Phật Tự Thuyết (Udāna)

inditumarahati; 
Devāpi naṁ pasaṁsanti, 
brahmunāpi pasaṁsito”ti. 
Chaṭṭhaṁ. 

Udāna 7.7 
Papañcakhayasutta 
Evaṁ me sutaṁ—
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. 
Tena kho pana samayena bhagavā attano papañcasaññāsaṅkhāpahānaṁ paccavekkhamāno nisinno hoti. 
Atha kho bhagavā attano papañcasaññāsaṅkhāpahānaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi: 
“Yassa papañcā ṭhiti ca natthi, 
Sandānaṁ palighañca vītivatto; 
Taṁ nittaṇhaṁ muniṁ carantaṁ, 
Nāvajānāti sadevakopi loko”ti. 
Sattamaṁ. 

Udāna 7.8 
Kaccānasutta 
Evaṁ me sutaṁ—
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. 
Tena kho pana samayena āyasmā mahākaccāno bhagavato avidūre nisinno hoti pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya kāyagatāya satiyā ajjhattaṁ parimukhaṁ sūpaṭṭhitāya. 
Addasā kho bhagavā āyasmantaṁ mahākaccānaṁ avidūre nisinnaṁ pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya kāyagatāya satiyā ajjhattaṁ parimukhaṁ sūpaṭṭhitāya. 
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi: 
“Yassa siyā sabbadā sati, 
Satataṁ kāyagatā upaṭṭhitā; 
No cassa no ca me siyā, 
Na bhavissati na ca me bhavissati; 
Anupubbavihāri tattha so, 
Kāleneva tare visattikan”ti. 
Aṭṭhamaṁ. 

Udāna 7.9 
Udapānasutta 
Evaṁ me sutaṁ—
ekaṁ samayaṁ bhagavā mallesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena thūṇaṁ nāma mallānaṁ brāhmaṇagāmo tadavasari. 
Assosuṁ kho thūṇeyyakā brāhmaṇagahapatikā: 
“samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito mallesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ thūṇaṁ anuppatto”ti. 
(…) Udapānaṁ tiṇassa ca bhusassa ca yāva mukhato pūresuṁ: 
“mā te muṇḍakā samaṇakā pānīyaṁ apaṁsū”ti. 
Atha kho bhagavā maggā okkamma yena rukkhamūlaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. 
Nisajja kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: 
“iṅgha me tvaṁ, ānanda, etamhā udapānā pānīyaṁ āharā”ti. 
Evaṁ vutte, āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca: 
“idāni so, bhante, udapāno thūṇeyyakehi brāhmaṇagahapatikehi tiṇassa ca bhusassa ca yāva mukhato pūrito: 
‘mā te muṇḍakā samaṇakā pānīyaṁ apaṁsū’”ti. 
Dutiyampi kho …pe… 
tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: 
“iṅgha me tvaṁ, ānanda, etamhā udapānā pānīyaṁ āharā”ti. 
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā pattaṁ gahetvā yena so udapāno tenupasaṅkami. 
Atha kho so udapāno āyasmante ānande upasaṅkamante sabbaṁ taṁ tiṇañca bhusañca mukhato ovamitvā acchassa udakassa anāvilassa vippasannassa yāva mukhato pūrito vissandanto maññe aṭṭhāsi. 
Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi: 
“acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā. 
Ayañhi so udapāno mayi upasaṅkamante sabbaṁ taṁ tiṇañca bhusañca mukhato ovamitvā acchassa udakassa anāvilassa vippasannassa yāva mukhato pūrito vissandanto maññe ṭhito”ti. 
Pattena pānīyaṁ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavoca: 
“acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā. 
Ayañhi so, bhante, udapāno mayi upasaṅkamante sabbaṁ taṁ tiṇañca bhusañca mukhato ovamitvā acchassa udakassa anāvilassa vippasannassa yāva mukhato pūrito vissandanto maññe aṭṭhāsi. 
Pivatu bhagavā pānīyaṁ, pivatu sugato pānīyan”ti. 
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi: 
“Kiṁ kayirā udapānena, 
Āpā ce sabbadā siyuṁ; 
Taṇhāya mūlato chetvā, 
Kissa pariyesanaṁ care”ti. 
Navamaṁ. 

Udāna 8.10 
Dutiyadabbasutta 
Evaṁ me sutaṁ—
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. 
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi: 
“bhikkhavo”ti. 
“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. 
Bhagavā etadavoca: 
“Dabbassa, bhikkhave, mallaputtassa vehāsaṁ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīditvā tejodhātuṁ samāpajjitvā vuṭṭhahitvā parinibbutassa sarīrassa jhāyamānassa ḍayhamānassa neva chārikā paññāyittha na masi. 
Seyyathāpi nāma sappissa vā telassa vā jhāyamānassa ḍayhamānassa neva chārikā paññāyati na masi; 
evamevaṁ kho, bhikkhave, dabbassa mallaputtassa vehāsaṁ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīditvā tejodhātuṁ samāpajjitvā vuṭṭhahitvā parinibbutassa sarīrassa jhāyamānassa ḍayhamānassa neva chārikā paññāyittha na masī”ti. 
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi: 
“Ayoghanahatasseva, 
jalato jātavedaso; 
Anupubbūpasantassa, 
yathā na ñāyate gati. 
Evaṁ sammāvimuttānaṁ, 
kāmabandhoghatārinaṁ; 
Paññāpetuṁ gati natthi, 
pattānaṁ acalaṁ sukhan”ti. 
Dasamaṁ. 
Pāṭaligāmiyavaggo aṭṭhamo. 
Tassuddānaṁ 
Nibbānā caturo vuttā, 
cundo pāṭaligāmiyā; 
Dvidhāpatho visākhā ca, 
dabbena saha te dasāti. 
Udāne vaggānamuddānaṁ 
Vaggamidaṁ paṭhamaṁ varabodhi, 
Vaggamidaṁ dutiyaṁ mucalindo; 
Nandakavaggavaro tatiyo tu, 
Meghiyavaggavaro ca catuttho. 
Pañcamavaggavarantidha soṇo, 
Chaṭṭhamavaggavaranti jaccandho; 
Sattamavaggavaranti ca cūḷo, 
Pāṭaligāmiyamaṭṭhamavaggo. 
Asītimanūnakasuttavaraṁ, 
Vaggamidaṭṭhakaṁ suvibhattaṁ; 
Dassitaṁ cakkhumatā vimalena, 
Addhā hi taṁ udānamitīdamāhu. 
Udānapāḷi niṭṭhitā. 

Udāna 8.1 
Paṭhamanibbānapaṭisaṁyuttasutta 
Evaṁ me sutaṁ—
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. 
Tena kho pana samayena bhagavā bhikkhū nibbānapaṭisaṁyuttāya dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṁseti. 
Tedha bhikkhū aṭṭhiṁ katvā manasi katvā sabbaṁ cetaso samannāharitvā ohitasotā dhammaṁ suṇanti. 
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi: 
“Atthi, bhikkhave, tadāyatanaṁ, yattha neva pathavī, na āpo, na tejo, na vāyo, na ākāsānañcāyatanaṁ, na viññāṇañcāyatanaṁ, na ākiñcaññāyatanaṁ, na nevasaññānāsaññāyatanaṁ, nāyaṁ loko, na paraloko, na ubho candimasūriyā. 
Tatrāpāhaṁ, bhikkhave, neva āgatiṁ vadāmi, na gatiṁ, na ṭhitiṁ, na cutiṁ, na upapattiṁ; 
appatiṭṭhaṁ, appavattaṁ, anārammaṇamevetaṁ. 
Esevanto dukkhassā”ti. 
Paṭhamaṁ. 

Udāna 8.2 
Dutiyanibbānapaṭisaṁyuttasutta 
Evaṁ me sutaṁ—
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. 
Tena kho pana samayena bhagavā bhikkhū nibbānapaṭisaṁyuttāya dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṁseti. 
Tedha bhikkhū aṭṭhiṁ katvā manasi katvā sabbaṁ cetaso samannāharitvā ohitasotā dhammaṁ suṇanti. 
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi: 
“Duddasaṁ anataṁ nāma, 
na hi saccaṁ sudassanaṁ; 
Paṭividdhā taṇhā jānato, 
passato natthi kiñcanan”ti. 
Dutiyaṁ. 

Udāna 8.3 
Tatiyanibbānapaṭisaṁyuttasutta 
Evaṁ me sutaṁ—
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. 
Tena kho pana samayena bhagavā bhikkhū nibbānapaṭisaṁyuttāya dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṁseti. 
Tedha bhikkhū aṭṭhiṁ katvā, manasi katvā, sabbaṁ cetaso samannāharitvā, ohitasotā dhammaṁ suṇanti. 
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi: 
“Atthi, bhikkhave, ajātaṁ abhūtaṁ akataṁ asaṅkhataṁ. 
No cetaṁ, bhikkhave, abhavissa ajātaṁ abhūtaṁ akataṁ asaṅkhataṁ, nayidha jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṁ paññāyetha. 
Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi ajātaṁ abhūtaṁ akataṁ asaṅkhataṁ, tasmā jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṁ paññāyatī”ti. 
Tatiyaṁ. 

Udāna 8.4 
Catutthanibbānapaṭisaṁyuttasutta 
Evaṁ me sutaṁ—
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. 
Tena kho pana samayena bhagavā bhikkhū nibbānapaṭisaṁyuttāya dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṁseti. 
Tedha bhikkhū aṭṭhiṁ katvā manasi katvā sabbaṁ cetaso samannāharitvā ohitasotā dhammaṁ suṇanti. 
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi: 
“Nissitassa calitaṁ, anissitassa calitaṁ natthi. 
Calite asati passaddhi, 
passaddhiyā sati nati na hoti. 
Natiyā asati āgatigati na hoti. 
Āgatigatiyā asati cutūpapāto na hoti. 
Cutūpapāte asati nevidha na huraṁ na ubhayamantarena. 
Esevanto dukkhassā”ti. 
Catutthaṁ. 

Udāna 8.5 
Cundasutta 
Evaṁ me sutaṁ—
ekaṁ samayaṁ bhagavā mallesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena pāvā tadavasari. 
Tatra sudaṁ bhagavā pāvāyaṁ viharati cundassa kammāraputtassa ambavane. 
Assosi kho cundo kammāraputto: “bhagavā kira mallesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pāvaṁ anuppatto pāvāyaṁ viharati mayhaṁ ambavane”ti. 
Atha kho cundo kammāraputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. 
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho cundaṁ kammāraputtaṁ bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi. 
Atha kho cundo kammāraputto bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṁsito bhagavantaṁ etadavoca: 
“adhivāsetu me, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti. 
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. 
Atha kho cundo kammāraputto bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi. 
Atha kho cundo kammāraputto tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā pahūtañca sūkaramaddavaṁ bhagavato kālaṁ ārocāpesi: 
“kālo, bhante, niṭṭhitaṁ bhattan”ti. 
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena cundassa kammāraputtassa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. 
Nisajja kho bhagavā cundaṁ kammāraputtaṁ āmantesi: 
“yaṁ te, cunda, sūkaramaddavaṁ paṭiyattaṁ tena maṁ parivisa, 
yaṁ panaññaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyattaṁ tena bhikkhusaṅghaṁ parivisā”ti. 
“Evaṁ, bhante”ti kho cundo kammāraputto bhagavato paṭissutvā yaṁ ahosi sūkaramaddavaṁ paṭiyattaṁ tena bhagavantaṁ parivisi; 
yaṁ panaññaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyattaṁ tena bhikkhusaṅghaṁ parivisi. 
Atha kho bhagavā cundaṁ kammāraputtaṁ āmantesi: 
“yaṁ te, cunda, sūkaramaddavaṁ avasiṭṭhaṁ taṁ sobbhe nikhaṇāhi. 
Nāhaṁ taṁ, cunda, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya yassa taṁ paribhuttaṁ sammā pariṇāmaṁ gaccheyya aññatra tathāgatassā”ti. 
“Evaṁ, bhante”ti kho cundo kammāraputto bhagavato paṭissutvā yaṁ ahosi sūkaramaddavaṁ avasiṭṭhaṁ taṁ sobbhe nikhaṇitvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. 
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho cundaṁ kammāraputtaṁ bhagavā dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. 
Atha kho bhagavato cundassa kammāraputtassa bhattaṁ bhuttāvissa kharo ābādho uppajji. Lohitapakkhandikā pabāḷhā vedanā vattanti māraṇantikā. 
Tatra sudaṁ bhagavā sato sampajāno adhivāsesi avihaññamāno. 
Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: 
“āyāmānanda, yena kusinārā tenupasaṅkamissāmā”ti. 
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. 
Cundassa bhattaṁ bhuñjitvā, 
kammārassāti me sutaṁ; 
Ābādhaṁ samphusī dhīro, 
pabāḷhaṁ māraṇantikaṁ. 
Bhuttassa ca sūkaramaddavena, 
Byādhippabāḷho udapādi satthuno; 
Viriccamāno bhagavā avoca, 
“Gacchāmahaṁ kusināraṁ nagaran”ti. 
Atha kho bhagavā maggā okkamma yena aññataraṁ rukkhamūlaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: 
“iṅgha me tvaṁ, ānanda, catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññāpehi; kilantosmi, ānanda, nisīdissāmī”ti. 
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññāpesi. 
Nisīdi bhagavā paññatte āsane. 
Nisajja kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: 
“iṅgha me tvaṁ, ānanda, pānīyaṁ āhara; pipāsitosmi, ānanda, pivissāmī”ti. 
Evaṁ vutte, āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca: 
“idāni, bhante, pañcamattāni sakaṭasatāni atikkantāni. Taṁ cakkacchinnaṁ udakaṁ parittaṁ luḷitaṁ āvilaṁ sandati. 
Ayaṁ, bhante, kukudhā nadī avidūre acchodakā sātodakā sītodakā setodakā supatitthā ramaṇīyā. 
Ettha bhagavā pānīyañca pivissati gattāni ca sītīkarissatī”ti. 
Dutiyampi kho …pe… 
tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: 
“iṅgha me tvaṁ, ānanda, pānīyaṁ āhara; pipāsitosmi, ānanda, pivissāmī”ti. 
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā pattaṁ gahetvā yena sā nadī tenupasaṅkami. 
Atha kho sā nadī cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā āyasmante ānande upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandati. 
Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi: 
“acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā. 
Ayañhi sā nadī cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā mayi upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandatī”ti. 
Pattena pānīyaṁ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavoca: 
“acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā. 
Ayañhi sā, bhante, nadī cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā mayi upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandati. 
Pivatu bhagavā pānīyaṁ, pivatu sugato pānīyan”ti. 
Atha kho bhagavā pānīyaṁ apāyi. 
Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena kukudhā nadī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā kukudhaṁ nadiṁ ajjhogāhetvā nhatvā ca pivitvā ca paccuttaritvā yena ambavanaṁ tenupasaṅkami. 
Upasaṅkamitvā āyasmantaṁ cundakaṁ āmantesi: 
“iṅgha me tvaṁ, cundaka, catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññāpehi; kilantosmi, cundaka, nipajjissāmī”ti. 
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā cundako bhagavato paṭissutvā catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññāpesi. 
Atha kho bhagavā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappesi pāde pādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasi karitvā. 
Āyasmā pana cundako tattheva bhagavato purato nisīdi. 
Gantvāna buddho nadikaṁ kukudhaṁ, 
Acchodakaṁ sātudakaṁ vippasannaṁ; 
Ogāhi satthā sukilantarūpo, 
Tathāgato appaṭimodha loke. 
Nhatvā ca pivitvā cudatāri satthā, 
Purakkhato bhikkhugaṇassa majjhe; 
Satthā pavattā bhagavā idha dhamme, 
Upāgami ambavanaṁ mahesi; 
Āmantayi cundakaṁ nāma bhikkhuṁ, 
“Catugguṇaṁ santhara me nipajjaṁ”. 
So codito bhāvitattena cundo, 
Catugguṇaṁ santhari khippameva; 
Nipajji satthā sukilantarūpo, 
Cundopi tattha pamukhe nisīdīti. 
Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: 
“siyā kho panānanda, cundassa kammāraputtassa koci vippaṭisāraṁ upadaheyya: 
‘tassa te, āvuso cunda, alābhā, tassa te dulladdhaṁ yassa te tathāgato pacchimaṁ piṇḍapātaṁ bhuñjitvā parinibbuto’ti. 
Cundassānanda, kammāraputtassa evaṁ vippaṭisāro paṭivinodetabbo—
Tassa te, āvuso cunda, lābhā, tassa te suladdhaṁ 
yassa te tathāgato pacchimaṁ piṇḍapātaṁ paribhuñjitvā parinibbuto. 
Sammukhā metaṁ, āvuso cunda, bhagavato sutaṁ, sammukhā paṭiggahitaṁ—
dveme piṇḍapātā samasamaphalā samasamavipākā ativiya aññehi piṇḍapātehi mahapphalatarā ca mahānisaṁsatarā ca. 
Katame dve? 
Yañca piṇḍapātaṁ paribhuñjitvā tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhati, yañca piṇḍapātaṁ paribhuñjitvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati. 
Ime dve piṇḍapātā samasamaphalā samasamavipākā ativiya aññehi piṇḍapātehi mahapphalatarā ca mahānisaṁsatarā ca. 
‘Āyusaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, vaṇṇasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, sukhasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, saggasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, yasasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, ādhipateyyasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitan’ti. 
Cundassānanda, kammāraputtassa evaṁ vippaṭisāro paṭivinodetabbo”ti. 
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi: 
“Dadato puññaṁ pavaḍḍhati, 
Saṁyamato veraṁ na cīyati; 
Kusalo ca jahāti pāpakaṁ, 
Rāgadosamohakkhayā sanibbuto”ti. 
Pañcamaṁ. 

Udāna 8.6 
Pāṭaligāmiyasutta 
Evaṁ me sutaṁ—
ekaṁ samayaṁ bhagavā magadhesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena pāṭaligāmo tadavasari. 
Assosuṁ kho pāṭaligāmiyā upāsakā: 
“bhagavā kira magadhesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pāṭaligāmaṁ anuppatto”ti. 
Atha kho pāṭaligāmiyā upāsakā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. 
Ekamantaṁ nisinnā kho pāṭaligāmiyā upāsakā bhagavantaṁ etadavocuṁ: 
“adhivāsetu no, bhante, bhagavā āvasathāgāran”ti. 
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. 
Atha kho pāṭaligāmiyā upāsakā bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yenāvasathāgāraṁ tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā sabbasanthariṁ āvasathāgāraṁ santharitvā āsanāni paññāpetvā udakamaṇikaṁ patiṭṭhāpetvā telappadīpaṁ āropetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. Ekamantaṁ ṭhitā kho pāṭaligāmiyā upāsakā bhagavantaṁ etadavocuṁ: 
“sabbasantharisanthataṁ, bhante, āvasathāgāraṁ; āsanāni paññattāni; udakamaṇiko patiṭṭhāpito telappadīpo āropito. 
Yassadāni, bhante, bhagavā kālaṁ maññatī”ti. 
Atha kho bhagavā nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena āvasathāgāraṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṁ pavisitvā majjhimaṁ thambhaṁ nissāya puratthābhimukho nisīdi. 
Bhikkhusaṅghopi kho pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṁ pavisitvā pacchimaṁ bhittiṁ nissāya puratthābhimukho nisīdi bhagavantaṁyeva purakkhatvā. 
Pāṭaligāmiyāpi kho upāsakā pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṁ pavisitvā puratthimaṁ bhittiṁ nissāya pacchimābhimukhā nisīdiṁsu bhagavantaṁyeva purakkhatvā. 
Atha kho bhagavā pāṭaligāmiye upāsake āmantesi: 
“Pañcime, gahapatayo, ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā. 
Katame pañca? 
Idha, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno pamādādhikaraṇaṁ mahatiṁ bhogajāniṁ nigacchati. 
Ayaṁ paṭhamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. 
Puna caparaṁ, gahapatayo, dussīlassa sīlavipannassa pāpako kittisaddo abbhuggacchati. 
Ayaṁ dutiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. 
Puna caparaṁ, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno yaññadeva parisaṁ upasaṅkamati—yadi khattiyaparisaṁ, yadi brāhmaṇaparisaṁ, yadi gahapatiparisaṁ, yadi samaṇaparisaṁ—avisārado upasaṅkamati maṅkubhūto. 
Ayaṁ tatiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. 
Puna caparaṁ, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno sammūḷho kālaṁ karoti. 
Ayaṁ catuttho ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. 
Puna caparaṁ, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati. 
Ayaṁ pañcamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. 
Ime kho, gahapatayo, pañca ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā. 
Pañcime, gahapatayo, ānisaṁsā sīlavato sīlasampadāya. 
Katame pañca? 
Idha, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno appamādādhikaraṇaṁ mahantaṁ bhogakkhandhaṁ adhigacchati. 
Ayaṁ paṭhamo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya. 
Puna caparaṁ, gahapatayo, sīlavato sīlasampannassa kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchati. 
Ayaṁ dutiyo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya. 
Puna caparaṁ, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno yaññadeva parisaṁ upasaṅkamati—yadi khattiyaparisaṁ, yadi brāhmaṇaparisaṁ, yadi gahapatiparisaṁ, yadi samaṇaparisaṁ—visārado upasaṅkamati amaṅkubhūto. 
Ayaṁ tatiyo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya. 
Puna caparaṁ, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno asammūḷho kālaṁ karoti. 
Ayaṁ catuttho ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya. 
Puna caparaṁ, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati. 
Ayaṁ pañcamo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya. 
Ime kho, gahapatayo, pañca ānisaṁsā sīlavato sīlasampadāyā”ti. 
Atha kho bhagavā pāṭaligāmiye upāsake bahudeva rattiṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uyyojesi: 
“abhikkantā kho, gahapatayo, ratti; yassadāni tumhe kālaṁ maññathā”ti 
Atha kho pāṭaligāmiyā upāsakā bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkamiṁsu. 
Atha kho bhagavā acirapakkantesu pāṭaligāmiyesu upāsakesu suññāgāraṁ pāvisi. 
Tena kho pana samayena sunidhavassakārā magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṁ māpenti vajjīnaṁ paṭibāhāya. 
Tena kho pana samayena sambahulā devatāyo sahassasahasseva pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhanti. 
Yasmiṁ padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti mahesakkhānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. 
Yasmiṁ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti majjhimānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. 
Yasmiṁ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti nīcānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. 
Addasā kho bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena tā devatāyo sahassasahasseva pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhantiyo. 
Yasmiṁ padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti, mahesakkhānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. 
Yasmiṁ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti, majjhimānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. 
Yasmiṁ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti, nīcānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. 
Atha kho bhagavā tassā rattiyā paccūsasamaye paccuṭṭhāya āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: 
“Ke nu kho, ānanda, pāṭaligāme nagaraṁ māpentī”ti. 
“Sunidhavassakārā, bhante, magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṁ māpenti vajjīnaṁ paṭibāhāyā”ti. 
“Seyyathāpi, ānanda, devehi tāvatiṁsehi saddhiṁ mantetvā; 
evamevaṁ kho, ānanda, sunidhavassakārā magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṁ māpenti vajjīnaṁ paṭibāhāya. 
Idhāhaṁ, ānanda, addasaṁ dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena sambahulā devatāyo sahassasahasseva pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhantiyo. 
Yasmiṁ padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti mahesakkhānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. 
Yasmiṁ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti majjhimānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. 
Yasmiṁ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti nīcānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. 
Yāvatā, ānanda, ariyaṁ āyatanaṁ yāvatā vaṇippatho idaṁ agganagaraṁ bhavissati pāṭaliputtaṁ puṭabhedanaṁ. 
Pāṭaliputtassa kho, ānanda, tayo antarāyā bhavissanti—
aggito vā udakato vā mithubhedato vā”ti. 
Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu. 
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. 
Ekamantaṁ ṭhitā kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṁ etadavocuṁ: 
“adhivāsetu no bhavaṁ gotamo ajjatanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti. 
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. 
Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavato adhivāsanaṁ viditvā yena sako āvasatho tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā sake āvasathe paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṁ ārocesuṁ: 
“kālo, bho gotama, niṭṭhitaṁ bhattan”ti. 
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena sunidhavassakārānaṁ magadhamahāmattānaṁ āvasatho tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. 
Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesuṁ sampavāresuṁ. 
Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. 
Ekamantaṁ nisinne kho sunidhavassakāre magadhamahāmatte bhagavā imāhi gāthāhi anumodi: 
“Yasmiṁ padese kappeti, 
vāsaṁ paṇḍitajātiyo; 
Sīlavantettha bhojetvā, 
saññate brahmacārayo. 
Yā tattha devatā āsuṁ, 
tāsaṁ dakkhiṇamādise; 
Tā pūjitā pūjayanti, 
mānitā mānayanti naṁ. 
Tato naṁ anukampanti, 
mātā puttaṁva orasaṁ; 
Devatānukampito poso, 
sadā bhadrāni passatī”ti. 
Atha kho bhagavā sunidhavassakārānaṁ magadhamahāmattānaṁ imāhi gāthāhi anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. 
Tena kho pana samayena sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṁ piṭṭhito piṭṭhito anubandhā honti: 
“yenajja samaṇo gotamo dvārena nikkhamissati taṁ gotamadvāraṁ nāma bhavissati. 
Yena titthena gaṅgaṁ nadiṁ tarissati taṁ gotamatitthaṁ nāma bhavissatī”ti. 
Atha kho bhagavā yena dvārena nikkhami taṁ gotamadvāraṁ nāma ahosi. 
Atha kho bhagavā yena gaṅgā nadī tenupasaṅkami. 
Tena kho pana samayena gaṅgā nadī pūrā hoti samatittikā kākapeyyā. 
Appekacce manussā nāvaṁ pariyesanti, appekacce uḷumpaṁ pariyesanti, appekacce kullaṁ bandhanti apārā pāraṁ gantukāmā. 
Atha kho bhagavā—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evamevaṁ—gaṅgāya nadiyā orimatīre antarahito pārimatīre paccuṭṭhāsi saddhiṁ bhikkhusaṅghena. 
Addasā kho bhagavā te manusse appekacce nāvaṁ pariyesante, appekacce uḷumpaṁ pariyesante, appekacce kullaṁ bandhante apārā pāraṁ gantukāme. 
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi: 
“Ye taranti aṇṇavaṁ saraṁ, 
Setuṁ katvāna visajja pallalāni; 
Kullañhi jano pabandhati, 
Tiṇṇā medhāvino janā”ti. 
Chaṭṭhaṁ. 

Udāna 8.7 
Dvidhāpathasutta 
Evaṁ me sutaṁ—
ekaṁ samayaṁ bhagavā kosalesu addhānamaggappaṭipanno hoti āyasmatā nāgasamālena pacchāsamaṇena. 
Addasā kho āyasmā nāgasamālo antarāmagge dvidhāpathaṁ. 
Disvāna bhagavantaṁ etadavoca: 
“ayaṁ, bhante, bhagavā pantho; 
iminā gacchāmā”ti. 
Evaṁ vutte, bhagavā āyasmantaṁ nāgasamālaṁ etadavoca: 
“ayaṁ, nāgasamāla, pantho; 
iminā gacchāmā”ti. 
Dutiyampi kho …pe… 
tatiyampi kho āyasmā nāgasamālo bhagavantaṁ etadavoca: 
“ayaṁ, bhante, bhagavā pantho; 
iminā gacchāmā”ti. 
Tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ nāgasamālaṁ etadavoca: 
“ayaṁ, nāgasamāla, pantho; 
iminā gacchāmā”ti. 
Atha kho āyasmā nāgasamālo bhagavato pattacīvaraṁ tattheva chamāyaṁ nikkhipitvā pakkāmi: 
“idaṁ, bhante, bhagavato pattacīvaran”ti. 
Atha kho āyasmato nāgasamālassa tena panthena gacchantassa antarāmagge corā nikkhamitvā hatthehi ca pādehi ca ākoṭesuṁ pattañca bhindiṁsu saṅghāṭiñca vipphālesuṁ. 
Atha kho āyasmā nāgasamālo bhinnena pattena vipphālitāya saṅghāṭiyā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. 
Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā nāgasamālo bhagavantaṁ etadavoca: 
“idha mayhaṁ, bhante, tena panthena gacchantassa antarāmagge corā nikkhamitvā hatthehi ca pādehi ca ākoṭesuṁ, pattañca bhindiṁsu, saṅghāṭiñca vipphālesun”ti. 
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi: 
“Saddhiṁ caramekato vasaṁ, 
Misso aññajanena vedagū; 
Vidvā pajahāti pāpakaṁ, 
Koñco khīrapakova ninnagan”ti. 
Sattamaṁ. 

Udāna 8.8 
Visākhāsutta 
Evaṁ me sutaṁ—
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. 
Tena kho pana samayena visākhāya migāramātuyā nattā kālaṅkatā hoti piyā manāpā. 
Atha kho visākhā migāramātā allavatthā allakesā divā divassa yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. 
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho visākhaṁ migāramātaraṁ bhagavā etadavoca: 
“Handa kuto nu tvaṁ, visākhe, āgacchasi allavatthā allakesā idhūpasaṅkantā divā divassā”ti? 
“Nattā me, bhante, piyā manāpā kālaṅkatā. 
Tenāhaṁ allavatthā allakesā idhūpasaṅkantā divā divassā”ti. 
“Iccheyyāsi tvaṁ, visākhe, yāvatikā sāvatthiyā manussā tāvatike putte ca nattāro cā”ti? 
“Iccheyyāhaṁ, bhagavā, yāvatikā sāvatthiyā manussā tāvatike putte ca nattāro cā”ti. 
“Kīvabahukā pana, visākhe, sāvatthiyā manussā devasikaṁ kālaṁ karontī”ti? 
“Dasapi, bhante, sāvatthiyā manussā devasikaṁ kālaṁ karonti; 
navapi, bhante … 
aṭṭhapi, bhante … 
sattapi, bhante … 
chapi, bhante … 
pañcapi, bhante … 
cattāropi, bhante … 
tīṇipi, bhante … 
dvepi, bhante, sāvatthiyā manussā devasikaṁ kālaṁ karonti. 
Ekopi, bhante, sāvatthiyā manusso devasikaṁ kālaṁ karoti. 
Avivittā, bhante, sāvatthi manussehi kālaṁ karontehī”ti. 
“Taṁ kiṁ maññasi, visākhe, api nu tvaṁ kadāci karahaci anallavatthā vā bhaveyyāsi anallakesā vā”ti? 
“No hetaṁ, bhante. 
Alaṁ me, bhante, tāva bahukehi puttehi ca nattārehi cā”ti. 
“Yesaṁ kho, visākhe, sataṁ piyāni, sataṁ tesaṁ dukkhāni; 
yesaṁ navuti piyāni, navuti tesaṁ dukkhāni; 
yesaṁ asīti piyāni, asīti tesaṁ dukkhāni; 
yesaṁ sattati piyāni, sattati tesaṁ dukkhāni; 
yesaṁ saṭṭhi piyāni, saṭṭhi tesaṁ dukkhāni; 
yesaṁ paññāsaṁ piyāni, paññāsaṁ tesaṁ dukkhāni; 
yesaṁ cattārīsaṁ piyāni, cattārīsaṁ tesaṁ dukkhāni, 
yesaṁ tiṁsaṁ piyāni, tiṁsaṁ tesaṁ dukkhāni; 
yesaṁ vīsati piyāni, vīsati tesaṁ dukkhāni, 
yesaṁ dasa piyāni, dasa tesaṁ dukkhāni; 
yesaṁ nava piyāni, nava tesaṁ dukkhāni; 
yesaṁ aṭṭha piyāni, aṭṭha tesaṁ dukkhāni; 
yesaṁ satta piyāni, satta tesaṁ dukkhāni; 
yesaṁ cha piyāni, cha tesaṁ dukkhāni; 
yesaṁ pañca piyāni, pañca tesaṁ dukkhāni; 
yesaṁ cattāri piyāni, cattāri tesaṁ dukkhāni; 
yesaṁ tīṇi piyāni, tīṇi tesaṁ dukkhāni; 
yesaṁ dve piyāni, dve tesaṁ dukkhāni; 
yesaṁ ekaṁ piyaṁ, ekaṁ tesaṁ dukkhaṁ; 
yesaṁ natthi piyaṁ, natthi tesaṁ dukkhaṁ, asokā te virajā anupāyāsāti vadāmī”ti. 
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi: 
“Ye keci sokā paridevitā vā, 
Dukkhā va lokasmimanekarūpā; 
Piyaṁ paṭiccappabhavanti ete, 
Piye asante na bhavanti ete. 
Tasmā hi te sukhino vītasokā, 
Yesaṁ piyaṁ natthi kuhiñci loke; 
Tasmā asokaṁ virajaṁ patthayāno, 
Piyaṁ na kayirātha kuhiñci loke”ti. 
Aṭṭhamaṁ. 

Udāna 8.9 
Paṭhamadabbasutta 
Evaṁ me sutaṁ—
ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. 
Atha kho āyasmā dabbo mallaputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. 
Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā dabbo mallaputto bhagavantaṁ etadavoca: 
“parinibbānakālo me dāni, sugatā”ti. 
“Yassadāni tvaṁ, dabba, kālaṁ maññasī”ti. 
Atha kho āyasmā dabbo mallaputto uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā vehāsaṁ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīditvā tejodhātuṁ samāpajjitvā vuṭṭhahitvā parinibbāyi. 
Atha kho āyasmato dabbassa mallaputtassa vehāsaṁ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīditvā tejodhātuṁ samāpajjitvā vuṭṭhahitvā parinibbutassa sarīrassa jhāyamānassa ḍayhamānassa neva chārikā paññāyittha na masi. 
Seyyathāpi nāma sappissa vā telassa vā jhāyamānassa ḍayhamānassa neva chārikā paññāyati na masi; 
evamevaṁ āyasmato dabbassa mallaputtassa vehāsaṁ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīditvā tejodhātuṁ samāpajjitvā vuṭṭhahitvā parinibbutassa sarīrassa jhāyamānassa ḍayhamānassa neva chārikā paññāyittha na masīti. 
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi: 
“Abhedi kāyo nirodhi saññā, 
Vedanā sītibhaviṁsu sabbā; 
Vūpasamiṁsu saṅkhārā, 
Viññāṇaṁ atthamāgamā”ti. 
Navamaṁ.