ab/.badhyante bāhavo yasya cakṣuś ca vyākulaṃ bhavet/ u4.63cd/.bāhur vā prapated yasya sva^pakṣa^maranaṃ bhavet// u4.64ab/.devo vā yadi vā preto nāryā vastraṃ phalāni vā/ u4.64cd/.svapne prayacchate yasyāḥ putras tasyāḥ prajāyate// u4.65ab/.apakṛṣṭo rudanyo vā nagno +atha malinaḥ kṛśaḥ/ u4.65cd/.krodhaṃ va (lacuna) vinirdiśet// u4.66ab/.carma yantraṃ gaṇitaṃ vā kīlaṃ vā^atha kilāṭakaṃ/ u4.66cd/.svapne labdhvā ca prāpnu[jānī]yād dhruvaṃ vastra^āgamo bhavet// u4.67ab/.amānuṣo +atha rājā vā devaḥ preto +atha brāhmaṇaḥ/ u4.67cd/.svapne yathā te jalpa^nti sa tathā^artho bhaviṣyati// u4.68ab/.(lacuna) pūrvavicintitaṃ/ u4.68cd/.yac ca^anusmarate dṛṣṭvā yac ca^api bahu paśyati// u4.69ab/.abhyutthito yathā mārge svapna^ante pratibudhyate/ u4.69cd/.viṣamaṃ vā tathā^adhvānaṃ chidraṃ vā pratipadyate// u4.70ab/.agniṃ prajvalitaṃ taptaṃ śamitvā tu praśasyate/(p.160) u4.70cd/.gṛhāṇāṃ karaṇaṃ śastaṃ bhedanaṃ na praśasyate// u4.71ab/.nirmalaṃ gaganaṃ śastaṃ sameghaṃ na praśasyate// u4.71cd/.prasannam udakaṃ śastaṃ kaluṣaṃ na praśasyate/ u4.72ab/.adhvānaṃ gamanaṃ śastaṃ na kvacit saṃnivartanaṃ/ u4.72cd/.suvarṇa^darśanaṃ śastaṃ dhāraṇaṃ na praśasyate// u4.73ab/.māṃsasya darśanaṃ sādhu bhakṣaṇaṃ na praśasyate/ u4.73cd/.madyasya darśanaṃ śastaṃ pānaṃ tu na praśasyate// u4.74ab/.pṛthivī haritā śastā vivarṇā na praśasyate/ u4.74cd/.yānasya^ārohaṇaṃ śastaṃ patanaṃ na praśasyate// u4.75ab/.svapneṣu ruditaṃ śastaṃ hasitaṃ na praśasyate/ u4.75cd/.pracchanna^darśanaṃ śastaṃ nagnaṃ naiva praśasyate// u4.76ab/.mālyasya darśanaṃ śastaṃ dhāraṇaṃ na praśasyate/ u4.76cd/.gātraṃ vikartitaṃ sādhu prokṣitaṃ na praśasyate// u4.77ab/.mṛduḥ praśasyate vāto na^ativātaḥ praśasyate/ u4.77cd/.vyādhito malinaḥ śasto bhūṣito na praśasyate/ u4.77ef/.parvata^ārohaṇaṃ śastaṃ na tu tatra^avatāraṇaṃ// u4.78ab/.dhūmrā ghanā dundubhi^śaṅkha^śabdo vāto +abhra^vṛṣṭiś ca tathā samantāt/ u4.78cd/.sarva^sthirāṇāṃ ca calaś ca yaḥ syād ye ca^antare doṣa^kṛtā vikārāḥ// u4.79ab/.pūrveṣu rūpeṣu yathāvad iṣṭā rāja^rṣayo deva^gaṇāś ca sarve/ u4.79cd/.yad brāhmaṇa^gātra^vikartanaṃ ca; etāni sarvāṇy api śobhanāni// u4.80ab/.yat pūrva^rūpeṣu bhavet praśastaṃ duḥsvapnam etāni śamaṃ nayanti/ u4.80cd/.gāvaḥ pradānaṃ dvija^pūjanaṃ ca duḥsvapnam etena parijitaṃ syāt// u4.81ab/.devaṃ ca yaṃ bhaktigato manuṣyas taṃ tu parāṃś ca^arcayituṃ yateta/(p.161) u4.81cd/.svapnaṃ tu dṛṣṭvā prathame pradoṣe saṃvatsara^ante +asya vipākam āhuḥ// u4.82ab/.ṣaṇ^māsikaṃ yac ca bhaved dvitīye ṣaṭpākṣikaṃ yat tu bhavet tṛtīye/ u4.82cd/.adhyardha^māse taram eva yat syāt phalec caturthe rajanī^prabhāte// u4.83ab/.dvijottame vā tila^pātra^dānaṃ śānti^kriyāḥ svastyayana^prayogāḥ/ u4.83cd/.pūjā gurūṇāṃ parimiṣṭam annaṃ duḥsvapnam etāni vināśayanti// u4.84ab/.ayaṃ bhoḥ puṣkarasārin svapna^adhyāya^nāma^adhyāyaḥ/ atha khalu bhoḥ puṣkarasārinn aparam api svapna^adhyāyaṃ vyākhyāsyāmi/ tac chrūyatāṃ/ atha kiṃ/ kathayatu bhagavāṃs triśaṅkuḥ/ u5 aparaḥ svapna^adhyāyaḥ u5.1ab/.śubha^aśubhānāṃ svapnānāṃ yat phalaṃ samudāhṛtaṃ/ u5.1cd/.nimittaṃ yādṛśaṃ yasya śṛṇu vakṣyāmi tatvataḥ// u5.2ab/.jāgrato yadi vā trasto divā svapnāni paśyati/ u5.2cd/.na tu bhayaṃ bhavet tasya jānīyād eva buddhimān// u5.3ab/.yasya tu yo bhavec chatrur yasya vidheyam icchati/ u5.3cd/.svapne tu kalahaṃ dṛṣṭvā kṣipraṃ prītir bhaviṣyati// u5.4ab/.rajanyāṃ purime yāme yo +adrākṣīt sukha^duḥkhadaṃ/ u5.4cd/.adhvānaṃ cira^kālena tathā hy eṣa nivartate// u5.5ab/.madhyame bhavate naiva kṣipraṃ bhavati paścime/ u5.5cd/.vaivārgaṃ tvaritaṃ dṛṣṭvā strī^lābham abhinirdiśet// u5.6ab/.dṛṣṭvā jalacarān matsyān evaṃ jānīta buddhimān/ u5.6cd/.yat kiñcid ārabhiṣyāmi kṣipram eva bhaviṣyati// u5.7ab/.campāyāṃ dhṛṣaṇaṃ haste dhṛṣet svapna^antareṣu vā/ u5.7cd/.pratibuddho vijānīyād varṇam evaṃ bhaviṣyati// u5.8ab/.sarvāṇi khalu pānāni madhurāṇi sukhāni ca/ u5.8cd/.yas tu pibati svapna^ante sa ca lābhaiḥ prayujyate// u5.9ab/.śva^śṛgālair bhakṣyate +atra svapne saṃparivāryate/(p.162) u5.9cd/.pratibuddhas tu jānīyāt śatrur eva pramūrcchati// u5.10ab/.upari kākā gṛdhrāś ca dhāvanty upari yānti ca/ u5.10cd/.pratibaddho vijānīyāc chatrur mā vadhayiṣyati// u5.11ab/.yasya para^gṛha^śvāno dvāre mūtraṃ prakurvate/ u5.11cd/.pratibuddho vijānīyād bhāryā me jāram icchati// u5.12ab/.ekaś ca dharaṇau pādo dvitīyaḥ śirasi sthitaḥ/ u5.12cd/.pratibuddho vijānīyād rājya^lābho bhaviṣyati// u5.13ab/.samudraṃ yadi paśyed vā pātum icchati tajjalaṃ/ u5.13cd/.pratibuddho vijānīyād rājya^lābho bhaviṣyati// u5.14ab/.vṛkṣaṃ parvatam āruhya nāgaṃ ca turagaṃ tathā/ u5.14cd/.pratibuddho vijānīyād rājya^lābho bhaviṣyati// u5.15ab/.yas tu svapna^antare paśyet pitṝn yān iha ca^anyathā/ u5.15cd/.tathā mātā pitā ca^eva tasya jīvanti te ciraṃ// u5.16ab/.yas tu svapna^antare paśyet keśa^śmaśrū^vikartitaṃ/ u5.16cd/.pratibuddho vijānīyād artha^siddhir bhaviṣyati// u5.17ab/.ānanaṃ ca^udake dṛṣṭvā madhye +agnau ca vidhāvitaṃ/ u5.17cd/.pratibuddho vijānīyād kula^vṛddhir bhaviṣyati// u5.18ab/.dhāvanaṃ laṅghanaṃ ca^eva grāmāṇāṃ parivartanaṃ/ u5.18cd/.pratibuddho vijānīyād ātmānaṃ śātitam iti// u5.19ab/.caurāṇām api sāmagrīṃ svapna^ante yas tu paśyati/ u5.19cd/.pratibuddho vijānīyād ātmānaṃ śātitam iti// u5.20ab/.kṛṣṇa^sarpa^gṛhītaṃ tu svapna^ante yas tu paśyati/ u5.20cd/.pratibuddho vijānīyāc chatrupīḍā bhaviṣyati// u5.21ab/.kaṭakān karṇikāś ca^eva haṃsa^keyūra^kuṇḍalaṃ/(p.163) u5.21cd/.yas tu ca^ābharaṇaṃ paśyed bandhu^vargo bhaviṣyati// u5.22ab/.kuḍye ca gṛha^prākāre dhāvatīha parasparaṃ/ u5.22cd/.nāvike dhana^saṃyoge; aṃgate kṣaṇayaṃ khajaḥ// u5.23ab/.yas tu svapna^antare paśyec ca^ātmānam agnitāpitaṃ/ u5.23cd/.pratibuddho vijānīyāj jvaraṃ kṣipraṃ bhaviṣyati// u5.24ab/.rājānaṃ kupitaṃ dṛṣṭvā; ātmānaṃ malinīkṛtaṃ/ u5.24cd/.pratibuddho vijānīyāt kuṭumbaṃ tasya naśyati// u5.25ab/.kāṣṭhabhāraṃ tṛṇaṃ ca^eva bahu^bhāram abhīkṣṇaśaḥ/ u5.25cd/.ātmanaḥ śiraso dṛṣṭvā guru^vyādhir bhaviṣyati// u5.26ab/.yastu bānara^yuktena gacchate pur imāṃ diśaṃ/ u5.26cd/.pratibuddho vijānīyād rātrir eṣā hy apaścimā// u5.27ab/.candra^sūryau ca saṃgṛhya pāṇinā parimārjati// u5.27cd/.pratibuddho vijānīyād ārya^dharmāgamo hi saḥ// u5.28ab/.sumanāṃ vārṣikaṃ [kīṃ] ca^eva kumudāny utpalāni ca/ u5.28cd/.yastu paśyati svapna^ante dakṣiṇīyasamāgamaḥ// u5.29ab/.brāhmaṇaṃ śramaṇaṃ dṛṣṭvā kṣapaṇaṃ suranāyakaṃ/ u5.29cd/.pratibuddho vijānīyād yakṣā me hy anukampakāḥ// u5.30ab/.rudhireṇa villiptasya snātvā caiva^ātma^lohitaiḥ/ u5.30cd/.pratibuddho vijānīyād aiśvaryādhisamāgamaḥ// u5.31ab/.mudgamāṣayavāṃś ca^eva dhānyaṃ jvalanadarśanaṃ/ u5.31cd/.yas tu svapna^antare paśyet subhikṣaṃ tatra nirdiśet// u5.32ab/.suvarṇaṃ ca tathā rūpyaṃ muktāhāraṃ tathāiva ca/ u5.32cd/.yas tu svapna^antare paśyan nidhiṃ tatra vinirdiśet// u5.33ab/.bandhanaṃ bahu dṛṣṭvā tu chedanaṃ kuṭṭanaṃ tathā/ u5.33cd/.pratibuddho vijānīyād artha^siddhir bhaviṣyati// u5.34/.ayaṃ bhoḥ puṣkarasārinn aparaḥ svapna^adhyāyaḥ/ u5.35/.atha khalu bhoḥ puṣkarasārin māsa^parīkṣā^nāma^adhyāyaṃ vyākhyāsyāmi/ tac chūyatāṃ/ kathayatu bhagavāṃs triśaṅkuḥ//(E)35 u6 māsa^parīkṣā (p.164) u6.1/.yadi phālgune māse nirghoṣa upari bhavet manuṣyāṇāṃ maraṇaṃ codayati/ navacandro lohita^ābhāso dṛśyate/ sarva^sasya^anutpattiṃ codayati/ yadi devo garjati prathamaṃ mahā^sasyāni bhavanti/ paścimasasyaṃ na bhavet/ kalahaṃ codayati/ u6.2/.yadi caitre māse devo garjati tadā sarva^sasya^samutpattiṃ codayati/ yadi candra^graho bhavati mahān sannipāto bhavati/ śūnyāni grāma^kṣetrāṇi bhaviṣyanti/ yadi nīhāraṃ bhūmiṃ chādayati subhikṣaṃ codayati/ u6.3/.yadi vaiśākhe māse devo garjati subhikṣaṃ codayati/ yadi pūrve paścime śaṅkhe candra^graho bhavati kṣemaṃ codayati/ yadi ca^ulkā^pāto bhavati yasmiṃś ca janapade nipatati tatra deśe pradhāna^puruṣasya vināśo bhavati/ yadi bhūmi^cālo bhavati subhikṣaṃ codayati/ u6.4/.yadi jeyṣṭhe māse devo garjati rogaṃ codayati/ yadi sūrya^graho bhavati manuṣyāṇāṃ vināśaṃ codayati/ pūrve paścime vā śaṅkhe yadi candrasya sūryasya kiñcin nimittaṃ lakṣyate tadā kṣemaṃ codayati/ yadi madhya^rātrau candra^graho bhavati manuṣyāṇām anyonya^ghātaṃ codayati/ yadi ca^upari nirghoṣo bhavati adhyakṣa^puruṣasya pīḍāṃ codayati/ para^cakrāgamaṃ ceti/ u6.5/.āṣāḍhe māse yadi sūrya^graho rucira^ābhāso bhavati subhikṣaṃ codayati/ yadi candra^graho bhavati rogaṃ codayati/ yadi vidyun niścarati kalpāṇaṃ codayati/ yadi nīhāraṃ bhūmiṃ chādayati/ u6.6/.śrāvaṇa^māse yadi sūrya^graho bhavati rājyaṃ parivartate/ yadi candra^graho bhavati prathame māse durbhikṣaṃ codayati/ śarabhaiḥ śobhana^śasyanāśo bhaviṣyati/ yadi (p.165) tārakā yatra deśe patanti tatra yuddhaṃ codayati/ yadi ca^atiśayaṃ bhūmi^cālo bhavati rogaṃ codayati/ yadi nirghoṣo bhavati tatra gṛhe yo gṛha^svāmī bhavati tasya vināśaṃ codayati/ atra ca māse +abhinavaṃ prāvaraṇaṃ na prāvaritavyaṃ/ āvāho vivāho na kartavyaḥ/ paribhūto bhavati/ u6.7/.yady aśvayuje māse devo garjati manuṣyāṇāṃ vināśanaṃ codayati/ yadi sūrya^uparāgo bhavati mahā^puruṣa^vināśaṃ codayati/ yadi pūrve yāme candrasya nimittaṃ dṛśyate subhikṣaṃ codayati/ yadi bhūmi^cālo bhavati ākulaṃ codayati/ pararājā deśaṃ haniṣyati/ tatra ca manuṣyā anyonyaṃ vadhayiṣyanti^iti codayati/ u6.8/.yadi kārttike māse devo varṣati mahad^ākulaṃ codayati/ prāṇakāś ca dhānyaṃ khādiṣyanti/ yady eka^antarūpaṃ vāto vāti tatra ca manuṣyā jalena vibhramiṣyanti/ mahā^ātmanaḥ puruṣasya vināśaṃ codayati/ yadi pūrve yāme utpāto bhavati mahā^varṣaṃ bhavati/ mahā^puruṣasya ca maraṇaṃ bhavati/ yadi nirghoṣo bhavati rogaṃ codayati/ u6.9/.yadi mārgaśīrṣe māsi devo garjati śasya^vināśo bhavati/ anyaś ca tatra svāmī bhavati/ yadi ca^ākāśe nirghoṣo bhavati yat pūrva^bhāgīyā manuṣyās teṣām āmayaṃ codayati/ yadi bhūmi^cālo bhavati yas tatra janapade pradhāna^puruṣo sa vadhān mokṣyati/ u6.10/.yadi pauṣe māse devo garjati prathame yāme janapada^nāśo bhavati/ dvitīye mahā^ātmanaḥ puruṣasya bandhanaṃ codayati/ prathame yāme ca yadi candra^uparāgo bhavati lohita^varṇaś ca dṛśyate udaka^āgamaṃ codayati/ mahā^ātmamanuṣyaṃ codayati/ yadi sūrya^graho bhavati śuddhapuruṣaṇāṃ raṇaṃ/ yadi tārakāḥ patantyo vidṛśyante tatra janapade ākulaṃ codayati/ yaty ākāśe nirghoṣo bhavati manuṣyāṇāṃ maraṇaṃ codayati/ yadi dvitīye nirghoṣo bhavati amnuṣyāś caurair hanyante/ yady atraiva māse tārakā utsṛṣṭā na candro dṛsyate sasyaṃ saṃcodayati/ yadi bhūmi^cālo bhavati mahāmanuṣyasya maraṇaṃ bhavati/ atraiva māse deva^sthānaṃ kartavyaṃ/ vṛkṣā ropayitavyāḥ/ sūlavāstu pratiṣṭhāpayitavyaṃ/ u6.11/.ayaṃ bhoḥ puṣkarasārin māsa^parīkṣā^nāma^adhyāyaḥ/(p.166) u6.12/.atha khalu bhoḥ puṣkarasārin khañjarīṭaka^jñānaṃ^nāma^adhyāyaṃ vyākhyāsyāmi/ tac chrūyatāṃ/ atha kiṃ/ kathayatu bhagavān triśaṅkuḥ//mchecked u7 khañjarīṭaka^jñānaṃ u7.1ab/.khañjarīṭaka^śāstraṃ vai parvate gandha^mādane/ u7.1cd/.kucarair dṛśyate saumya^kucarasya mahā^bhayaṃ// u7.2ab/.yāni tāni nimittāni darśayet khañjarīṭakaḥ/ u7.2cd/.pracarato bhaved dṛṣṭvā pañca^uttarapado dvijaḥ// u7.3ab/.tatra sarve pravarteyur yatra yeṣu bhaved bhavet/ u7.3cd/.śādvale bahu^celatvaṃ gomayeṣu prabandhatā// u7.4ab/.kañcāre bahu^celatvaṃ kardame bahu^bhakṣatā/ u7.4cd/.kṛkare svalpa^celatvaṃ purīṣe tu dṛśaṃ śravaḥ// u7.5ab/.bhasme vivādam aphalaṃ vālukāyāṃ tu saṃbhramaḥ/ u7.5cd/.deva^dvāre tu sammānaṃ padmeṣu bahu^vittatā/ u7.5ef/.phale +artha^anuguṇaṃ proktaṃ puṣpeṣu priya^saṃamaḥ// u7.6ab/.bhayaṃ prākāra^śṛṅgeṣu kaṭakeṣv aridarśanaṃ/ u7.6cd/.pakṣayā carate vyādhiḥ patito mṛtyum ādiśet// u7.7ab/.sugandha^taila^bhūtāni methune nidhi^darśanaṃ/ u7.7cd/.vṛkṣa^agre vidyate pānaṃ gṛheṣv atha ... lasaḥ// u7.8ab/.deśa^bhaṅgaḥ pravāde ca bandhanaṃ vigrahīkṛte/ u7.8cd/.amṛtaṃ ca sthitaṃ dṛṣṭvā; odanaṃ na^atra saṃśayaḥ// u7.9ab/.gavāṃ pṛṣṭhe dhruvaṃ siddhir aśvapṛṣṭhe dhruvaṃ jayaḥ/ u7.9cd/.avikānām ajānāṃ ca pṛṣṭhe sarvatra śasyate// u7.10ab/.uṣṭrapṛṣṭhe ghruvaṃ kleśaḥ śvānapṛṣṭhe ca vidravaḥ/(p.167) u7.10cd/.pṛṣṭhe ca gardabhasya^iha maraṇaṃ na^atra saṃśayaḥ// u7.11ab/.kīle tu maraṇaṃ vidyād yūpa^agre ca na saṃśayaḥ/ u7.11cd/.kumbha^sthāne śmaśāne vā mṛto vā yatra dṛśyate// u7.12ab/.antarīkṣe praḍīnaṃ tu; aphalaṃ tu vinirdiśet/ u7.12cd/.dṛṣṭvā samāgataṃ vāsaṃ prahṛṣṭaṃ khañjarīṭakaṃ/ u7.12ef/.yathā^sthānaṃaṃ yathāvarṇaṃ manuṣyāṇāṃ vinirdiśet// u7.13ab/.viṣame svalpa^kakṣeṣu prasaktaḥ kalaho bhavet/ u7.13cd/.sameṣu samake kṣetre samān varṇān vinirdiśet/ u7.13ef/.nadyāṃ tu śaila^vāhinyāṃ pravāsam abhinirdiśet// u7.14ab/.kāṣṭheṣu nātikā cintā tathā^asthiṣu dhana^kṣayaḥ/ u7.14cd/.yāṃ diśaṃ samudāgacchat pañca^uttarapadaḥ khagaḥ/ u7.14ef/.tāṃ diśaṃ gamanaṃ vidyād yathā tasya tathā punaḥ// u7.15ab/.kīṭā vā^atha pataṅgā vā bhayaṃ yad iha dṛśyate/ u7.15cd/.pracurā^api yadā jñeyā narasya^asthīni nirdiśet// u7.16ab/.apāṃ samīpe gajamastake vā sūrya^udaye brāhmaṇa^sannidhau vā/ u7.16cd/.mukhya prakāśe +apy ahimastake vā yaḥ paśyate khañjanakaṃ sa dhanyaḥ// u7.17ab/.mātaṅga^rājo matimāṃs triśaṅkuḥ provāca tattvaṃ kañjanaṃ ca śāstraṃ/ u7.17cd/.snigdhe sarukṣe viṣame same ca ādeśa yad doṣa^guṇair yathoktaiḥ/ u7.17ef/.tamādiśet tatra samīkṣya vidvān śubha^aśubhaṃ tatphalam ādiśec ca// u7.18/.ayaṃ bhoḥ puṣkarasārin khañjarīṭaka^jñānaṃ nāma^adhyāyaḥ/ u7.19/.atha khalu bhoḥ puṣkarasārin śivā^rutaṃ nāma^adhyāyaṃvyākhyāsyāmi/ tac chrūyatāṃ/ atha kiṃ/ kathayatu bhagavān triśaṅkuḥ/ u8.śivā^rutaṃ (p.168) u8.1/.namaḥ sarveṣām āryāṇāṃ/ namaḥ sarveṣāṃ satyavādināṃ/ teṣāṃ sarveṣāṃ tapasā vīryeṇa ca imaṃ śivā^rutaṃ nāma^adhyāyaṃ vyākhāmi/ u8.2/.ity āha bhagavāṃs triśaṅkuḥ/ śāṇḍilyam idam abravīt/ yādṛśaṃ ca yathā vāśet teṣāṃ sarveṣāṃ vāśān śṛṇotha me/ pūrvasyāṃ diśi yadi vāśet śivā pūrva^mukhaṃ sthitvā trīn vārān vāśed vṛddhiṃ nivedayati/ caturo vārān yadi vāśed atra maṅgalaṃ nivedayati/ pañca vārān vāśed varṣāṃ nivedayati/ ṣaḍvārān vāśet para^cakra^bhayaṃ nivedayati/ saptavārān vāśed bandhanaṃ nivedayati/ aṣṭa vārān vāśet priya^samāgamaṃ nivedayati/ abhīkṣṇaṃ vāśet para^cakra^bhayaṃ nivedayati/ ity āha bhagavāṃs triśaṅkuḥ/ u8.3/.dakṣiṇāyāṃ dakṣiṇa^mukhaṃ sthitvā trivārān vāśed `atṛ atṛ' kurute maraṇaṃ tatra nivedayati/ caturo vārān vāśati dakṣiṇa^mukhaṃ sthitvā dakṣiṇāyā eva diśāyāḥ priya^samāgamaṃ nivedayati/ artha^lābhaṃ ca nivedayati/ pañca^vārān vāśed arthaṃ nivedayati/ ṣaḍvārān vāśet siddhiṃ nivedayati/ saptavārān vāśed vivāda^kalahaṃ nivedayati/ aṣṭavārān vāśed bhayaṃ nivedayati/ abhīkṣṇaṃ vāśed ākulaṃ nivedayati/ ety āha bhagavāṃs triśaṅkuḥ/ u8.4/.paścimāyāṃ paścima^abhimukhaṃ sthitvā śivā trivārān vāśati maraṇaṃ nivedayati/ caturvārān vāśati bandhanaṃ nivedayati/ pañca^vārān vāśati varṣaṃ nivedayati/ ṣaḍvārān vāśati anna^pānaṃ nivedayati/ saptavārān vāśati maithunaṃ nivedayati/ aṣṭavārān vāśati artha^siddhiṃ nivedayati/ abhīkṣṇaṃ vāśati mahā^meghaṃ nivedayati/ ity āha bhagavāṃs triśaṅkuḥ/ u8.5/.uttarasyāṃ diśi uttara^abhimukhaṃ sthitvā trivārān vāśati puruṣasya prasthitasya nirarthakaṃ gamanaṃ bhavati/ caturvārān vāśati rāja^pratibhayaṃ nivedayati/ pañca^vārān śāśati vivādaṃ nivedayati/ ṣaḍvārān vāśati kuśalaṃ nivedayati/ saptavārān vāśati varṣāṃ nivedayati/ aṣṭavārān vāśati rāja^kula^daṇḍaṃ nivedayati/ (p.169)abhīkṣṇaṃ vāśati yakṣa^rākṣasa^piśāca^kumbhāṇḍa^bhayaṃ nivedayati/ ity āha bhagavāṃs triśaṅkuḥ/ u8.6/.diśi vidiśi ca^eva giri^prāgbhāreṣu śikhareṣu nirdeśaṃ taṃ ca śṛṇotha me/ ``amūṃ tuṣyet pipāsārtā vidyāsiddhyai tathā^eva ca''/ u8.7ab/.vidyālambhaṃ dhana^lambhaṃ nirdiśec ca vicakṣaṇaḥ/ u8.7cd/.tīrtha^ākāra^vṛkṣa^mūle vāśatī yadi dṛśyate// u8.8/.sarvatra siddhiṃ nirdiśet/ na ca śṛgāla^bhaye śivā (vā) me sameti apramattena smṛtimatā pūjayitavyā śivā nityaṃ/ gandha^puṣpa^upahāreṇa śuśrūṣā kartavyā/ evam arcāyamānā (?) sarva^siddhiṃ nivedayiṣyati/ evaṃ ``sarve +arthās tasya sidhyanti triśaṅkor vacanaṃ yathā'' / krauṣṭriko yadi vāśati artha^lambhaṃ nivedayati/ adhomukho yadi vāśati nidhānaṃ tatra nivedayati/ ūrdhva^mukho yadi vāśati varṣāṃ tatra nivedayati/ dvipathe yadi vāśati pūrva^mukhaṃ sthitvā artha^lābhaṃ nivedayati/ dakṣiṇa^abhimukho yadi vāśati yathā priya^samāgamanaṃ nivedayati/ dvipathe paścima^abhimukho yadi vāśati kalahaṃ vivādaṃ vigrahaṃ maraṇaṃ ca nivedayati/ kūpakaṇṭhake yadi vāśati arthaṃ tatra nivedayati/ śādvale yadi vāśati artha^siddhiṃ nivedayati/ atimṛdukaṃ yadi vāśati vyādhikaṃ tatra nivedayati/ gītahāreṇa yadi vāśati artham anarthaṃ ca nivedayati/ tribhir vārair arthaṃ caturbhir anarthaṃ pañcabhiḥ priya^samāgamaṃ ṣaḍbhir bhojanaṃ saptabhir bhayam aṣṭabhir vigrahaṃ vivādaṃ ca/ ity āha bhagavāṃs trisaṅkuḥ/ u8.9/.``atha bhūyaḥ pravakṣyāmi anupūrvaṃ śṛṇotha me'' / nānā^āhāre yadi vāśati mārge saṃsthitasya^api sarvaṃ vakṣyāmi taṃ śṛṇotha me/ saṃprasthitasya puruṣasya śivā vāśati vā yā pūrva^mukhaṃ sthitvā kṣipra^gamanam artha^siddhiṃ nivedayati/ atha dakṣiṇa^mukhaṃ vāśati yā artha^siddhiṃ nivedayati/ pañcān mukhaṃ vāśati bhayaṃ nivedayati/ atha^uttaramukhaṃ vāśati artha^lābhaṃ nivedayati/ atha saṃprasthitasya vāśati yā purataḥ sthitvā upakleśaṃ nivedayati/ atha dakṣiṇe vāśati yadi dakṣiṇa^mukhā eva diśaḥ (p.170) karma^siddhiṃ ca nivedayati/ paścimato yadi vāśati caurato +ahitam asya duḥkha^daurmanasyaṃ nivedayati/ atha mārge vrajato dakṣiṇato vāśati mahā^vyādhim anarthaṃ caurā muṣanti tan nivedayati/ glānasya yadi vāśati dakṣiṇa^mukhaṃ, ``na sa cikitsituṃ śakyo mṛtyu^dūtena coditaḥ''/ glānasya yadi vāśati uttara^mukhaṃ sthitvā ārogyadhana^lābhaṃ ca nivedayati/ atha mūrdhnā vāśati yā upakreśaṃ nivedayati/ atha paścimamukhaṃ sthitvā yā anyonyaṃ vyāharate yama^śāsanaṃ [nivedayati]/ nānā^āhāre yadi vāśati, yā saṃkṣobhaṃ nivedayati/ ity āha bhagavāṃs triśaṅkuḥ/ u8.10/.śivā purataḥ puruṣasya mārga^prayātasya yadi vāśati, yā agrataḥ kṣema^mārgaṃ vijñāpayati/ artha^siddhiṃ nivedayati/ mārgaṃ vrajato +asya śivā vāmena^āgatya gacchate dakṣiṇa^mukhaṃ kṣema^mārgaṃ vijānīyād artha^siddhiṃ ca nivedayati/ mārge vrajataḥ puruṣasya śivā vāmena^āgatya puratā vāśati yā tathā sabhayaṃ mārgaṃ vijñāpayati/ nivarteta vicakṣaṇaḥ/ dakṣiṇāṃ diśaṃ vāmaṃ gatvā vāmataḥ parivarteta ``na tan mārgeṇa gantavyaṃ triśaṅku^vacanaṃ yathā'' / purataḥ śivā gatvā agrataś ca niṣīdati sabhayaṃ mārgaṃ vijānīyāt/ nivarteta vicakṣaṇaḥ/ śivā purata āgatya vāmena parivartate bhayam etīha+a tena^api bhayaṃ jānīyād vicakṣaṇaḥ/ senāyām āvāhitāyāṃ śivā vaśati paścimaṃ nivartanaṃ nivedayati/ yadi gacchet parājayaḥ/ senā na gacchet/ senāyāṃ vraja^mānāyāṃ śivā āgacched agrataḥ senājayaṃ nivedayati/ para^cakra^parājayaṃ ca nivedayati/ sārthasya vrajamānasya śivā gacchaty agrataḥ kṣemamārgaṃ nivedayati/ artha^siddhiṃ tathā^eva ca/ puruṣasya pathi vrajato vāmato vāśati mārgaṃ nivedayati/ ``tanmārgeṇa [hi} gantavyaṃ triśaṅku^vacanaṃ yathā''/ u8.11/.``grāmasya nagarasya^api caityasthāne tathā^eva ca''/ pūrveṇa^uttareṇa^api śivā vāśati kṣemaṃ tatra nivedayati/ dakṣiṇe paścime yadi vāśati yā bhayaṃ tatra nivedayati/ u8.12ab/.vāmato na praśaṃsanti tathā^eva vidiśāsu ca/ u8.12cd/.atidīrghātirūkṣā vā kāle māsāntike tathā/ u8.13ab/.adharāṃ tu bhayaṃ vakṣye triśaṅku^vacanaṃ yathā// u8.13cd/.madhu^svarāṃśivāṃ jñātvā kāle vele upasthite/(p.171) u8.14ab/.kṣemaṃ caiva^arthasiddhiś ca cintitavyaṃ vicakṣaṇaiḥ// u8.15/.vyādhir upadravāś ca, ``sava tu praśamaṃ yānti triśaṅku^vacanaṃ yathā'' / śivā^rutasya^upacāro dig^vidiśāsu nimittā grahītavyāḥ/ yaḥ śivāyā divaso bhavati sa divaso jñātavyaḥ/ puṣpa^gandha^mālya^upahāras taddivase upapādayitavyaḥ/ nityaṃ devatā^gurukeṇa bhavitavyaṃ/ daivyāgurukeṇa bhavitavyaṃ/ devyai śuśrūṣā kartavyā/ sarvārthān sampādayiṣyati/ sarva^kāryāṇi nivedayati/ u8.16/.yat kiñcit kāryam ārabhiṣyati tatsarvaṃ nivedayati/ devyai sarjjaraso guggulu ca dhūpayitavyaṃ/ puṣpa^baliś ca yathā^kāle dāpayitavyaḥ/ ity āha bhagavāṃs triśaṅkuḥ/ u8.17/.śivā^ruta^kathāne +atra vidyāṃ vakṣyāmi yathāsatyaṃ bhaviṣyati/ u8.18/.nama āraṇyāyai/ cīriṇyai svāhā sarjja^rasa^dhūpaṃ/ u8.19/.ayaṃ bhoḥ puṣkarasārin śivā^ruta^nāma^adhyāyaḥ/ u8.20/.athātaḥ puṣkarasārin pāṇi^lekhā^nāma^adhyāyaṃ vyākhyāsyāmi/ tac chrūyatāṃ/ atha kiṃ kathayatu bhagavāṃs triśaṅkuḥ/ u9 pāṇilekhā (p.172) u9.1ab/.athātaḥ saṃpravakṣyāmi narāṇāṃ kara^saṃsthitaṃ/ u9.1cd/.lakṣaṇaṃ sukha^duḥkhānāṃ jīvitaṃ maraṇaṃ tathā// u9.2ab/.aṅguṣṭhamūlam āśritya ūrdhva^rekhā pravartate/ u9.2cd/.tatra jātaṃ sukhataraṃ dvitīyā jñānam antare// u9.3ab/.tṛtīyā sā lekhā yatra pradeśinyā pravartate/ u9.3cd/.tatroktā hetavaḥ śāstre samāsena catur^vidhāḥ// u9.4ab/.aparvasu ca parvāṇi nakṣtrāṇām upadravaḥ/ u9.4cd/.dviniḥsṛto viśuddha^ātmā jīved varṣaśataṃ hi saḥ// u9.5ab/.triṃśat tribhāgena jāyīyād ardhe pañcāśad āyuṣaḥ/ u9.5cd/.saptatis tryaṃśabhāgeṣu atyantānugate śataṃ// u9.6ab/.āuir;eljā pradṛśya^evaṃ vyantarāyaḥ prakāśyate/ u9.6cd/.nakṣatra^saṃjñayā jñeyā manujair arthaśas tathā// u9.7ab/.aṅguṣṭha^udaramārge tu yāvatyo yasya rājayaḥ/ u9.7cd/.tasyāpatyāni jānīyāt tāvanti na^atra saṃśayaḥ// u9.8ab/.dīrghāyuṣaṃ vijānīyād dīrghalekhā tu yā bhavet/ u9.8cd/.hrasvāyuṣaṃ vijānīyād dhrasvalekhā tu yā bhavet// u9.9ab/.aṅguṣṭhamūle yavako rātrau janmābhinirdiśed/ u9.9cd/.divā tu janma nirdiṣṭam aṅguṣṭha^yavake dhravaṃ// u9.10ab/.avyakto yavako yatra tatra lagnaṃ vinirdiśet/ u9.10cd/.lagnaṃ puṃsaṃjñako jñeyo +aho^rātraṃ vinirdiśet// u9.11ab/.divasaṃ janma nirdiśed rātrau strī^saṃjñako bhavet/(p.173) u9.11cd/.rātriḥ sandhyā samākhyātā bhāgair anyair na saṃśayaḥ/ u9.11ef/.puṃsaṃjñād udayaṃ teṣām ahorātrāntikaṃ vadet// u9.12ab/.aṅguṣṭhamūle yavake śale saukhyaṃ vidhīyate/ u9.12cd/.aśvād bhadraṃ vijānīyād aṅguṣṭha^yavakeṣv iha// u9.13ab/.yavamālā ca matsyaḥ syād aṅguṣṭha^yavako ratau/ u9.13cd/.bālayauvanamadhyānte sukhaṃ tasyābhinirdiśet// u9.14ab/.yasya syād yavakaś ca^api ca^apo vā svastikas tathā/ u9.14cd/.taleṣu yeṣu dṛśyante dhanyās te puruṣā hy amī// u9.15ab/.matsyo dhānyaṃ bhaved bhogāyāmiṣādau yave dhanaṃ/ u9.15cd/.bhoga^saubhāgyaṃ jānīyān mīnādau na^atra saṃśayaḥ// u9.16ab/.patākābhir dhvajair vā^api śaktibhis tomarais tathā/ u9.16cd/.talasthāir aṅkuśaiś ca^api vijñeyaḥ pṛthivīpatiḥ/ u9.16ef/.rāja^vaṃśaprasūtaṃ ca rāja^mātraṃ vinirdiśet// u9.17ab/.prekṣyante śākhyā pañca haste catvāra eva ca/ u9.17cd/.kṣatriyo vā bhaved bhogī rājabhiś ca^api satkṛtaḥ// u9.18ab/.vaiśyo +atha kṣatriyo vāgmī dhana^dhānyaṃ na saṃśayaḥ/ u9.18cd/.śūdro vipulabhāgī syāt parvaśīlo +atha naiṣṭhikaḥ// u9.19ab/.satatam abhipūjyaḥ syāt sarveṣāṃ ca priyaṃvadaḥ/ u9.19cd/.viśīlaḥ śīlakuñco vā bahubhir na bahus tathā// u9.20ab/.śyāmavarṇā +atha bhinnā vā sā lekhā duḥkhabhāginī/ u9.20cd/.ktilekhā yasya dṛśyante yasya pūrṇāḥ karathitāḥ/ u9.20ef/.mahā^bhogo mahā^vidvān jīved varṣaśataṃ ca saḥ// u9.21ab/.ajapadaṃ rāja^chatraṃ śaṅkhacakra^puraskṛtaṃ/(p.174) u9.21cd/.taleṣu yasya dṛśyante taṃ vidyāt pṛthivīpatiṃ// u9.22ab/.bhagas tu bhāgyāya dhvajaiḥ patākair hastyaśvamālāṅkuśataś ca rājā/ u9.22cd/.matsyo nu pānāya yavo dhanāya vedis tu yajñāya gavāṃ ca goṣṭhaḥ// u9.23ab/.anāmikāparva atikramed yadi kaniṣṭhikā varṣaśataṃ sa jīvati/ u9.23cd/.sametvaśītir varṣāṇi saptabhir yathā nadīnāṃ bharitāya nirdiśed// u9.24ab/.śarīravarṇa^prabhavāṃ tu lekhāṃ savaiśikhāṃ varṇa^vihīnakāṃ ca/ u9.24cd/.samīkṣya nīcottamamadhyamānāṃ dāridyrmadhye caratāṃ vijānatāṃ// u9.25ab/.abhyañjanodvartana satkarī[ṣaira]dhyakṣa cūrṇaiś ca vimṛjya pāṇiṃ/ u9.25cd/.prakṣālya caika^antaraghṛṣṭa^lekhām ekāgracittas tu karaṃ parīkṣet// u9.26ab/.valayasamanarādhipaṃ bhajantyaḥ samanugatā maṇibandhane tu tisraḥ/ u9.26cd/.dvir api ca [sa] bhava^antare mahā^ātmā vippuladhana^śriya āha vastra^lābhaḥ// u9.27ab/.dadati satatam unnatas tu pāṇir bhavati cirāya tu dīrghapīnapāṇiḥ/ u9.27cd/.paripatati śirāviruddhapāṇir dhanam adhigacchati māṃsa^gūḍhapāṇiḥ// u9.28ab/.sudṛśa[kara^talaiś ca]sādhavaste kuṭilakṛtair vinimīlitaiś ca dhūrtāḥ/ u9.28cd/.bhavati rudhirasannibhaḥ suraktaś ciram iha piṇḍitapāṇirīśvaraḥ syāt// u9.29ab/.dhṛtaruciramanāḥ śilāravindair jvalanakaṣāya suvarṇa^pāṇirā[ji]+/ u9.29cd/.bhavati bahu^dhano nigūḍhapāṇiś ciram iha jīvati pāna^bhoga^bhogī// u9.30ab/.subhaga iha tathoṣṇadīrghapāṇir dhruvam iha śītalapāṇikas tu śaṇṭhaḥ/ u9.30cd/.iha hi bahu^dhano balena yuktaḥ sutanu susañcitapāṇirekhako yaḥ// u9.31ab/.dhanam upanayatīha pāṇilekhā kṛta^janitā jalavac ca yā sudīrghā/(p.175) u9.31cd/.jalavadanugatā suvarṇa^varṇā dhanam adhigacchati nimnaśonnatā yā// u9.32ab/.dhanam upalabhate surakta^pāṇir vipulamatho ca nirantarāṅguliḥ syāt/ u9.32cd/.bali^puruṣam api tyajeddhi vittaṃ ditavivaśā ca viśīrṇavarṇa^lekhā// u9.33ab/.apagataghṛta^varṇa^pāṇilekho bhavati naro dhanavān balena yuktaḥ/ u9.33cd/.asubhṛti sadṛśā bhavet tathā bhūṣaṇa^vṛta[rūpavatī śubhā]eka^bhāryā// u9.34ab/.bhavati bahu^dhano dhanair vihīnaḥ śrutam adhigamya viśālapāṇilekhaḥ/ u9.34cd/.[su]ṛjubhir ahinīla^nirmalā[bhiḥ] kara^tala^rāji[bhirīśvaraḥ sa dhanya]ḥ// u9.35/.ayaṃ bhoḥ puṣkarasārin kara^tala^lekhānām ādhyāyaḥ/ u9.36/.atha khalu bhoḥ puṣkarasārin vāyasa^rutaṃ nāma^adhyāyaṃ vyākhāsyāmi tac chrūyatāṃ/ atha kiṃ/ kathayatu bhagavāṃs triśaṅkuḥ/ namo +arhatāṃ/ teṣāṃ namaskṛtvā/ u10 vāyasa^rutaṃ u10.1ab/.idaṃ śāstraṃ pravakṣyāmi vāyasānāṃ śubha^aśubhaṃ/ u10.1cd/.jayam parājayaṃ ca^eva lābha^alābhaṃ tathā^eva ca// u10.2ab/.sukhaduḥkhaṃ priyāpriyaṃ jīvitaṃ maraṇaṃ tathā/ u10.2cd/.vāyasānāṃ vacaḥsiddhiṃ pravakṣyāmi yathāvidhi// u10.3ab/.devāḥ pravadanti śreṣṭhā vāyasānāṃ namā namaḥ/ u10.3cd/.āgatā mānuṣaṃ lokaṃ vāyasā bali^bhojanāḥ// u10.4ab/.prasthitasya yadā +adhvānam agrato vāyaso bhavet/ u10.4cd/.vyāharan kṣīravṛkṣa^stho nirdiśed artha^siddhitāṃ// u10.5ab/.svareṇa parituṣṭena phalavṛkṣa^samāśritaḥ/ u10.5cd/.punar āgamanaṃ ca^eva siddhar artha^niveditaṃ// u10.6ab/.vivṛddhavṛkṣa^patrāṇi madhuraṃ ca^anuvāsati/(p.176) u10.6cd/.asūpaṃ nirdiśed bhojyaṃ guḍamiśraṃ tu gorasaṃ// u10.7ab/.dṛṣṭas tu tuṇḍapādena ātmanaḥ parimārjati/ u10.7cd/.pāyasaṃ sarpiṣā miśraṃ tatra vidyānnasaṃśayaḥ// u10.8ab/.rūkṣaṃ nirgharṣate tuṇḍaṃ śiraś ca parimārjati/ u10.8cd/.saphalaṃ vṛkṣam āsthāya dhruvaṃ māṃsena bhojanaṃ// u10.9ab/.locayati vyāharati phalavṛkṣa^samāśritaḥ/ u10.9cd/.vyādhena ca hataṃ māṃsaṃ nivedayati bhojanaṃ// u10.10ab/.ghoraṃ vyāharate kāryaṃ vāyaso vṛkṣa^māśritaḥ/ u10.10cd/.kalahaṃ saṃgrāma^bhayaṃ tatra vidyānna saṃśayaḥ// u10.11ab/.śuṣkavṛkṣe niṣīditvā kṣāmaṃ dīnaṃ ca vyāharet/ u10.11cd/.kalahaṃ sumahat kṛtvā na ca^arthaṃ tatra sidhyati// u10.12ab/.kṣīravṛkṣe niṣīditvā kṣāmaṃ dīnaṃ ca vyāharet/ u10.12cd/.krameṇa yugamātreṇa na ccārthaṃ tatra sidhyati// u10.13ab/.śuṣkavṛkṣe niṣīditvā kāmukākaṃ pravāśati/ u10.13cd/.tatkṣaṇaṃ sannivedeti tatra caura^bhayaṃ bhavet// u10.14ab/.śuṣkavṛkṣe niṣīditvā kāmukākaṃ pravāśati/ u10.14cd/.pṛṣṭhena darśayed bhāraṃ kṣudhāpīḍāṃ ca nirdiśet// u10.15ab/.pakṣaṃ vidhūyamāno yaḥ paśyan pathasya vāśati/ u10.15cd/.na tatra gamanaṃ kuryāc cauraiḥ patham upadrutaṃ// u10.16ab/.rajjuṃ vā phalakaṃ vā^api yadi karṣati vāyasaḥ/ u10.16cd/.na tatra gamanaṃ śreyaś cauraiḥ patham upadrutaṃ// u10.17ab/.gomaye śuṣkakāṣṭhe vā yadi vāśati vāyasaḥ/ u10.17cd/.kalahaḥ kuvaco vyādhir na ca^arthaṃ tatra sidhyati// u10.18ab/.tṛṇaṃ vā yadi vā kāṣṭhaṃ darśayec ca yadā khagaḥ/(p.177) u10.18cd/.purataḥ śuṣkapāṇis tu tatra caura^bhayaṃ bhavet// u10.19ab/.sārthopari niṣīditvā kṣāmaṃ dīnaṃ ca vyāharet/ u10.19cd/.nipatet sārthamadhye +asmin caura^sainyaṃ na saṃśayaḥ// u10.20ab/.yadā pradakṣiṇaṃ trastaṃ vāśanti vividhaṃ khagāḥ/ u10.20cd/.śuṣkavṛkṣe niṣīditvā tatra vidyān mahā^bhayaṃ// u10.21ab/.bhītas trastaḥ parītaś ca yas tu vyāharate khagaḥ/ u10.21cd/.paribādhan diśaḥ sarvās tatra bhayam upasthitaṃ// u10.22ab/.gacchantaṃ samanugacchet puraḥ sthitvā tu vyāharet/ u10.22cd/.na tatra gamanaṃ kkuryān mārgam atra praśātanaṃ// u10.23ab/.vāstumadhye pratisthāne kṣāmaṃ dīnaṃ ca vyāharet/ u10.23cd/.vyādhiṃ tatra vijānīyād vāse vā gṛha^svāmināṃ// u10.24ab/.śakaṭasya yathā śabdaṃ viśrabdhaṃ vāśati vāyasaḥ/ u10.24cd/.dūrād abhyāgataṃ jñātvā prasiddhiṃ ca^abhinirdiśet// u10.25ab/.gargare ghaṭake ca^eva sthālikapiṭhareṣu vā/ u10.25cd/.niṣaṇṇo vāśate kākaḥ prasiddhaṃ gamanaṃ dhruvaṃ// u10.26ab/.āsane śayane vā^api sthito vāśati vāyasaḥ/ u10.26cd/.prasiddhaṃ gamanaṃ brūyāt proṣitena samāgamaḥ// u10.27ab/.brahma^sthāne niṣīditvā dhruvaṃ vāśati vāyasaḥ/ u10.27cd/.artha^lābhaṃ vijānīyād dhana^lābhaṃ ca ākaret// u10.28ab/.brahma^sthāne niṣīditvā kṣāmaṃ dīnaṃ ca vāśati/ u10.28cd/.sandhisthāne harec cauras tatra vai nāsti saṃśayaḥ// u10.29ab/.devatā^devatānāṃ ca devasya^upavanāni ca/ u10.29cd/.yasya vācaṃ vadet tasya^artha^lābhaṃ vinirdiśet// u10.30ab/.lākṣāharidrāmañjiṣṭhāharitālamanaḥśilāḥ/ u10.30cd/.yasyāharet purastasya svarṇa^lābhaṃ vinirdiśet// u10.31ab/.pātraṃ ca pātrakaṃ ca^eva mṛttikāvarabhājanaṃ/(p.178) u10.31cd/.yasya yasya haret tasya dravya^lābhaṃ vinirdiśet// u10.32ab/.saṅghībhūtvā yugamātraṃ śubhaṃ tiṣṭhati vāyasaḥ/ u10.32cd/.kāṣṭhaṃ vā vāyasā yatra gṛham āropayanti ca/ u10.32ef/.nigadanty atra vijānīyād yācakāt tu mahā^bhayaṃ// u10.33ab/.nīlaṃ pītaṃ lohitaṃ ca pratisaṃharaṇāni ca/ u10.33cd/.nigṛhṇanti yatra kākā vyādhiṃ tatra vinirdiśet// u10.34ab/.grāmante bhayam ākhyāti kāko vā vāśati dhruvaṃ/ u10.34cd/.pratyekato vā vāśanti vidyāt tatra mahā^bhayaṃ// u10.35ab/.vāyaso +asthi gṛhītvā vai pragacched anudakṣiṇaṃ/ u10.35cd/.niṣīdan saphale vṛkṣe sa vaden māṃsa^bhojanaṃ// u10.36ab/.yasya śīrṣe niṣīditvā karṇaṃ karṣati vāyasaḥ/ u10.36cd/.abhyantare sapta^rātrān maraṇaṃ tasya nirdiśet// u10.37ab/.karake ca^udake ca^eva snigdhadeśeṣu vāśati/ u10.37cd/.ūrdhva^mukhaṃ nirīkṣantu jagadvṛṣṭiṃ vinirdiśet// u10.38ab/.svareṇa parituṣṭena tīrthavṛkṣeṣu vāśati/ u10.38cd/.ūrdhva^mukhaṃ tathā vakti vāta^vṛṣṭiṃ vinirdiśet// u10.39ab/.kāyaṃ kilakilāyantu snigdhadeśeṣu vāśati/ u10.39cd/.vakṣo vidhnvanvāyasaḥ sadyo vṛṣṭiṃ vinirdiśet// u10.40ab/.svareṇa parituṣṭena snigdhaṃ madhuraṃ vāśati/ u10.40cd/.sakṣara^sadravaṃ bhāgaṃ vāśati bhojanaṃ bhavet// u10.41ab/.prakāre toraṇa^agre vā yadi vāśati vāyasaḥ/ u10.41cd/.abhīkṣṇaṃ gharṣate tuṇḍaṃ saṃgrāmaṃ tatra nirdiśet// u10.42ab/.maṇḍalāni vāvartāni bahir vā nagarasya ca/ u10.42cd/.vairaṃ ca vigrahaṃ ghoraṃ tatra ca^eva vinirdiśet// u10.43ab/.grāme vā nagare vā^api kurvate yatra maṇḍalaṃ/(p.179) u10.43cd/.ūrdhva^mukhaṃ vāśanto vai viṣaṇṇatvaṃ samutthitaṃ// u10.44ab/.pūrveṇa ca^eva grāmasya yadā sūyati vāyasī/ u10.44cd/.alpodakenotplavanti vanāni nagarāṇi ca// u10.45ab/.purastād dakṣiṇe pārśve yadi sūyati vāyasī/ u10.45cd/.varṣati prathame māse paścād devo na varṣati/ u10.45ef/.kṛṣṇa^dhānyāni vardhante māṣadhānyaṃ vinaśyati// u10.46ab/.dakṣiṇe vṛkṣa^śikahre yadā sūyati vāyasī/ u10.46cd/.maṇḍūkakīṭakam akṣā cauraś ca bahulībhavet// u10.47ab/.paścima^uttarapārśve tu yadā sūyati vāyasī/ u10.47cd/.madhyamaṃ ca bhaved varṣaṃ madhya^śasyaṃ ca jāyate// u10.48ab/.paścima^uttarapārśve tu yadā sūyati vāyasī/ u10.48cd/.aśanir nipatet tatra bhayaṃ ca mṛgapakṣīṇāṃ// u10.49ab/.uttare vṛkṣa^śikhare yadā sūyati vāyasī/ u10.49cd/.pūrvam uptaṃ vijānīyāc chasyaṃ samupajāyate// u10.50ab/.upari vṛkṣa^śikhare yadā sūyati vāyasī/ u10.50cd/.alpa^udakaṃ vijānīyāt sthale bījāni ropayet// u10.51ab/.yadā tu madhye vṛkṣasya nilayaṃ karoti vāyasī/ u10.51cd/.madhyamaṃ varṣate varṣaṃ madhya^śasyaṃ prajāyate// u10.52ab/.skandha^mūle tu vṛkṣasya yadā sūyati vāyasī/ u10.52cd/.anāvṛṣṭir bhaved ghorā durbhikṣaṃ tatra nirdiśet// u10.53ab/.caturaḥ pañca vā potān yadā sūyati vāyasī/ u10.53cd/.subhikṣaṃ ca bhavet tatra phalānām uditaṃ bhavet// u10.54/.ayaṃ bhoḥ puṣkarasārin vāyasa^rutaṃ nāma^adhyāyaḥ/ u10.55/.atha khalu bhoḥ puṣkarasārin dvāra^lakṣaṇaṃ nāma^adhyāyaṃ vyākhyāsyāmi tac chrūyatāṃ/ atha kiṃ/ kathayatu bhagavāṃs triśaṅkuḥ/ u11 dvāra^lakṣaṇaṃ (p.180) u11.1ab/.māhendram atha divyaṃ ca māṅgalyaṃ pūrvataḥ smṛtaḥ/ u11.1cd/.dakṣiṇe tu diśo bhāge pūṣā ca pitryam eva ca// u11.2ab/.sugrīvaṃ puṣpa^dantaṃ ca paścimenātra nirdiśet/ u11.2cd/.bhallātakaṃ rāja^yakṣmaṃ vidyād uttarataḥ śubhaṃ// u11.3ab/.janma^saṃpadvipatkṣetrakṣemapratyarisādhanaṃ/ u11.3cd/.atha vai dhanmitraṃ ca paramaṃ maitram eva ca// u11.4ab/.uvāca vidhivat prājño viśva^karmā mahā^matiḥ/ u11.4cd/.vāstūnāṃ guṇadauṣau ca pravakṣyāmy anupūrvaśaḥ// u11.5ab/.samaṃ syāc caturasraṃ ca vistīrṇā ca^eva mṛttikā/ u11.5cd/.kṣīravṛkṣākulaṃ dhanyaṃ brāhmaṇasya praśasyate// u11.6ab/.pūrvāyatanatayā vāstu rathacakrākṛti ca yat/ u11.6cd/.rakta^pāṃśur bhaved yatra rājñāṃ tat tu praśasyate// u11.7ab/.trikoṇaṃ kuśasaṃstīrṇam uttānaṃ madhuraṃ ca yat/ u11.7cd/.vyāyām ato jalaṃ ca^eva vāstu tasya dhanauṣadhī// u11.8ab/.aṅgārākāra^saṃsthānaṃ gomukhaṃ śakaṭākṛti/ u11.8cd/.anāvāsyaṃ ca tat proktaṃ yac ca putrakṣayāvahaṃ// u11.9ab/.yat tu kañjalakakṣais tat tyaktaṃ varṣodakena ca/(p.181) u11.9cd/.apasavya^udakaṃ ca^eva dūrataḥ parivarjayet// u11.10ab/.viprasya caturasraṃ tu kṣātriyaṃ parimaṇḍalaṃ/ u11.10cd/.daśa dvādaśakaṃ vaiśye śūdrasya tatra lekhanaṃ// u11.11ab/.vāstupūrva^uttare deśe gokulaṃ tatr kārayet/ u11.11cd/.tathā^eva ca^agniśālāṃ tu pūrva^dakṣiṇato diśe// u11.12ab/.varṣavṛṣyāyudhāgārān dakṣīṇena niveśayet/ u11.12cd/.paścima^uttarataś ca^atra vaṇigbhāṇḍaṃ niveśayet// u11.13ab/.uttarāyāṃ tu kartavyaṃ varcaḥ sthānām anuttaraṃ/ u11.13cd/.aiśānyām eva sarvāṇi prāsādaś ca puromukhaḥ// u11.14ab/.avidhiparivartena tatra vairaṃ vadho bhavet/ u11.14cd/.racitasarva^dvārāṇām āyāmo dviguṇo mataḥ// u11.15ab/.kuryāt surabhavanānāṃ yatheṣṭaṃ dvārakāṇy api/ u11.15cd/.taddvāra^bāhuparyante striyo dṛṣṭā doṣāvahāḥ// u11.16ab/.vidviṣasya salokasya dvāre syān nu karagrahaḥ/ u11.16cd/.mahendre pure vā rājyaṃ sūrye sūraprabhāvatā// u11.17ab/.satye mṛdur mṛge sūro +antarīkṣe dhana^kṣayaḥ/ u11.17cd/.vāyavye tu bahu^vyādhir bhage bhāgyaviparyayaḥ// u11.18ab/.puṣpe tu subhago nityaṃ vitathe +apy aśubho bhavet/ u11.18cd/.śoke bhūta^vikāraḥ syāt soṣe tasya viṣaṇṇatā// u11.19ab/.ballātake gṛhe vāso rāja^yakṣme samāvṛtiḥ/(p.182) u11.19cd/.hrade reṇu pariśrāva āditye tu kalir dhruvaṃ// u11.20ab/.nāga^rāje nāga^bhayaṃ mahaśceed dīrgham āyuṣaṃ/ u11.20cd/.bhaved asya ca yad dvāraṃ tatra^agni^bhayam ādiśet// u11.21ab/.kṣayaṃ vidyāt tasya tasya dhanasya ca kulasya ca/ u11.21cd/.yame mṛtyuṃ vijānīyāt kule śreṣṭha^uttamasya ca/ u11.21ef/.bhṛṅgirāje t matimān gandharve gandhamālyatā// u11.22ab/.bhṛṅge krodhaḥ kaliś ca^eva pitari bhoga^sampadaḥ/ u11.22cd/.dauvārike svalpa^dhanaṃ sugrīve rāja^pūjitaḥ// u11.23ab/.puṣpa^dante dhanāvāptir varuṇe jalacitratā/ u11.23cd/.asurare maraṇaṃ ghoraṃ roge tu bahu^doṣatā// u11.24ab/.balīṃś ca upahārāṃś ca pravakṣyāṃi yathāgṛhaṃ/ u11.24cd/.cicitrair vidiśair gandhaiḥ praipūjya baliṃ haret// u11.25ab/.kalatre hetubījāni madhyame +arjitam eva tu/ u11.25cd/.mahendre mukta^puṣpāṇi pāvake ca payo dadhi// u11.26ab/.āditye parideyaṃ tu bhaktaṃ ca^eva priyaṅgavaḥ/ u11.26cd/.antarīkṣe jalaṃ divyaṃ puṣpāṇi jalajāni ca// u11.27ab/.nandā pratipādā jñeyā ṣaṣṭhī trayodaśī jayā/ u11.27cd/.tāsu tāsu dhruvaṃ kuryāt prājño hy evaṃ vicakṣaṇaḥ// u11.28/.ayaṃ bhoḥ puṣkarasārin dvāra^lakṣaṇaṃ nāma^adhyāyaḥ/ u11.29/.atha khalu bhoḥ puṣkarasārin dvādaśa^rāśikaṃ nāma^adhyāyaṃ vyākhāsyāmi/ tac chrūyatāṃ/ atha kiṃ / kathāyatu bhagavān triśaṅkuḥ/ u12 dvādaśa^rīśikaḥ (p.183) u12.1ab/.ataḥ paraṃ pravakṣyāmi cittavijñāna^kāṇḍakaṃ/ u12.1cd/.yathā dṛṣṭāntenaivainaṃ narāṇāṃ samudāhṛtaṃ// u12.2ab/.tad ahaṃ saṃpravakṣyāmi cittavijñānam uttamaṃ/ u12.2cd/.dvādaśaiva tu cittās te ye loke pracaranti vai// u12.3ab/.tān ahaṃ saṃpravakṣyāmi śṛṇu tattvena me tataḥ/ u12.3cd/.dvādaśa^eva tu kuryāc ca maṇḍalāni vicakṣaṇaḥ/. u12.4ab/.prathamaṃ meṣo nāma syād dvitīyaṃ tu vṛṣaḥ smṛtaḥ/ u12.4cd/.tṛtīyaṃ mithunaṃ nāma caturthaṃ ca^api karkaṭaḥ// u12.5ab/.pañcamaṃ ca^api siṃhas tu ṣaṣṭhaṃ kanyā iti smṛtaṃ/ u12.5cd/.tulā tu saptamaṃ jñeyā vṛścikas tu tahtāṣṭamaṃ// u12.6ab/.dnavī tu navamaṃ jñeyā daśamaṃ makaraḥ smṛtaḥ/ u12.6cd/.kumbhaś caikādaśaṃ jñeyo dvādaśaṃ mīna ucyate// u12.7ab/.horā śarīraṃ jātasya dvitīye cintitaṃ dhanaṃ/ u12.7cd/.tṛtīye bhrātura ca^eva caturthe svajanas tathā// u12.8ab/.cintyate pañcame putraḥ ṣaṣṭhe maṇḍale śatrutā/ u12.8cd/.saptame dārasaṃyogo hy aṣṭame naidhanaṃ smṛtaṃ// u12.9ab/.navame cintyate dharmo daśame darmajaṃ phalaṃ/ u12.9cd/.ekādaśe ca^artha^lābho dvādaśe vyartha^saṃbhavaḥ// u12.10ab/.ete dvādaśa^cittās tu yathā dṛṣṭā maharṣibhiḥ/ u12.10cd/.sarva^bhūtātmabhūtāś ca yathājñeyāsta dehināṃ// u12.11ab/.āgastya pṛcchate kaścit prathamaṃ maṇḍalaṃ spṛśet/(p.184) u12.11cd/.śiras tu spṛśate yaś ca śabdaś ca upalakṣyate// u12.12ab/.vyādhitaṃ ca^eva hy ātmānam āgneyāś ca vinaṣṭayaḥ/ u12.12cd/.yadi brūyāt tadā tasya ātmārthaṃ cintitaṃ bhavet// u12.13ab/.kāñcanaṃ rajataṃ tāmraṃ lauhaṃ ca^eva bhṛśaṃ havet/ u12.13cd/.sa ca sarva^gataś ca^eva agnir aśnāti niścitaṃ// u12.14ab/.etādṛśaṃ dṛṣṭvotpātam āgneyaṃ tasya nirdiśet/ u12.14cd/.yādṛśaś ca bhavec chabdas tādṛśaṃ tena cintitaṃ// u12.15ab/.puruṣaḥ kaścid āgatya dvitīyaṃ maṇḍalaṃ spṛśet/ u12.15cd/.grīvāṃ vā parimārjayed galaṃ ca cibukaṃ punaḥ// u12.16ab/.yadi śabdaś ca śrūyeta dṛṣṭā gāvas tathā^eva ca/ u12.16cd/.īdṛśaṃ ca dṛXṭvotpātaṃ gośabdaṃ tatra nirdiśet/ u12.16ef/.atha vā yādṛśaḥ śabdas tādṛśaṃ tena cintitam// u12.17ab/.puruṣaḥ kaścid āgatya tṛtīyaṃ maṇḍalaṃ spṛśet/ u12.17cd/.mārjayen mukhadeśaṃ tu strī^cittaṃ tasya nirdiśet// u12.18ab/.atha śabdo bhavet tatra śrūyantāṃ tādṛśās tu te/ u12.18cd/.jātaṃ prajātam upajātaṃ tathā jāto bhaviṣyati// u12.19ab/.etādṛśaṃ dṛZṭvotpātaṃ garbhaṃ tasya vinirdiśet/ u12.19cd/.atha vā yādṛśaḥ śabdas tādṛśaṃ tena cintitaṃ// u12.20ab/.puruṣaḥ kaścid āgatya caturthaṃ maṇḍalaṃ spṛśet/ u12.20cd/.kacchapaṃ spṛśate yas tu kalahaṃ tatra nirdiśet/ u12.20ef/.svajanaṃ vyavahāras tu sati kalahe na saṃśayaḥ// u12.21ab/.ākaṭṭā kaṭṭeti śabdā bhavanti ca nirantaraṃ/(p.185) u12.21cd/.etādṛśaṃ dṛṣṭvā^utpātaṃ kalahaṃ tatra nridiśet// u12.22ab/.puruṣaḥ kaścid āgatya pañcamaṃ maṇḍalaṃ spṛśet/ u12.22cd/.hṛdayaṃ spṛśate yas tu apatyaṃ tatra cintitaṃ// u12.23ab/.pravāsakaś ca vijñeyaḥ paragrāma^gato mṛtaḥ/ u12.23cd/.śastra^dravyaṃ ca yat tasya brāhmaṇānaṃ kule sthitaṃ// u12.24ab/.atha śabdo bhavet tatra yaṃ dṛṣṭvā tu maharṣibhiḥ/ u12.24cd/.putraputreti yacchabdo yad gataṃ gatam eva ca/ u12.24ef/.etādṛśaṃ dṛṣṭvā^utpātaṃ maraṇaṃ tatra nirdiśet// u12.25ab/.puruṣaḥ kaś cid āgatya ṣaṣṭhaṃ tu maṇḍalaṃ spṛśet/ u12.25cd/.spṛśate ca^api pārśvāni gātracintā tu cintitā// u12.26ab/.vigrahas tu mahā^ghoraḥ śatruś ca^api pravadhyate/ u12.26cd/.atha vā tatra ye śabdāḥ śrotavyās te na saṃśayaḥ// u12.27ab/.ayaṃ tu prakṣaraś ca^eva hataś ca vihatas tathā/ u12.27cd/.etādṛśaṃ dṛZṭvā^utpātam arivigraham ādiśet/ u12.27ef/.atha vā yādṛśaḥ śabdas tādṛśaṃ tena cintitaṃ// u12.28ab/.puruṣaḥ kaścid āgatāy saptamaṃ maṇḍalaṃ spṛśet/ u12.28cd/.hastena mardayed hastaṃ tathā nāḍīṃ ca mardayed// u12.29ab/.niveśacintā vijñeyā anyagrāma^gatā bhavet/ u12.29cd/.tatreme bhavanti śabdāḥ śrotavyā bhūmim icchatā// u12.30ab/.sthitaṃ niviṣṭaṃ vartañ ca kṛtaṃ hasta^gataṃ tathā/ u12.30cd/.etādṛśaṃ dṛṣṭvā^utpātaṃ niveśaṃ tasya nirdiśet/ u12.30ef/.yādṛśo vā śrutaḥ śabdas tādṛśaṃ tena cintitaṃ// u12.31ab/.puruṣaḥ kaścid āgatya aṣṭamaṃ maṇḍalaṃ spṛśet/(p.186) u12.31cd/.udaraṃ ca^eva phicakaṃ dve ime parimārjayet// u12.32ab/.nidhanaṃ dṛśyate tasya maraṇaṃ ca^api dṛśyate/ u12.32cd/.yadi bhaved bhaven mṛtyur yaś ca^anya^priya^saṅgamaḥ// u12.33ab/.tatreme śabdāḥ śrotavyā mṛta eva bhaviṣyati/ u12.33cd/.etādṛśaṃ dṛṣṭvā^utpātaṃ vyāpattiṃ tasya nirdiśet// u12.34ab/.puruṣaḥ kaś cid āgatya navamaṃ maṇḍalaṃ spṛśet/ u12.34cd/.ūruṃ ca spṛśate bhūyā dharma^cintā ca cintitā// u12.35ab/.tatra śabdāś ca śrotavyā bhavanti hi na saṃśayaḥ// u12.35cd/.yaja hi yājakaś ca^eva yajamānas tathāiva ca/ u12.35ef/.śabdānevaṃvidhān śrūtvā yajña^cintāṃ tu nirdiśet// u12.36ab/.puruṣaḥ kaścid āgatya daśamaṃ maṇḍalaṃ spṛśet/ u12.36cd/.karmacintā vicintyeti gṛha^karma na saṃśayaḥ// u12.37ab/.spṛśate jānunī ca^eva karma^cintāṃ tu nirdiśet/ u12.37cd/.tatra śabdā ahbvantīme śrotavyāś ca na saṃśayaḥ// u12.38ab/.bhūmikarma ca kṣetraṃ ca kṣetrakarma tathāiva ca/ u12.38cd/.etādṛśaṃ dṛZṭvā^utpātaṃ karma^cintāṃ vinirdiset// u12.39ab/.puruṣaḥ kaścid āgatya ekādaśaṃ tu saṃspṛśet/ u12.39cd/.jaṅghe tu spṛśate bhūyo hy artha^lābhaṃ vinirdiśet// u12.40ab/.tatreme śabdāḥ śrotavyā bhavantīha na saṃśayaḥ/ u12.40cd/.paṇasuva