Kinh Kim Quang Minh (Suvarṇaprabhāsasūtra)

eke īdṛśā doṣā bhavanti viṣayeṣu ca // Suv_13.43 //
yadā pakṣasthito rājā duṣkṛtaṃ samupekṣate /
yena kāryeṇa rājā vai devendrebhiradhiṣṭhitaḥ /
na tatkaroti rājatvaṃ duṣkṛtaṃ samupekṣataḥ // Suv_13.44 //
sukṛtenopapadyante sarvadevasurālaye /
duṣkṛtena ca gacchanti pretatiryagnarakeṣu ca /
trāyastriṃśaddevasthāne pratāpayanti duṣkṛtāt // Suv_13.45 //
yadā hyupakṣate rājā duṣkṛtaṃ viṣaye sthitam /
pitṝṇāṃ devarājānāṃ bhavena sāparādhikaḥ /
na tadbhavati putratvaṃ na rajatvaṃ kṛtaṃ bhavet // Suv_13.46 //
yadāpi naśyate kāryaṃ śāṭhyairapi sudāruṇaiḥ /
tasmādadhiṣṭhito rājā devendrarmanujālaye // Suv_13.47 //
duṣkṛtānāṃ śamanārthāya sukṛtānāṃ pravartakaḥ /
dṛṣṭadhārmikaḥ sattvānāṃ vipākajanako nṛpaḥ // Suv_13.48 //
(Bagchi 75)
sukṛtaduṣkṛtānāṃ ca karmaṇāṃ yaḥ pṛthagvidhaḥ /
vipākaphaladarśārthaṃ karttā rājā hi procyate /
adhiṣṭhito devagaṇairdevendrairanumoditaḥ // Suv_13.49 //
ātmano 'rthaṃ parārthāya dharmārthaṃ viṣayasya ca /
damanārthāya rāṣṭreṣu śaṭhapāpajanasya ca // Suv_13.50 //
tyajecca jīvitaṃ rājyaṃ dharmārthaṃ viṣayasya ca /
mā cādharmamapṛcchitvā jānantaṃ samupekṣata // Suv_13.51 //
na cānyastādṛśo nāśo viṣaye 'smin sudāruṇaḥ /
yadā śāṭhyasamutpannaḥ śāṭhyakāntāranigrahaḥ // Suv_13.52 //
bhūyo bhavanti śāṭhyāni viṣaye 'smin sudāruṇā /
vilupyate ca tadrāṣṭraṃ gajairiva mahāsaraḥ // Suv_13.53 //
prakupyanti ca devendrā vilumpate surālayam /
viṣamāḥ sarvabhāvāśca bhavanti viṣayasya hi // Suv_13.54 //
tasmāddoṣānurūpaṃ syāddamanaṃ pāpakāriṇām /
dharmeṇa pālayedrāṣṭaṃ mā cādharmaṃ samācaret // Suv_13.55 //
jīvitaṃ ca parityajya mā pāpe patito bhavet /
bandhujane parajane sarvarāṣṭrajaneṣu ca /
ekāpekṣo bhavedrājā mā pakṣe patito bhavet // Suv_13.56 //
trailokyamāpūrayate yaśasā dhārmiko nṛpaḥ /
harṣayiṣyanti devendrāstrāyastriṃśadbhaveṣu ca // Suv_13.57 //
jambūdvīpe tathāsmākaṃ putro dharmātmako nṛpaḥ /
dharmeṇa śāsyate rāṣṭraṃ sukṛte sthāpyate janam // Suv_13.58 //
(Bagchi 76)
sukṛtena ca rājā taṃ iha preṣayate janam /
devairdevasutaiḥ pūrṇaṃ karoti ca surālayam // Suv_13.59 //
dharmeṇa śāsyate rāṣṭraṃ rājā naḥ supraharṣitāḥ /
prasannā bhonti devendrā rakṣante tānnarādhipān // Suv_13.60 //
samyagvahanti nakṣatrā candrasūryau tathaiva ca /
kālena vāyavo vānti kāle caivaṃ pravarṣati // Suv_13.61 //
subhikṣaṃ kurvate rāṣṭre tathā devasurālaye /
amarāmaraputreṇa pūrṇaṃ bhoti surālayam // Suv_13.62 //
tasmāttyajyennarapatiḥ priyaṃ jīvitamātmanaḥ /
āvartayeddharmaratnaṃ yena lokaḥ sukhī bhavet // Suv_13.63 //
/ dhārmikīṃ ca nayet sevāṃ yo guṇaiḥ samalaṃkṛtaḥ /
sa nityaṃ sevate tuṣṭaṃ sadā pāpavivarjitaḥ // Suv_13.64 //
dharmeṇa pālayedrāṣṭraṃ dharme samanuśāsayet /
sukṛte sthāpayet sattvānduṣkṛte ca vivārayet // Suv_13.65 //
subhikṣaṃ bhavate rāṣṭre tejasvī bhavate nṛpaḥ /
yathānurūpaṃ kurute damanaṃ pāpakāriṇām /
yaśasvī bhavate rājā sukhaṃ pālayate prajāmiti // Suv_13.66 //
iti śrīsuvarṇaprabhāsoottamasūtrendrarāje devendrasamayaṃ nāma rājaśāstraparivartastrayodaśamaḥ //
_______________________________________________________________________
(Bagchi 77)
// Susaṃbhavaparivartaḥ //
sasāgarā tyakta vasuṃdharā tadā yadā babhūva nṛpa cakravartī /
catvāri dvīpāni saratnapūrṇaniryāti tā pūrvajineṣu mahyam // Suv_14.1 //
na cāsti tadvastu priyaṃ manāpaṃ pūrvaṃ ca mahyaṃ na va tyaktamāsīt /
taṃ dharmakāyaṃ parimārgaṇārthaḥ priyajīvitaṃ tyaktamanekakalpān // Suv_14.2 //
yatha pūrvakalpeṣu acintiyeṣu ratnaśikhisya sugatasya śāsane /
parinirvṛtasya sugatasya tasya susaṃbhavo nāma babhūva rājā // Suv_14.3 //
sa cakravartī caturdvīpa īśvaraḥ samudraparyantamahī praśāsyate /
jinendraghoṣāya ca rājadhānīya supto babhūvā tada rājakuñjaraḥ // Suv_14.4 //
svapnāntare buddhaguṇāñca śrutvā ratnoccayaṃ paśyati dharmabhāṇakam /
sthita sūryamadhye va virocamānaṃ prakāśayantaṃ ima sūtrarājam // Suv_14.5 //
svapnādvibuddhaśca babhūva rājā pītisphuṭaṃ sarvaśarīramasya /
abhiniṣkrarma rājakulāni dṛṣṭu upasaṃkramī śrāvakasaṃghamagram // Suv_14.6 //
karoti pūjāṃ jinaśrāvakāṇāṃ ratnoccayaṃ pṛcchati dharmabhāṇakam /
(Bagchi 78)
kva cāsti bhikṣūriha cāryasaṃghe ratnoccayo nāma guṇānvitaśca // Suv_14.7 //
tenāntareṇā ratanoccayo hi anyatra gūhāntara saṃniṣaṇaḥ /
vicitraratnaṃ ima sūtrarājaṃ svadhyāyamānaḥ sukha saṃniṣaṇaḥ // Suv_14.8 //
deśenti rājasya tadantareṇa ratnoccayaṃ bhikṣu sa dharmabhāṇakam /
anyatra gūhāntarasaṃniṣaṇaṃ / taṃ tena raśmīśriyayā jvalantam // Suv_14.9 //
eṣo 'tra ratnoccaya dharmabhāṇako dhāreti gambhīrajinasya gocaram /
svarṇaprabhāsottamasūtraratnaṃ sūtrendrarājaṃ satataṃ prakāśayet // Suv_14.10 //
vanditva pādau ratanoccayasya susaṃbhavo rāja idaṃ pravīddhi /
deśe hi me pūrṇaśaśāṅka cakraṃ svarṇaprabhāsottamasūtraratnam // Suv_14.11 //
adhivāsayī so ratanoccayaśca rājñaśca tasyaiva susaṃbhavasya /
sarvatrisāhasrikalokadhātau praharṣitāssarvi babhūvu devatāḥ // Suv_14.12 //
vasudhāpradeśe parame viśiṣṭe ratnodake gandhajalāmvusikte /
puṣpāvakīrṇāṃ dharaṇīṃ sa kṛtvā tatrāsanaṃ prāpya tadā narendraḥ // Suv_14.13 //
samalaṃkṛtaṃ rājña tadāsanaṃ ca cchatrairdhvajairghaṇṭasahasranekaiḥ /
(Bagchi 79)
nānāvicitrairvarapuṣpacandrair abhyokire rājña tadāsanaṃ ca // Suv_14.14 //
devāśca nāgāsurakiṃnarāśca yakṣāśca yakṣendramahoragāśca /
divyaiśca māndāravapuṣpavarṣair abhyāvakīrṇāśca tadāsanaṃ ca // Suv_14.15 //
acintiyānanta sahasrakoṭiyo ye āgatā devabhavāgrakāmāḥ /
abhiniṣkramitvā ratanoccayaṃ hi abhyo kiranti sma ca sālapuṣpā // Suv_14.16 //
so cāpi ratnoccaya dharmabhāṇakaḥ śubhābhagātraḥ śucivastraprāvṛtaḥ /
upasaṃkramitvā ca tadāsanaṃ hi kṛtāñjalībhūtva namasyate ca // Suv_14.17 //
devendradevāni ca devatāni māndārapuṣpaṃ ca pravarṣayanti /
acintiyā tūryaśatā sahasrā pravādayanti sthita antarīkṣe // Suv_14.18 //
abhīruhitvā ca sa saṃniṣaṇo ratnoccayo bhikṣu sa dharmabhāṇakaḥ /
anusmaritvā daśasū diśāsu acintiyā buddhasahasrakoṭyaḥ // Suv_14.19 //
sarveṣa sattvāna kṛpāṃja nitya kāruṇyacittaṃ samupādayet saḥ /
(Bagchi 80)
rājñaśca tasyāpi susaṃbhavasya prakāśitaṃ sūtramidaṃ tadantare // Suv_14.20 //
kṛtāñjalībhūtva sthihitva rājā yaḥ kāyavācā manumoditaḥ saḥ /
saddharmavegāśrupramuktanetraḥ pratisphaṭastasya babhūva kāyaḥ // Suv_14.21 //
imasya sūtrasya ca pūjanārthaṃ susaṃbhavo rāja tadantareṇa
gṛhṇitva cintāmaṇirājaratnaṃ sarvārthahetoḥ praṇidhiṃ cakāra // Suv_14.22 //
varṣantu adyā iha jambudvipe sasaptaratnāṇi ca bhūṣaṇāni
ye ceha sattvāḥ khalu jambudvipe sukhitāśca bheṣyanti mahādhanāśca // Suv_14.23 //
caturṣu dvīpeṣu pravarṣitāni saptāni ratnāni tadantareṇa /
keyūrahārā varakuṇḍalāni tathānnapāne vasanāni caiva // Suv_14.24 //
dṛṣṭvā ca taṃ rāja susaṃbhavaśca ratnapravarṣaṃ khalu jambudvīpe /
catvāri dvīpāni saratnapūrṇā niryātayī ratnaśikhisya śāsane // Suv_14.25 //
ahaṃ ca saḥ śākyamunistathāgataḥ susaṃbhavo nāma babhūva rājā /
(Bagchi 81)
yeneha me tyakta vasuṃdharā tadā catvāri dvīpāni saratnapūrṇā // Suv_14.26 //
akṣobhya āsīt sa tathāgataśca ratnoccayo bhikṣu sa dharmabhāṇakaḥ /
yenāsya rājasya susaṃbhavasya prakāśitaṃ sūtramidaṃ tadāntare // Suv_14.27 //
yanme śrutaṃ sūtramidaṃ tadantare ekāgravācāmanumoditaṃ ca /
tenaiva mahyaṃ kuśalena karmaṇā śrotānumodena śrutena tena // Suv_14.28 //
suvarṇavarṇaṃ śatapuṇyalakṣaṇaṃ labheyi kāyaṃ priyadarśanaṃ sadā /
nayanābhirāmaṃ janakāntadarśanaṃ ratiṃkaraṃ devasahasrakoṭinām // Suv_14.29 //
navottaraṃ notisahasrakoṭyā kalpānabhūvaṃ nṛpacakravartī /
aneka kalpāna sahasrakoṭyo trailokyarājatva mayānubhūtam // Suv_14.30 //
acintiyā kalpa babhūva śakraḥ tathaiva brahmendra praśāntamānasaḥ /
ārāgitā me balāprameyā yeṣāṃ pramāṇaṃ na kadāci vidyate // Suv_14.31 //
(Bagchi 82)
tathā pramāṇaṃ bahu puṇyaskandhaṃ yanme śrutaṃ sūtranumoditaṃ ca /
yathābhiprāyeṇa mi bodhi prāptā saddharmakāyaśca mayā hi labdha // Suv_14.32 //
iti śrīsuvarṇaprabhāsottamasūtrendrarāje susaṃbhavaparivarto nāma caturdaśamaḥ //
_______________________________________________________________________
(Bagchi 83)
// Yakṣāśrayarakṣāparivartaḥ //
yaḥ kaścicchrīmahādevi śrāddhaḥ kulaputro vā kuladuhitā vātītānāgatapratyutpannānāṃ buddhānāṃ bhagavatāmacintyāṃ mahatīṃ vipulāṃ vistīrṇāṃ sarvopakaraṇaiḥ pūjāṃ karttukāmaḥ syāt / atītānāgatapratyutpannānāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ gambhīraṃ buddhagocaraṃ parijñātukāmo bhavet / tenāvaśyaṃ tatra pradeśe vihāre vāraṇyapradeśe vā yatrāyaṃ suvarṇaprabhāsottamaḥ sūtrendrarājaḥ vistareṇa saṃprakāśyate / tenāvikṣiptacittenāvirahitaśrotreṇāyaṃ suvarṇaprabhāsottamaḥ sūtrendrarājaḥ śrotavyaḥ //
atha khalu bhagavānimamevārthaṃ bhūyasyā mātrayā saṃparidīpayamānastasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata //
ya icchetsarvabuddhānāṃ pūjāṃ kartumacintiyām /
gambhīraṃ sarvabuddhānāṃ gocaraṃ ca prajanitum // Suv_15.1 //
sarvadeśopasaṃkramya vihāraṃ layanaṃ tathā /
yāvaddeśīyate sūtraṃ svarṇabhāsottamaṃ tvidam // Suv_15.2 //
acintiyamidaṃ sūtramanantaguṇasāgaram /
mocakaṃ sarvasattvānāmanekaduḥkhasāgarāt // Suv_15.3 //
ādiṃ sūtrasya paśyāmi madhyamanidhanaṃ tathā /
atigambhīrasūtrendra upamānaṃ na vidyate // Suv_15.4 //
na gaṅgārajasā caiva na dharaṇyāṃ na sāgare /
na cāmbaratalasthasya kiṃcicchakyopamā kṛtum // Suv_15.5 //
dharmadhātupraveśena praveṣṭavyaṃ tadantaram /
yatra dharmātmakastūpaṃ gambhīraṃ supratiṣṭhitam // Suv_15.6 //
(Bagchi 84)
tatra ca stūpamadhye 'sminpaśyecchākyamuniṃ jinam /
idaṃ sūtraṃ prakāśantaṃ manojñena svareṇa ca // Suv_15.7 //
yāvanti kalpakoṭyo vai asaṃkhyeyā acintiyāḥ /
divyamānuṣyakāṇyeva sukhāni hyanubhūyate // Suv_15.8 //
yadā sa evaṃ jānīyādyattatra sūtra śrūyate /
evamacintiyaṃ mahyaṃ puṇyaskandhaṃ samārjitam // Suv_15.9 //
ākramedyojanaśataṃ pūrṇamagnikhadāvṛtam /
yaḥ sakṛcchuṇituṃ sūtraṃ sahetu vedanāṃ bhṛśam // Suv_15.10 //
samanantarapraviṣṭasya vihāraṃ layanaṃ tathā /
apagacchati pāpāni sarvaduḥsvapnalakṣaṇā // Suv_15.11 //
grahanakṣatrapīḍā ca kākhordagrahadāruṇā /
samanantarapraviṣṭasya sarve bhonti parāṅmukhāḥ // Suv_15.12 //
tādṛśamāsanaṃ tatra kurvīta padmasaṃnibham /
yādṛśaṃ nāgarājaiśca darśitaṃ supināntare // Suv_15.13 //
tatrāsanopaviṣṭasya idaṃ sūtraṃ prakāśayet /
likhitaṃ vācayeccaiva tathaiva paryavāpnuyāt // Suv_15.14 //
avatīryāsanādeva anyadeśe gato bhavet /
dṛśyante pratihāryāṇi tatrāsanagatāni ca // Suv_15.15 //
dharmabhāṇakarūpaṃ ca kadācittatra dṛśyate /
kadācidbuddha rūpaṃ ca bodhisattvaṃ kadācana // Suv_15.16 //
samantabhadrarūpāṇi kvacinmañjuśriyastathā /
kvacinmaitraiyarupāṇi dṛśyante tatra āsane // Suv_15.17 //
kvacitkevalamābhāsaṃ kvaciddevopadarśanam /
muhūrtenābhidṛśyante punaścāntarahāyiṣu // Suv_15.18 //
(Bagchi 85)
sarvatra saṃsiddhikaraṃ praśastaṃ buddhaśāsanam /
dhanyamaṅgalasampannaṃ saṃgrāme ca jayāvaham // Suv_15.19 //
jambudvīpamidaṃ sarvaṃ yaśasā pūrayiṣyati /
sarve ca ripavastasya nirjitā bhonti sarvathā // Suv_15.20 //
nihataśatruḥ sadā bhoti sarvapāpavivarjitaḥ /
sadā vijitasaṃgrāmaḥ śriyā sa ca pramodati // Suv_15.21 //
brahmendrāstridaśendrāśca lokapālāstathaiva ca /
vajrapāṇiśca yakṣendraḥ saṃjñeyaśca nararṣabhaḥ // Suv_15.22 //
anavatapta nāgendraḥ sāgaraśca tathaiva ca /
kiṃnarendrāḥ surendrāśca garuḍendrāstathaiva ca /
etāṃśca pramukhān kṛtvā sarvāṇi devatāni ca // Suv_15.23 //
te ca tā nityaṃ pūjanti dharmastūpamacintiyam /
praharṣitā bhaviṣyanti dṛṣṭvā sattvāḥ sa gauravāḥ // Suv_15.24 //
te 'pyevaṃ cintayiṣyanti devendrāḥ sarva uttamāḥ /
devatāścaiva tāssarvā vakṣyanti ca parasparam // Suv_15.25 //
etā paśyatha sarvāṇi tejaḥ śrīpuṇyasaṃcitā /
uptakuśalamūlena āgtāste narā iha // Suv_15.26 //
ya imaṃ sūtragambhīraṃ śravaṇārthamihāgatāḥ /
acintiyaprasādena dharmastūpe sagauravāḥ // Suv_15.27 //
ete kāruṇikā loke ete sattvahitaṃkarāḥ /
ete gambhīradharmāṇāṃ saddharmarasabhojanam // Suv_15.28 //
dharmadhātupraveśena ya ete praviśanti ca /
ye śṛṇvanti idaṃ sūtraṃ ye cānyāñśrāvayanti ca // Suv_15.29 //
(Bagchi 86)
buddhā śatasahasrāṇi tebhiste pūrvapūjitāḥ /
etena kuśalamūlena idaṃ sūtraṃ śṛṇvanti ca // Suv_15.30 //
te sarve devarājendrāḥ sarasvatī tathaiva ca /
śrīśca vaiśravaṇaścaiva tathā caturmahādhipāḥ // Suv_15.31 //
yakṣaśatasahasrebhirṛddhimadbhirmahābalaiḥ /
teṣāṃ rakṣāṃ kariṣyanti divārātrāvatandritāḥ // Suv_15.32 //
mahābalaiśca yakṣendrairnārāyaṇamaheśvarau /
aṣṭāviṃśatiścāpyanye saṃjñeyapramukhāṇi ca // Suv_15.33 //
yakṣaśatasahasrebhirṛddhimadbhirmahābalaiḥ /
teṣāṃ rakṣāṃ kariṣyanti sarvatrāsabhayeṣu ca // Suv_15.34 //
vajrapāṇiśca yakṣendraḥ pañcayakṣaśatairapi /
sarvebhi bodhisattvebhisteṣāṃ rakṣāṃ kariṣyati // Suv_15.35 //
maṇibhadraśca yakṣendraḥ pūrṇabhadrastathaiva ca /
kumbhīro 'ṭāvakaścaiva piṅgalaśca mahābalaḥ // Suv_15.36 //
ekaikaścaiva yakṣendraḥ pañcayakṣaśtairvṛtaḥ /
teṣāṃ rakṣāṃ kariṣyati yebhiḥ sūtramidaṃ śrutam // Suv_15.37 //
citrasenaśca gandharvo jinarājo jinarṣabhaḥ /
maṇikaṇṭho nīlakaṇṭhaśca varṣādhipatireva ca // Suv_15.38 //
mahāgrāso mahākālaḥ svarṇakeśī tathaiva ca /
pāñcikaśchagalapādaśca mahābhāgastathaiva ca // Suv_15.39 //
praṇālī mahāpālaśca markaṭo vālireva ca /
sūciromaḥ sūryamitro ratnakeśastathaiva ca // Suv_15.40 //
mahāpraṇālī nakulaḥ kāmaśreṣṭhaśca candanaḥ /
nāgāyano haimavataḥ sātāgiristathaiva ca // Suv_15.41 //
(Bagchi 87)
sarve ta ṛddhimantaśca mahābalaparākramāḥ /
teṣāṃ rakṣāṃ kariṣyanti yeṣāṃ sūtramidaṃ priyam // Suv_15.42 //
anavatapto hi nāgendraḥ sāgaro 'pi tathaiva ca /
mucilinndairelāpatrau ubhau nandopanandakau // Suv_15.43 //
nāgaśatasahasrebhirṛddhimadbhirmahābalaiḥ /
teṣāṃ rakṣāṃ kariṣyanti sarvato bhayabhairavāt // Suv_15.44 //
valī rāhurnamuciśca vemacitraśca saṃvaraḥ /
prahrādaḥ kharaskandhaśca tathānye cāsurādhipāḥ // Suv_15.45 //
asuraśatasahasrebhirṛddhimadbhirmahābalaiḥ /
teṣāṃ rakṣāṃ kariṣyanti utpātabhayabhairavāt // Suv_15.46 //
hārītī bhūtamātā ca pañcaputraśatairapi /
teṣāṃ rakṣāṃ kariṣyanti saptamātṛsthitāni ca // Suv_15.47 //
caṇḍā caṇḍālikā caiva yakṣiṇī caṇḍikā tathā /
dantī ca kūṭadantī ca sarvasattvaujahāriṇī // Suv_15.48 //
ete sarva ṛddhimanto mahābalaparākramāḥ /
teṣāṃ rakṣāṃ kariṣyanti samantena caturdiśaḥ // Suv_15.49 //
sarasvatī ca pramukhā devatā ca acintiyā /
tathā śrīpramukhāścaiva sarvāṇi devatāni ca // Suv_15.50 //
pṛthivī devatā caiva phalaśasyādhidevatā /
ārāmavṛkṣacaityāni vāsinyonadi devatā // Suv_15.51 //
te sarve devatāsaṃghāḥ supraharṣitacetasāḥ /
teṣāṃ rakṣāṃ kariṣyanti yeṣāṃ sūtramidaṃ priyam // Suv_15.52 //
yojayanti ca te sattvā āyurvarṇabalena ca /
śrīpuṇyatejalakṣmībhiste nityālaṃkaronti ca // Suv_15.53 //
grahanakṣatrapīḍāśca sarvāste śamayanti ca /
alakṣmīpāpaduḥsvapnaṃ sarve te nāśayanti ca // Suv_15.54 //
(Bagchi 88)
pṛthivīdevatā caiva gambhīrā ca mahābalā /
suvarṇaprabhāsottamasūtrendrarasatarpitā // Suv_15.55 //
aṣṭaṣaṣṭisahasrāṇi śatāni yojanāni ca /
yāvadvajratalasthānaṃ varghate pṛthivīrasaiḥ // Suv_15.56 //
pūrṇaṃ ca śatayojanaṃ purastātsaṃnivartati /
ūrdhvaṃ snehayate mahī itaḥ sūtraśravaṇabalāt // Suv_15.57 //
sarvāśca devatāścāpi daśadikṣu vyavasthitāḥ /
suvarṇaprabhasottamasūtrendrarasatarpitāḥ // Suv_15.58 //
ojovanto varā bhonti lakṣmīvīryavalānvitāḥ /
sukhena prīṇitā bhonti nānārasasamarpitāḥ // Suv_15.59 //
sarvatra jambudvīpe 'sminphalaśasyavanadevatāḥ /
praharṣitā bhaviṣyanti iha sūtre prakāśane // Suv_15.60 //
śasyāni ca tṛṇānyeva vicitrakusumāni ca /
vicitrāḥ phalavṛkṣāśca rohayanti samantataḥ // Suv_15.61 //
sarvāṇi phalavṛkṣāṇi ārāmāṇi vanāni ca /
supuṣpitaṃ kariṣyanti nānāgandhapramoditam // Suv_15.62 //
vicitrebhiśca puṣpebhirvicitrebhiḥ phalairapi /
sarvāstṛṇavanaspatyo rohayanti mahītale // Suv_15.63 //
sarvatra jambudvīpe 'sminnāgakanyā acintiyāḥ /
prahṛṣṭacetasodbhūtāḥ padminīṣūpasaṃkraman // Suv_15.64 //
rohayanti vicitrāṇi sarvāsu padminīṣu ca /
padmakumudotpalāni ca puṇḍarīkastathaiva ca // Suv_15.65 //
dhūmātra jālinī muktaṃ bhavate gagaṇaṃ śubham /
tamorajovinirmuktā diśo bhonti prabhāsvarāḥ // Suv_15.66 //
(Bagchi 89)
sūryaḥ sahasrakiraṇai raśmijālena suprabhaḥ /
gambhīreṇāvabhāsena harṣitaścodayiṣyati // Suv_15.67 //
jambūnadasuvarṇasya vimānāntarasaṃsthitaḥ /
sūryendradevaputrāśca itaḥ sūtrāt sutarpitāḥ // Suv_15.68 //
upayānti jambudvīpe sūtrendrāḥ saṃpraharṣitāḥ /
anantaraśmijālena bho bhāsyanti samantataḥ // Suv_15.69 //
sahabodhitamātreṇa raśmijālapracodane /
nānāpadminīsaṃchannā kamalā bodhayiṣyanti // Suv_15.70 //
sarvatra jambudvīpe 'sminnānāśasya phalauṣadhīḥ /
paripācayanti samyak taṃ cātapayate mahim // Suv_15.71 //
candrasūryau viśeṣeṇa avabhāsetāṃ tadantaram /
samyagvahanti nakṣatrā vātavarṣaṃ tathaiva ca // Suv_15.72 //
subhikṣaṃ bhavate sarvaṃ jambudvīpe samantataḥ /
viśeṣeṇa ca tadrāṣṭraṃ yatra sūtramidaṃ bhavet // Suv_15.73 //
iti śrīsuvarṇaprabhāsottamasūtrendrarāje yakṣāśrayo nāmarakṣāparivartaḥ pañcadaśamaḥ //
_______________________________________________________________________
(Bagchi 90)
// Daśadevaputrasahasravyākaraṇaparivartaḥ //
evamukte bodhisattvasamuccayā kuladevatā bhagavantametadavocat / kena bhadanta bhagavan hetunā kena kāraṇena kīdṛśenottaptavīryeṇa kuśalamūlena yasya kṛtatvādupacitatvādevatāni jvalanāntaratejorājapramukhāni daśadevaputrasahasrāṇyetarhi trāyastriśaddevabhavanādāgatāni bhagavato 'ntike dharmaśravaṇāyopasaṃkrāmanti /
eteṣāṃ trayāṇāṃ satpuruṣāṇāṃ bodhisattvavyākaraṇaṃ śrutvā bodhau cittamutpādayanti / yathāyaṃ ruciraketuḥ satpuruṣo 'nāgate 'dhvani gaṇanāsamatikrānteṣvanekeṣvasaṃkhyeyakalpakoṭīniyutaśatasahasreṣvatikrānteṣu suvarṇaprabhāsitāyāṃ lokadhātāvanuttarāṃ samyakyaṃbodhimabhisaṃbhotsyate / suvarṇaratnākaracchatrakūṭo nāma tathāgato 'rhansamyaksaṃbuddho loka utpatsyate vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavan / yāvattasya bhagavataḥ suvarṇaratnākaracchatrakūṭasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya parinirvṛtasya saddharmāntarhite sarveṇa sarve sarvathā sarvaṃ tasya śāsanasyāntarhitasyāyaṃ rūpyaketurnāma dārakaḥ / tasya tathāgatasyānusaṃghau tatra caiva virajadhvajalokadhātau suvarṇajambudhvajakāñcanābho nāma tathāgato 'rhansamyaksaṃbuddho loka utpatsyate / yāvattasya suvarṇadhvajakāñcanāvabhāsasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya parinirvṛtasya sarveṇa sarve sarvathā sarvaṃ tasya śāsanasyāntarhitasyāyaṃ rūpyaprabho dārakaḥ / tasya tathāgatasyonusaṃghau tatra caiva virajadhvajalokadhātāvanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyate / suvarṇaśataraśmiprabhāsagarbho nāma tathāgato 'rhanasamyaksaṃbuddho loka utpasyate vidyācaraṇasampannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān // te sarva etarhi bhagavatānuttarāyāṃ samyak saṃbodhau vyākṛtāḥ //
na caiteṣāṃ bhadanta bhagavajjvalanāntaratejorājapramukhānāṃ daśānāṃ devaputrasahasrāṇāṃ yāvadvistīrṇā bodhisatvacaryā abhūvan / na ṣaṭsu pāramitāsu pūrvaṃ caritavantaḥ śrutapūrvā abhūvan / nayanacaraṇottamāṅgapriyaputrabhāryāduhitaraḥ parityaktapūrvā na śrūyante / dhanadhānyahiraṇyasuvarṇamaṇimuktāvajravaiḍūryaśaṅkhaśilāpravāḍajātarūparajatamarakataratnāni (Bagchi 91) parityaktapūrvāṇi na śrūyante / nānānnapānavastrayānaśayanāsanabhavanavimānārāmapuṣkariṇītaḍāgāḥ parityaktapūrvā na śrūiyante / nānāhastigo 'śvavaḍavādāsīdāsāḥ parityaktapūrvā na śrūyante / yathā tānyanekāni bodhisattvakoṭīniyutaśatasahasrāṇi pūrveṣvasaṃkhyeyakalpakoṭīniyutaśatasahasreṣvanekānāmasaṃkhyeyatathāgatakoṭīniyutaśatasahasrāṇāmanekācintyaiḥ nānāvicitraiḥ pūjāśatasahasraiḥ sarvopakaraṇaiḥ pūjāṃ kariṣyanti / sarvaratnaparityāgāni parityajiṣyanti / karacaraṇanayanottamāṅgapriyaputrabhāryāduhitāparityāgāni kariṣyanti / dhanadhānyahiraṇyasuvarṇamaṇimuktāvaiḍūryaśaṅkhaśilāpravāḍarajatajātarūpāṇi parityāgāni parityajanti / annapānavastraśayanāsanabhavanavimānārāmodyānapuṣkariṇīhastigavāścavaḍavādāsīdāsaparityāgāni parityakṣyanti / anupūrveṇa ṣaṭpāramitāḥ paripūrayiṣyanti / anupūrveṇa ṣaṭpāramitāḥ paripūrayitvānekāni sukhaśatasahasrāṇyanubhaviṣyanti / yāvadbuddhebhyo bhagavadbhayaḥ tathāgatanāmadheye vyākaraṇaṃ pratilapsyante //
tatkena bhadanta bhagavan hetunā kena kāraṇena kīdṛśenoptakuśalamūlena ca tāni jvalanāntarate jorājapramukhāni daśadevaputrasahasrāṇīha bhagavato 'ntikaṃ dharmaśravaṇāyopasaṃkrāmanti / tānyetarhi bhagavatānuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau vyākṛtāni / yadutānāgate 'dhvanyanekeṣvasaṃkhyeyakalpakoṭīniyutaśatasahasreṣvatikrānteṣu tatreva śālendradhvajāgravatyāṃ lokadhātāvekakulagotraikanāmadheyenānupūrveṇānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyante / prasannavadanotpalagandhakūṭānāmnā daśasu dikṣu daśabuddhasahasrāṇi loka utpatsyante vidyācaraṇasaṃpannāḥ sugatā lokavido 'nuttarāḥ puruṣadamyasārathayaḥ śāstāro devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddhā bhagavantaḥ //
evamukte bhagavāṃstāṃ bodhisattvasamuccayāṃ kuladevatāmetadavocat / asti kuladevate saheturasti tatkāraṇam / asti taduptaṃ kuśalamūlaṃ yasya kṛtatvādupacitatvādetāni jvalanāntaratejorājapramukhāni (Bagchi 92) daśadevaputrasahasrāṇyetarhi trāyastriṃśadbhavanādiha dharmaśravaṇāyopasaṃkrāmanti / eteṣāṃ trayāṇāṃ satpuruṣāṇāmidaṃ bodhivyākaraṇaṃ śrutvā sahaśravaṇena kuladevate 'sya suvarṇaprabhāsottamasya sūtrendrarājasyāntike citrīkāraprītiprasādapratilabdhā bhavanti / tāvadvimalavaiḍuryasadṛśena pariśuddhacittena samanvāgatā bhavanti / vimalavipulavistīrṇagagaṇakalpasadṛśena gambhīreṇa cittaprasādena samanvāgatā bhavanti / aparimitaṃ ca puṇyaskandhaṃ parigṛhītavanto bhavanti tāvaccaityadaivate jvalanāntaratejorājapramukhāni daśadevaputrasahasrāṇi sahaśravaṇenāsya sūtrendrarājasyāntike citrīkāraprasādapratilabdhā bhavanti / tāvadvimalavaiḍūryasadṛśena pariśuddhena cittena samanvāgatā bhavanti yāvadyākaraṇabhūmimanuprāptāḥ / anena kuladevate dharmaśravaṇakuśalamūlapracayenāpi pūrvapraṇidhānavaśenaitāni jvalanāntaratejorājapramukhāni daśadevaputrasahasrāṇyetarhyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau vyākṛtāni / katamāni ca kuladevate pūrvapraṇidhānānīti /
iti śrīsuvarṇaprabhāsottamasūtrendrarāje daśadevaputrasahasravyākaraṇaparivartaḥ ṣoḍaśaḥ //
_______________________________________________________________________
(Bagchi 93)
// Vyādhipraśamanaparivartaḥ //
bhūtapūrvaṃ kuladevate 'tīte 'dhvanyasaṃkhyeyatarairvipulairacintyairaprameyairyadāsīttena kālena tena samayena ratnaśikhī nāma tathāgato 'rhansamyaksaṃbuddho loka utpanno vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān / tena khalu punaḥ kuladevate kālena tena samayena tasya bhagavato ratnaśikhinastathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya parinirvṛtasya saddharmasyāntarhitasya saddharmapratirūpake parivartamāne sureśvaraprabho nāma rājā babhūva / dhārmiko dharmarājo dharmeṇa rājyaṃ pālayamāno nādharmeṇa mātāpitṛkalpaḥ sarvaviṣayavāsināṃ sattvānām //
tena khalu punaḥ kuladevate kālena tena samayena tasya rājñaḥ sureśvaraprabhasya viṣaye jaṭiṃdharo nāma śreṣṭhī babhūva //
vaidyaḥ cikitsakaḥ paramadhātukuśalo 'ṣṭāṅgenāyurvaidyaśāsreṇa samanvāgato babhūva /
tena khalu kuladevate kālena tena samayena tasya jaṭiṃdharasya śreṣṭhino jalavāhano nāmnā śreṣṭhiputra utpanno babhūva / abhirūpaḥ prāsādiko darśanīyaḥ paramayā śubhavarṇapuṣkaratayā samanvāgato nānāśāstrakuśalaḥ sarvaśāstragatiṃgato lipisaṃkhyāgaṇanākuśalaḥ sarvaśilpī babhūva / tena khalu punaḥ kuladevate kālena tena samayena tasya rājñaḥ sureśvaraprabhasya viṣaye 'nekāni sattvaśatasahasrāṇi nānārogaspṛṣṭānyabhūvan / nānāvyādhiparipīḍitāni duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukāmamanāpāṃ vedanāṃ vedayanti //
tena khalu punaḥ kuladevate kālena tena samayena tasya jalavāhanasya śreṣṭhiputrasya teṣāmanekeṣāṃ sattvaśatasahasrāṇāṃ nānārogaspṛṣṭānāṃ nānāvyādhiparipiḍitānāmarthāya paramakāruṇyaṃ cittamutpanno babhūva / etānyanekāni sattvaśatasahasrāṇi nānārogaspṛṣṭāni nānāvyādhiparipīḍitānyetarhi duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukāmamanāpāṃ vedanāṃ vedayanti / ayaṃ ca mama pitā jaṭiṃdharaḥ śreṣṭhī vaidyavicikitsakaḥ paramadhātukuśalo 'ṣṭāṅgāyurvaidyaśāstreṇa samanvāgato vṛddho jīrṇo (Bagchi 94) mahallako 'dhvagato vayo 'nuprāpto jīrṇamavasthāpya pravepamāṇaḥ kāyo yaṣṭimālambya yatra yatra sarvatra grāmanagaranigamarāṣṭrarājadhānīṣūpasaṃkrāmati / etānyanekāni sattvaśatasahasrāṇi nānārogaspṛṣṭāni nānāvyādhiparipīḍitāni nānāvyādhobhyaḥ parimocayituṃ yaṃ nūnamahamimameva pitaraṃ jaṭiṃdharamupasaṃkramitvādhikauśalyaṃ paripṛccheyam / yena dhātukauśalyena paripṛṣṭenāhaṃ sarvatra grāmanagaranigamajanapadarāṣṭrarājadhānīṣūpasaṃkramiṣyāmi / upasaṃkramya tānyanekāni sattvaśatasahasrāṇi nānārogaspṛṣṭāni nānāvyādhiparipīḍitāni nānāvyādhibhyaḥ parimocayiṣyāmi /
tena khalu punaḥ kuladevate kālena tena samayena jalavāhanaḥ śreṣṭhiputro yena svapitā jaṭiṃdharaḥ śreṣṭhī tenopajagāma / upetya svapiturjaṭiṃdharasya pādau śirasā vanditvā kṛtāñjalipuṭo bhūtvaikānte 'sthāt / ekānte sthito jalavāhanaḥ śreṣṭhiputraḥ svapitaraṃ jaṭiṃdharaṃ śreṣṭhinamimābhirgāthābhirdhātukauśalyaṃ pṛcchati sma //
tānīndriyāṇi lakṣante parivartanti dhātavaḥ /
kena kālena jāyante vyādhayaśca śarīriṇām // Suv_17.1 //
bhojanaṃ ca kathaṃ bhuktvā kāle kāle sukhāvaham /
yenāntaraśarīrasya kāyo 'gninopahanyate // Suv_17.2 //
kathaṃ cikitsā kartavyā vāte pitte śleṣmike tathā /
saṃnipāte samutpanne kathaṃ vyādhiśāntaye // Suv_17.3 //
kiṃ kāle kupyate vātaḥ pittaṃ kupyate kadā /
kiṃ kāle kupyate śleṣmā yena pīḍyanti mānavāḥ // Suv_17.4 //
atha khalu jaṭiṃdharaḥ śreṣṭhī jalavāhanasya śreṣṭhiputrasyābhirgāthābhirdhātukauśalyaṃ viditvā deśayate sma //
varṣā cātra trayo māsāstrayaśca śāradaṃ smṛtam /
trayastathaiva hemāntastrayaśca grīṣmikastathā // Suv_17.5 //
(Bagchi 95)
ityeva māsakramaḥ ṣaḍṛtūni saṃvatsaradvādaśamāsikaṃ smṛtam /
annaṃ ca pānaṃ ca tathā ca jīryate vaidyāśca kauśalyasmṛtipradarśitāḥ // Suv_17.6 //
te cāpi saṃvatsaraparvamantare parivartantīndriyadhātavo 'pi /
parivartamānāni ca indriyāṇi vicitravyādhirbhavate śarīriṇām // Suv_17.7 //
tatraiva vaidyasya catuḥ prakāraṃ trimāsaparvāntare ṣaḍṛtūni /
ṣaḍdhātukauśalyaprajānitavyaṃ yathākramaṃ bhojanamauṣadhaṃ ca // Suv_17.8 //
vātādhikārāḥ prabhavanti varṣe pattiprakopaḥ śaradi prasanne /
hemantakāle tatha saṃnipātaṃ kaphādhikārāśca bhavanti grīṣme // Suv_17.9 //
snigdhoṣṇalavaṇāmlarasāśca varṣe śaratsu snigdhaṃ madhuraṃ ca śītam /
madhurāmlasnigdhaṃ ca hemantakāle rūkṣoṣṇakaṭukāni ca grīṣmakāle // Suv_17.10 //
kaphādhikaḥ kupyati bhuktamātre pittādhikaṃ kupyati jīryamāṇe /
vātādhikaḥ kupyati jīrṇamātre ityeva dhātutritayaprakopaḥ // Suv_17.11 //
(Bagchi 96)
saṃbṛhaṇaṃ kurvatu nirātmakasya virecanaṃ pittavivardhanaṃ ca /
triguṇopapannaṃ tatha saṃnipāte praśamaṃ ca kuryātkaphaparvamantare // Suv_17.12 //
vātādhikaṃ paittikasannipāte kaphādhikaṃ parvasu jānitavyam /
yatkāla yaddhātu yadāśrayaṃ ca tadannapānauṣadhi darśitavyamiti // Suv_17.13 //
atha khalu jalavāhanaḥ śreṣṭhiputrastenaivaṃrūpeṇa naimittikena dhātukauśalyena paripṛṣṭena sarvāṣṭāṅgāyurvaidyamadhigato 'bhūt / tena khalu punaḥ kuladevate kālena tena samayena jalavāhanaḥ śreṣṭhiputro rājñaḥ sureśvaraprabhasya viṣaye sarvagrāmanagaranigamajanapadarāṣṭrarājadhānīṣūpasaṃkramitvā sarveṣāmanekeṣāṃ sattvaśatasahasrāṇāṃ nānārogaspṛṣṭānāṃ nānāvyādhiparipīḍitānāmevamāśvāsayāmāsa / mā bhaiṣurvaidyo 'smi vaidyo 'smītyātmānaṃ pratijñātavānahaṃ yuṣmākaṃ nānāvyādhibhyaḥ parimocayiṣyāmi / sahaśravaṇena kuladevate tasya jalavāhanasya śreṣṭhiputrasyedamevaṃrūpaṃ vacanaṃ vyāharamāṇasya sarvāṇi tānyanekāni sattvakoṭīniyutaśatasahasrāṇi mahāpraharṣajātāni babhūvuḥ / āśvāsaprāptānyacintyaprītisaumanasyena samanvāgatāni babhūvuḥ / tāni tena kālena tena samayena tayā praharṣayānekāni sattvakoṭīniyutaśatasahasrāṇi nānārogaspṛṣṭāni nānāvyādhiparipīḍitāni nānārogebhyaḥ parimocayitānyarogāṇi ca babhūvurvigatavyādhīni ca / yathā paurāṇena sthāmabalavīryeṇa samanvāgatāni babhūvuḥ / tena khalu punaḥ kuladevate kālena tena samayena teṣāmanekeṣāṃ ca sattvakoṭīniyutaśatasahasrāṇāṃ nānārogaspṛṣṭānāṃ nānāvyādhiparipīḍitānāṃ ye kecidgāḍhatareṇa spṛṣṭā ca babhūvuḥ / te sarve yena jalavāhanaḥ śreṣṭhiputrastenopasaṃkrānta upasaṃkramyaiva ye ca kiṃcitteṣāṃ (Bagchi 97) sattvakoṭīniyutaśatasahasrāṇāṃ nānārogaspṛṣṭānāṃ nānāvyādhiparipīḍitānāmauṣadhividhānānyabhinirdiśanti sma / tattāsu rājadhānīṣu sarvāṇi tānyanekāni sattvakoṭīniyutaśatasahasrāṇi nānārogaspṛṣṭāni nānāvyādhiparipīḍitāni jalavāhanena śreṣṭhiputreṇa nānāvyādhibhyaḥ parimocitāni babhūvuriti //
iti śrīsuvarṇaprabhāsottamasūtrendrarāje vyādhipraśamana parivarto nāma saptadaśaḥ //
_______________________________________________________________________
(Bagchi 98)
// Jalavāhanasya matsyavaineyaparivartaḥ //
punaraparaṃ kuladevate rājñaḥ sureśvaraprabhasya viṣaye jalavāhanena śreṣṭhidārakeṇa sarvasattvā ārogāḥ kṛtā alpā bādhā yathāpūrveṇotsāhabalakāyena saṃvṛtāḥ sarva utsāhasukhena ramanti sma / krīḍanti sma / paricārayanti sma / dānāni ca dadanti sma / puṇyāni ca kurvanti sma / jalavāhanaḥ śreṣṭhidārako mahāvaidyadānānāṃ ca sukhānāṃ vyādhivicikitsako niyatapratyakṣeṇa bodhisattvena bhavitavyam / sarvenāṣṭāṅgāyurvaidyamadhigato 'bhūt / tasya khalu punaḥ jalavāhanasya śreṣṭhidārakasya jalāmbujagarbhā nāma bhāryā 'bhūt / tasya khalu punaḥ kuladevate jalāmbujagarbhāyā dvau dārakau putrāvabhūtām / eko jalāmbaro nāma dvitīyo jalagarbho nāma //
atha khalu punaḥ kuladevate jalavāhanaḥ śreṣṭhiputrasyābhyāṃ dārakābhyāṃ sārdhamanupūrveṇa grāmanagaranigamajanapadarāṣṭrarājadhānīṣvanucaṅkramati //
atha khalu punaḥ kuladevate 'pareṇa tena kālena tena samayena jalavāhanaḥ śreṣṭhiputro 'nyataramaṭavīkāntāraprāpto 'dhvani dadarśātrāntare māṃsabhakṣā vṛkaśṛgālakākapakṣiṇastāṃ diśaṃ dhāvanti yatrāṭavīkāntāre 'ṭavīsaṃbhavā puṣkariṇī / tadṛṭaṣṭvā tasyaitadabhūt / kasyārthamime māṃsabhakṣā vṛkaśṛgālakākapakṣiṇa imāṃ diśaṃ dhāvanti / tasyaitadabhūt / yaṃ nūnamahaṃ tāṃ diśamupasaṃkrameyam / yasyāṃ diśīme maṃsabhakṣāśca vṛkaśṛgālakākapakṣiṇo dhāvanti //
atha khalu punaḥ kuladevate jalavāhanaḥ śreṣṭhiputro 'nupūrveṇānucaṅkramannanuvicaranyatrāṭavīsaṃbhavā puṣkariṇī tatra saṃprāptaḥ / tatra mahāpuṣkariṇyāṃ daśamatsyasahasrāṇi prativasanti sma / sa tatrāpaśyadbahūni matsyaśatāni jalaviprahīṇāni tatrāsya kāruṇyacittamutpannam / tatrādrākṣīdardhakāyāṃ devatāṃ niṣkramantīm / sā ca devatā jalavāhanaṃ śreṣṭhidārakametadavocat / sādhu sādhu (Bagchi 99) kulaputra yastvaṃ jalavāhano nāma matsyānāmudakaṃ prayaccha / dvābhyāṃ kāraṇābhyāṃ jalavāhana ityucyate / yaścodakaṃ vāhayati tataḥ svanāmānurūpaṃ kula / jalavāhanaḥ prāha / kiyantīmāni devate matsyāni / devatā prāha / paripūrṇāni daśamatsyasahasrāṇi //
atha khalu kuladevate jalavāhanasya śreṣṭhidārakasya bhūyasyā mātrayā paramakāruṇyacittamutpannam / tena khalu punaḥ kuladevate samayenāṭavīsaṃbhavāyāṃ puṣkariṇyā kiṃcinmātramavaśiṣṭamudakamabhūt / tāni daśamatsyasahasrāṇi mṛtyumukhapraviṣṭāni jalaviprahīṇāni dhāvanti //
atha khalu kuladevate jalavāhanaḥ śreṣṭhidārakaścaturdiśaṃ dhāvati sma / yasyāṃ diśi jalavāhanaḥ śreṣṭhidārako 'nucaṅkamati tasyāṃ diśi daśamtsyasahasrāṇi jalavāhanaṃ karuṇaṃ prekṣante // atha khalu kuladevate jalavāhanaḥ śreṣṭhidārakaścaturdiśaṃ dhāvati sma / udakaṃ preṣayamāṇo na caivātrodakamupalabhyate / caturdiśaṃ prekṣate / so 'drākṣīnnātidūre mahāntaṃ vṛkṣasamūhaṃ taṃ vṛkṣamabhiruhya drumaśākhāñchittvā yena sā puṣkariṇī tenopajagāma / upagamya teṣāṃ daśānāṃ matsyasahasrāṇāṃ drumaśākhābhiḥ suśītalāñchāyāṃ kṛtavān //
atha khalu kuladevate jalavāhanaḥ śreṣṭhidārakastasyāṃ puṣkariṇyāmudakāgamaṃ paryeṣate kuta udakasyāgamanaṃ bhavet / caturdiśaṃ dhāvati na codakamupalabhyate / sa śīghraṃ śīghraṃ tamudakastrotaṃ samanugacchati / tasyāḥ khalu punaḥ kuladevate aṭavīsaṃbhavāyāḥ puṣkariṇyā jalāgamā nāma mahānadī yatastasyāmudakasyāgamanam / tena ca samayena sā ndyanyatareṇa pāpasattvena teṣāṃ daśānāṃ matsyasahasrāṇāmarthena sā nadītyadṛṣṭe sthāne mahāprapāte pātitā yatteṣāṃ matsyānāṃ na bhūya udakasyāgamanaṃ bhaviṣyati / sa taṃ dṛṣṭvā cintayati na śakyata eṣā nadī janasahasreṇāpi tenaiva yathā vāhayituṃ kimaṅga punarmayaikena śakyo bāhayituṃ sa pratinivṛttaḥ //
atha khalu kuladevate jalavāhanaḥ śreṣṭhiputraḥ śīghraṃ śīghramupasaṃkrānto yena rājā (Bagchi 100) sureśvaprabhastenopajagāma / upagamya rājñaḥ sureśvaraprabhasya pādau śirasā natvaikānte niṣaṇṇaḥ / imāṃ prakṛtimārocayāti sma / mayā khalu devasya viṣaye sarvagrāmanagaranigamajanapadarāṣṭrarājadhānīṣu sattvānāṃ vyādhayaḥ praśamitāḥ / tatrāmuṣminsthāne 'ṭavīsaṃbhavā nāma puṣkariṇī / tatra daśamatsyasahasrāṇi prativasanti jalaprahīṇānyādityaparitāpitāni / taddadātu me devo viṃśatigajā yathā teṣāṃ tiryagyonigatānāṃ jīvitaṃ dadāmīti / yathā manuṣyāṇāṃ dattamājñaptaṃ khalu rājñā sureśvaraprabheṇāmātyānāṃ dadata mahāvaidyarājasya viṃśatigajān / amātyā āhuḥ / upasaṃkrama mahāsattva yena hastiśālā upagṛhṇīṣva viṃśatigajān kuru sattvānāṃ sukham //
atha khalu kuladevate jalavāhanaḥ sārdhaṃ jalāmbareṇa ca svaputreṇa viṃśatigajān gṛhītvā nāgaśauṇḍikānāṃ sakāśācchataśo dṛśīnāṃ pratigṛhya pratinivṛttaḥ / yatra jalāgamā nāma mahānadī pravahati / tatropasaṃkramyodakena tā dṛtīḥ pūrayitvā gajapṛṣṭha udakamāropya śīghraṃ śīghraṃ yenāṭavīsaṃbhavā puṣkariṇī tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya tadudakaṃ hastipṛṣṭhādavatārya tāṃ puṣkariṇīṃ caturdiśamudakena pūrayitvā caturdiśaṃ ca kramati / yena yena jalavāhano 'nucaṅkramati tena tena daśamatsyasahasrāṇyanudhāvanti //
atha khalu kuladevate jalavāhanasyaitadabhavat / kimarthametāni daśamatsyasahasrāṇi yenāhaṃ tena pradhāvanti / tasya punaretadabhavat / nūnamete matsyāḥ kṣudhāgninā paripīḍitā mama sakāśādbhojanaṃ parimārgayanti / yannūnamahaṃ bhojanaṃ prayaccheyam //
atha khalu kuladevate jalavāhanaḥ svaputraṃ jalāmbarametadavocat / gaccha kulaputra svakaṃ niveśanaṃ sarvabalataraṃ hastinamabhirūhya ca śīdhraṃ śīghramupasaṃkramya pitāmahasya śreṣṭhina evaṃ vadeha bho tāta jalavāhana evaṃ vadati yatkiṃcidatra gṛhe 'bhisaṃskṛtaṃ bhojanaṃ syānmātāpitrorbhrātṛbhaginyordāsīdāsakarmakarasya (Bagchi 101) kṛtaśaḥ sarvamekatra piṇḍīkṛtvā jalāmbarasya hastipṛṣṭamavaropya jalavāhanāya śīghraṃ śīghraṃ visarjaya //
atha khalu jalāmbaro dārako hastinamabhiruhya śīghraṃ śīghraṃ dhāvati sma / yena svakaṃ niveśanaṃ tenopasaṃkrāmadupasaṃmyaitāṃ prakṛtaṃ pitāmahasyāgra ārocayāmāsa vistareṇa yathā pūrvoktam / tatsarvaṃ pitāmahena jalāmbarāya visarjitam //
atha khalu jalambaro dārakastadbhojanaṃ hastipṛṣṭhamupanāmya hastinamabhiruhya yenāṭavīsaṃbhavā puṣkariṇī tenopasaṃkrāmat //
atha khalu jalavāhanaḥ svakaṃ putraṃ jalāmbaramāgataṃ dṛṣṭvā hṛṣṭastuṣṭa udagraḥ putrasyāntikādbhojanaṃ pratigṛhya cchittvā tatra puṣkariṇyāṃ prakṣipati sma / tenāhāreṇa tāni daśamatsyasahasrāṇi saṃtarpitāni / punastasyaitadabhavat / śrutaṃ me pareṇa kālasamayenāraṇyāyatane bhikṣurmahāyānadhārayamāna ityāha / yo ratnaśikhinastathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya maraṇakālasamaye nāmadheyaṃ śṛṇuyāt / sa svargaloka upapatsyatīti / yannūnamahameṣāṃ matsyānāṃ gambhīraṃ pratītyasamutpādaṃ dharmaṃ deśayeyam / ratnaśikhinastathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya nāmadheyaṃ śrāvayeyam / tena ca samayena tasmiñjambudvīpe dvighādṛṣṭiḥ sattvānāmabhūt / kecinmahāyānamabhiśraddhayanti kecitkleśayanti //
atha khalu punarjalavāhanaḥ śreṣṭhiputrastasyāṃ velāyāmubhau pādau jānumātraṃ tatra puṣkariṇyāṃ praveśyaivaṃ cidānamudānayāmāsa / namastasya bhagavato ratnaśikhinastathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya purvabodhisattvacaryāṃ caramāṇasya evaṃ praṇidhānamabhūt / ye keciddaśasu dikṣu maraṇakālasamaye mama nāmadheyaṃ śṛṇuyuste tataścyutvā devānāṃ trāyastriṃśānāṃ sabhāgatāyāmupapadyeyuḥ //
(Bagchi 102)
atha khalu jalavāhanaḥ śreṣṭhidārakasteṣāṃ tiryagyonigatānāmimaṃ dharmaṃ deśayati sma / yadutāsmādidaṃ bhavatyasyotpādādidamutpadyate / yadutāvidyāpratyayā saṃskārā / saṃskārapratyayaṃ vijñānam / vijñānapratyayaṃ nāmarūpam / nāmarūpapratyayaṃ ṣaḍāyatanam / ṣaḍāyatanapratyaya sparśaḥ / sparśapratyayā vedanā / vedanāpratyayā tṛṣṇā / tṛṣṇāpratyayamupādānam / upādānapratyayo bhavaḥ / bhavapratyayā jātiḥ / jātipratyayā jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsā bhavatyevamasya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya samudayo bhavati yadutāvidyānirodhātsaṃrakāranirodhaḥ / saṃskāranirodhādvijñānanirodhaḥ / vijñānanirodhānnāmarūpanirodhaḥ / nāmarūpanirodhātṣaḍāyatananirodhaḥ / ṣaḍāyatananirodhātsparśanirodhaḥ / sparśanirodhādvedanānirodhaḥ / vedanānirodhāttṛṣṇānirodhaḥ / tṛṣṇānirodhādupādānanirodhaḥ / upādānanirodhādbhavanirodhaḥ / bhavanirodhājjātinirodhaḥ / jātinirodhājjarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsā nirudhyate / kevalamasya mahato duḥkhaskandhasya nirodho bhavati / iti hi kuladevate tena kālena tena samayena jalavāhanaḥ śreṣṭhiputrasteṣāṃ tiryagyonigatānāmimāṃ dhārmikakathāṃ kathayati sma / sārdhaṃ putrābhyāṃ jalāmbareṇa jalagarbheṇa ca punarapi svagṛhamanuprāptaḥ //
athāpareṇa kālena samayena jalavāhanaḥ śreṣṭhiputro mahotsavaṃ paribhujya mahotsavamatto śayane śayitaḥ / tena ca kālena tena samayena mahānimittaḥ prādurbhūtaḥ / yattasyā rātryāmatyayena tāni daśamatsyasahasrāṇi kālagatāni deveṣu trāyastriṃśatsu sabhāgatāyāmupapannāni / sahopapannānāṃ caiṣāmevaṃrūpaścetasaḥ parivitarka utpannaḥ / kena vayaṃ kuśalakarmahetuneha deveṣu trāyastriṃśeṣūpapannāḥ / teṣāmetadabhūt / vayamasmiñjambudvīpe daśamatsyasahasrāṇyabhūvan / te vayaṃ tiryagyonigatā jalavāhanena śreṣṭhidārakeṇa prabhūtenodakena saṃtarpitā bhojanavareṇa ca / gambhīraścāsmākaṃ pratītyasamutpādadharmo deśitaḥ / ratnaśikhinastathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya nāmadheyaṃ śrāvitāḥ / (Bagchi 103) tena kuśaladharmahetunā tena pratyayeneha vayaṃ deveṣūpapannāḥ / yannūnaṃ vayaṃ yena jalavāhanaḥ śreṣṭhidārakastenopasaṃkramemaḥ / upasaṃkramya tasya pūjāṃ kariṣyāmaḥ /
atha tāni daśadevaputrasahasrāṇi deveṣu trāyastriṃśatsvantarhitāni jalavāhanasya śriṣṭhino gṛhe tasthuḥ / tena khalu punaḥ samayena ca jalavāhanaḥ śreṣṭyupaśayane śayitaḥ / tasyaitairdevaputrairdaśamuktāhārasahasrāṇi śīrṣānte sthāpitāni / daśamuktāhārasahasrāṇi pādatale sthāpitāni / daśamuktāhārasahasrāṇi dakṣiṇapārśve sthāpitāni / daśamuktāhārasahasrāṇi vāmapārśve sthāpitāni / gṛhāntare jānumātraṃ māndāravapuṣpavarṣaṃ prāvarṣat / divyāśca dundubhayaḥ parāhatāḥ / yena sarve jambudvītāḥ prativibuddhāḥ / atha jalavāhanaḥ śreṣṭhī prativibuddhaṃ //
atha tāni daśadevaputrasahasrāṇi khagapathenopakrāntāni / te ca devaputrā rājñaḥ sureśvaraprabhasya viṣaye sthānasthānāntare māndāravapuṣpavarṣaṃ pravarṣayanto yenāṭavīsaṃbhavā puṣkariṇī tenopasaṃkrāntāḥ te tatra puṣkariṇyāṃ māndāravapuṣpaṃ pravarṣayantastata evāntarhitāḥ punarapi devālayaṃ gatāḥ / tatra pañcabhiḥ kāmaguṇai ramanti sma / krīḍanti sma / paricālayanti sma / mahatīṃ śrīsaubhāgyatāmanubhavanti sma / jambudvīpe ca rātrīprabhātābhūt //
atha khalu rājā sureśvaraprabho gaṇakamahāmātyānpṛcchati / kimarthamadya rātrāvetāni nimittāni prādurbhūtāni / te 'vocan / yatkhalu devo jānīyāt / jalavāhanasya śreṣṭhidārakasya catvāriṃśanmuktāhārasahasrāṇi pravarṣitāni divyāni ca māndāravapuṣpāṇi nirgacchanti / rājāha / bhavanto jalavāhanaṃ śreṣṭhinaṃ dārakaṃ priyavacanena śabdāpayan //
atha te gaṇakamahāmātyā yena jalavāhanasya gṛhaṃ tenopasaṃkrāntāḥ / upasaṃkramya jalavāhanasya śreṣṭhina etadavocan / rājā sureśvaraprabhastvāmāmantrayate / atha jalavāhanaḥ śreṣṭhī mahāmātyaiḥ sārdhaṃ yena rājā sureśvaraprabhastenopajagāma / upasaṃkramyaikānte niṣaṇṇaḥ / rājā (Bagchi 104) pṛcchati / jalavāhana kiṃ nimittaṃ jānīyā yadadya rātrāvīdṛśāni śubhanimittāni prādurbhūtāni / atha jalavāhanaḥ śreṣṭhī sureśvaraprabhasyaitadavocat / jānābhi deva niyataṃ daśamatsyasahasrāṇi kālagatāni / rājāha / kathaṃ jānāsi / jalavāhana āha / gacchatu deva jalāmbarastāṃ mahāpuṣkariṇīṃ praviśatu / kiṃ tāni daśamtsyasahasrāṇi jīvanti atha kālagatāni / rājāha / evamastu //
atha jalavāhanaḥ śreṣṭhidārako jalāmbaraṃ dārakametadavocat / gaccha kulaputrāṭavīsaṃbhavāyāṃ puṣkariṇyāṃ paśya / kiṃ tāni daśamatsyasahasrāṇi jivanti atha kālagatāni / atha jalāmbaro dārakaḥ śīghraṃ śīghraṃ yenāṭavīsaṃbhavā puṣkariṇī tenopajagāma / upasaṃkramya dadarśa / tāni daśamtsyasahasrāṇi kālagatāni mahāntaṃ ca māndāravapuṣpavarṣaṃ dṛṣṭvā punarapi nivṛttaḥ pituretadavocat / kālagatānīti / atha jalavāhanaḥ śreṣṭhī dārako jalambarasya dārakasyāntikādidaṃ vacanaṃ śrutvā yena rājā sureśvaraprabhastenopasaṃkramyaitāṃ prakṛtimārocayati sma / yatkhalu devo jānīyāttāni daśamtsyasahasrāṇi sarvāṇi kālagatāni deveṣu trāyastriṃśatsvupapannāni / teṣāṃ devaputrāṇāmanubhāvenādya rātrāvidṛśāni śubhanimittāni prādurbhūtāni / yadasmākaṃ gṛhe catvāriṃśanmuktāhārasahasrāṇi divyāni ca māndāravapuṣpāṇi pravarṣitāni / atha sa rājā hṛṣṭastuṣṭa udagrāttamanā babhūva //
atha khalu bhagavānpunastāṃ bodhisattvasamuccayāṃ kuladevatāmetadavocat // syātkhalu punaryuṣmākaṃ kuladevate 'nyaḥ sa tena kālena tena samayena sureśvaraprabho nāma rājā babhūva / na khalu punarevaṃ draṣṭavyam / tatkasya hetoḥ / daṇḍapāṇiḥ śākyastena kālena tena samayena sureśvaraprabho nāma rājā babhūva / syātkhalu punaḥ kuladevate 'nyaḥ sa tena kālena tena samayena jaṭiṃdharo nāma śreṣṭhī babhūva / na khalu punarevaṃ draṣṭavyam / tatkasya hetoḥ / rājā śuddhodanaḥ sa tena kālena tena samayena jaṭiṃdharo nāma śreṣṭhyabhūt //
(Bagchi 105)
syātkhalu punaste kuladevate 'nyaḥ sa tena kālena tena samayena jalavāhanaḥ śreṣṭhidārako 'bhūt / na khalu punarevaṃ draṣṭavyam / tatkasya hetoḥ / ahaṃ sa tena kālena tena samayena jalavāhanaḥ śreṣṭhidārako 'bhūt // syātkhalu punaste kuladevate 'nyā sā tena kālena tena samayena jalavāhanasya jalāmbujagarbhā nāma bhāryābhūt / na khalu punarevaṃ draṣṭavyam / tatkasya hetoḥ / gopā nāma śākyakanyā tena kālena samayena jalavāhanasya jalāmbujagarbhā nāma bhāryābhūt / rāhulabhadrastena kalena tena samayena jalāmbaro nāma dārako 'bhūt / ānandaḥ sa tena kālena tena samayena jalagarbho nāma dārako 'bhūt / syātkhalu punaste kuladevate 'nyāni tāni tena kālena tena samayena daśamatsyasahasrāṇi babhūvaḥ / na punarevaṃ draṣṭavyam / tatkasya hetoḥ / amūni tāni jvalanāntaratejorājapramukhāni daśadevaputrasahasrāṇi tena kālena tena samayena daśamatsyasahasrāṇi babhūvuḥ / yāni mayodakena saṃtarpitāni / bhojanavareṇa ca gambhīraśca pratītyasamutpādo dharmo deśitaḥ / ratnaśikhinastathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya nāmadheyaṃ śrāvitaḥ / tena kuśaladharmahetunā mamāntika ihāgatāni yenaitarhyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau vyākṛtāni / atīva prītiprāsādaprāmodyena dharmaśrutigauraveṇa sarvavyākaraṇanāmadheyāni pratilabdhānīti //
syātkhalu punaste kuladevate 'nyā sā tena kālena tena samayena vṛkṣadevatābhūt / naivaṃ draṣṭavyam / tatkasya hetoḥ / tvamabhūḥ kuladevate tena kālena tena samayena vṛkṣadevatā / anena kuladevate paryāyeṇaivaṃ veditavyam / yathā mayā saṃsāre saṃsaratā bahavaḥ sattvāḥ paripācitā bodhau / ye te sarve vyākaraṇabhūmiṃ pratilapsyante 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhāviti //
iti śrīsuvarṇaprabhāsottamasūtrendrarāje jalavāhanasya matsyavaineyaparivarto 'ṣṭādaśaḥ /
_______________________________________________________________________
(Bagchi 106)
// vyāghrīparivartaḥ //
punaraparaṃ kuladevate parahitārthāyātmaparityāgamapi bodhisattvabhūtena bhavitavyam / tatkathamidam / divi bhuvi ca visṛtavipulavimalavividhaguṇaśatakiraṇo 'pratihatajñānadarśanabalaparākramo bhagavānbhikṣuśatasahasraparivṛtaḥ pañcavidhacakṣuprāptaḥ prañcāleṣu janapadeṣu janapadacārikāṃ caramāṇo 'nyatameva vanakhaṇḍamanuprāpto babhūva / sa tatra dadarśa haritamṛdunīlaśādvalatalavividhakusumapratimaṇḍitaṃ pṛthivīpradeśaṃ dṛṣṭvā ca bhagavānāyuṣmantamānandamāmantrayati sma / ruciro 'yamānanda ! pṛthivīpradeśaḥ / asmiṃścāsmikasthānaniṣṭhā saṃjñāyate / etarhi tathāgatasyāsanaṃ prajñāpaya / tatasyena bhagavata ājñayāsanaṃ prajñaptam / prajñapya ca bhagavantametadavocat / prajñaptamāsanaṃ bhagavanniṣīda jṣṭheṣṭha śreṣṭha nṛṇāṃ varada variṣṭha mokṣavaha paramāmṛtakathāṃ visṛja nṛṇāṃ hitāya bhagavannidhanaviprayuktaṃ / atha bhagavāṃstasminnāsane niṣadya bhikṣūnāmantrayate sma / icchatha yūyaṃ bhikṣavo duṣkarakārikāṇāṃ bodhisattvānāṃ śarīrāṇi draṣṭum //
evamukte bhikṣavo bhagavantametadavocan /
ayamṛṣivarakālaprāpta sattvārthasāramadvayanīratasya draṣṭum /
asmābhirasthīṇyaparimita guṇaśritasya tatsādhu ghāṭaya // Suv_19.1 //
atha bhagavānsahasrāracakracaraṇavilikhitatalena sthūlitanavakamalakomalena pāṇinā dharaṇītalaṃ jaghāna vyāhatamātreṇa ṣaḍvikāraṃ pṛthivī cacāla / maṇikena karajātavikṛtaṃ ca stūpaṃ tato 'bhyujjagāma / atha bhagavānāyuṣmantamānandamāmantrayate sma / vighāṭayānandemaṃ stūpam / athāyuṣmānānando bhagavate pratikṣutya stūpaṃ vighaṭayāmāsa / sa tatra dadarśa kanakavisṛtamuktāsaṃchāditaṃ hiraṇyamayaṃ samudrakam / dṛṣṭvā ca bhagavantametadavocat / hiraṇyamayaṃ bhagavansamudrakaḥ samuddhṛtaḥ / bhagavānuvāca / saptaite samudrakānsarva uddhāṭanīyāḥ / tadoddhāṭayāmāsa / sa tatra dadarśa himakumudasadṛśānyasthīni / dṛṣṭvā ca bhagavantametadavocat / bhagavannasthīnyupalakṣyante / bhagavānāha / ānīyatāmānanda mahāpuruṣasyāsthīni //
(Bagchi 107)
athāyuṣmānānandastānyasthīnyādāya bhagavate buddhāyopanāmayāmāsa / bhagavāṃścāsthīni gṛhītvā saṃghasya purataḥ saṃsthāpyovāca / imānyasthīni mahāpravaraguṇāmuktasya samantadamadhyānakṣāntipravaradṛḍhotsāhayaśaḥsaṃskṛto bhūyaḥ satatasamitaṃ bodhau matimato dṛḍhotsāhino dhṛtimataḥ sadādānaniratasya / tato bhagavānbhikṣūnāmantrayāmāsa / vadanta bhikṣavo bodhisattvaśarīrāṇi śīlaguṇavāsitāni paramadurlabhadarśanāni puṇyakṣetrabhūtāni / tataste bhikṣavaḥ kṛtakarapuṭā āvarjitamanasastāni śarīrāṇi mūrdhnā vandante sma //
athāyuṣmānānandaḥ kṛtakarapuṭo bhagavantametadavocat / bhagavānatītānāgatapratyutpannasarvalokābhyudbhataḥ sarvasattvairnamaskṛtaḥ tatkathaṃ tathāgata evaitānyasthīni namasyate / atha bhagavānāyuṣmantamānandametadavocat / vandanīyānīmānyasthīnyānanda / tatkasya hetoḥ / ebhirānandāsthibhirmayaivaṃ kṣipramanuttarā samyaksaṃbodhirabhisaṃbuddheti / bhūtapūrvamānandātīte 'dhvanyanekadhanadhānyavāhanabalopapanno 'pratihatabalaparākramo mahāratho nāma rājābhūt / tasya devakumārasadṛśāstrayaḥ putrā babhūvaḥ / mahāpraṇādo mahādevo mahāsattvāśceti / atha rājā krīḍanārthamudyānamabhiniṣkramate sma / te ca kumārāstasyodyānasya guṇānurādhitayā kusumalolayā cetastato 'nuvicaramānā mahādvādaśavanagulmaṃ praviviśuḥ / teṣu prasṛteṣu kumāropasthāyakā anyonyaprasṛtā babhūvuḥ / rājakumārotsṛṣṭā udyānamahatyāmalakṣitāyāṃ taṃ dvādaśavanagulmaṃ praviviśuḥ / atha mahāpraṇādo bhrātṛdvayamuvāca / bhīrme hṛdayamāviśate / āgacchata mā vayaṃ śvāpade vināśamāpadyema / mahādeva uvāca / na me bhayamastyapi tviṣṭajanaviyogāddhi me hṛdaye pravartate / mahāsattva uvāca //
na ca mama bhayamihāsti nāpi śoko vanavare munijanasaṃstute vivikte /
paramasuvipulamahārthatā lābhā hṛdayamidaṃ mama saṃprapuṣpati ca // Suv_19.2 //
(Bagchi 108)
atha te rājakumārāstad dvādaśavanagulmavivaraṃ cañcūryamāṇā ekāṃ vyāghrīṃ dadṛśuḥ saptāhaprasutāṃ pañcasutaparivṛtāṃ kṣuttṛṣaparikarṣitāṃ paramadurbalaśarīrāṃ dṛṣṭā mahāpraṇādo 'bravīt / bho kaṣṭamiyaṃ tapasvinī ṣaḍahaprasutā vā saptāhaprasutā vā bhaviṣyati / idānīṃ bhojanamalabhamānā svasutāni bhakṣayiṣyati jighatsayā vā kālaṃ kariṣyati / mahāsattva uvāca / kimasyāstapasvinyā bhojanam / mahāpraṇāda uvāca /
māṃsoṣṇāni rūdhirāṇi rasasaṃkāśaṃ bhavedyadiha /
etadbhojanamuktaṃ vyāghratarakṣvṛkṣasiṃhānām // Suv_19.3 //
mahādeva uvāca / ihaiṣā tapasvīnī kṣuttuṣaparītaśarīrā alaṃ prāṇāvaśeṣā paramadurbalā na śakyamanyasthāne bhojanamanveṣṭum / ko 'syāḥ prāṇaparirakṣaṇārthamātmaparityāgaṃ kuryāditi / mahāpraṇāda uvāca / bho duṣkara ātmaparityāgaḥ / mahāsattva uvāca /
asmadvidhān duṣkara śarīra abhiyuktānāṃ eṣa nayaḥ /
anyeṣāṃ parahitābhiyuktānāṃ satpuruṣāṇa na duṣkaraḥ // Suv_19.4 //
api ca /
kṛpākaruṇamamavatāriya sattvo divi ceha labhyate saḥ /
svadeha śataśa iha kṛtva muditamanāḥ parajīvaśarīre // Suv_19.5 //
atha te rājakumārāḥ paramasaṃdīptā eṣā vyāghrīti drutamanimiṣimanunirīkṣantaḥ pracaṅkramustato mahāsattvasyaitadabhūt / ayamidānīmātmaparityāgasya kālaḥ / kutaḥ -
suciramapi ṛto 'yaṃ pūtikāyo mahāhaiḥ śayanavasanānnairbhojanairvāhanaiśca /
(Bagchi 109)
śtanayakṛtadharmābhaidanāntairanantaṃ na vijahati anupūrvaṃ svasvabhāvaṃ kṛtaghnuḥ // Suv_19.6 //
api ca /
nāstī tasyopajīvyaṃ sarvatu madhye bhutatvāttaṃ niyojya /
tasmai jarāmaraṇasya samudra-uttaraṇapotabhūtu bhavissam // Suv_19.7 //
api ca /
tyaktvāhaṃ puṇḍrabhūtaṃ bhavaśatabharitaṃ viṣṭāntaḥ pūrṇam /
niḥsāraphenakalpaṃ kṛmiśatabharitaṃ kāryakṛtyaṃ tanu hi // Suv_19.8 //
niḥśoka nirvikāraṃ nirupadhimamalaṃ dhyānaprajñādiguṇaiḥ /
saṃpūrṇaṃ dharmakāya guṇaśatabharitaṃ prāpsyeva suśuddham // Suv_19.9 //
sa khalvevaṃ kṛtavyavasāyaḥ paramakaruṇoparigatahṛdayaḥ tayorvikṣepaṃ cakāra / gacchetāṃ tāvadbhavantau svakāryeṇāhaṃ dvādaśavanagulmaṃ pravekṣyāmīti //
atha sa mahāsattvo rājakumāraḥ tasmādupavanātpratinivṛtya vyāghryā ālayamupagamya vanalatāyāṃ prāvaraṇamṛtsṛjya praṇidhānaṃ cakāra / eṣo 'haṃ jagato hitārthamanuttarāṃ bodhiṃ vibudhya śivāṃ kāruṇyātpradadāmi niścalamatirdehaṃ parairdustyajam / tanme bodhiranāmayā yā jinasutairabhyarcitā nirjvalā trailikyaṃ bhavasāgarātpratibhayāduttārayeyānmām / ityatha vyāghryā abhimukhaṃ mahāsattvaḥ prapatitaḥ / tato vyāghrī maitrīvato bodhisattvasya na kiñciccakre / tato bodhisattvo durbalāvarto 'yamathetyutthāya śastraṃ paryeṣate sma / kṛpāmatirna kvacicchastramalabhat / so 'tibalāṃ varṣaśatikāṃ vaṃśalatāṃ (Bagchi 110) gṛhītvā tayā svabālamutkṣepya vyāghrīsamīpe papāta / prapatitamātre ca bodhisattve bhūmiriyaṃ pracaravihīneva nauḥ salilamadhye gatā ṣaḍvikāraṃ pracacāla / rāhugrasta iva dinakarakiraṇo na babhrāje / divyagandhacūrṇasaṃniśritaṃ ca kusumavarṣaṃ papāta / athānyatarā vismayā varjitamanasā devatā bodhisattvaṃ tuṣṭāva //
yathā kāruṇyaṃ te visṛtamiha sattveṣu sumate
yathā vai taddehaṃ tyajasi naravīra pramuditaḥ /
śivaṃ śreṣṭhaṃ sthānaṃ jananamaraṇārthe virahitaṃ
nirāyāsaṃ śāntaṃ tvamiha na cirātprāpsyasi śubham // Suv_19.10 //
atha khalu sā vyāghrī rudhiramrakṣitaśarīraṃ bodhisattvamavekṣya muhūrtamātreṇa nirmāṃsarudhiramasthyavaśeṣaṃ cakāra //
atha mahāpraṇādastaṃ bhūmikampamanuniśamya mahādevametadavocat //
pracalita sasamudrā sāgarā vasumatidaśadikṣū suptaraśmiśca sūryaḥ /
patati kusumavarṣaṃ vyākulaṃ vā mano me svatanuriha visṛṣṭaḥ sāṃprataṃ bhrātṛṇā me // Suv_19.11//
mahādeva uvāca /
yathā ca so karuṇavaco hyavocata samīkṣya tāṃ svatanāyabhakṣaṇodyatāṃ /
kṣudhānvitāṃ vyaśanaśataiḥ samanvitāṃ sudurbalā matiriha saṃśayā tu me // Suv_19.12 //
atha tau rājakumārau paramaśokābhibhūtau vāṣpapariplutākṣau tamenaṃ panthānaṃ pratinivṛtya gacchantau vyāghrīsamīpamevābhijagmatuḥ / taṃ dadṛśtuḥ śataṃ vaṃśalatāsamāyuktaṃ prāvaraṇaṃ kṛṣṇavikṛṣṇāni (Bagchi 111) cāsthīni rudhirakardamāni / nānādigvidikṣu keśānvistīrṇāndṛṣṭvā ca samūrcchannau bhūmau nipetatuḥ / sacirātsaṃjñāmupalabhyotthāyocceyabāhū ārtasvaraṃ mumucatuḥ /
aho priyabhrātṛka pārthivāyaṃ tathā jananī sutavatsalā yā
pṛcchiṣyate sā jananī tṛtīyaḥ kva vā yuvābhyāṃ kamalāyatekṣṇaḥ // Suv_19.13 //
aho hi asmākamihaiva śobhitaṃ nanū pradeśe maraṇaṃ na jīvitam /
kathaṃ mahāsattvavivarjitā vayaṃ dāsyāmahe darśanamambatātayoḥ // Suv_19.14 //
atha tau rājakumārau bahuvividhakaruṇaṃ vilāpya pracakramatuḥ / tatra kumārasyopasthāyakā diśi vidiśi pradhāvantaḥ kumārānveṣaṇāḥ parasparaṃ dṛṣṭvā ca papracchuḥ kva kumāraḥ kva kumāra iti / tasmiṃśca samaye devī śayanatalagatā priyaviprayogasūcakaṃ svapnaṃ dadarśa / tadyathā stanau chidyamānau dantotpātanaṃ ca kriyamāṇaṃ trayaḥ kapotaśāvakāḥ pratilambhamā