Phật Thuyết Như Vậy (Itivuttaka)

heramalaṁ cittaṁ pariyādāya tiṭṭheyya. 
Yopi nesaṁ assa carimo ālopo carimaṁ kabaḷaṁ, tatopi na asaṁvibhajitvā bhuñjeyyuṁ, sace nesaṁ paṭiggāhakā assu. 
Yasmā ca kho, bhikkhave, sattā na evaṁ jānanti dānasaṁvibhāgassa vipākaṁ yathāhaṁ jānāmi, tasmā adatvā bhuñjanti, maccheramalañca nesaṁ cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatī”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Evañce sattā jāneyyuṁ, 
yathāvuttaṁ mahesinā; 
Vipākaṁ saṁvibhāgassa, 
yathā hoti mahapphalaṁ. 
Vineyya maccheramalaṁ, 
vippasannena cetasā; 
Dajjuṁ kālena ariyesu, 
yattha dinnaṁ mahapphalaṁ. 
Annañca datvā bahuno, 
dakkhiṇeyyesu dakkhiṇaṁ; 
Ito cutā manussattā, 
saggaṁ gacchanti dāyakā. 
Te ca saggagatā tattha, 
modanti kāmakāmino; 
Vipākaṁ saṁvibhāgassa, 
anubhonti amaccharā”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Chaṭṭhaṁ. 

Itivuttaka 27 
Ekakanipāta 
Tatiyavagga 
Mettābhāvanāsutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Yāni kānici, bhikkhave, opadhikāni puññakiriyavatthūni sabbāni tāni mettāya cetovimuttiyā kalaṁ nāgghanti soḷasiṁ. 
Mettāyeva tāni cetovimutti adhiggahetvā bhāsate ca tapate ca virocati ca. 
Seyyathāpi, bhikkhave, yā kāci tārakarūpānaṁ pabhā sabbā tā candiyā pabhāya kalaṁ nāgghanti soḷasiṁ, candapabhāyeva tā adhiggahetvā bhāsate ca tapate ca virocati ca; 
evamevaṁ kho, bhikkhave, yāni kānici opadhikāni puññakiriyavatthūni sabbāni tāni mettāya cetovimuttiyā kalaṁ nāgghanti soḷasiṁ, mettāyeva tāni cetovimutti adhiggahetvā bhāsate ca tapate ca virocati ca. 
Seyyathāpi, bhikkhave, vassānaṁ pacchime māse saradasamaye viddhe vigatavalāhake deve ādicco nabhaṁ abbhussakkamāno sabbaṁ ākāsagataṁ tamagataṁ abhivihacca bhāsate ca tapate ca virocati ca; 
evamevaṁ kho, bhikkhave, yāni kānici opadhikāni puññakiriyavatthūni sabbāni tāni mettāya cetovimuttiyā kalaṁ nāgghanti soḷasiṁ, mettāyeva tāni cetovimutti adhiggahetvā bhāsate ca tapate ca virocati ca. 
Seyyathāpi, bhikkhave, rattiyā paccūsasamayaṁ osadhitārakā bhāsate ca tapate ca virocati ca; 
evamevaṁ kho, bhikkhave, yāni kānici opadhikāni puññakiriyavatthūni sabbāni tāni mettāya cetovimuttiyā kalaṁ nāgghanti soḷasiṁ, mettāyeva tāni cetovimutti adhiggahetvā bhāsate ca tapate ca virocati cā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Yo ca mettaṁ bhāvayati, 
appamāṇaṁ paṭissato; 
Tanū saṁyojanā honti, 
passato upadhikkhayaṁ. 
Ekampi ce pāṇamaduṭṭhacitto, 
Mettāyati kusalo tena hoti; 
Sabbe ca pāṇe manasānukampaṁ, 
Pahūtamariyo pakaroti puññaṁ. 
Ye sattasaṇḍaṁ pathaviṁ vijitvā, 
Rājisayo yajamānānupariyagā; 
Assamedhaṁ purisamedhaṁ, 
Sammāpāsaṁ vājapeyyaṁ niraggaḷaṁ. 
Mettassa cittassa subhāvitassa, 
Kalampi te nānubhavanti soḷasiṁ; 
Candappabhā tāragaṇāva sabbe. 
Yo na hanti na ghāteti, 
na jināti na jāpaye; 
Mettaṁso sabbabhūtesu, 
veraṁ tassa na kenacī”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Sattamaṁ. 
Tatiyo vaggo. 
Tassuddānaṁ 
Cittaṁ mettaṁ ubho atthe, 
puñjaṁ vepullapabbataṁ; 
Sampajānamusāvādo, 
dānañca mettabhāvanā. 
Sattimāni ca suttāni, 
purimāni ca vīsati; 
Ekadhammesu suttantā, 
sattavīsatisaṅgahāti. 
Ekakanipāto niṭṭhito. 

Itivuttaka 28 
Dukanipāta 
Paṭhamavagga 
Dukkhavihārasutta 
(…) Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme dukkhaṁ viharati savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ; 
kāyassa bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā. 
Katamehi dvīhi? 
Indriyesu aguttadvāratāya ca, bhojane amattaññutāya ca. 
Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme dukkhaṁ viharati savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ; 
kāyassa bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Cakkhu sotañca ghānañca, 
jivhā kāyo tathā mano; 
Etāni yassa dvārāni, 
aguttāni ca bhikkhuno. 
Bhojanamhi amattaññū, 
indriyesu asaṁvuto; 
Kāyadukkhaṁ cetodukkhaṁ, 
dukkhaṁ so adhigacchati. 
Ḍayhamānena kāyena, 
Ḍayhamānena cetasā; 
Divā vā yadi vā rattiṁ, 
Dukkhaṁ viharati tādiso”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Paṭhamaṁ. 

Itivuttaka 29 
Dukanipāta 
Paṭhamavagga 
Sukhavihārasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme sukhaṁ viharati avighātaṁ anupāyāsaṁ apariḷāhaṁ; 
kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā. 
Katamehi dvīhi? 
Indriyesu guttadvāratāya ca, bhojane mattaññutāya ca. 
Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme sukhaṁ viharati avighātaṁ anupāyāsaṁ apariḷāhaṁ; 
kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Cakkhu sotañca ghānañca, 
jivhā kāyo tathā mano; 
Etāni yassa dvārāni, 
suguttāni ca bhikkhuno. 
Bhojanamhi ca mattaññū, 
indriyesu ca saṁvuto; 
Kāyasukhaṁ cetosukhaṁ, 
sukhaṁ so adhigacchati. 
Aḍayhamānena kāyena, 
Aḍayhamānena cetasā; 
Divā vā yadi vā rattiṁ, 
Sukhaṁ viharati tādiso”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Dutiyaṁ. 

Itivuttaka 30 
Dukanipāta 
Paṭhamavagga 
Tapanīyasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Dveme, bhikkhave, dhammā tapanīyā. 
Katame dve? 
Idha, bhikkhave, ekacco akatakalyāṇo hoti, akatakusalo, akatabhīruttāṇo, katapāpo, kataluddo, katakibbiso. 
So ‘akataṁ me kalyāṇan’tipi tappati, ‘kataṁ me pāpan’tipi tappati. 
Ime kho, bhikkhave, dve dhammā tapanīyā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Kāyaduccaritaṁ katvā, 
vacīduccaritāni ca; 
Manoduccaritaṁ katvā, 
yañcaññaṁ dosasañhitaṁ. 
Akatvā kusalaṁ kammaṁ, 
katvānākusalaṁ bahuṁ; 
Kāyassa bhedā duppañño, 
nirayaṁ sopapajjatī”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Tatiyaṁ. 

Itivuttaka 31 
Dukanipāta 
Paṭhamavagga 
Atapanīyasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Dveme, bhikkhave, dhammā atapanīyā. 
Katame dve? 
Idha, bhikkhave, ekacco katakalyāṇo hoti, katakusalo, katabhīruttāṇo, akatapāpo, akataluddo, akatakibbiso. 
So ‘kataṁ me kalyāṇan’tipi na tappati, ‘akataṁ me pāpan’tipi na tappati. 
Ime kho, bhikkhave, dve dhammā atapanīyā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Kāyaduccaritaṁ hitvā, 
vacīduccaritāni ca; 
Manoduccaritaṁ hitvā, 
yañcaññaṁ dosasañhitaṁ. 
Akatvākusalaṁ kammaṁ, 
katvāna kusalaṁ bahuṁ; 
Kāyassa bhedā sappañño, 
saggaṁ so upapajjatī”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Catutthaṁ. 

Itivuttaka 32 
Dukanipāta 
Paṭhamavagga 
Paṭhamasīlasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato puggalo yathābhataṁ nikkhitto evaṁ niraye. 
Katamehi dvīhi? 
Pāpakena ca sīlena, pāpikāya ca diṭṭhiyā. 
Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato puggalo yathābhataṁ nikkhitto evaṁ niraye”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Pāpakena ca sīlena, 
pāpikāya ca diṭṭhiyā; 
Etehi dvīhi dhammehi, 
yo samannāgato naro; 
Kāyassa bhedā duppañño, 
nirayaṁ sopapajjatī”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Pañcamaṁ. 

Itivuttaka 33 
Dukanipāta 
Paṭhamavagga 
Dutiyasīlasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato puggalo yathābhataṁ nikkhitto evaṁ sagge. 
Katamehi dvīhi? 
Bhaddakena ca sīlena, bhaddikāya ca diṭṭhiyā. 
Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato puggalo yathābhataṁ nikkhitto evaṁ sagge”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Bhaddakena ca sīlena, 
bhaddikāya ca diṭṭhiyā; 
Etehi dvīhi dhammehi, 
yo samannāgato naro; 
Kāyassa bhedā sappañño, 
saggaṁ so upapajjatī”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Chaṭṭhaṁ. 

Itivuttaka 34 
Dukanipāta 
Paṭhamavagga 
Ātāpīsutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Anātāpī, bhikkhave, bhikkhu anottāpī abhabbo sambodhāya, abhabbo nibbānāya, abhabbo anuttarassa yogakkhemassa adhigamāya. 
Ātāpī ca kho, bhikkhave, bhikkhu ottāpī bhabbo sambodhāya, bhabbo nibbānāya, bhabbo anuttarassa yogakkhemassa adhigamāyā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Anātāpī anottāpī, 
kusīto hīnavīriyo; 
Yo thinamiddhabahulo, 
ahirīko anādaro; 
Abhabbo tādiso bhikkhu, 
phuṭṭhuṁ sambodhimuttamaṁ. 
Yo ca satimā nipako jhāyī, 
Ātāpī ottāpī ca appamatto; 
Saṁyojanaṁ jātijarāya chetvā, 
Idheva sambodhimanuttaraṁ phuse”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Sattamaṁ. 

Itivuttaka 35 
Dukanipāta 
Paṭhamavagga 
Paṭhamajananakuhanasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Nayidaṁ, bhikkhave, brahmacariyaṁ vussati janakuhanatthaṁ, na janalapanatthaṁ, na lābhasakkārasilokānisaṁsatthaṁ, na ‘iti maṁ jano jānātū’ti. 
Atha kho idaṁ, bhikkhave, brahmacariyaṁ vussati saṁvaratthañceva pahānatthañcā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Saṁvaratthaṁ pahānatthaṁ, 
brahmacariyaṁ anītihaṁ; 
Adesayi so bhagavā, 
nibbānogadhagāminaṁ. 
Esa maggo mahattehi, 
anuyāto mahesibhi; 
Ye ye taṁ paṭipajjanti, 
yathā buddhena desitaṁ; 
Dukkhassantaṁ karissanti, 
satthusāsanakārino”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Aṭṭhamaṁ. 

Itivuttaka 36 
Dukanipāta 
Paṭhamavagga 
Dutiyajananakuhanasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Nayidaṁ, bhikkhave, brahmacariyaṁ vussati janakuhanatthaṁ, na janalapanatthaṁ, na lābhasakkārasilokānisaṁsatthaṁ, na ‘iti maṁ jano jānātū’ti. 
Atha kho idaṁ, bhikkhave, brahmacariyaṁ vussati abhiññatthañceva pariññatthañcā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Abhiññatthaṁ pariññatthaṁ, 
brahmacariyaṁ anītihaṁ; 
Adesayi so bhagavā, 
nibbānogadhagāminaṁ. 
Esa maggo mahattehi, 
anuyāto mahesibhi; 
Ye ye taṁ paṭipajjanti, 
yathā buddhena desitaṁ; 
Dukkhassantaṁ karissanti, 
satthusāsanakārino”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Navamaṁ. 

Itivuttaka 37 
Dukanipāta 
Paṭhamavagga 
Somanassasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme sukhasomanassabahulo viharati, yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṁ khayāya. 
Katamehi dvīhi? 
Saṁvejanīyesu ṭhānesu saṁvejanena, saṁviggassa ca yoniso padhānena. 
Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme sukhasomanassabahulo viharati, yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṁ khayāyā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Saṁvejanīyaṭṭhānesu, 
saṁvijjetheva paṇḍito; 
Ātāpī nipako bhikkhu, 
paññāya samavekkhiya. 
Evaṁ vihārī ātāpī, 
santavutti anuddhato; 
Cetosamathamanuyutto, 
khayaṁ dukkhassa pāpuṇe”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Dasamaṁ. 
Paṭhamo vaggo. 
Tassuddānaṁ 
Dve ca bhikkhū tapanīyā, 
tapanīyā paratthehi; 
Ātāpī nakuhanā dve, 
somanassena te dasāti. 

Itivuttaka 38 
Dukanipāta 
Dutiyavagga 
Vitakkasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tathāgataṁ, bhikkhave, arahantaṁ sammāsambuddhaṁ dve vitakkā bahulaṁ samudācaranti—
khemo ca vitakko, paviveko ca. 
Abyāpajjhārāmo, bhikkhave, tathāgato abyāpajjharato. 
Tamenaṁ, bhikkhave, tathāgataṁ abyāpajjhārāmaṁ abyāpajjharataṁ eseva vitakko bahulaṁ samudācarati: 
‘imāyāhaṁ iriyāya na kañci byābādhemi tasaṁ vā thāvaraṁ vā’ti. 
Pavivekārāmo, bhikkhave, tathāgato pavivekarato. 
Tamenaṁ, bhikkhave, tathāgataṁ pavivekārāmaṁ pavivekarataṁ eseva vitakko bahulaṁ samudācarati: 
‘yaṁ akusalaṁ taṁ pahīnan’ti. 
Tasmātiha, bhikkhave, tumhepi abyāpajjhārāmā viharatha abyāpajjharatā. 
Tesaṁ vo, bhikkhave, tumhākaṁ abyāpajjhārāmānaṁ viharataṁ abyāpajjharatānaṁ eseva vitakko bahulaṁ samudācarissati: 
‘imāya mayaṁ iriyāya na kañci byābādhema tasaṁ vā thāvaraṁ vā’ti. 
Pavivekārāmā, bhikkhave, viharatha pavivekaratā. 
Tesaṁ vo, bhikkhave, tumhākaṁ pavivekārāmānaṁ viharataṁ pavivekaratānaṁ eseva vitakko bahulaṁ samudācarissati: 
‘kiṁ akusalaṁ, kiṁ appahīnaṁ, kiṁ pajahāmā’”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Tathāgataṁ buddhamasayhasāhinaṁ, 
Duve vitakkā samudācaranti naṁ; 
Khemo vitakko paṭhamo udīrito, 
Tato viveko dutiyo pakāsito. 
Tamonudaṁ pāragataṁ mahesiṁ, 
Taṁ pattipattaṁ vasimaṁ anāsavaṁ; 
Visantaraṁ taṇhakkhaye vimuttaṁ, 
Taṁ ve muniṁ antimadehadhāriṁ; 
Mārañjahaṁ brūmi jarāya pāraguṁ. 
Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito, 
Yathāpi passe janataṁ samantato; 
Tathūpamaṁ dhammamayaṁ sumedho, 
Pāsādamāruyha samantacakkhu; 
Sokāvatiṇṇaṁ janatamapetasoko, 
Avekkhati jātijarābhibhūtan”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Paṭhamaṁ. 

Itivuttaka 39 
Dukanipāta 
Dutiyavagga 
Desanāsutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa dve dhammadesanā pariyāyena bhavanti. 
Katamā dve? 
‘Pāpaṁ pāpakato passathā’ti—
ayaṁ paṭhamā dhammadesanā; 
‘pāpaṁ pāpakato disvā tattha nibbindatha virajjatha vimuccathā’ti—
ayaṁ dutiyā dhammadesanā. 
Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa imā dve dhammadesanā pariyāyena bhavantī”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Tathāgatassa buddhassa, 
sabbabhūtānukampino; 
Pariyāyavacanaṁ passa, 
dve ca dhammā pakāsitā. 
Pāpakaṁ passatha cetaṁ, 
tattha cāpi virajjatha; 
Tato virattacittāse, 
dukkhassantaṁ karissathā”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Dutiyaṁ. 

Itivuttaka 40 
Dukanipāta 
Dutiyavagga 
Vijjāsutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Avijjā, bhikkhave, pubbaṅgamā akusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā anvadeva ahirikaṁ anottappaṁ; 
vijjā ca kho, bhikkhave, pubbaṅgamā kusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā anvadeva hirottappan”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Yā kācimā duggatiyo, 
asmiṁ loke paramhi ca; 
Avijjāmūlikā sabbā, 
icchālobhasamussayā. 
Yato ca hoti pāpiccho, 
ahirīko anādaro; 
Tato pāpaṁ pasavati, 
apāyaṁ tena gacchati. 
Tasmā chandañca lobhañca, 
avijjañca virājayaṁ; 
Vijjaṁ uppādayaṁ bhikkhu, 
sabbā duggatiyo jahe”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Tatiyaṁ. 
Paṭhamabhāṇavāro. 

Itivuttaka 41 
Dukanipāta 
Dutiyavagga 
Paññāparihīnasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Te, bhikkhave, sattā suparihīnā ye ariyāya paññāya parihīnā. 
Te diṭṭheva dhamme dukkhaṁ viharanti savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ; 
kāyassa bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā. 
Te, bhikkhave, sattā aparihīnā ye ariyāya paññāya aparihīnā. 
Te diṭṭheva dhamme sukhaṁ viharanti avighātaṁ anupāyāsaṁ apariḷāhaṁ; 
kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Paññāya parihānena, 
passa lokaṁ sadevakaṁ; 
Niviṭṭhaṁ nāmarūpasmiṁ, 
idaṁ saccanti maññati. 
Paññā hi seṭṭhā lokasmiṁ, 
yāyaṁ nibbedhagāminī; 
Yāya sammā pajānāti, 
jātibhavaparikkhayaṁ. 
Tesaṁ devā manussā ca, 
sambuddhānaṁ satīmataṁ; 
Pihayanti hāsapaññānaṁ, 
sarīrantimadhārinan”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Catutthaṁ. 

Itivuttaka 42 
Dukanipāta 
Dutiyavagga 
Sukkadhammasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Dveme, bhikkhave, sukkā dhammā lokaṁ pālenti. 
Katame dve? 
Hirī ca, ottappañca. 
Ime ce, bhikkhave, dve sukkā dhammā lokaṁ na pāleyyuṁ, nayidha paññāyetha mātāti vā mātucchāti vā mātulānīti vā ācariyabhariyāti vā garūnaṁ dārāti vā. 
Sambhedaṁ loko agamissa yathā ajeḷakā kukkuṭasūkarā soṇasiṅgālā. 
Yasmā ca kho, bhikkhave, ime dve sukkā dhammā lokaṁ pālenti tasmā paññāyati mātāti vā mātucchāti vā mātulānīti vā ācariyabhariyāti vā garūnaṁ dārāti vā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Yesañce hiriottappaṁ, 
sabbadā ca na vijjati; 
Vokkantā sukkamūlā te, 
jātimaraṇagāmino. 
Yesañca hiriottappaṁ, 
sadā sammā upaṭṭhitā; 
Virūḷhabrahmacariyā te, 
santo khīṇapunabbhavā”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Pañcamaṁ. 

Itivuttaka 43 
Dukanipāta 
Dutiyavagga 
Ajātasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Atthi, bhikkhave, ajātaṁ abhūtaṁ akataṁ asaṅkhataṁ. 
No cetaṁ, bhikkhave, abhavissa ajātaṁ abhūtaṁ akataṁ asaṅkhataṁ, nayidha jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṁ paññāyetha. 
Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi ajātaṁ abhūtaṁ akataṁ asaṅkhataṁ, tasmā jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṁ paññāyatī”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Jātaṁ bhūtaṁ samuppannaṁ, 
kataṁ saṅkhatamaddhuvaṁ; 
Jarāmaraṇasaṅghāṭaṁ, 
roganīḷaṁ pabhaṅguraṁ. 
Āhāranettippabhavaṁ, 
nālaṁ tadabhinandituṁ; 
Tassa nissaraṇaṁ santaṁ, 
atakkāvacaraṁ dhuvaṁ. 
Ajātaṁ asamuppannaṁ, 
asokaṁ virajaṁ padaṁ; 
Nirodho dukkhadhammānaṁ, 
saṅkhārūpasamo sukho”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Chaṭṭhaṁ. 

Itivuttaka 44 
Dukanipāta 
Dutiyavagga 
Nibbānadhātusutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Dvemā, bhikkhave, nibbānadhātuyo. 
Katamā dve? 
Saupādisesā ca nibbānadhātu, anupādisesā ca nibbānadhātu. 
Katamā ca, bhikkhave, saupādisesā nibbānadhātu? 
Idha, bhikkhave, bhikkhu arahaṁ hoti khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto. 
Tassa tiṭṭhanteva pañcindriyāni yesaṁ avighātattā manāpāmanāpaṁ paccanubhoti, sukhadukkhaṁ paṭisaṁvedeti. 
Tassa yo rāgakkhayo, dosakkhayo, mohakkhayo—
ayaṁ vuccati, bhikkhave, saupādisesā nibbānadhātu. 
Katamā ca, bhikkhave, anupādisesā nibbānadhātu? 
Idha, bhikkhave, bhikkhu arahaṁ hoti khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto. 
Tassa idheva, bhikkhave, sabbavedayitāni anabhinanditāni sīti bhavissanti. 
Ayaṁ vuccati, bhikkhave, anupādisesā nibbānadhātu. 
Imā kho, bhikkhave, dve nibbānadhātuyo”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Duve imā cakkhumatā pakāsitā, 
Nibbānadhātū anissitena tādinā; 
Ekā hi dhātu idha diṭṭhadhammikā, 
Saupādisesā bhavanettisaṅkhayā; 
Anupādisesā pana samparāyikā, 
Yamhi nirujjhanti bhavāni sabbaso. 
Ye etadaññāya padaṁ asaṅkhataṁ, 
Vimuttacittā bhavanettisaṅkhayā; 
Te dhammasārādhigamā khaye ratā, 
Pahaṁsu te sabbabhavāni tādino”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Sattamaṁ. 

Itivuttaka 45 
Dukanipāta 
Dutiyavagga 
Paṭisallānasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Paṭisallānārāmā, bhikkhave, viharatha paṭisallānaratā, ajjhattaṁ cetosamathamanuyuttā, anirākatajjhānā, vipassanāya samannāgatā, brūhetāro suññāgārānaṁ. 
Paṭisallānārāmānaṁ, bhikkhave, viharataṁ paṭisallānaratānaṁ ajjhattaṁ cetosamathamanuyuttānaṁ anirākatajjhānānaṁ vipassanāya samannāgatānaṁ brūhetānaṁ suññāgārānaṁ dvinnaṁ phalānaṁ aññataraṁ phalaṁ pāṭikaṅkhaṁ—
diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Ye santacittā nipakā, 
satimanto ca jhāyino; 
Sammā dhammaṁ vipassanti, 
kāmesu anapekkhino. 
Appamādaratā santā, 
pamāde bhayadassino; 
Abhabbā parihānāya, 
nibbānasseva santike”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Aṭṭhamaṁ. 

Itivuttaka 46 
Dukanipāta 
Dutiyavagga 
Sikkhānisaṁsasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Sikkhānisaṁsā, bhikkhave, viharatha paññuttarā vimuttisārā satādhipateyyā. 
Sikkhānisaṁsānaṁ, bhikkhave, viharataṁ paññuttarānaṁ vimuttisārānaṁ satādhipateyyānaṁ dvinnaṁ phalānaṁ aññataraṁ phalaṁ pāṭikaṅkhaṁ—
diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Paripuṇṇasikkhaṁ apahānadhammaṁ, 
Paññuttaraṁ jātikhayantadassiṁ; 
Taṁ ve muniṁ antimadehadhāriṁ, 
Mārañjahaṁ brūmi jarāya pāraguṁ. 
Tasmā sadā jhānaratā samāhitā, 
Ātāpino jātikhayantadassino; 
Māraṁ sasenaṁ abhibhuyya bhikkhavo, 
Bhavatha jātimaraṇassa pāragā”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Navamaṁ. 

Itivuttaka 47 
Dukanipāta 
Dutiyavagga 
Jāgariyasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Jāgaro cassa, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sato sampajāno samāhito pamudito vippasanno ca tattha kālavipassī ca kusalesu dhammesu. 
Jāgarassa, bhikkhave, bhikkhuno viharato satassa sampajānassa samāhitassa pamuditassa vippasannassa tattha kālavipassino kusalesu dhammesu dvinnaṁ phalānaṁ aññataraṁ phalaṁ pāṭikaṅkhaṁ—
diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Jāgarantā suṇāthetaṁ, 
ye suttā te pabujjhatha; 
Suttā jāgaritaṁ seyyo, 
natthi jāgarato bhayaṁ. 
Yo jāgaro ca satimā sampajāno, 
Samāhito mudito vippasanno ca; 
Kālena so sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno, 
Ekodibhūto vihane tamaṁ so. 
Tasmā have jāgariyaṁ bhajetha, 
Ātāpī bhikkhu nipako jhānalābhī; 
Saṁyojanaṁ jātijarāya chetvā, 
Idheva sambodhimanuttaraṁ phuse”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Dasamaṁ. 

Itivuttaka 48 
Dukanipāta 
Dutiyavagga 
Āpāyikasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Dveme, bhikkhave, āpāyikā nerayikā idamappahāya. 
Katame dve? 
Yo ca abrahmacārī brahmacāripaṭiñño, yo ca paripuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ carantaṁ amūlakena abrahmacariyena anuddhaṁseti. 
Ime kho, bhikkhave, dve āpāyikā nerayikā idamappahāyā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Abhūtavādī nirayaṁ upeti, 
Yo vāpi katvā na karomi cāha; 
Ubhopi te pecca samā bhavanti, 
Nihīnakammā manujā parattha. 
Kāsāvakaṇṭhā bahavo, 
pāpadhammā asaññatā; 
Pāpā pāpehi kammehi, 
nirayaṁ te upapajjare. 
Seyyo ayoguḷo bhutto, 
tatto aggisikhūpamo; 
Yañce bhuñjeyya dussīlo, 
raṭṭhapiṇḍamasaññato”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Ekādasamaṁ. 

Itivuttaka 49 
Dukanipāta 
Dutiyavagga 
Diṭṭhigatasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Dvīhi, bhikkhave, diṭṭhigatehi pariyuṭṭhitā devamanussā olīyanti eke, atidhāvanti eke; cakkhumanto ca passanti. 
Kathañca, bhikkhave, olīyanti eke? 
Bhavārāmā, bhikkhave, devamanussā bhavaratā bhavasammuditā tesaṁ bhavanirodhāya dhamme desiyamāne cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati nādhimuccati. 
Evaṁ kho, bhikkhave, olīyanti eke. 
Kathañca, bhikkhave, atidhāvanti eke? 
Bhaveneva kho paneke aṭṭīyamānā harāyamānā jigucchamānā vibhavaṁ abhinandanti—
yato kira, bho, ayaṁ attā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā; 
etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ etaṁ yāthāvanti. 
Evaṁ kho, bhikkhave, atidhāvanti eke. 
Kathañca, bhikkhave, cakkhumanto passanti? 
Idha bhikkhu bhūtaṁ bhūtato passati; 
bhūtaṁ bhūtato disvā bhūtassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. 
Evaṁ kho, bhikkhave, cakkhumanto passantī”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Ye bhūtaṁ bhūtato disvā, 
bhūtassa ca atikkamaṁ; 
Yathābhūte vimuccanti, 
bhavataṇhā parikkhayā. 
Sa ve bhūtapariñño so, 
vītataṇho bhavābhave; 
Bhūtassa vibhavā bhikkhu, 
nāgacchati punabbhavan”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Dvādasamaṁ. 
Dutiyo vaggo. 
Tassuddānaṁ 
Dve indriyā dve tapanīyā, 
sīlena apare duve; 
Anottāpī kuhanā dve ca, 
saṁvejanīyena te dasa. 
Vitakkā desanā vijjā, 
paññā dhammena pañcamaṁ; 
Ajātaṁ dhātusallānaṁ, 
sikkhā jāgariyena ca; 
Apāyadiṭṭhiyā ceva, 
bāvīsati pakāsitāti. 
Dukanipāto niṭṭhito. 

Itivuttaka 50 
Tikanipāta 
Paṭhamavagga 
Mūlasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tīṇimāni, bhikkhave, akusalamūlāni. 
Katamāni tīṇi? 
Lobho akusalamūlaṁ, doso akusalamūlaṁ, moho akusalamūlaṁ—
imāni kho, bhikkhave, tīṇi akusalamūlānī”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Lobho doso ca moho ca, 
purisaṁ pāpacetasaṁ; 
Hiṁsanti attasambhūtā, 
tacasāraṁva samphalan”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Paṭhamaṁ. 

Itivuttaka 51 
Tikanipāta 
Paṭhamavagga 
Dhātusutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tisso imā, bhikkhave, dhātuyo. 
Katamā tisso? 
Rūpadhātu, arūpadhātu, nirodhadhātu—
imā kho, bhikkhave, tisso dhātuyo”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Rūpadhātuṁ pariññāya, 
āruppesu asaṇṭhitā; 
Nirodhe ye vimuccanti, 
te janā maccuhāyino. 
Kāyena amataṁ dhātuṁ, 
phusayitvā nirūpadhiṁ; 
Upadhippaṭinissaggaṁ, 
sacchikatvā anāsavo; 
Deseti sammāsambuddho, 
asokaṁ virajaṁ padan”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Dutiyaṁ. 

Itivuttaka 52 
Tikanipāta 
Paṭhamavagga 
Paṭhamavedanāsutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tisso imā, bhikkhave, vedanā. 
Katamā tisso? 
Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā—
imā kho, bhikkhave, tisso vedanā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Samāhito sampajāno, 
sato buddhassa sāvako; 
Vedanā ca pajānāti, 
vedanānañca sambhavaṁ. 
Yattha cetā nirujjhanti, 
maggañca khayagāminaṁ; 
Vedanānaṁ khayā bhikkhu, 
nicchāto parinibbuto”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Tatiyaṁ. 

Itivuttaka 53 
Tikanipāta 
Paṭhamavagga 
Dutiyavedanāsutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tisso imā, bhikkhave, vedanā. 
Katamā tisso? 
Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā. 
Sukhā, bhikkhave, vedanā dukkhato daṭṭhabbā; 
dukkhā vedanā sallato daṭṭhabbā; 
adukkhamasukhā vedanā aniccato daṭṭhabbā. 
Yato kho, bhikkhave, bhikkhuno sukhā vedanā dukkhato diṭṭhā hoti, dukkhā vedanā sallato diṭṭhā hoti, adukkhamasukhā vedanā aniccato diṭṭhā hoti; 
ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu ariyo, sammaddaso, acchecchi taṇhaṁ, vivattayi saṁyojanaṁ, sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassā’”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Yo sukhaṁ dukkhato adda, 
Dukkhamaddakkhi sallato; 
Adukkhamasukhaṁ santaṁ, 
Adakkhi naṁ aniccato. 
Sa ve sammaddaso bhikkhu, 
yato tattha vimuccati; 
Abhiññāvosito santo, 
sa ve yogātigo munī”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Catutthaṁ. 

Itivuttaka 54 
Tikanipāta 
Paṭhamavagga 
Paṭhamaesanāsutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tisso imā, bhikkhave, esanā. 
Katamā tisso? 
Kāmesanā, bhavesanā, brahmacariyesanā—
imā kho, bhikkhave, tisso esanā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Samāhito sampajāno, 
sato buddhassa sāvako; 
Esanā ca pajānāti, 
esanānañca sambhavaṁ. 
Yattha cetā nirujjhanti, 
maggañca khayagāminaṁ; 
Esanānaṁ khayā bhikkhu, 
nicchāto parinibbuto”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Pañcamaṁ. 

Itivuttaka 55 
Tikanipāta 
Paṭhamavagga 
Dutiyaesanāsutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tisso imā, bhikkhave, esanā. 
Katamā tisso? 
Kāmesanā, bhavesanā, brahmacariyesanā—
imā kho, bhikkhave, tisso esanā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Kāmesanā bhavesanā, 
brahmacariyesanā saha; 
Iti saccaparāmāso, 
diṭṭhiṭṭhānā samussayā. 
Sabbarāgavirattassa, 
taṇhakkhayavimuttino; 
Esanā paṭinissaṭṭhā, 
diṭṭhiṭṭhānā samūhatā; 
Esanānaṁ khayā bhikkhu, 
nirāso akathaṅkathī”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Chaṭṭhaṁ. 

Itivuttaka 56 
Tikanipāta 
Paṭhamavagga 
Paṭhamaāsavasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tayome, bhikkhave, āsavā. 
Katame tayo? 
Kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo—
ime kho, bhikkhave, tayo āsavā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Samāhito sampajāno, 
sato buddhassa sāvako; 
Āsave ca pajānāti, 
āsavānañca sambhavaṁ. 
Yattha cetā nirujjhanti, 
maggañca khayagāminaṁ; 
Āsavānaṁ khayā bhikkhu, 
nicchāto parinibbuto”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Sattamaṁ. 

Itivuttaka 57 
Tikanipāta 
Paṭhamavagga 
Dutiyaāsavasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tayome, bhikkhave, āsavā. 
Katame tayo? 
Kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo—
ime kho, bhikkhave, tayo āsavā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Yassa kāmāsavo khīṇo, 
avijjā ca virājitā; 
Bhavāsavo parikkhīṇo, 
vippamutto nirūpadhi; 
Dhāreti antimaṁ dehaṁ, 
jetvā māraṁ savāhinin”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Aṭṭhamaṁ. 

Itivuttaka 58 
Tikanipāta 
Paṭhamavagga 
Taṇhāsutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tisso imā, bhikkhave, taṇhā. 
Katamā tisso? 
Kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā—
imā kho, bhikkhave, tisso taṇhā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Taṇhāyogena saṁyuttā, 
rattacittā bhavābhave; 
Te yogayuttā mārassa, 
ayogakkhemino janā; 
Sattā gacchanti saṁsāraṁ, 
jātīmaraṇagāmino. 
Ye ca taṇhaṁ pahantvāna, 
vītataṇhā bhavābhave; 
Te ve pāraṅgatā loke, 
ye pattā āsavakkhayan”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Navamaṁ. 

Itivuttaka 59 
Tikanipāta 
Paṭhamavagga 
Māradheyyasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu atikkamma māradheyyaṁ ādiccova virocati. 
Katamehi tīhi? 
Idha, bhikkhave, bhikkhu asekhena sīlakkhandhena samannāgato hoti, asekhena samādhikkhandhena samannāgato hoti, asekhena paññākkhandhena samannāgato hoti—
imehi kho, bhikkhave, tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu atikkamma māradheyyaṁ ādiccova virocatī”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Sīlaṁ samādhi paññā ca, 
yassa ete subhāvitā; 
Atikkamma māradheyyaṁ, 
ādiccova virocatī”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Dasamaṁ. 
Paṭhamo vaggo. 
Tassuddānaṁ 
Mūladhātu atha vedanā duve, 
Esanā ca duve āsavā duve; 
Taṇhāto ca atha māradheyyato, 
Vaggamāhu paṭhamanti muttamanti. 

Itivuttaka 60 
Tikanipāta 
Dutiyavagga 
Puññakiriyavatthusutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tīṇimāni, bhikkhave, puññakiriyavatthūni. 
Katamāni tīṇi? 
Dānamayaṁ puññakiriyavatthu, sīlamayaṁ puññakiriyavatthu, bhāvanāmayaṁ puññakiriyavatthu—
imāni kho, bhikkhave, tīṇi puññakiriyavatthūnī”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Puññameva so sikkheyya, 
āyataggaṁ sukhudrayaṁ; 
Dānañca samacariyañca, 
mettacittañca bhāvaye. 
Ete dhamme bhāvayitvā, 
tayo sukhasamuddaye; 
Abyābajjhaṁ sukhaṁ lokaṁ, 
paṇḍito upapajjatī”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Paṭhamaṁ. 

Itivuttaka 61 
Tikanipāta 
Dutiyavagga 
Cakkhusutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tīṇimāni, bhikkhave, cakkhūni. 
Katamāni tīṇi? 
Maṁsacakkhu, dibbacakkhu, paññācakkhu—
imāni kho, bhikkhave, tīṇi cakkhūnī”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Maṁsacakkhu dibbacakkhu, 
paññācakkhu anuttaraṁ; 
Etāni tīṇi cakkhūni, 
akkhāsi purisuttamo. 
Maṁsacakkhussa uppādo, 
maggo dibbassa cakkhuno; 
Yato ñāṇaṁ udapādi, 
paññācakkhu anuttaraṁ; 
Yassa cakkhussa paṭilābhā, 
sabbadukkhā pamuccatī”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Dutiyaṁ. 

Itivuttaka 62 
Tikanipāta 
Dutiyavagga 
Indriyasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tīṇimāni, bhikkhave, indriyāni. 
Katamāni tīṇi? 
Anaññātaññassāmītindriyaṁ, aññindriyaṁ, aññātāvindriyaṁ—
imāni kho, bhikkhave, tīṇi indriyānī”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Sekhassa sikkhamānassa, 
ujumaggānusārino; 
Khayasmiṁ paṭhamaṁ ñāṇaṁ, 
tato aññā anantarā. 
Tato aññāvimuttassa, 
ñāṇaṁ ve hoti tādino; 
Akuppā me vimuttīti, 
bhavasaṁyojanakkhayā. 
Sa ve indriyasampanno, 
santo santipade rato; 
Dhāreti antimaṁ dehaṁ, 
jetvā māraṁ savāhinin”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Tatiyaṁ. 

Itivuttaka 63 
Tikanipāta 
Dutiyavagga 
Addhāsutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tayome, bhikkhave, addhā. 
Katame tayo? 
Atīto addhā, anāgato addhā, paccuppanno addhā—
ime kho, bhikkhave, tayo addhā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Akkheyyasaññino sattā, 
akkheyyasmiṁ patiṭṭhitā; 
Akkheyyaṁ apariññāya, 
yogamāyanti maccuno. 
Akkheyyañca pariññāya, 
akkhātāraṁ na maññati; 
Phuṭṭho vimokkho manasā, 
santipadamanuttaraṁ. 
Sa ve akkheyyasampanno, 
santo santipade rato; 
Saṅkhāya sevī dhammaṭṭho, 
saṅkhyaṁ nopeti vedagū”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Catutthaṁ. 

Itivuttaka 64 
Tikanipāta 
Dutiyavagga 
Duccaritasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tīṇimāni, bhikkhave, duccaritāni. 
Katamāni tīṇi? 
Kāyaduccaritaṁ, vacīduccaritaṁ, manoduccaritaṁ—
imāni kho, bhikkhave, tīṇi duccaritānī”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Kāyaduccaritaṁ katvā, 
vacīduccaritāni ca; 
Manoduccaritaṁ katvā, 
yañcaññaṁ dosasaṁhitaṁ. 
Akatvā kusalaṁ kammaṁ, 
katvānākusalaṁ bahuṁ; 
Kāyassa bhedā duppañño, 
nirayaṁ sopapajjatī”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Pañcamaṁ. 

Itivuttaka 65 
Tikanipāta 
Dutiyavagga 
Sucaritasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tīṇimāni, bhikkhave, sucaritāni. 
Katamāni tīṇi? 
Kāyasucaritaṁ, vacīsucaritaṁ, manosucaritaṁ—
imāni kho, bhikkhave, tīṇi sucaritānī”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Kāyaduccaritaṁ hitvā, 
vacīduccaritāni ca; 
Manoduccaritaṁ hitvā, 
yañcaññaṁ dosasaṁhitaṁ. 
Akatvākusalaṁ kammaṁ, 
katvāna kusalaṁ bahuṁ; 
Kāyassa bhedā sappañño, 
saggaṁ so upapajjatī”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Chaṭṭhaṁ. 

Itivuttaka 66 
Tikanipāta 
Dutiyavagga 
Soceyyasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tīṇimāni, bhikkhave, soceyyāni. 
Katamāni tīṇi? 
Kāyasoceyyaṁ, vacīsoceyyaṁ, manosoceyyaṁ—
imāni kho, bhikkhave, tīṇi soceyyānī”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Kāyasuciṁ vacīsuciṁ, 
cetosucimanāsavaṁ; 
Suciṁ soceyyasampannaṁ, 
āhu sabbappahāyinan”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Sattamaṁ. 

Itivuttaka 67 
Tikanipāta 
Dutiyavagga 
Moneyyasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tīṇimāni, bhikkhave, moneyyāni. 
Katamāni tīṇi? 
Kāyamoneyyaṁ, vacīmoneyyaṁ, manomoneyyaṁ—
imāni kho, bhikkhave, tīṇi moneyyānī”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Kāyamuniṁ vacīmuniṁ, 
manomunimanāsavaṁ; 
Muniṁ moneyyasampannaṁ, 
āhu ninhātapāpakan”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Aṭṭhamaṁ. 

Itivuttaka 68 
Tikanipāta 
Dutiyavagga 
Paṭhamarāgasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Yassa kassaci, bhikkhave, rāgo appahīno, doso appahīno, moho appahīno—
ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘baddho mārassa paṭimukkassa mārapāso yathākāmakaraṇīyo pāpimato’. 
Yassa kassaci, bhikkhave, rāgo pahīno, doso pahīno, moho pahīno—
ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘abaddho mārassa omukkassa mārapāso na yathākāmakaraṇīyo pāpimato’”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Yassa rāgo ca doso ca, 
avijjā ca virājitā; 
Taṁ bhāvitattaññataraṁ, 
brahmabhūtaṁ tathāgataṁ; 
Buddhaṁ verabhayātītaṁ, 
āhu sabbappahāyinan”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Navamaṁ. 

Itivuttaka 69 
Tikanipāta 
Dutiyavagga 
Dutiyarāgasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā rāgo appahīno, doso appahīno, moho appahīno—
ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘atiṇṇo samuddaṁ saūmiṁ savīciṁ sāvaṭṭaṁ sagahaṁ sarakkhasaṁ’. 
Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā rāgo pahīno, doso pahīno, moho pahīno—
ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘atari samuddaṁ saūmiṁ savīciṁ sāvaṭṭaṁ sagahaṁ sarakkhasaṁ, tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo’”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Yassa rāgo ca doso ca, 
Avijjā ca virājitā; 
Somaṁ samuddaṁ sagahaṁ sarakkhasaṁ, 
Saūmibhayaṁ duttaraṁ accatāri. 
Saṅgātigo maccujaho nirūpadhi, 
Pahāsi dukkhaṁ apunabbhavāya; 
Atthaṅgato so na pamāṇameti, 
Amohayi maccurājanti brūmī”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Dasamaṁ. 
Dutiyo vaggo. 
Tassuddānaṁ 
Puññaṁ cakkhu atha indriyāni, 
Addhā ca caritaṁ duve soci; 
Muno atha rāgaduve, 
Puna vaggamāhu dutiyamuttamanti. 

Itivuttaka 70 
Tikanipāta 
Tatiyavagga 
Micchādiṭṭhikasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. 
Te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā. 
Taṁ kho panāhaṁ, bhikkhave, nāññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā sutvā vadāmi. 
Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. 
Te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā. 
Api ca, bhikkhave, yadeva sāmaṁ ñātaṁ sāmaṁ diṭṭhaṁ sāmaṁ viditaṁ tadevāhaṁ vadāmi. 
Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. 
Te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Micchā manaṁ paṇidhāya, 
micchā vācañca bhāsiya; 
Micchā kammāni katvāna, 
kāyena idha puggalo. 
Appassutāpuññakaro, 
appasmiṁ idha jīvite; 
Kāyassa bhedā duppañño, 
nirayaṁ sopapajjatī”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Paṭhamaṁ. 

Itivuttaka 71 
Tikanipāta 
Tatiyavagga 
Sammādiṭṭhikasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. 
Te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā. 
Taṁ kho panāhaṁ, bhikkhave, nāññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā sutvā vadāmi. 
Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. 
Te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā. 
Api ca, bhikkhave, yadeva sāmaṁ ñātaṁ sāmaṁ diṭṭhaṁ sāmaṁ viditaṁ tadevāhaṁ vadāmi. 
Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. 
Te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Sammā manaṁ paṇidhāya, 
sammā vācañca bhāsiya; 
Sammā kammāni katvāna, 
kāyena idha puggalo. 
Bahussuto puññakaro, 
appasmiṁ idha jīvite; 
Kāyassa bhedā sappañño, 
saggaṁ so upapajjatī”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Dutiyaṁ. 

Itivuttaka 72 
Tikanipāta 
Tatiyavagga 
Nissaraṇiyasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tisso imā, bhikkhave, nissaraṇiyā dhātuyo. 
Katamā tisso? 
Kāmānametaṁ nissaraṇaṁ yadidaṁ nekkhammaṁ, rūpānametaṁ nissaraṇaṁ yadidaṁ āruppaṁ, yaṁ kho pana kiñci bhūtaṁ saṅkhataṁ paṭiccasamuppannaṁ nirodho tassa nissaraṇaṁ—
imā kho, bhikkhave, tisso nissaraṇiyā dhātuyo”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Kāmanissaraṇaṁ ñatvā, 
rūpānañca atikkamaṁ; 
Sabbasaṅkhārasamathaṁ, 
phusaṁ ātāpi sabbadā. 
Sa ve sammaddaso bhikkhu, 
yato tattha vimuccati; 
Abhiññāvosito santo, 
sa ve yogātigo munī”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Tatiyaṁ. 

Itivuttaka 73 
Tikanipāta 
Tatiyavagga 
Santatarasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Rūpehi, bhikkhave, arūpā santatarā, arūpehi nirodho santataro”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Ye ca rūpūpagā sattā, 
ye ca arūpaṭṭhāyino; 
Nirodhaṁ appajānantā, 
āgantāro punabbhavaṁ. 
Ye ca rūpe pariññāya, 
arūpesu asaṇṭhitā; 
Nirodhe ye vimuccanti, 
te janā maccuhāyino. 
Kāyena amatadhātuṁ, 
phusayitvā nirūpadhiṁ; 
Upadhippaṭinissaggaṁ, 
sacchikatvā anāsavo; 
Deseti sammāsambuddho, 
asokaṁ virajaṁ padan”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Catutthaṁ. 

Itivuttaka 74 
Tikanipāta 
Tatiyavagga 
Puttasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tayome, bhikkhave, puttā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ. 
Katame tayo? 
Atijāto, anujāto, avajātoti. 
Kathañca, bhikkhave, putto atijāto hoti? 
Idha, bhikkhave, puttassa mātāpitaro honti—
na buddhaṁ saraṇaṁ gatā, na dhammaṁ saraṇaṁ gatā, na saṅghaṁ saraṇaṁ gatā; 
pāṇātipātā appaṭiviratā, adinnādānā appaṭiviratā, kāmesumicchācārā appaṭiviratā, musāvādā appaṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā appaṭiviratā, dussīlā pāpadhammā. 
Putto ca nesaṁ hoti—
buddhaṁ saraṇaṁ gato, dhammaṁ saraṇaṁ gato, saṅghaṁ saraṇaṁ gato; 
pāṇātipātā paṭivirato, adinnādānā paṭivirato, kāmesumicchācārā paṭivirato, musāvādā paṭivirato, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato, sīlavā kalyāṇadhammo. 
Evaṁ kho, bhikkhave, putto atijāto hoti. 
Kathañca, bhikkhave, putto anujāto hoti? 
Idha, bhikkhave, puttassa mātāpitaro honti—
buddhaṁ saraṇaṁ gatā, dhammaṁ saraṇaṁ gatā, saṅghaṁ saraṇaṁ gatā; 
pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā, sīlavanto kalyāṇadhammā. 
Puttopi nesaṁ hoti—
buddhaṁ saraṇaṁ gato, dhammaṁ saraṇaṁ gato, saṅghaṁ saraṇaṁ gato; 
pāṇātipātā paṭivirato, adinnādānā paṭivirato, kāmesumicchācārā paṭivirato, musāvādā paṭivirato, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato, sīlavā kalyāṇadhammo. 
Evaṁ kho, bhikkhave, putto anujāto hoti. 
Kathañca, bhikkhave, putto avajāto hoti? 
Idha, bhikkhave, puttassa mātāpitaro honti—
buddhaṁ saraṇaṁ gatā, dhammaṁ saraṇaṁ gatā, saṅghaṁ saraṇaṁ gatā; 
pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā, sīlavanto kalyāṇadhammā. 
Putto ca nesaṁ hoti—
na buddhaṁ saraṇaṁ gato, na dhammaṁ saraṇaṁ gato, na saṅghaṁ saraṇaṁ gato; 
pāṇātipātā appaṭivirato, adinnādānā appaṭivirato, kāmesumicchācārā appaṭivirato, musāvādā appaṭivirato, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā appaṭivirato, dussīlo pāpadhammo. 
Evaṁ kho, bhikkhave, putto avajāto hoti. 
Ime kho, bhikkhave, tayo puttā santo saṁvijjamānā lokasmin”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Atijātaṁ anujātaṁ, 
puttamicchanti paṇḍitā; 
Avajātaṁ na icchanti, 
yo hoti kulagandhano. 
Ete kho puttā lokasmiṁ, 
ye bhavanti upāsakā; 
Saddhā sīlena sampannā, 
vadaññū vītamaccharā; 
Cando abbhaghanā mutto, 
parisāsu virocare”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Pañcamaṁ. 

Itivuttaka 75 
Tikanipāta 
Tatiyavagga 
Avuṭṭhikasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tayome, bhikkhave, puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ. 
Katame tayo? 
Avuṭṭhikasamo, padesavassī, sabbatthābhivassī. 
Kathañca, bhikkhave, puggalo avuṭṭhikasamo hoti? 
Idha, bhikkhave, ekacco puggalo sabbesaññeva na dātā hoti, samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṁ annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyaṁ. 
Evaṁ kho, bhikkhave, puggalo avuṭṭhikasamo hoti. 
Kathañca, bhikkhave, puggalo padesavassī hoti? 
Idha, bhikkhave, ekacco puggalo ekaccānaṁ dātā hoti, ekaccānaṁ na dātā hoti samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṁ annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyaṁ. 
Evaṁ kho, bhikkhave, puggalo padesavassī hoti. 
Kathañca, bhikkhave, puggalo sabbatthābhivassī hoti? 
Idha, bhikkhave, ekacco puggalo sabbesaṁva deti, samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṁ annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyaṁ. 
Evaṁ kho, bhikkhave, puggalo sabbatthābhivassī hoti. 
Ime kho, bhikkhave, tayo puggalā santo saṁvijjamānā lokasmin”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Na samaṇe na brāhmaṇe, 
Na kapaṇaddhikavanibbake; 
Laddhāna saṁvibhājeti, 
Annaṁ pānañca bhojanaṁ; 
Taṁ ve avuṭṭhikasamoti, 
Āhu naṁ purisādhamaṁ. 
Ekaccānaṁ na dadāti, 
ekaccānaṁ pavecchati; 
Taṁ ve padesavassīti, 
āhu medhāvino janā. 
Subhikkhavāco puriso, 
sabbabhūtānukampako; 
Āmodamāno pakireti, 
detha dethāti bhāsati. 
Yathāpi megho thanayitvā, 
gajjayitvā pavassati; 
Thalaṁ ninnañca pūreti, 
abhisandantova vārinā. 
Evamevaṁ idhekacco, 
puggalo hoti tādiso; 
Dhammena saṁharitvāna, 
uṭṭhānādhigataṁ dhanaṁ; 
Tappeti annapānena, 
sammā patte vanibbake”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Chaṭṭhaṁ. 

Itivuttaka 76 
Tikanipāta 
Tatiyavagga 
Sukhapatthanāsutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tīṇimāni, bhikkhave, sukhāni patthayamāno sīlaṁ rakkheyya paṇḍito. 
Katamāni tīṇi? 
Pasaṁsā me āgacchatūti sīlaṁ rakkheyya paṇḍito, bhogā me uppajjantūti sīlaṁ rakkheyya paṇḍito, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjissāmīti sīlaṁ rakkheyya paṇḍito. 
Imāni kho, bhikkhave, tīṇi sukhāni patthayamāno sīlaṁ rakkheyya paṇḍito”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Sīlaṁ rakkheyya medhāvī, 
patthayāno tayo sukhe; 
Pasaṁsaṁ vittalābhañca, 
pecca sagge pamodanaṁ. 
Akarontopi ce pāpaṁ, 
karontamupasevati; 
Saṅkiyo hoti pāpasmiṁ, 
avaṇṇo cassa rūhati. 
Yādisaṁ kurute mittaṁ, 
yādisaṁ cūpasevati; 
Sa ve tādisako hoti, 
sahavāso hi tādiso. 
Sevamāno sevamānaṁ, 
samphuṭṭho samphusaṁ paraṁ; 
Saro diddho kalāpaṁva, 
alittamupalimpati; 
Upalepabhayā dhīro, 
neva pāpasakhā siyā. 
Pūtimacchaṁ kusaggena, 
yo naro upanayhati; 
Kusāpi pūti vāyanti, 
evaṁ bālūpasevanā. 
Tagarañca palāsena, 
yo naro upanayhati; 
Pattāpi surabhi vāyanti, 
evaṁ dhīrūpasevanā. 
Tasmā pattapuṭasseva, 
ñatvā sampākamattano; 
Asante nupaseveyya, 
sante seveyya paṇḍito; 
Asanto nirayaṁ nenti, 
santo pāpenti suggatin”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Sattamaṁ. 

Itivuttaka 77 
Tikanipāta 
Tatiyavagga 
Bhidurasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Bhidurāyaṁ, bhikkhave, kāyo, viññāṇaṁ virāgadhammaṁ, sabbe upadhī aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Kāyañca bhiduraṁ ñatvā, 
Viññāṇañca virāgunaṁ; 
Upadhīsu bhayaṁ disvā, 
Jātimaraṇamaccagā; 
Sampatvā paramaṁ santiṁ, 
Kālaṁ kaṅkhati bhāvitatto”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Aṭṭhamaṁ. 

Itivuttaka 78 
Tikanipāta 
Tatiyavagga 
Dhātusosaṁsandanasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Dhātuso, bhikkhave, sattā sattehi saddhiṁ saṁsandanti samenti. 
Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttikehi sattehi saddhiṁ saṁsandanti samenti, 
kalyāṇādhimuttikā sattā kalyāṇādhimuttikehi sattehi saddhiṁ saṁsandanti samenti. 
Atītampi, bhikkhave, addhānaṁ dhātusova sattā sattehi saddhiṁ saṁsandiṁsu samiṁsu. 
Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttikehi sattehi saddhiṁ saṁsandiṁsu samiṁsu, 
kalyāṇādhimuttikā sattā kalyāṇādhimuttikehi sattehi saddhiṁ saṁsandiṁsu samiṁsu. 
Anāgatampi, bhikkhave, addhānaṁ dhātusova sattā sattehi saddhiṁ saṁsandissanti samessanti. 
Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttikehi sattehi saddhiṁ saṁsandissanti samessanti, 
kalyāṇādhimuttikā sattā kalyāṇādhimuttikehi sattehi saddhiṁ saṁsandissanti samessanti. 
Etarahipi, bhikkhave, paccuppannaṁ addhānaṁ dhātusova sattā sattehi saddhiṁ saṁsandanti samenti. 
Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttikehi sattehi saddhiṁ saṁsandanti samenti, 
kalyāṇādhimuttikā sattā kalyāṇādhimuttikehi sattehi saddhiṁ saṁsandanti samentī”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Saṁsaggā vanatho jāto, 
asaṁsaggena chijjati; 
Parittaṁ dārumāruyha, 
yathā sīde mahaṇṇave. 
Evaṁ kusītamāgamma, 
sādhujīvīpi sīdati; 
Tasmā taṁ parivajjeyya, 
kusītaṁ hīnavīriyaṁ. 
Pavivittehi ariyehi, 
pahitattehi jhāyibhi; 
Niccaṁ āraddhaviriyehi, 
paṇḍitehi sahāvase”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Navamaṁ. 

Itivuttaka 79 
Tikanipāta 
Tatiyavagga 
Parihānasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tayome, bhikkhave, dhammā sekhassa bhikkhuno parihānāya saṁvattanti. 
Katame tayo? 
Idha, bhikkhave, sekho bhikkhu kammārāmo hoti, kammarato, kammārāmatamanuyutto; 
bhassārāmo hoti, bhassarato, bhassārāmatamanuyutto; 
niddārāmo hoti, niddārato, niddārāmatamanuyutto. 
Ime kho, bhikkhave, tayo dhammā sekhassa bhikkhuno parihānāya saṁvattanti. 
Tayome, bhikkhave, dhammā sekhassa bhikkhuno aparihānāya saṁvattanti. 
Katame tayo? 
Idha, bhikkhave, sekho bhikkhu na kammārāmo hoti, na kammarato, na kammārāmatamanuyutto; 
na bhassārāmo hoti, na bhassarato, na bhassārāmatamanuyutto; 
na niddārāmo hoti, na niddārato, na niddārāmatamanuyutto. 
Ime kho, bhikkhave, tayo dhammā sekhassa bhikkhuno aparihānāya saṁvattantī”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Kammārāmo bhassārāmo, 
Niddārāmo ca uddhato; 
Abhabbo tādiso bhikkhu, 
Phuṭṭhuṁ sambodhimuttamaṁ. 
Tasmā hi appakiccassa, 
Appamiddho anuddhato; 
Bhabbo so tādiso bhikkhu, 
Phuṭṭhuṁ sambodhimuttaman”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Dasamaṁ. 
Tatiyo vaggo. 
Tassuddānaṁ 
Dve diṭṭhī nissaraṇaṁ rūpaṁ, 
putto avuṭṭhikena ca; 
Sukhā ca bhiduro dhātu, 
parihānena te dasāti. 

Itivuttaka 80 
Tikanipāta 
Catutthavagga 
Vitakkasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tayome, bhikkhave, akusalavitakkā. 
Katame tayo? 
Anavaññattipaṭisaṁyutto vitakko, lābhasakkārasilokapaṭisaṁyutto vitakko, parānuddayatāpaṭisaṁyutto vitakko. 
Ime kho, bhikkhave, tayo akusalavitakkā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Anavaññattisaṁyutto, 
lābhasakkāragāravo; 
Sahanandī amaccehi, 
ārā saṁyojanakkhayā. 
Yo ca puttapasuṁ hitvā, 
Vivāhe saṁharāni ca; 
Bhabbo so tādiso bhikkhu, 
Phuṭṭhuṁ sambodhimuttaman”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Paṭhamaṁ. 

Itivuttaka 81 
Tikanipāta 
Catutthavagga 
Sakkārasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā sakkārena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā. 
Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā asakkārena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā. 
Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā sakkārena ca asakkārena ca tadubhayena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā. 
Taṁ kho panāhaṁ, bhikkhave, nāññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā sutvā vadāmi; 
(…) api ca, bhikkhave, yadeva me sāmaṁ ñātaṁ sāmaṁ diṭṭhaṁ sāmaṁ viditaṁ tamevāhaṁ vadāmi. 
Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā sakkārena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā. 
Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā asakkārena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā. 
Diṭṭhā mayā, bhikkhave, sattā sakkārena ca asakkārena ca tadubhayena abhibhūtā, pariyādinnacittā, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā”ti. 
Etamatthaṁ bhagavā avoca. 
Tatthetaṁ iti vuccati: 
“Yassa sakkariyamānassa, 
asakkārena cūbhayaṁ; 
Samādhi na vikampati, 
appamādavihārino. 
Taṁ jhāyinaṁ sātatikaṁ, 
sukhumadiṭṭhivipassakaṁ; 
Upādānakkhayārāmaṁ, 
āhu sappuriso itī”ti. 
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. 
Dutiyaṁ. 

Itivuttaka 82 
Tikanipāta 
Catutthavagga 
Devasaddasutta 
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: 
“Tayome, bhikkhave, devesu devasaddā niccharanti samayā samayaṁ upādāya. 
Katame tayo? 
Yasmiṁ, bhikkhave, samaye ariyasāvako kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya ceteti, tasmiṁ samaye devesu devasaddo niccharati: 
‘eso ariyasāvako mārena saddhiṁ saṅgāmāya cetetī’ti. 
Ayaṁ, bhikkhave, paṭhamo devesu devasaddo niccharati samayā samayaṁ upādāya. 
Puna caparaṁ, bhikkhave, yasmiṁ samaye ariyasāvako sattannaṁ bodhipakkhiyānaṁ dhammānaṁ bhāvanānuyogamanuyutto viharat