Tàng Kinh Việt
Tàng Kinh Việt
Phạn tạng (Sanskrit Canon)mavadsuu.htmNguyên tác: Sanskrit

Kinh Đại Bổn (Mahāvadānasūtra)

Kinh (Sūtra) ghi lại lời dạy của đức Phật, thuộc tạng Kinh trong Tam tạng Phật giáo Sanskrit. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).

Văn bản gốc(Sanskrit)

Trang 1 / 2 (50.000 ký tự/trang)
(MAV 30)
I. Prologue
evaṃ mayā śrutam ekasmiṃ samaye bhagavāṃ Śrāvastyāṃ viharati Jetavane Anāthapiṇḍadārāme /
atha saṃbahulānāṃ bhikṣūṇāṃ Karīrikamaṇḍalavāṭe saṃniṣaṇṇānāṃ saṃnipatitānām ayam evaṃrūpo 'bhūd antarākathāsamudāhāraḥ
āścaryam āyuṣmanto yāvac ca bhagavataḥ atīteṣu samyaksaṃbuddheṣu atītāṃśabhāvagateṣu chinnavartmasu chinnapuṭeṣu niṣprapaṃceṣu prapaṃcātīteṣu parinirvṛteṣu kāruṇikeṣu nirāśiṣeṣu evaṃ samyak pratyātmaṃ jñānadarśanaṃ pravartate / evaṃśīlā bata te buddhā bhagavaṃto babhūvur ity api evaṃdharmāṇa evaṃprajñā evamabhijñā evaṃvimuktaya evaṃvihāriṇo bata te buddhā bhagavanto babhūvur ity api /
kiṃ nu bhagavato dharmadhātuḥ supratividdhaḥ āho svid devatā ārocayaṃti yena tathāgatasyātīteṣu samyaksaṃbuddheṣu atītāṃśabhāvagateṣu chinnavartmasu chinnapuṭeṣu niṣprapaṃceṣu prapañcātīteṣu (MAV 32) parinirvṛteṣu kāruṇikeṣu nirāśiṣeṣu evaṃ samyak pratyātmaṃ jñānadarśanaṃ pravartate evaṃśīlā bata te buddhā bhagavaṃto babhūvur ity apy evaṃdharmāṇa evaṃprajñā evamabhijñā evaṃvimuktaya evaṃvihāriṇo bata te buddhā bhagavaṃto babhūvur ity api /
iyaṃteṣāṃ saṃbahulānāṃ bhikṣūṇāṃ Karīrikamaṇḍalavāṭe saṃniṣaṇṇānāṃ sannipatitānām antarākathā viprakṛtā /
aśrauṣīd bhagavāṃ divāvihāropagato divyena śrotreṇa viśuddhenātikrāntamānuṣeṇa śrutvā ca punas tasmāt samādher vyutthāya yena Karīrikamaṇḍalavāṭas tenopajagāma upetya purastād bhikṣusaṃghasya prajñapt'; evāsanne nyaṣīdat
niṣadya bhagavāṃ bhikṣūn āmantrayati kā nu yuṣmākaṃ bhikṣavaḥ saṃbahulānāṃ bhikṣūṇāṃ Karīrikamaṇḍalavāṭe saṃniṣaṇṇānāṃ saṃnipatitānām antarākathā viprakṛtā kayā cāpi kathayaitarhi sanniṣaṇṇāḥ saṃnipatitāḥ
ihāsmākaṃ bhadanta saṃbahulānāṃ bhikṣūṇāṃ Karīrikamaṇḍalavāṭe saṃniṣaṇṇānāṃ saṃnipatitānām ayam evaṃrūpo 'bhūd antarākathāsamudāhāraḥ āścaryam āyuṣmaṃto yāvac ca bhagavataḥ atīteṣu samyaksaṃbuddheṣu atītāṃśabhāvagateṣu chinnavartmasu chinnapuṭeṣu niṣprapañceṣu prapañcātīteṣu parinirvṛteṣu kāruṇikeṣu nirāśiṣeṣu evaṃ samyak pratyātmaṃ jñānadarśanaṃ pravartate evaṃśīlā bata te buddhā bhagavanto babhūvur ity api evaṃdharmāṇa evaṃprajñā evamabhijñā evaṃvimuktaya evaṃvihāriṇo bata te buddhā bhagavanto babhūvur ity api / kiṃ nu bhagavato dharmadhātuḥ supratividdha āho svid devatā ārocayaṃti yena (MAV 34) tathāgatasyātīteṣu samyaksaṃbuddheṣu atītāṃśabhāvagateṣu chinnavartmasu chinnapuṭeṣu niṣprapañceṣu prapañcātīteṣu parinirvṛteṣu kāruṇikeṣu nirāśiṣeṣu evaṃ samyak pratyātmaṃ jñānadarśanaṃ pravartate evaṃśīlā bata te buddhā bhagavanto babhūvur ity api evaṃdharmāṇa evaṃprajñā evamabhijñā evaṃvimuktaya evaṃvihāriṇo bata te buddhā bhagavaṃto babhūvur ity api / iyam asmākaṃ bhadaṃta saṃbahulānāṃ bhiksūṇāṃ Karīrikamaṇḍalavāṭe saṃniṣaṃṇānāṃ saṃnipatitānām antarākathā viprakṛtā tayā cāpi bhagavan kathayā etarhi saṃniṣaṃṇāḥ saṃnipatitā api me bhikṣavo dharmadhātuḥ supratividdha api me devatā ārocayanti iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
pūrvaṃ kathā dhārmikī arthasaṃhitā
udāhṛtā maṇḍalavāṭabhikṣubhiḥ
aśrauṣīd divyena hi śrotradhātunā
divāvihāropagato mahāmuniḥ 1
divyena śrotreṇa niśāmya śāstā
upāgato maṇḍalavāṭabhikṣūn
nyaṣīdat sa hi bhikṣugaṇasya madhye
Śakro yathendras tridaśeṣu madhye 2
pratividdho dharmadhātur buddhenādityabandhunā /
yenābhyatītāṃ jānāti saṃbuddhāṃ dvipadottamaḥ 3
evaṃnāmā evaṃjātyā evaṃgotrāś ca te 'bhavan
yathā yathā ca te āsaṃ sarve vyākṛtavāṃ muniḥ 4
nānādīrghāyuṣo devā varṇavanto yaśasvinaḥ
evam ārocayaṃty arthaṃ saṃbuddhānāṃ yaśasvinām 5 ||
(MAV 36)
II. How was the Dharmadhātu Realized?
kathaṃ dharmadhātuḥ supratividdhaḥ
A. The Characteristics of the Seven Buddhas
1. Kalpa
itaḥ sa ekanavataḥ kalpo yasmiṃ kalpe Vipaśyī samyaksaṃbuddho loke utpannaḥ itaḥ sa ekatriṃśattamaḥ kalpo yasmiṃ kalpe Śikhī ca Viśvabhuk ca samyaksaṃbuddhau loka utpannau asminn eva Bhadrakalpe catvāraḥ samyaksaṃbuddhā loke utpannā Krakasundaḥ Kanakamuniḥ Kāśyapo vayaṃ cāpy etarhi Śākyamuniḥ iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
X kaś ca kalpo ^ ^ _ ^ _ X
yadā Vipaśyī udapādi _ X |
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X 1
Viśvabhujaṃ _ ^ ^ _ ^ _ X
vināyakāḥ Krakasund ^ _ X |
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X 2 ||
(MAV 38)
2. Life Span
Vipaśyinaḥ samyaksaṃbuddhasya aśītir varṣasahasrāṇy āyuṣpramāṇam abhūt Śikhinaḥ samyaksaṃbuddhasya saptatiḥ Viśvabhujaḥ samyaksaṃbuddhasya ṣaṣṭiḥ Krakasundasya samyaksaṃbuddhasya catvāriṅśat Kanakamuneḥ samyaksaṃbuddhasya triṅśat Kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya viṃśatiḥ asmākam apy etarhi varṣaśatam āyuṣpramāṇaṃ samyaksukhena paripriyamāṇam iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X |
X _ ^ _ _ ^ ^ _ sa _ X
X _ ^ _ Viśvabhujo jinasya 1
catvāriṃśat Krakasundasya śāstuḥ
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X |
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ Śākyamuni ^ _ X 2 ||
3. Caste
Vipaśyī samyaksaṃbuddhaḥ kṣatriyo jātyābhūt Śikhī samyaksaṃbuddhaḥ kṣatriyo jātyābhūd Viśvabhuk ca / Krakasundaḥ samyaksaṃbuddho brāhmaṇo jātyābhūt Kanakamuniḥ Kāśyapaś ca / asmākam apy etarhi kṣatriyā jātir bhavati iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ babhūva kṣatriyāḥ
X _ ^ _ Kanakamuniś ca Kāśyapa
et'; ekajāty. ^ ^ _ ^ _ ^ X 1
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X |
X yā ^ _ _ ^ ^ _ ^ kalpāṃ
niṣkrāntavāṃ Cchākyakulāc ca kṣatriyāt 2 ||
(MAV 40)
4. Family Name
Sanskrit text is completely lost
5. Bodhi Trees
Sanskrit text is completely lost
6. The Aśembly of Bhikṣus
Vipaśyinaḥ samyaksaṃbuddhasya śrāvakāṇāṃ trayo mahāsannipātā babhūvuḥ eko mahāsannipāto dvāṣaṣṭabhikṣuśatasahasrāṇi / dvitīyo mahāsannipāto bhikṣuśatasahasram tṛtīyo mahāsannipāto 'śītir bhikṣusahasrāṇi / Śikhinaḥ samyaksaṃbuddhasya śrāvakāṇāṃ trayo mahāsannipātā babhūvuḥ eko mahāsannipāto bhikṣuśatasahasram dvitīyo mahāsannipāto 'śītir bhikṣusahasrāṇi / tṛtīyo mahāsannipātaḥ saptatir bhikṣusahasrāṇi / Viśvabhujaḥ samyaksaṃbuddhasya śrāvakāṇāṃ dvau mahāsannipātau babhūvatu eko mahāsannipātaḥ saptatir bhikṣusahasrāṇi / dvitīyo mahāsannipāta ṣaṣṭir bhikṣusahasrāṇi / Krakasundasya samyaksaṃbuddhasya śrāvakānām eko mahāsannipāto babhūva catvāriṃśad bhikṣusahasrāṇi / Kanakamuneḥ samyaksaṃbuddhasya śrāvakānām eko mahāsaṃnipāto babhūva triṃśad bhikṣusahasrāṇi / Kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya śrāvakānām eko mahāsannipāto babhūva viṅśatir bhikṣusahasrāṇi / asmākam apy etarhi (MAV 42) śrāvakānām eko mahāsaṃnipāta ardhatrayodaśa bhikṣuśatāni iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
trayo Vipaśyisya trayaḥ Śikhino
X _ ^ _ Viśvabhujo jinasya /
caturṇāṃ buddhānām ekaikaśa
ṛṣisannipātā muninā prakāśitā 1
te saṃnipātā paramārthadarśinān
nāgeṣu nāge ^ ^ _ ^ _ ^ X |
saṃghādikānām akhilānāṃ tāyināṃ
pannadhvajānāṃ virajasām ṛjūnām 2 ||
7. A Pair of Disciples
Vipaśyinaḥ samyaksaṃbuddhasya Khaṇḍaś ca Tiṣyaś ca śrāvakayugam abhūd agrayugaṃ bhadrayugam eko 'grya ṛddhimatāṃ dvitīyo 'grya prajñāvatām Śikhinaḥ samyaksaṃbuddhasya Abhibhūḥ Saṃbhavaś ca śrāvakayugam abhūd agrayugaṃ bhadrayugam eko 'grya ṛddhimatāṃ dvitīyo 'grya prajñāvatām Viśvabhujaḥ samyaksaṃbuddhasya Śroṇaś ca Uttaraś ca śrāvakayugam abhūd agrayugaṃ bhadrayugam eko 'grya ṛddhimatāṃ dvitīyo 'gryaḥ prajñāvatām Krakasundasya samyaksaṃbuddhasya Saṃjīvaś ca Viduraś ca śrāvakayugam abhūd agrayugaṃ bhadrayugam eko 'grya ṛddhimatāṃ dvitīyo 'gryaḥ prajñāvatām Kanakamuneḥ samyaksaṃbuddhasya Bhujiṣyaś ca bhikṣur Uttaraś ca śrāvakayugam abhūd agrayugaṃ bhadrayugam eko 'grya ṛddhimatāṃ dvitīyo 'grya prajñāvatām Kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya Tiṣyaś ca Bharadvājaś ca śrāvakayugam abhūd agrayugaṃ bhadrayugam eko 'grya ṛddhimatāṃ dvitīyo 'grya prajñāvatām asmākam apy etarhi ŚāriputraMaudgalyāyanau bhikṣū agrayugaṃ bhadrayugam eko 'grya ṛddhimatāṃ dvitīyo 'grya prajñāvatām iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
(MAV 44)
Khaṇḍaś ca Tiṣyaś ca Vipaśyino 'gryau
Śikhino buddhasyābhibhūḥ Saṃbhavaś ca /
Śroṇottarau Viśvabhujo jinasya
oghātigau kāmabhaveṣv asaktau 1
Saṃjīvabhikṣur Viduraś ca paṇḍitaḥ
agryāv etau Krakasundasya śāstu /
buddhasya ca Kanakamuner ihāgryau
Bhujiṣyo bhikṣur athottaraś ca 2
TiṣyaBharadvājayugaṃ maharṣer
etāv agryau bhagavataḥ Kāśyapasya /
ŚāriputraMaudgalyāyanau bhikṣū
tāv etāv Aṅgiraso 'graśrāvakau 3 ||
8. Attendants
Vipaśyinaḥ samyaksaṃbuddhasya Aśoko nāma bhikṣur upasthāyako 'bhūt Śikhinaḥ samyaksaṃbuddhasya Kṣemakāro nāma bhikṣur upasthāyako 'bhūt Viśvabhujaḥ samyaksaṃbuddhasya Upaśānto nāma bhikṣur upasthāyako 'bhūt Krakasundasya samyaksaṃbuddhasya Bhadriko nāma bhikṣur upasthāyako 'bhūt Kanakamuneḥ samyaksaṃbuddhasya Svastiko nāma bhikṣur upasthāyako 'bhūt Kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya Sarvamitro nāma bhikṣur upasthāyako 'bhūt asmākam apy etarhi Ānando bhikṣur upasthāyakaḥ iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
Aśoka Kṣemakāraś ca Upaśāntaś ca Bhadrikaḥ
SvastikaḥSarvamitraś ca Ānando bhavati saptamaḥ 1
bhikṣava ete mahātmānaḥ śarīrāntimadhāriṇaḥ
vaiyyāpatyakarā āsaṃ cittanimitteṣu kovidā 2
sarve kālasya kuśalā nimittaprativedhinaḥ
sarveṣām āsravā kṣīṇā nāsti teṣāṃ punarbhavaḥ 3 ||
(MAV 46)
9. Sons
Vipaśyinaḥ samyaksaṃbuddhasya Susaṃvṛttaskandho nāma putro 'bhūt Śikhinaḥ samyaksaṃbuddhasya Atulo nāma putro 'bhūt Viśvabhujaḥ samyaksaṃbuddhasya Suprabuddho nāma putro 'bhūt Krakasundasya samyaksaṃbuddhasya Pratāpano nāma putro 'bhūt Kanakamuneḥ samyaksaṃbuddhasya Sārthavāho nāma putro 'bhūt Kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya Vijitaseno nāma putro 'bhūt asmākam apy etarhi Rāhula putra iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
Susaṃvṛttaskandho 'tula Suprabuddha Pratāpanaḥ
Sārthavāho Vijitaseno Rāhulo bhavati saptama 1
ete putrā mahātmānaḥ śarīrāntimadhāriṇaḥ
sarveṣām āsravā kṣīṇā nāsti teṣāṃ punarbhava 2 ||
10. Mother, Father, King and the Capital
Vipaśyinaḥ samyaksaṃbuddhasya pitābhūd Bandhumo nāma rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣikto mātābhūd Bandhuvatī nāma Bandhumāvatī nāma nagarī rājadhānī babhūva ṛddhā ca sphītā ca kṣemā ca subhikṣā cākīrṇabahujanamanuṣyā ca / Śikhinaḥ samyaksaṃbuddhasya pitābhūd Aruṇo nāma rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣikta mātābhūt Prabhāvatī nāma / Aruṇāvatī nāma nagarī rājadhānī babhūva / ṛddhā ca pūrvavat Viśvabhujaḥ samyaksaṃbuddhasya pitābhūt Supradīpo nāma rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣiktaḥ mātābhūd Uttarā nāma Anopamā nāma nagarī rājadhānī babhūva pūrvavat Krakasundasya samyaksaṃbuddhasya pitābhūd Agnidatto nāma brāhmaṇaḥ purohitaḥ mātābhūd Dhanavatī nāma tena khalu samayena Kṣemo (MAV 48) nāma rājābhūt Kṣemasya khalu rājñaḥ Kṣemāvatī nāma nagarī rājadhānī babhūva pūrvavat Kanakamuneḥ samyaksaṃbuddhasya pitābhūd Yajñadatto nāma brāhmaṇaḥ purohitaḥ mātābhūd Yaśovatī nāma tena khalu samayena Śobho nāma rājābhūc Chobhasya khalu rājñaḥ Śobhavatī nāma nagarī rājadhānī babhūva pūrvavat Kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya pitābhūd Brahmadatto nāma brāhmaṇaḥ purohitaḥ mātābhūd Viśākhā nāma tena khalu samayena Kṛkī nāma rājābhūt Kṛkiṇaḥ khalu rājño Bārāṇasī nāma nagarī rājadhānī babhūva pūrvavat asmākam apy etarhi pitā Śuddhodano nāma rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣiktaḥ mātā Mahāmāyā nāma nagarī Kapilavastur nāma rājadhānī ṛddhā ca sphītā ca kṣemā ca subhikṣā ca ākīrṇabahujanamanuṣyā ca Śākyānāṃ gaṇarājyam iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
Vipaśyino buddhavarasya Bandhumā
pitābhavad Bandhuvatī ca mātā /
nagarī tathā Bandhumatī suramyā
yatra jino dharmam adeśayac chivam 1
buddhasya Śikhinaḥ Aruṇaḥ pitābhūt
Prabhāvatī mātā prabhākarasya /
nagarī tathāruṇavatī suramyā
Aruṇasya rājñaḥ paraśatrumardinaḥ 2
yat Supradīpa udapādi kṣatriyaḥ
pitā abhūd Viśvabhujo jinasya /
mātā tathaivottara satyanāmā
Anopamā nagarī rājadhānī 3
(MAV 50)
yad Agnidatta udapādi brāhmaṇaḥ
pitā abhūt Krakasundasya śāstuḥ
mātāpi ca Dhanavatī satyanāmā
Kṣemo rājā Kṣemāvatī rājadhānī 4
yad Yajñadatta udapādi brāhmaṇaḥ
pitā abhūt Kanakamuner jinasya /
mātāpi ca Yaśovatī satyanāmā
Śobho rājā Śobhāvatī rājadhānī 5
yad Brahmadatta udapādi brāhmaṇaḥ
pitā abhūd bhagavataḥ Kāśyapasya /
mātāpi ca Viśākhā satyanāmā
Kṛkī rājā Bārāṇasī rājadhānī 6
Śuddhodano nāma pitā maharṣer
mātā Mahāmāya prabhākarasya /
nagarī tathā ṛddhā sphītā suramyā
Kapilāhvayā yatra jino ^ _ te 7 ||
11. Mnemonic Keywords of This Chapter
uddānam ||
kalpo 'tha āyur jātiś ca gotraṃ vṛkṣāś ca pañcamā /
saṃnipāto yugam upasthāyakā putrā mātā pitā tathā ||
(MAV 52)
B. The Legend of Vipaśyin Buddha
Part One
[The Bodhisattva's Entrance into His Mother's Womb]
1. Descent from Tuṣita Heaven
dharmatā khalu yasmiṃ samaye Vipaśyī bodhisatvas Tuṣitād devanikāyāc cyavitvā mātuḥ kukṣāv avakrāmati atyarthaṃ tasmiṃ samaye mahāpṛthivīcālaś cābhūt sarvaś cāyaṃ loka udāreṇāvabhāsena sphuṭo 'bhūt yā api tā lokasya lokāntarikā andhastamā andhākāratamisrā yatremau sūryācandramasāv evaṃmahardhikau mahānubhāvau ābhayā ābhāṃ nānubhavataḥ tā api tasmiṃ samaye udāreṇāvabhāsena sphuṭā abhūvaṃ tatra ye satvā upapannās te tayā ābhayā anyonyaṃ satvaṃ saṃjānate anye 'pi bhavaṃtaḥ satvā ihopapannā anye 'pi bhavaṃtaḥ satvā ihopapannā iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
yathāpi megho vipulaḥ susaṃbhṛto
bahūdako mārutavegamūrcchitaḥ
tathopamaṃ kukṣim avākramaṃ muniḥ
śatahradāṃ sūrya ivābhyupāgataḥ 1
(MAV 54)
avabhāsayaṃ hi janatās samantataḥ
pṛthūś ca lokāntarikās tamovṛtāḥ
yad utkramet kukṣim asahyasannibhas
tathā tad āsīd iyam atra dharmatā 2 ||
[In His Mother's Womb]
2. The Four Devaputras
dharmatā khalu yasmiṃ samaye Vipaśyī bodhisatvas Tuṣitād devanikāyāc cyavitvā mātuḥ kukṣāv asthāt tato 'sya Śakreṇa devendreṇa catvāro devaputrā mātur ārakṣakā sthāpitā mā etāṃ kaścid viheṭhayiṣyati manuṣyo vā amanuṣyo vā iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
te devaputrā sahitāś caturdiśaṃ
mahātmadevānugatā yaśasvinā /
Śakreṇa proktāḥ paramārthadarśino
rakṣāṃ kurudhvaṃ sugatasya mātuḥ 1
(MAV 56)
niṣkṛṣṭaśastrāyudhakhaḍgapāṇayaḥ
sutīkṣṇarūpāṃ vyavalaṃbya śaktim
mā tāṃ manuṣyā atha vāpi rākṣasā
viheṭhayeyuḥ sugatasya mātaram 2
sā devaguptā varabhūtarakṣitā
yaśasvinī devagaṇaiḥ supālitā /
krīḍaty asāv apsarasa iva Nandane
tathā tad āsīd iyam atra dharmatā 3 ||
3. He is as Pure as a Jewel
dharmatā khalu yasmiṃ samaye Vipaśyī bodhisatvas Tuṣitād devanikāyāc cyavitvā mātuḥ kukṣāv asthāt kośogata evāsthād amrakṣito garbhamalena jubhramalena rudhiramalena anyatamānyatamena vā aśuciprākṛtena tadyathā maṇiratnaṃ Kāśikaratne upanikṣiptaṃ naiva maṇiratnaṃ Kāśikaratnenopalipyate na Kāśikaratnaṃ maṇiratnena iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
yathāpi taṃ maṇiratnaṃ prabhāsvaraṃ
na lipyate paramaśucau hi Kāśike /
tathopamaḥ kukṣigato narottamo
na lipyate aśucikṛtena paṇḍitaḥ 1 ||
(MAV 58)
4. He is Like an EightFaceted Gem
dharmatā khalu yasmiṃ samaye Vipaśyī bodhisatvas Tuṣitād devanikāyāc cyavitvā mātuḥ kukṣāv asthāt sarvam enaṃ mātā paripūrṇaṃ kukṣigataṃ paśyati tadyathā maṇir vaiḍūrya aṣṭāṃśo
jātimāṃ śuddho viprasanna anāvilaḥ pañcaraṅgike sūtre arpita syān nīle pīte lohite avadāte māṃjiṣṭhe taṃ cakṣuṣmāṃ puruṣo dṛṣṭvā jānīyād idaṃ sūtram ayaṃ maṇiḥsūtre maṇir arpita iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
yathāpy asau vaiḍūryako mahāmaṇi
prabhāsvaraḥ sūryamarīcisaṃnibhaḥ
tathopamaṃ kukṣigataṃ narottamaṃ
Vipaśyimātā paripūrṇam īkṣate ||
5. He Does Not Fatigue His Mother
dharmatā khalu yasmiṃ samaye Vipaśyī bodhisatvas Tuṣitād devanikāyāc cyavitvā mātuḥ kukṣāv asthān nāsya tasmiṃ samaye mātā śrāntakāyā vābhūt klāntakāyā vā yad uta bodhisatvaṃ dhārayaṃtī iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
X _ cāsau kukṣim upe ^ _ ^ X
X _ cyutaḥ karmav. _ ^ _ ^ X |
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
te dhārayaṃtī iyam atra dharmatā ||
(MAV 60)
6. His Mother Keeps the Five Precepts
dharmatā khalu yasmiṃ samaye Vipaśyī bodhisatvas Tuṣitād devanikāyāc cyavitvā mātuḥ kukṣāv asthāt tato mātrā yāvajjīvaṃ pañca vratapadāni samādattāni yāvajjīvam asya mātā prāṇātipātāt prativiratādattādānād abrahmacaryān mṛṣāvādāt surāmaireyamadyapramādasthānāt prativiratā iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
prāṇān ahaṃtī nādattam ādadau
mṛṣā na bhāṣen na ca madyapānam
abrahmacaryād viratā ca maithunād
Vipaśyimātā iyam atra dharmatā ||
7. His Mother Has No Mental Attachment
dharmatā khalu yasmiṃ samaye Vipaśyī bodhisatvas Tuṣitād devanikāyāc cyavitvā mātuḥ kukṣāv asthān nāsya mātā tataḥ puruṣeṣu mānasaṃ nibaddhavatī yad uta kāmaguṇopasaṃhitam iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
X _ ^ _ nāpi ca rajyate tadā
na kāmahetoḥ paridahyate manaḥ
na cāsya mātuḥ puruṣena mānasaṃ
nibadhyate kāmaguṇopasaṃhitam ||
(MAV 62)
[The Bodhisattva's Birth]
8. Birth
dharmatā khalu yasmiṃ samaye Vipaśyī bodhisatvo mātuḥ kukṣer niṣkrānto 'tyarthaṃ tasmiṃ samaye mahāpṛthivīcālaś cābhūt sarvaś cāyaṃ loka udāreṇāvabhāsena sphuṭo 'bhūt pūrvavad yāvad anye 'pi bhavantaḥ satvā ihopapannāḥ iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
utpadyamāne pṛthivī prakampitā
pṛthus tathābhā visṛtā ^ _ ^ X |
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ śobhate
tathā tad āsīd iyam atra dharmatā ||
9. The Newborn Bodhisattva is Born Without Stain
dharmatā khalu yasmiṃ samaye Vipaśyī bodhisatvo mātuḥ kukṣer niṣkrāntas kośogata ivāsir niṣkrānto 'mrakṣito garbhamalena jubhramalena rudhiramalenānyatamānyatamena vāśuciprākṛtena iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
yathāpi taṃ maṇiratanaṃ prabhāsvaraṃ
na lipyate paramaśucau hi Kāśike /
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X ciḥ sunirdhāntam ivāṃśukāñcanam ||
10. His Mother Gives Birth in the Standing Position
dharmatā khalu yasmiṃ samaye Vipaśyī bodhisatvo mātuḥ kukṣer niṣkrānto nāsya mātā niṣaṇṇā vābhūn nipannā vā sthitaiva sā kṣatriyā kṣatriyaṃ prajātā iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
(MAV 64)
na sā niṣaṃṇā na nipanna kṣatriyā
sthitaiva sā .r. pad ^ _ ^ _ ^ X |
X _ ^ _ _ varasatya vikramo
jagrāha taṃ surapatideva utsuka ||
[After the Bodhisattva's Birth]
11. He Takes Seven Steps
dharmatā khalu sāṃpratajāto Vipaśyī bodhisatvaḥ sapta padāni prakrāntaḥ parigṛhīto na kasmiṃścic caturdiśañ ca vyavalokayati vācañ ca bhāṣate iyaṃ me bhavet paścimā jātiḥ
devāḥ śvetaṃ ca chatraṃ maṇidaṇḍakaṃ ca cāmaraṃ ca dhārayanti iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
jāto hy eṣa sapta padāni prakramad
di _ ^ _ lokya vācaṃ ca bhāṣate /
śre _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ ^ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ nti deva ||
12. Warm and Cool Streams Fall from Above
dharmatā khalu sāṃpratajātasya Vipaśyino bodhisatvasya dve vāridhāre 'ntarīkṣāt prapatite ekā śītāsyaikoṣṇāsya ye bodhisatvaṃ snāpitavatyau iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
(MAV 66)
jāte kumāre sumahābhiṣaṭke
dve vāridhāre patite antarikṣāt
X _ ^ _ _ ṇa ca anāvilā ca
snātaḥ s ^ _ _ dvipadottamo X ||
13. A Stream Manifests from a Well
dharmatā khalu sāṃpratajātasya Vipaśyino bodhisatvasya mātur janayitryāḥ purastāṃ mahad udapānaṃ prādurbhūtaṃ vāri viṣyandi yato 'sya mātā udakakāryam akārṣīd iyam atra dharmatā
tasmād idam ucyate ||
kurvaṃti nāgāsya sadaivapūjāṃ
yasmiṃ ^ _ jāyate bodhisatvaḥ
te hṛṣṭās tuṣṭā muditā udagrāḥ
vāriṃ sṛjantīha athodapānam ||
14. The Deities Scatter Flowers and Play Music
dharmatā khalu sāṃpratajātasya Vipaśyino bodhisatvasya devatā antarīkṣād divyāny utpalāni padmāni kumudāni puṇḍarīkāṇi agarucūrṇāni tagarucūrṇāni candanacūrṇāni divyāni mandārakāni puṣpāṇi kṣipanti divyāni ca vādyāni saṃpravādayanti cailavikṣepaṃ cākārṣur iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
(MAV 68)
jāte kumāre sumahābhiṣaṭke
d.e _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X |
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X 1
X _ ^ _ _ anubhāvam īkṣya
yāvat sujāto b. ^ _ ^ _ utaḥ
rāj _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X 2
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ āṃ paripūrayiṣyati X
itīha devā akaniṣṭhavāsina
ā _ ^ _ _ ^ ṣv aghoṣa _ ^ X 3 ||
15. Mnemonic Keywords of This Chapter
uddānam ||
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X |
utpādakośasthiti saptapadaṃ
dve vāridhāre udapāna devatā ||
(MAV 70)
Part Two
[After the Bodhisattva's Birth: Continued]
1. His Wet Nurse
dharmatā khalu sāṃpratajātaṃ Vipaśyinaṃ bodhisatvaṃ mātāpitarau dhātryā anuprayacchataḥ ayaṃ tvayā dhātri kumāraḥ kālena kālam udvartayitavyaḥ kālena kālaṃ snāpayitavyaḥ kālena kālaṃ bhojayitavyaḥ kālena kālaṃ samyak sukhena parihartavyaḥ tam enaṃ dhātry ubhābhyāṃ pāṇibhyāṃ pratigṛhītvā kālena kālam udvartayati kālena kālaṃ snāpayati kālena kālaṃ bhojayati kālena kālaṃ samyak sukhena pariharati / apīdānīṃ ye gandhā loke manojñarūpās tair vilipya sarvālaṃkārair alaṃkṛtaṃ pitur Bandhumato 'nuprayacchati / enaṃ Bandhumā rājā gṛhītvāṅke niṣādya punaḥ punaḥ prekṣate harṣaṃ janayati iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ m adadat sa dhātryāḥ
tato 'pi _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ yati caiva 1
ye gandha loke sumanojñarūpāḥ
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X |
X _ ^ _ _ bhir alaṅkṛ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X 2
X bā ^ .ā l. sagataṃ kumāraṃ
punaḥ punaḥ prekṣati harṣajātaḥ
su _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X |
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
abhyudyamo _ kula _ ^ .y . nti 3 ||
(MAV 72)
2. The Seer
[Two Paths: To Be a Universal Monarch or to Become a Buddha]
dharmatā khalu sāṃpratajātaṃ Vipaśyinaṃ bodhisatvaṃ mātāpitarau brāhmaṇānāṃ naimittānāṃ vipañcanānāṃ copadarśayataḥ kaścid bhavantaḥ samanvāgataḥ kumāro dvātriṃśadbhir mahāpuruṣalakṣaṇair yaiḥ samanvāgatasya mahāpuruṣasya dve gatī bhavato 'nanyathā saced gṛhy agāram adhyāvasati rājā bhavati cakravartī cāturantyāṃ vijetā dhārmiko dharmarājā saptaratnasamanvāgataḥ tasyemāṇy evaṃrūpāṇi sapta ratnāni bhavaṃti tadyathā cakraratnaṃ hastiratnam aśvaratnaṃ maṇiratnaṃ strīratnaṃ gṛhapatiratnaṃ pariṇāyakaratnam eva saptamaṃ pūrṇaṃ cāsya bhavati sahasraṃ putrāṇāṃ śūrāṇāṃ vīrāṇāṃ varāṅgarūpiṇāṃ parasainyapramardakānāṃ sa imām eva samudraparyantāṃ mahāpṛthivīm akhilām akaṇṭakām anutpīḍām adaṇḍenāśastreṇa dharmeṇa samenābhinirjityādhyāvasati sacet keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayāgārād anagārikāṃ pravrajati tathāgato bhavaty arhaṃ samyaksaṃbuddho vighuṣṭaśabdo loke tathyaṃ deva samanvāgataḥ kumāro dvātriṃśadbhir mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ pūrvavad yāvat tathāgato bhavaty arhan samyaksaṃbuddho vighuṣṭaśabdo loke iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
jātaṃ kumāraṃ sumahābhiṣaṭkaṃ
te bodhisatvam ^ ^ _ ^ _ X |
X _ ^ _ _ ^ na pravrajito
rājā bhaviṣyati cakravartī 1
(MAV 74)
X _ ..ṃ tāṃ _ ^ ^ _ ^ _ X
dharmeṇa kṣemeṇa śivāṃ vasundharām
yad _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ bhaṃtam
X _ ^ _ yaṃ sa k. _ .r. m eva 2
yat sarvasauvarṇa sa ku ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ nemi /
yad asya pūrve pṛthivīṃ vijeṣyate
tac cakraratnaṃ prathamaṃ niyāsyati 3
sujāta saptāṅgapratiṣṭhitaṃ ṛjum
avadātam _ ^ ^ _ ^ _ ^ X |
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ kuñjaraṃ
dvitīyaṃ ratnaṃ hi bhṛśaṃ niyāsyati 4
yaḥ prātarāśe samayena medinīṃ
samaṃtataḥ prāpya punar nirvartate /
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
aśvaṃ tṛtīyaṃ ratnaṃ niyāsyati 5
maṇiñ ca vaiḍūryam ayaṃ sunirmalaṃ
samaṃtato yojanam āvabhāsate /
yathaiva rātrau ^ ^ _ ^ _ ^ X
X _ ^ _ _ vimalaṃ niyāsyati 6
yā rūpaśabdeṣv atha gandhasparśe
nārī pradhānā pra ^ dottamā ca /
(MAV 76)
yathānta arāḥ sarvataś cāruhāsinī
tat pañcamaṃ strīratnaṃ niyāsyati 7
X _ ^ _ vaiḍūryaṃ maṇiratnaṃ
śilāpravāḍaṃ ca suvarṇarūpam
dadāti yaḥ śreṣṭhivaro mahā _ ^ X
gṛhapatiṃ ratnaṃ ṣaṣṭhaṃ niyāsyati 8
ya _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X ṃ
senāsu sthānaṃ gamanaṃ nivartanam
yo _ tidakṣaḥ pariṇāyakottamas
tat saptamaṃ ratnavaraṃ niyāsyati 9
jana ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ ^ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ .garūpiṇām
sacet punaḥ pravrajat'; ānagārikāṃ
niḥsaṃśayaṃ buddhavaro bhaviṣyati 10
evaṃvidha eṣa sutas tavāsti
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X |
X anyatarānyatarā gatir dhruvā
tathā hy etaṃ mantrapadeṣu dṛśyate 11 ||
[The Thirtytwo Distinguishing Marks of a Great Man]
katamāni tāni bhavaṃti kumārasyadvātriṃśan mahāpuruṣalakṣaṇāni yaiḥ samanvāgatasya mahāpuruṣasya dve gatī bhavato (MAV 78) 'nanyathā saced agāram adhyāvasati pūrvavad yāvad vighuṣṭaśabdo loke
supratiṣṭhitapādo deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 1
adhas tasya pādayoś cakre jāte sahasrāre sanābhike sanemike sarvākāraparipūrṇe idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 2
dīrghāṅgulir deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 3 āyatapādapārṣṇir deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 4 mṛdutaruṇapāṇipādo deva kumāra mṛdukam asya pāṇipādaṃ tadyathā tūlapicur vā karpāsapicur vā idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 5
jālinīpāṇipādo deva kumāra jālinī asya pāṇipādeṣu tadyathābhijātasya haṃsarājñaḥ idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 6
(MAV 80)
ucchaṅgacaraṇo deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 7 aiṇeyajaṅgho deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 8 anavanatakāyo deva kumāraḥ anavanatena kāyenobhau jānumaṇḍalāv āmārjati parimārjati idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 9
kośogatavastiguhyo deva kumāraḥ kośogatam asya vastiguhyaṃ tadyathābhijātasya hastyājāneyasya vāśvasyājāneyasya vā idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 10
nyagrodhaparimaṇḍalo deva kumāro yāvat kāyena tāvad vyāmena yāvad vyāmena tāvat kāyena idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 11
ūrdhvāṅgaromā deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 12 ekaikaromā deva kumāra ekaikam asya roma kāye jātaṃ nīlaṃ kuṇḍalajātaṃ pradakṣiṇāvartam idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 13
suvarṇavarṇo deva kumāraḥ kāñcanasaṃnibhatvacaḥ idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 14
sūkṣmacchavir deva kumāraḥ (MAV 82) sūkṣmatvāt tvaco rajojalaṃ kāye na saṃtiṣṭhate idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 15
saptotsado deva kumāraḥ saptāsyotsadā kāye jātā dvau hastayo dvau pādayo dvāv aṃsayor eko grīvāyām idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 16
citāntarāṃso deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 17 siṃhapūrvārdhakāyo deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 18 bṛhadṛjugātro deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 19 susaṃvṛttaskandho deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 20 catvāriṃśaddanto deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 21 samadanto deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 22 aviraḍadaṃto deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 23 suśukladaṃṣṭro deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 24 siṃhahanur deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 25 rasarasāgraprāpto deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 26
prabhūtatanujihvo deva kumāra prabhūtatvāj jihvayā mukhāj jihvāṃ nirṇāmayitvā sarvaṃ mukha maṇḍalaṃ praticchādayati yāvat keśaparyantam upādāya idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 27
(MAV 84)
brahmasvaro deva kumāraḥ kalaviṅkamanojñabhāṣī dundubhisvaranirghoṣaḥ idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 28
abhinīlanetro deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 29 gopakṣmā deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 30 uṣṇīṣaśirā deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 31 ūrṇā cāsya bhruvor madhye śvetā śaṅkhanibhā pradakṣiṇāvartā idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 32
imāni dvātriṃśan mahāpuruṣalakṣaṇāni yaiḥ samanvāgatasya mahāpuruṣasya dve gatī bhavato 'nanyathā pūrvavad yāvad iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
hantāhaṃ kīrtayiṣyāmi lakṣaṇāni mahāmuneḥ
kāye'smiṃ bhāvitātmasya śarīrāntimadhāriṇaḥ 1
X X X X ^ _ _ X X X X X ^ _ ^ X |
adhaś ca pādayos tasya cakre jāte susaṃsthite 2
dīrghāṅguliḥ sa bhavati pādapārṣṇī ca āyate /
jālini X ^ _ _ X X X X X ^ _ ^ X 3
X X X X ^ _ _ X X X X X ^ _ ^ X |
X X X ś cāpi kāyena spṛśate jānumaṇḍalam 4
kośogataṃ vastiguhyaṃ X X X X ^ _ ^ X |
X X X X ^ _ _ X X X X X ^ dakṣiṇam 5
X X s. ḍ. k. t. ṇ. bhā vy X X X X samaṃtataḥ
sūkṣmatvaco 'sau bhavati sapta kāyasya utsadāḥ 6
citāntarāṃso h. _ X siṃhapūrvārdhakāyavān
bṛhadṛjūni gātrāṇi skandhau tasya susaṃskṛtau 7
(MAV 86)
catuṣkā daśa dantānāṃ paripūrṇā anūnakāḥ
samā aviraḍāś caiva śuklāś caiva susaṃsthitāḥ 8
suśukladaṃṣṭro 'sau h _ X X X rasarasāgratām
prabhūtatanujihvaś ca tathā brahmasvaro mu X 9
abhinīlanetro gopakṣmā uṣṇīṣaṃ cāsya mūrdhani /
ūrṇā cāsya bhruvor madhye śvetā bhavati pradakṣiṇā 10
dve ca triṃśat tathaitāni lakṣaṇāni mahāmuneḥ
kāye'smiṃ bhāvitātmasya śarīrāntimadhāriṇaḥ 11
dvātriṃśatiṃ yasya vivardhitāni
bhavaṃti kāye 'smiṃ X _ vidhasya /
rājā vijitya pṛthivīṃ viśāsti
buddho 'tha vā bhavati hitānukampī 12
smṛtimāṃ bahuputraś ca alpābādhaś ca paṇḍitaḥ
lābhī annasya pānasya vastraśayyāsanasya ca 13
abhedyaparivāro 'sau manāpaḥ sarvadehinām
anvāvartanti taṃ devā manujāś ca tathāvidham 14
agryo mahādhipatyeṣu bhaven martyas tathāvidhaḥ
asamaś cāpratisama atulyaś ca vināyaka 15
3. His Mother Passes Away
dharmatā khalu saptāhajātasya Vipaśyino bodhisatvasya mātā janetrī kālagatā samanantarakālagatā tridaśe devanikāye upapannā iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
vidhṛtya māsāṃ hi daśaiva kukṣyā
Vipaśyimātā asamaṃ prajātā /
(MAV 88)
kāyasya bhedāt tridaśopapannā
devanikāyā bhagavajjanetrī ||
4. The Physical Beauty of the Bodhisattva
dharmatā khalu sāṃpratajāto Vipaśyī bodhisatvo 'bhirūpo darśanīya prāsādiko 'tikrāntaś ca mānuṣyakaṃ varṇam asaṃprāptaś ca divyaṃ varṇaṃ nirīkṣamāṇā narāś ca nāryaś ca tṛptiṃ na gacchaṃti anūnavarṇam tadyathā jāṃbūnadamayī suvarṇaniṣkā dakṣakarmāraputraparimṛṣṭā āhate pāṇḍukambale upanikṣiptā atyarthaṃ bhāsate tapate virocate evam eva sāṃpratajāto Vipaśyī bodhisatvo 'bhirūpo darśanīyo yāvad anūnavarṇam iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
śiśu kumāro manaseva nirmitaḥ
yathāpi niṣkā kuśalena niṣṭhitā /
nirīkṣamāṇā hi narāś ca nāryas
tṛptiṃ na gacchaṃti anūnavarṇam ||
5. The Attractiveness of the Bodhisattva
dharmatā khalu sāṃpratajāto Vipaśyī bodhisatvo mahājanakāyasya priyaś cābhūn manāpaś ca apīdānīṃ mahājanakāyā aṃsenāṃsaṃ (MAV 90) parivartayaṃti tadyathā śāradakaṃ padmaṃ mahājanakāyasya priyaṃ ca bhavati manāpaṃ ca apīdānīṃ mahājanakāyaḥ pāṇinā pāṇiṃ saṃvārayati evam eva sāṃpratajāto Vipaśyī bodhisatvo mahājanakāyasya priyaś cābhūn manāpaś ca apīdānīṃ mahājanakāyaḥ aṃsenāṃsaṃ parivartayati iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
priyo manāpo mahato janasya
tadā Vipaśyī daharas samānaḥ
aṃsena cāṃsaṃ parivartayaṃti
padmaṃ yathā śāradakaṃ sujātam ||
[The Bodhisattva's Youth]
6. The Bodhisattva's Eyes Do Not Blink
dharmatā khalu Vipaśyī bodhisatvo 'nimiṣo rūpāṇi paśyati na nimiṣati / tadyathā devās tridaśopapannakā iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
nāsau kumāro nimiṣaṃ hi paśyati
yathāpi devās tridaśopapannakāḥ
dṛṣṭveha rūpāṇi manoramāṇi
athāpi dṛṣṭvā amanoramāṇi ||
(MAV 92)
7. His Maturation
dharmatā khalu Vipaśyī bodhisatvaḥ karmavipākajena divyena cakṣuṣā samanvāgato yena sa paśyati divā ca rātrau ca samaṃtayojanam iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
vipākajaṃ tasya babhūva cakṣur
divyaṃ viśuddhaṃ vimalaṃ prabhāsvaram
yenāsau paśyati bodhisatvo
divā ca rātrau ca samantayojanam ||
8. The Beauty of His Voice
dharmatā khalu Vipaśyī bodhisatvo valgusvaraś cābhūn manojñasvaraś ca kalaviṅkamanojñabhāṣī ca dundubhisvaranirghoṣaś ca tadyathā haimavataḥ śakunto valgusvaraś cābhūn manojñasvaraś ca kalaviṅkamanojñabhāṣī ca dundubhisvaranirghoṣaś ca evam eva Vipaśyī bodhisatvo valgusvaraś cābhūn manojñasvaraś ca kalaviṅkamanojñabhāṣī ca dundubhisvaranirghoṣaś ca iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
yathāpy asau haimavataḥ śakunto
nikūjate kusumarasena mattaḥ
(MAV 94)
tathaiva valgukalaviṅkabhāṣī
sa cāpy abhūd apratikūlabhāṣī ||
9. Becoming Sagacious
dharmatā khalu Vipaśyī bodhisatvaḥ paṇḍito 'bhūd vyakto medhāvī tantropamikayā mīmāṃsikayā prajñayā samanvāgataḥ apīdānīṃ pitur Bandhumato 'rthakaraṇe niṣadya gambhīrān arthān nistārayati iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ toyāmbudhara iva sāgaraḥ
anuśiṣṭavān
Bandhumatīnikete
naikāṃ janāṃ jānapadāṃś ca kṣatriyān 1
hitānukampaṃ sam ^ _ ^ _ ^ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ daḥ
tataḥ samājñā udapādi bhadrikā
bhūyo Vipaśyīti samaṃtacakṣuḥ 2 ||
10. The Four Excursions
[On Seeing an Old Man]
dharmatā khalu Vipaśyī bodhisatva udyānabhūmiṃ niryātukāmaḥ sārathim āmantrayati
yojaya sārathe kṣipraṃ bhadraṃ yānam udyānabhūmiṃ niryāsyāmi
(MAV 96)
evaṃ deveti sārathir Vipaśyino bodhisatvasya pratiśrutya kṣipraṃ bhadraṃ yānaṃ yojayitvā yena Vipaśyī bodhisatvas tenopajagāma upetya Vipaśyinaṃ bodhisatvam idam avocat yuktaṃ devasya bhadraṃ yānaṃ yasyedānīṃ devaḥ kālaṃ manyate /
atha Vipaśyī bodhisatvo bhadraṃ yānam abhiruhyodyānabhūmiṃ niryāti adrākṣīd Vipaśyī bodhisatva udyānabhūmiṃ niryāyaṃ puruṣaṃ kubjaṃ gopānasīvaṅgaṃ daṇḍam avaṣṭabhya purataḥ pravepamānena kāyena gacchantam dṛṣṭvā ca punaḥ sārathim āmaṃtrayati
kim eṣa sārathe puruṣaḥ kubjo gopānasīvaṅka daṇḍam avaṣṭabhya purataḥ pravepamānena kāyena gacchati keśāś cāsya vivarṇā na tathānyeṣām
eṣa deva puruṣo jīrṇo nāma
kim eṣa sārathe jīrṇo nāma
anena deva puruṣeṇa na cirāṃ martavyaṃ bhaviṣyati sa eṣa deva jīrṇo nāma
aham api sārathe jarādharmā jarādharmatāṃ cānatītaḥ
devo 'pi jarādharmā jarādharmatāṃ cānatītaḥ
tenahi sārathe pratinivartaya ratham aṃtaḥpuram eva gaccha yad aham aṃtaḥpuramadhyagata etam evārthaṃ cintayiṣyāmi jarāṃ kilāham avyativṛttaḥ
pratinivartayati sārathī ratham antaḥpuram eva yāti tatredānīṃ Vipaśyī bodhisatvo 'ntaḥpuramadhyagataḥ
(MAV 98)
athāpratītaḥ karuṇāni dhyāti jarāṃ kilāham avyativṛtta iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate |
|
puruṣaṃ dṛṣṭveha vyatītayauvanaṃ
jīrṇāturaṃ palitaṃ daṇḍapāṇim
athāpratītaḥ karuṇāni dhyāti
jarāṃ kilāhaṃ nopātivṛttaḥ ||
[The King's Perturbation 1]
atha Bandhumā rājā sārathim āmantrayati
kaccit sārathe kumāra āptamanaska udyānabhūmiṃ gataḥ abhirato vā udyāne
no deva / adrākṣīd deva kumāra udyānabhūmiṃ niryāyaṃ puruṣaṃ kubjaṃ gopānasīvaṅkaṃ daṇḍam avaṣṭabhya purataḥ pravepamānena kāyena gacchantaṃ / dṛṣṭvā ca punar mām āmaṃtrayati kim eṣa sārathe puruṣaḥ kubjo gopānasīvaṅko daṇḍam avaṣṭabhya purataḥ pravepamānena kāyena gacchati keśāś cāsya vivarṇā na tathānyeṣāṃ tam enam (MAV 100) evaṃ vadāmi eṣa deva puruṣo jīrṇo nāma sa evam āha kim eṣa sārathe jīrṇo nāma tam enam evaṃ vadāmi anena deva puruṣeṇa na cirā martavyaṃ bhaviṣyati sa eṣa deva jīrṇo nāma sa evam āha aham api sārathe jarādharmā jarādharmatāṃ cānatītaḥ tam enam evaṃ vadāmi devo 'pi jarādharmā jarādharmatāṃ cānatītaḥ sa evam āha tena hi sārathe pratinivartaya ratham antaḥpuram eva gaccha yad aham antaḥpuramadhyagata etam evārthaṃ cintayiṣyāmi jarāṃ kilāham avyativṛttaḥ sa eṣa deva kumāra antaḥpuramadhyagata athāpratītaḥ karuṇāni dhyāti jarāṃ kilāham avyativṛttaḥ
atha Bandhumato rājña etad abhavan mā haiva brāhmaṇānāṃ naimittānāṃ vivañcanānāṃ vacanaṃ bhūtaṃ satyaṃ bhaviṣyati mā haiva kumāraḥ keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajiṣyati yanv aham asya bhūyasyā mātrayā pañca kāmaguṇān anupradadyām apy eva rato na pravrajeta /
(MAV 102)
atha Bandhumā rājā Vipaśyine bodhisatvāya bhūyasyā mātrayā pañca kāmaguṇān anuprayacchati apy eva rato na pravrajeta iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
śrutvā sa saṃgrāhakavākyam evaṃ
pitā Vipaśyisya priyasya Bandhumā /
dadau tataḥ kāmaguṇāṃ hi paṃca
rato hy asau yeṣu na pravrajeta ||
[On Seeing a Sick Man]
dharmatā khalu Vipaśyī bodhisatva udyānabhūmiṃ niryātukāmaḥ sārathim āmaṃtrayati pūrvavad yāvad
adrākṣīd Vipaśyī bodhisatva udyānabhūmiṃ niryāyaṃ puruṣam utpāṇḍūtpāṇḍukaṃ kṛśaṃ rukṣaṃ durvarṇaṃ vyatibhinnendriyaṃ no ca nibandhanīyaṃ bahujanasya cakṣuṣo darśanāya dṛṣṭvā ca punaḥ sārathim āmantrayati
(MAV 104)
kim eṣa sārathe puruṣa utpaṇḍūtpāṇḍukaḥ kṛśa rukṣo durvarṇa vyatibhinnendriya no ca nibandhanīyo bahujanasya cakṣuṣo darśanāya
eṣa deva puruṣo vyādhito nāma
kim eṣa sārathe vyādhito nāma
anena deva puruṣeṇa sthānam etad vidyate yad anenaivābādhena martavyaṃ bhaviṣyati sa eṣa deva vyādhito nāma
aham api sārathe vyādhidharmā vyādhidharmatāṃ cānatītaḥ
devo'pi vyādhidharmā vyādhidharmatāṃ cānatītaḥ
tena hi sārathe pratinivartaya ratham antaḥpuram eva gaccha yad aham antaḥpuramadhyagata etam evārthaṃ cintayiṣyāmi vyādhiṃ kilāham avyativṛttaḥ
pratinivartayati sārathī ratham antaḥpuram eva yāti tatredānīṃ Vipaśyī bodhisatva antaḥpuramadhyagata
athāpratītaḥ karuṇāni dhyāti vyādhiṃ kilāham avyativṛttaḥ iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
dṛṣṭveha rogeṇa viṣaktarūpaṃ
pāṇḍuṃ manuṣyaṃ kṛśam asvatantram
athāpratītaḥ karuṇāni dhyāti
vyādhiṃ kilāhaṃ nopātivṛtta ||
(MAV 106)
[The King's Perturbation 2]
atha Bandhumā rājā sārathim āmaṃtrayati
kaccit sārathe kumāra āptamanaska udyānabhūmiṃ gata abhirato vā udyāne
no deva adrākṣīd deva kumāra udyānabhūmiṃ niryāyaṃ puruṣam utpāṇḍūtpāṇḍukaṃ kṛśaṃ rukṣaṃ durvarṇaṃ vyatibhinnendriyaṃ no ca nibandhanīyaṃ bahujanasya cakṣuṣo darśanāya dṛṣṭvā ca punar mām āmaṃtrayati kim eṣa sārathe puruṣa utpāṇḍūtpāṇḍukaḥ kṛśa rukṣa durvarṇa vyatibhinnendriya no ca nibandhanīya bahujanasya cakṣuṣo darśanāya tam enam evaṃ vadāmi eṣa deva puruṣo vyādhito nāma sa evam āha kim eṣa sārathe vyādhito nāma tam enam evaṃ vadāmi anena deva puruṣeṇa sthānam etad vidyate yad anenaivābādhena martavyaṃ bhaviṣyati sa eṣa deva vyādhito nāma sa evam āha aham api sārathe vyādhidharmā vyādhidharmatāṃ cānatītaḥ tam enam evaṃ vadāmi devo 'pi vyādhidharmā vyādhidharmatāṃ cānatītaḥ sa evam āha tena hi sārathe pratinivartaya (MAV 108) ratham antaḥpuram eva gaccha yad aham antaḥpuramadhyagata etam evārthaṃ cintayiṣyāmi vyādhiṃ kilāham avyativṛttaḥ sa eṣa deva kumāra antaḥpuramadhyagataḥ athāpratītaḥ karuṇāni dhyāti vyādhiṃ kilāham avyativṛttaḥ
atha Bandhumato rājña etad abhavaṃ mā haiva brāhmaṇānāṃ naimittānāṃ pūrvavat iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
rūpāṇi śabdāṃś ca tathaiva gandhāṃ
rasān atha sparśaguṇopapannāṃ /
dadau tataḥ kāmaguṇāṃ hi pañca
rato hy asau yeṣu na pravrajeta ||
[Seeing a Corpse]
dharmatā khalu Vipaśyī bodhisatva udyānabhūmiṃ niryātukāma sārathim āmaṃtrayati pūrvavad
adrākṣīd Vipaśyī bodhisatva udyānabhūmiṃ niryāyan nānāraṅgair vastraiś cailavitānaṃ vitataṃ śivikā ca pragṛhītā ulkā ca purato nīyate mahājanakāyaś ca purato gacchati nāryaś ca prakīrṇakeśyo (MAV 110) rudantyaḥ pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhā dṛṣṭvā ca punaḥ sārathim āmaṃtrayati
kim etat sārathe nānāraṅgair vastraiś cailavitānaṃ vitataṃ śivikā ca pūrvavat pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhā
eṣa deva puruṣo mṛto nāma
kim eṣa sārathe mṛto nāma
eṣa deva puruṣo na bhūyaḥ priyau mātāpitarau drakṣyati priyam api mātāpitarāv etaṃ puruṣaṃ na drakṣyataḥ sa eṣa deva mṛto nāma
aham api sārathe maraṇadharmā maraṇadharmatāñ cānatītaḥ
devo 'pi maraṇadharmā maraṇadharmatāñ cānatītaḥ
tenahi sārathe pratinivartaya ratham antaḥpuram eva gaccha yad aham antaḥpuramadhyagata etam evārthaṃ cintayiṣyāmi maraṇaṃ kilāham avyativṛttaḥ
pratinivartayati sārathī ratham antaḥpuram eva yāti tatredānīṃ Vipaśyī bodhisatva antaḥpuramadhyagata
athāpratītaḥ karuṇāni dhyāti maraṇaṃ kilāham avyativṛtta iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
puruṣaṃ dṛṣṭveha vyatītacetasaṃ
mṛtaṃ visaṃjñaṃ kṛtamāyuṣakṣayam
(MAV 112)
athāpratītaḥ karuṇāni dhyāti
maraṇaṃ kilāhaṃ nopātivṛtta ||
[The King's Perturbation 3]
atha Bandhumā rājā sārathim āmaṃtrayati
kaccit sārathe kumāra āptamanaska udyānabhūmiṃ gata abhirato vā udyane
no deva adrākṣīd deva kumāra udyānabhūmiṃ niryāyaṃ nānāraṅgair vastraiś cailavitānaṃ vitataṃ śivikā ca pūrvavad yāvat pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhāḥ dṛṣṭvā ca punar mām āmaṃtrayati kim etat sārathe nānāraṅgair vastraiś cailavitānaṃ vitataṃ śivikā ca pūrvavat pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhā tam enam evaṃ vadāmi eṣa deva puruṣo mṛto nāma sa evam āha kim eṣa sārathe mṛto nāma tam enam evaṃ vadāmi eṣa deva puruṣo na bhūyaḥ priyau mātāpitarau drakṣyati priyam api mātāpitarau etaṃ puruṣaṃ na drakṣyata sa eṣa deva mṛto nāma sa evam āha aham api sārathe maraṇadharmā maraṇadharmatāṃ cānatītaḥ tam enam evaṃ (MAV 114) vadāmi devo 'pi maraṇadharmā maraṇadharmatāṃ cānatītaḥ sa evam āha tena hi sārathe pratinivartaya ratham antaḥpuram eva gaccha yad aham antaḥpuramadhyagata etam evārthaṃ cintayiṣyāmi maraṇaṃ kilāham avyativṛttaḥ sa eṣa deva kumāra antaḥpuramadhyagata athāpratītaḥ karuṇāni dhyāti maraṇaṃ kilāham avyativṛttaḥ
atha Bandhumato rājña etad abhavaṃ mā haiva brāhmaṇānāṃ naimittānāṃ pūrvavad yāvad iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
purottame nagaravare suramye
tadā Vipaśyī daharaḥ samānaḥ
āmodate kāmaguṇair hi pañcabhiḥ
sahasranetra iva Nandane vane ||
[Seeing an Ascetic]
dharmatā khalu Vipaśyī bodhisatva udyānabhūmiṃ niryātukāmaḥ sārathim āmaṃtrayati pūrvavad yāvad
adrākṣīd Vipaśyī bodhisatva udyānabhūmiṃ niryāyaṃ puruṣaṃ muṇḍaṃ kapālapāṇim anuveśmānuveśma kulāny upasaṃkramantaṃ dṛṣṭvā ca punaḥ sārathim āmaṃtrayati
(MAV 116)
kim eṣa sārathe puruṣa muṇḍaḥ kapālapāṇir anuveśmānuveśma kulāny upasaṃkrāmati vastrāṇi cāsya vivarṇāni na tathānyeṣām
eṣa deva pravrajito nāma
kim eṣa sārathe pravrajito nāma
eṣa deva puruṣaḥ sādhu damaḥ sādhu saṃyamaḥ sādhv arthacaryā sādhu dharmacaryā sādhu kuśalacaryā sādhu kalyāṇacaryeti keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy āchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ sa eṣa deva pravrajito nāma /
tena hi sārathe yena sa pravrajitas tena rathaṃ preraya
evaṃ deveti sārathir Vipaśyino bodhisatvasya pratiśrutya yena sa pravrajitas tena rathaṃ prerayati /
atha Vipaśyī bodhisatvas taṃ pravrajitam idam avocat
kaḥ punas tvaṃ bhoḥ puruṣa muṇḍaḥ kapālapāṇi anuveśmānuveśma kulāny upasaṃkrāmasi vastrāṇi ca te vivarṇāni na tathānyeṣām
ahaṃ kumāra pravrajito nāma
yathā kathaṃ tvaṃ bhoḥ puruṣa pravrajito nāma /
ahaṃ kumāra sādhu damaḥ sādhu saṃyamaḥ sādhv arthacaryā sādhu dharmacaryā sādhu kuśalacaryā sādhu kalyāṇacaryeti keśaśmaśrūṇy (MAV 118) avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy āchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ so 'haṃ pravrajito nāma /
sādhu tvaṃ bhoḥ puruṣa arthacaryā dharmacaryā kuśalacaryā kalyāṇacaryeti keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy āchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ
tena hi tvaṃ sārathe imaṃ ca ratham imāni cābharaṇāni asmākaṃ jñātibhyo 'nuprayaccha aham api ca kāmaguṇāṃ prahāya ihaiva pravrajyām abhyupagamiṣyāmi iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
imaṃ rathaṃ cābharaṇāni caiva
anuprayaccha mama jñātikebhyaḥ
kṣipram ahaṃ kāmaguṇāṃ prahāya
ihaiva pravrajyām upāgamiṣye ||
[Renunciation]
tatredānīṃ Vipaśyī bodhisatvo jīrṇaṃ ca dṛṣṭvā vyādhitaṃ ca dṛṣṭvā mṛtaṃ ca dṛṣṭvā kāṣāyadhāriṇaṃ pravrajitaṃ ca dṛṣṭvā pravrajyāṃ tatra samupāgato 'sau iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
jīrṇāñ ca dṛṣṭvā duḥkhitaṃ vyādhitaṃ ca
mṛtañ ca dṛṣṭvā samatītacetasam
(MAV 120)
kāṣāyakaṇṭhaṃ pravrajita ca vīkṣya
tatraiva pravrajyām upāgato 'sau ||
11. Mnemonic Keywords of This Chapter
uddānam ||
dhātrī brāhmaṇa mātā ca abhirūpo manāpatā /
animiṣo vipākadharmaś ca
valgusvaraḥ paṇḍitaś ca udyānam ||
(MAV 122)
Part Three
1. The Eightythousand People of Bandhumatī Renounce the World
aśrauṣur Bandhumatyāṃ rājadhānyām aśītiprāṇasahasrāṇi Vipaśyī bodhisatvaḥ keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ śrutvā ca punar eṣām etad abhavan na batāvaro dharmo bhaviṣyati nāvaraṃ dharmākhyānaṃ yatredānīṃ Vipaśyī bodhisatvas tathā sukumāras tathā sukhaiṣi keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy āchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ
atha ca punas te 'pi keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy āchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitāḥ iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
āścaryarūpaṃ pratibhāti me tad
yāvat susaṃvejakāḥ śuddhasatvā
Vipaśyinaṃ pravrajitaṃ hi śrutvā
tatraiva pravrajyām anuvrajanti ||
2. The Eightythousand Disciples Leave on Peregrination
athāśītir bhikṣusahasrāṇi yena Vipaśyī bodhisatvas tenopajagmur upetya Vipaśyino bodhisatvasya pādau śirasā vanditvā ekānte nyaṣīdaṃn ekāntaniṣaṃṇāny aśītir bhikṣusahasrāṇi Vipaśyī bodhisatvo dhārmyā kathayā sandarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati /
atha Vipaśyino bodhisatvasyaitad abhavan na mama pratirūpaṃ syād yad aham ananuprāptasvakārtha eva samāna śrāvakair ākīrṇo vihareyaṃ yanv ahaṃ śrāvakān udyojayeyaṃ carata bhikṣavaś caryāṃ (MAV 124) bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukaṃpāya arthāya hitāya sukhāya devamanuṣyāṇāṃ yadā yūyaṃ śṛṇutha Vipaśyī bodhisatva anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddho deśayati Bandhumatyāṃ rājadhānyāṃ dharmaṃ tadā yūyam āgacchata Bandhumatyāṃ rājadhānīṃ dharmaśravaṇāya
atha Vipaśyī bodhisatva śrāvakān udyojayati carata bhikṣavaś caryāṃ pūrvavad yāvad dharmaśravaṇāya /
atha Vipaśyino bodhisatvasya śrāvakā Vipaśyinā bodhisatvenodyojitā janapadacaryāṃ prakrāntā iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
anyena te pravrajitā acārṣur
ucchena bhikṣācaryeṇa jīvikām
anyena śūro dvipadottamas tadā
eṣaty ādīptaśira iva nirvṛtim ||
3. The Bodhisattva Sits under the Bodhi Tree
atha Vipaśyī bodhisatvo yāvasikasya puruṣasya sakāśāt tṛṇāny ādāya yena bodhimūlaṃ tenopajagāma upetya svayam eva tṛṇasaṃstarakaṃ saṃstīrya nyaṣīdat paryaṃgam ābhujya ṛjuṃ kāyaṃ praṇidhāya pratimukhāṃ smṛtim upasthāpya cittam utpādayati vācaṃ ca bhāṣate tāvan na bhetsyāmi paryaṃkaṃ yāvad aprāptāsravakṣayaḥ
sa tāvan na bhinatti paryaṅgaṃ yāvad aprāptāsravakṣaya iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
paryaṅgam ābhujya tato niṣaṇṇo
drumamūle maharṣer bodhimaṇḍe /
duḥkhaṃ jarāmaraṇam idaṃ viditvā
nirvāṇaśāntatvam ahaṃ prapadye 1
na bhinadmi paryaṃgam ahaṃ hy alabdhvā
anuttarāṃ bodhim anu ^ _ X ḥ
(MAV 126)
ity eva _ _ ^ ^ _ Vipaśyī
na sraṃsayati vīryam alabdhanirvṛtiḥ 2 ||
4. The Realization of Dependent Origination
[The Pravṛtti Process]
atha Vipaśyino bodhisattvasyaikākino rahasigatasya pratisaṃlīnasyaivaṃ cetasi cetaḥparivitarka udapādi kṛchraṃ batāyaṃ loka āpanno yad uta jāyate 'pi jīryate 'pi mriyate 'pi cyavate 'py upapadyate 'pi atha ca punar ime satvā jarāmaraṇasyottare niḥsaraṇaṃ yathābhūtaṃ na prajānanti /
tasyaitad abhavat kasmiṃ nu sati jarāmaraṇaṃ bhavati kiṃpratyayaṃ ca punar jarāmaraṇaṃ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / jātyāṃsatyāṃ jarāmaraṇaṃ bhavati jātipratyayaṃ ca punar jarāmaraṇaṃ
tasyaitad abhavat kasmiṃ nu sati jātir bhavati kiṃpratyayā ca punar jāti tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / bhave sati jātir bhavati bhavapratyayā ca punar jāti
tasyaitad abhavat kasmiṃ nu sati bhavo bhavati kiṃpratyayaś ca punar bhavaḥ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / upādāne sati bhavo bhavati upādānapratyayaś ca punar bhavaḥ
(MAV 128)
tasyaitad abhavat kasmiṃ nu sati upādānaṃ bhavati kiṃpratyayaṃ ca punar upādānaṃ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / tṛṣṇāyāṃ satyām upādānaṃ bhavati tṛṣṇāpratyayaṃ ca punar upādānaṃ
tasyaitad abhavat kasmiṃ nu sati tṛṣṇā bhavati kiṃpratyayā ca punas tṛṣṇā tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / vedanāyāṃ satyāṃ tṛṣṇā bhavati vedanāpratyayā ca punas tṛṣṇā
tasyaitad abhavat kasmiṃ nu sati vedanā bhavati kiṃpratyayā ca punar vedanā tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / sparśe sati vedanā bhavati sparśapratyayā ca punar vedanā /
tasyaitad abhavat kasmiṃ nu sati sparśo bhavati kiṃpratyayaś ca puna sparśaḥ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / ṣaḍāyatane sati sparśo bhavati ṣaḍāyatanapratyayaś ca puna sparśaḥ
tasyaitad abhavat kasmiṃ nu sati ṣaḍāyatanaṃ bhavati kiṃpratyayaṃ ca punaḥ ṣaḍāyatanaṃ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / nāmarūpe sati ṣaḍāyatanaṃ bhavati nāmarūpapratyayaṃ ca punaḥ ṣaḍāyatanaṃ
tasyaitad abhavat kasmiṃ nu sati nāmarūpaṃ bhavati kiṃpratyayaṃ ca punar nāmarūpaṃ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / vijñāne sati nāmarūpaṃ bhavati vijñānapratyayaṃ ca punar nāmarūpaṃ
tasyaitad abhavat kasmiṃ nu sati vijñānaṃ bhavati kiṃpratyayaṃ ca punar vijñānam tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / nāmarūpe sati vijñānaṃ bhavati nāmarūpapratyayañca punar vijñānaṃ
(MAV 130)
tasya vijñānāt pratyudāvartate mānasaṃ nātaḥ parato vyativartate yad uta nāmarūpapratyayaṃ vijñānaṃ vijñānapratyayaṃ nāmarūpaṃ nāmarūpapratyayaṃ ṣaḍāyatanaṃ ṣaḍāyatanapratyayaḥ sparśaḥ sparśapratyayā vedanā vedanāpratyayā tṛṣṇā tṛṣṇāpratyayam upādānam upādānapratyayo bhavaḥ bhavapratyayā jāti jātipratyayaṃ jarāmaraṇaṃ śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsā saṃbhavaṃty evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya samudayo bhavati /
[The Nivṛtti Process]
tasyaitad abhavat kasmiṃ nv asati jarāmaraṇaṃ na bhavati kasya nirodhāj jarāmaraṇanirodhaḥ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / jātyām asatyāṃ jarāmaraṇaṃ na bhavati jātinirodhāj jarāmaraṇanirodhaḥ
tasyaitad abhavat kasmiṃ nv asati jātir na bhavati kasya nirodhāj jātinirodhaḥ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / bhave asati jātir na bhavati bhavanirodhāj jātinirodhaḥ
tasyaitad abhavat kasmiṃ nv asati bhavo na bhavati kasya nirodhād bhavanirodhaḥ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / upādāne 'sati bhavo na bhavati upādānanirodhād bhavanirodhaḥ
tasyaitadabhavat kasmiṃ nv asati upādānaṃ na bhavati kasya nirodhād upādānanirodhaḥ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / tṛṣṇāyām asatyām upādānaṃ na bhavati tṛṣṇānirodhād upādānanirodhaḥ
tasyaitad abhavat kasmiṃ nv asati tṛṣṇā na bhavati kasya nirodhāt tṛṣṇānirodhaḥ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / vedanāyām asatyāṃ tṛṣṇā na bhavati vedanānirodhāt tṛṣṇānirodhaḥ
(MAV 132)
tasyaitad abhavat kasmiṃ nv asati vedanā na bhavati kasya nirodhād vedanānirodhaḥ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / sparśe 'sati vedanā na bhavati sparśanirodhād vedanānirodhaḥ
tasyaitad abhavat kasmiṃ nv asati sparśo na bhavati kasya nirodhāt sparśanirodhaḥ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / ṣaḍāyatane 'sati sparśo na bhavati ṣaḍāyatananirodhāt sparśanirodhaḥ
tasyaitad abhavat kasmiṃ nv asati ṣaḍāyatanaṃ na bhavati kasya nirodhāt ṣaḍāyatananirodhaḥ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / nāmarūpe 'sati ṣaḍāyatanaṃ na bhavati nāmarūpanirodhāt ṣaḍāyatananirodhaḥ
tasyaitad abhavat kasmiṃ nv asati nāmarūpaṃ na bhavati kasya nirodhān nāmarūpanirodhaḥ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / vijñāne 'sati nāmarūpaṃ na bhavati vijñānanirodhān nāmarūpanirodhaḥ
tasyaitad abhavat kasmiṃ nv asati vijñānaṃ na bhavati kasya nirodhād vijñānanirodhaḥ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / saṃskāreṣv asatsu vijñānaṃ na bhavati saṃskāranirodhād vijñānanirodhaḥ
tasyaitadabhavat kasmiṃ nv asati saṃskārā na bhavanti kasya nirodhāt saṃskāranirodhaḥ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / avidyāyām asatyāṃ saṃskārā na bhavaṃti avidyānirodhāt saṃskāranirodhaḥ
iti avidyānirodhāt saṃskāranirodhaḥ saṃskāranirodhād vijñānanirodho: vijñānanirodhān nāmarūpanirodho: nāmarūpanirodhāt ṣaḍāyatananirodhaḥ ṣaḍāyatananirodhāt sparśanirodhaḥ sparśanirodhād vedanānirodho: vedanānirodhāt tṛṣṇānirodhaḥ (MAV 134) tṛṣṇānirodhād upādānanirodhaḥ upādānanirodhād bhavanirodho: bhavanirodhāj jātinirodho: jātinirodhāj jarāmaraṇanirodhaḥ śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsā nirudhyaṃty evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya nirodho bhavati iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
imāṃ kathāṃ pariṣadi vartamānāṃ
mahānuśaṃsāṃ vadata śṛṇudhvam
yā bodhisatvasya babhūva pūrve
dharmeṣv avekṣā ananuśruteṣu 1
rah