Kinh Phúng tụng (Saṅgīti Sutta)

Dīgha Nikāya 33 
Saṅgītisutta 
Evaṁ me sutaṁ—
ekaṁ samayaṁ bhagavā mallesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi yena pāvā nāma mallānaṁ nagaraṁ tadavasari. 
Tatra sudaṁ bhagavā pāvāyaṁ viharati cundassa kammāraputtassa ambavane. 
Tena kho pana samayena pāveyyakānaṁ mallānaṁ ubbhatakaṁ nāma navaṁ sandhāgāraṁ acirakāritaṁ hoti anajjhāvuṭṭhaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena. 
Assosuṁ kho pāveyyakā mallā: “bhagavā kira mallesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi pāvaṁ anuppatto pāvāyaṁ viharati cundassa kammāraputtassa ambavane”ti. 
Atha kho pāveyyakā mallā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho pāveyyakā mallā bhagavantaṁ etadavocuṁ: 
“idha, bhante, pāveyyakānaṁ mallānaṁ ubbhatakaṁ nāma navaṁ sandhāgāraṁ acirakāritaṁ hoti anajjhāvuṭṭhaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena. 
Tañca kho, bhante, bhagavā paṭhamaṁ paribhuñjatu, bhagavatā paṭhamaṁ paribhuttaṁ pacchā pāveyyakā mallā paribhuñjissanti. 
Tadassa pāveyyakānaṁ mallānaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāyā”ti. 
Adhivāsesi kho bhagavā tuṇhībhāvena. 
Atha kho pāveyyakā mallā bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yena sandhāgāraṁ tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā sabbasanthariṁ sandhāgāraṁ santharitvā bhagavato āsanāni paññāpetvā udakamaṇikaṁ patiṭṭhapetvā telapadīpaṁ āropetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; 
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. 
Ekamantaṁ ṭhitā kho te pāveyyakā mallā bhagavantaṁ etadavocuṁ: 
“sabbasantharisanthataṁ, bhante, sandhāgāraṁ, bhagavato āsanāni paññattāni, udakamaṇiko patiṭṭhāpito, telapadīpo āropito. 
Yassadāni, bhante, bhagavā kālaṁ maññatī”ti. 
Atha kho bhagavā nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena sandhāgāraṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā pāde pakkhāletvā sandhāgāraṁ pavisitvā majjhimaṁ thambhaṁ nissāya puratthābhimukho nisīdi. 
Bhikkhusaṅghopi kho pāde pakkhāletvā sandhāgāraṁ pavisitvā pacchimaṁ bhittiṁ nissāya puratthābhimukho nisīdi bhagavantaṁyeva purakkhatvā. 
Pāveyyakāpi kho mallā pāde pakkhāletvā sandhāgāraṁ pavisitvā puratthimaṁ bhittiṁ nissāya pacchimābhimukhā nisīdiṁsu bhagavantaṁyeva purakkhatvā. 
Atha kho bhagavā pāveyyake malle bahudeva rattiṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uyyojesi: 
“abhikkantā kho, vāseṭṭhā, ratti. 
Yassadāni tumhe kālaṁ maññathā”ti. 
“Evaṁ, bhante”ti kho pāveyyakā mallā bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkamiṁsu. 
Atha kho bhagavā acirapakkantesu pāveyyakesu mallesu tuṇhībhūtaṁ tuṇhībhūtaṁ bhikkhusaṅghaṁ anuviloketvā āyasmantaṁ sāriputtaṁ āmantesi: 
“vigatathinamiddho kho, sāriputta, bhikkhusaṅgho. 
Paṭibhātu taṁ, sāriputta, bhikkhūnaṁ dhammīkathā. 
Piṭṭhi me āgilāyati. 
Tamahaṁ āyamissāmī”ti. 
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā sāriputto bhagavato paccassosi. 
Atha kho bhagavā catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññāpetvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappesi pāde pādaṁ accādhāya, sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasi karitvā. 
Tena kho pana samayena nigaṇṭho nāṭaputto pāvāyaṁ adhunākālaṅkato hoti. 
Tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṁ mukhasattīhi vitudantā viharanti: 
“na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi, ahaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāmi, kiṁ tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānissasi. Micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno. Sahitaṁ me, asahitaṁ te. Purevacanīyaṁ pacchā avaca, pacchāvacanīyaṁ pure avaca. Adhiciṇṇaṁ te viparāvattaṁ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti. 
Vadhoyeva kho maññe nigaṇṭhesu nāṭaputtiyesu vattati. 
Yepi nigaṇṭhassa nāṭaputtassa sāvakā gihī odātavasanā, tepi nigaṇṭhesu nāṭaputtiyesu nibbinnarūpā virattarūpā paṭivānarūpā, yathā taṁ durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṁvattanike asammāsambuddhappavedite bhinnathūpe appaṭisaraṇe. 
Atha kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi: 
“nigaṇṭho, āvuso, nāṭaputto pāvāyaṁ adhunākālaṅkato, 
tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā …pe… bhinnathūpe appaṭisaraṇe. 
Evañhetaṁ, āvuso, hoti durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṁvattanike asammāsambuddhappavedite. 
Ayaṁ kho panāvuso, amhākaṁ bhagavatā dhammo svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko sammāsambuddhappavedito. 
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ, na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. 
Katamo cāvuso, amhākaṁ bhagavatā dhammo svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko sammāsambuddhappavedito; 
yattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ, na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ? 
1. Ekaka 
Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena eko dhammo sammadakkhāto. 
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ, na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. 
Katamo eko dhammo? 
Sabbe sattā āhāraṭṭhitikā. 
Sabbe sattā saṅkhāraṭṭhitikā. 
Ayaṁ kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena eko dhammo sammadakkhāto. 
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ, na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. 
2. Duka 
Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dve dhammā sammadakkhātā. 
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ, na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. 
Katame dve? 
Nāmañca rūpañca. 
Avijjā ca bhavataṇhā ca. 
Bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca. 
Ahirikañca anottappañca. 
Hirī ca ottappañca. 
Dovacassatā ca pāpamittatā ca. 
Sovacassatā ca kalyāṇamittatā ca. 
Āpattikusalatā ca āpattivuṭṭhānakusalatā ca. 
Samāpattikusalatā ca samāpattivuṭṭhānakusalatā ca. 
Dhātukusalatā ca manasikārakusalatā ca. 
Āyatanakusalatā ca paṭiccasamuppādakusalatā ca. 
Ṭhānakusalatā ca aṭṭhānakusalatā ca. 
Ajjavañca lajjavañca. 
Khanti ca soraccañca. 
Sākhalyañca paṭisanthāro ca. 
Avihiṁsā ca soceyyañca. 
Muṭṭhassaccañca asampajaññañca. 
Sati ca sampajaññañca. 
Indriyesu aguttadvāratā ca bhojane amattaññutā ca. 
Indriyesu guttadvāratā ca bhojane mattaññutā ca. 
Paṭisaṅkhānabalañca bhāvanābalañca. 
Satibalañca samādhibalañca. 
Samatho ca vipassanā ca. 
Samathanimittañca paggahanimittañca. 
Paggaho ca avikkhepo ca. 
Sīlavipatti ca diṭṭhivipatti ca. 
Sīlasampadā ca diṭṭhisampadā ca. 
Sīlavisuddhi ca diṭṭhivisuddhi ca. 
Diṭṭhivisuddhi kho pana yathā diṭṭhissa ca padhānaṁ. 
Saṁvego ca saṁvejanīyesu ṭhānesu saṁviggassa ca yoniso padhānaṁ. 
Asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesu appaṭivānitā ca padhānasmiṁ. 
Vijjā ca vimutti ca. 
Khayeñāṇaṁ anuppādeñāṇaṁ. 
Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dve dhammā sammadakkhātā. 
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ, na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. 
3. Tika 
Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tayo dhammā sammadakkhātā. 
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. 
Katame tayo? 
Tīṇi akusalamūlāni—
lobho akusalamūlaṁ, doso akusalamūlaṁ, moho akusalamūlaṁ. 
Tīṇi kusalamūlāni—
alobho kusalamūlaṁ, adoso kusalamūlaṁ, amoho kusalamūlaṁ. 
Tīṇi duccaritāni—
kāyaduccaritaṁ, vacīduccaritaṁ, manoduccaritaṁ. 
Tīṇi sucaritāni—
kāyasucaritaṁ, vacīsucaritaṁ, manosucaritaṁ. 
Tayo akusalavitakkā—
kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṁsāvitakko. 
Tayo kusalavitakkā—
nekkhammavitakko, abyāpādavitakko, avihiṁsāvitakko. 
Tayo akusalasaṅkappā—
kāmasaṅkappo, byāpādasaṅkappo, vihiṁsāsaṅkappo. 
Tayo kusalasaṅkappā—
nekkhammasaṅkappo, abyāpādasaṅkappo, avihiṁsāsaṅkappo. 
Tisso akusalasaññā—
kāmasaññā, byāpādasaññā, vihiṁsāsaññā. 
Tisso kusalasaññā—
nekkhammasaññā, abyāpādasaññā, avihiṁsāsaññā. 
Tisso akusaladhātuyo—
kāmadhātu, byāpādadhātu, vihiṁsādhātu. 
Tisso kusaladhātuyo—
nekkhammadhātu, abyāpādadhātu, avihiṁsādhātu. 
Aparāpi tisso dhātuyo—
kāmadhātu, rūpadhātu, arūpadhātu. 
Aparāpi tisso dhātuyo—
rūpadhātu, arūpadhātu, nirodhadhātu. 
Aparāpi tisso dhātuyo—
hīnadhātu, majjhimadhātu, paṇītadhātu. 
Tisso taṇhā—
kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā. 
Aparāpi tisso taṇhā—
kāmataṇhā, rūpataṇhā, arūpataṇhā. 
Aparāpi tisso taṇhā—
rūpataṇhā, arūpataṇhā, nirodhataṇhā. 
Tīṇi saṁyojanāni—
sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso. 
Tayo āsavā—
kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo. 
Tayo bhavā—
kāmabhavo, rūpabhavo, arūpabhavo. 
Tisso esanā—
kāmesanā, bhavesanā, brahmacariyesanā. 
Tisso vidhā—
seyyohamasmīti vidhā, sadisohamasmīti vidhā, hīnohamasmīti vidhā. 
Tayo addhā—
atīto addhā, anāgato addhā, paccuppanno addhā. 
Tayo antā—
sakkāyo anto, sakkāyasamudayo anto, sakkāyanirodho anto. 
Tisso vedanā—
sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā. 
Tisso dukkhatā—
dukkhadukkhatā, saṅkhāradukkhatā, vipariṇāmadukkhatā. 
Tayo rāsī—
micchattaniyato rāsi, sammattaniyato rāsi, aniyato rāsi. 
Tayo tamā—
atītaṁ vā addhānaṁ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, anāgataṁ vā addhānaṁ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, etarahi vā paccuppannaṁ addhānaṁ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati. 
Tīṇi tathāgatassa arakkheyyāni—
parisuddhakāyasamācāro āvuso tathāgato, natthi tathāgatassa kāyaduccaritaṁ, yaṁ tathāgato rakkheyya: 
‘mā me idaṁ paro aññāsī’ti. 
Parisuddhavacīsamācāro āvuso, tathāgato, natthi tathāgatassa vacīduccaritaṁ, yaṁ tathāgato rakkheyya: 
‘mā me idaṁ paro aññāsī’ti. 
Parisuddhamanosamācāro, āvuso, tathāgato, natthi tathāgatassa manoduccaritaṁ yaṁ tathāgato rakkheyya: 
‘mā me idaṁ paro aññāsī’ti. 
Tayo kiñcanā—
rāgo kiñcanaṁ, doso kiñcanaṁ, moho kiñcanaṁ. 
Tayo aggī—
rāgaggi, dosaggi, mohaggi. 
Aparepi tayo aggī—
āhuneyyaggi, gahapataggi, dakkhiṇeyyaggi. 
Tividhena rūpasaṅgaho—
sanidassanasappaṭighaṁ rūpaṁ, anidassanasappaṭighaṁ rūpaṁ, anidassanaappaṭighaṁ rūpaṁ. 
Tayo saṅkhārā—
puññābhisaṅkhāro, apuññābhisaṅkhāro, āneñjābhisaṅkhāro. 
Tayo puggalā—
sekkho puggalo, asekkho puggalo, nevasekkho nāsekkho puggalo. 
Tayo therā—
jātithero, dhammathero, sammutithero. 
Tīṇi puññakiriyavatthūni—
dānamayaṁ puññakiriyavatthu, sīlamayaṁ puññakiriyavatthu, bhāvanāmayaṁ puññakiriyavatthu. 
Tīṇi codanāvatthūni—
diṭṭhena, sutena, parisaṅkāya. 
Tisso kāmūpapattiyo—
santāvuso sattā paccupaṭṭhitakāmā, te paccupaṭṭhitesu kāmesu vasaṁ vattenti, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā. 
Ayaṁ paṭhamā kāmūpapatti. 
Santāvuso, sattā nimmitakāmā, te nimminitvā nimminitvā kāmesu vasaṁ vattenti, seyyathāpi devā nimmānaratī. 
Ayaṁ dutiyā kāmūpapatti. 
Santāvuso sattā paranimmitakāmā, te paranimmitesu kāmesu vasaṁ vattenti, seyyathāpi devā paranimmitavasavattī. 
Ayaṁ tatiyā kāmūpapatti. 
Tisso sukhūpapattiyo—
santāvuso sattā uppādetvā uppādetvā sukhaṁ viharanti, seyyathāpi devā brahmakāyikā. 
Ayaṁ paṭhamā sukhūpapatti. 
Santāvuso, sattā sukhena abhisannā parisannā paripūrā paripphuṭā. 
Te kadāci karahaci udānaṁ udānenti: 
‘aho sukhaṁ, aho sukhan’ti, seyyathāpi devā ābhassarā. 
Ayaṁ dutiyā sukhūpapatti. 
Santāvuso, sattā sukhena abhisannā parisannā paripūrā paripphuṭā. 
Te santaṁyeva tusitā sukhaṁ paṭisaṁvedenti, seyyathāpi devā subhakiṇhā. 
Ayaṁ tatiyā sukhūpapatti. 
Tisso paññā—
sekkhā paññā, asekkhā paññā, nevasekkhānāsekkhā paññā. 
Aparāpi tisso paññā—
cintāmayā paññā, sutamayā paññā, bhāvanāmayā paññā. 
Tīṇāvudhāni—
sutāvudhaṁ, pavivekāvudhaṁ, paññāvudhaṁ. 
Tīṇindriyāni—
anaññātaññassāmītindriyaṁ, aññindriyaṁ, aññātāvindriyaṁ. 
Tīṇi cakkhūni—
maṁsacakkhu, dibbacakkhu, paññācakkhu. 
Tisso sikkhā—
adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā. 
Tisso bhāvanā—
kāyabhāvanā, cittabhāvanā, paññābhāvanā. 
Tīṇi anuttariyāni—
dassanānuttariyaṁ, paṭipadānuttariyaṁ, vimuttānuttariyaṁ. 
Tayo samādhī—
savitakkasavicāro samādhi, avitakkavicāramatto samādhi, avitakkaavicāro samādhi. 
Aparepi tayo samādhī—
suññato samādhi, animitto samādhi, appaṇihito samādhi. 
Tīṇi soceyyāni—
kāyasoceyyaṁ, vacīsoceyyaṁ, manosoceyyaṁ. 
Tīṇi moneyyāni—
kāyamoneyyaṁ, vacīmoneyyaṁ, manomoneyyaṁ. 
Tīṇi kosallāni—
āyakosallaṁ, apāyakosallaṁ, upāyakosallaṁ. 
Tayo madā—
ārogyamado, yobbanamado, jīvitamado. 
Tīṇi ādhipateyyāni—
attādhipateyyaṁ, lokādhipateyyaṁ, dhammādhipateyyaṁ. 
Tīṇi kathāvatthūni—
atītaṁ vā addhānaṁ ārabbha kathaṁ katheyya: 
‘evaṁ ahosi atītamaddhānan’ti; 
anāgataṁ vā addhānaṁ ārabbha kathaṁ katheyya: 
‘evaṁ bhavissati anāgatamaddhānan’ti; 
etarahi vā paccuppannaṁ addhānaṁ ārabbha kathaṁ katheyya: 
‘evaṁ hoti etarahi paccuppannaṁ addhānan’ti. 
Tisso vijjā—
pubbenivāsānussatiñāṇaṁ vijjā, sattānaṁ cutūpapāteñāṇaṁ vijjā, āsavānaṁ khayeñāṇaṁ vijjā. 
Tayo vihārā—
dibbo vihāro, brahmā vihāro, ariyo vihāro. 
Tīṇi pāṭihāriyāni—
iddhipāṭihāriyaṁ, ādesanāpāṭihāriyaṁ, anusāsanīpāṭihāriyaṁ. 
Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tayo dhammā sammadakkhātā. 
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. 
4. Catukka 
Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro dhammā sammadakkhātā. 
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ, na vivaditabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. 
Katame cattāro? 
Cattāro satipaṭṭhānā. 
Idhāvuso, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. 
Vedanāsu vedanānupassī …pe… 
citte cittānupassī …pe… 
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. 
Cattāro sammappadhānā. 
Idhāvuso, bhikkhu anuppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ anuppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati. 
Uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati. 
Anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati. 
Uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati. 
Cattāro iddhipādā. 
Idhāvuso, bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti. 
Cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti. 
Vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti. 
Vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti. 
Cattāri jhānāni. 
Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. 
Vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. 
Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti: ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. 
Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā, adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. 
Catasso samādhibhāvanā. 
Atthāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṁvattati. 
Atthāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṁvattati. 
Atthāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṁvattati. 
Atthāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṁ khayāya saṁvattati. 
Katamā cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṁvattati? 
Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ … 
pe… 
catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. 
Ayaṁ, āvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṁvattati. 
Katamā cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṁvattati? 
Idhāvuso, bhikkhu ālokasaññaṁ manasi karoti, divāsaññaṁ adhiṭṭhāti yathā divā tathā rattiṁ, yathā rattiṁ tathā divā. 
Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṁ cittaṁ bhāveti. 
Ayaṁ, āvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṁvattati. 
Katamā cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṁvattati? 
Idhāvuso, bhikkhuno viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti. 
Viditā saññā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti. 
Viditā vitakkā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti. 
Ayaṁ, āvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṁvattati. 
Katamā cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṁ khayāya saṁvattati? 
Idhāvuso, bhikkhu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī viharati. 
Iti rūpaṁ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo. 
Iti vedanā …pe… 
iti saññā … 
iti saṅkhārā … 
iti viññāṇaṁ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo. 
Ayaṁ, āvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṁ khayāya saṁvattati. 
Catasso appamaññā. 
Idhāvuso, bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṁ. Tathā tatiyaṁ. Tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. 
Karuṇāsahagatena cetasā …pe… 
muditāsahagatena cetasā …pe… 
upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṁ. Tathā tatiyaṁ. Tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. 
Cattāro āruppā. 
Idhāvuso, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati. 
Sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati. 
Sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati. 
Sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati. 
Cattāri apassenāni. 
Idhāvuso, bhikkhu saṅkhāyekaṁ paṭisevati, saṅkhāyekaṁ adhivāseti, saṅkhāyekaṁ parivajjeti, saṅkhāyekaṁ vinodeti. 
Cattāro ariyavaṁsā. 
Idhāvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena, itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca cīvarahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati; aladdhā ca cīvaraṁ na paritassati, laddhā ca cīvaraṁ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati; tāya ca pana itarītaracīvarasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti na paraṁ vambheti. 
Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato, ayaṁ vuccatāvuso: ‘bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito’. 
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena, itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca piṇḍapātahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati; aladdhā ca piṇḍapātaṁ na paritassati, laddhā ca piṇḍapātaṁ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati; tāya ca pana itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti na paraṁ vambheti. 
Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato, ayaṁ vuccatāvuso: ‘bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito’. 
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena, itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca senāsanahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati; aladdhā ca senāsanaṁ na paritassati, laddhā ca senāsanaṁ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati; tāya ca pana itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti na paraṁ vambheti. 
Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato, ayaṁ vuccatāvuso: ‘bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito’. 
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu pahānārāmo hoti pahānarato, bhāvanārāmo hoti bhāvanārato; tāya ca pana pahānārāmatāya pahānaratiyā bhāvanārāmatāya bhāvanāratiyā nevattānukkaṁseti na paraṁ vambheti. 
Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato ayaṁ vuccatāvuso: ‘bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito’. 
Cattāri padhānāni. 
Saṁvarapadhānaṁ pahānapadhānaṁ bhāvanāpadhānaṁ anurakkhaṇāpadhānaṁ. 
Katamañcāvuso, saṁvarapadhānaṁ? 
Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. 
Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati. 
Sotena saddaṁ sutvā … 
ghānena gandhaṁ ghāyitvā … 
jivhāya rasaṁ sāyitvā … 
kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā … 
manasā dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. 
Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṁ, manindriye saṁvaraṁ āpajjati. 
Idaṁ vuccatāvuso, saṁvarapadhānaṁ. 
Katamañcāvuso, pahānapadhānaṁ? 
Idha, bhikkhave, bhikkhu uppannaṁ kāmavitakkaṁ nādhivāseti pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti; 
uppannaṁ byāpādavitakkaṁ …pe… 
uppannaṁ vihiṁsāvitakkaṁ …pe… 
uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti. 
Idaṁ vuccatāvuso, pahānapadhānaṁ. 
Katamañcāvuso, bhāvanāpadhānaṁ? 
Idha, bhikkhave, bhikkhu satisambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ, 
dhammavicayasambojjhaṅgaṁ bhāveti … 
vīriyasambojjhaṅgaṁ bhāveti … 
pītisambojjhaṅgaṁ bhāveti … 
passaddhisambojjhaṅgaṁ bhāveti … 
samādhisambojjhaṅgaṁ bhāveti … 
upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ. 
Idaṁ vuccatāvuso, bhāvanāpadhānaṁ. 
Katamañcāvuso, anurakkhaṇāpadhānaṁ? 
Idhāvuso, bhikkhu uppannaṁ bhadrakaṁ samādhinimittaṁ anurakkhati—aṭṭhikasaññaṁ, puḷuvakasaññaṁ, vinīlakasaññaṁ, vicchiddakasaññaṁ, uddhumātakasaññaṁ. 
Idaṁ vuccatāvuso, anurakkhaṇāpadhānaṁ. 
Cattāri ñāṇāni—
dhamme ñāṇaṁ, anvaye ñāṇaṁ, pariye ñāṇaṁ, sammutiyā ñāṇaṁ. 
Aparānipi cattāri ñāṇāni—
dukkhe ñāṇaṁ, dukkhasamudaye ñāṇaṁ, dukkhanirodhe ñāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṁ. 
Cattāri sotāpattiyaṅgāni—
sappurisasaṁsevo, saddhammassavanaṁ, yonisomanasikāro, dhammānudhammappaṭipatti. 
Cattāri sotāpannassa aṅgāni. 
Idhāvuso, ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti: 
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho, bhagavā’ti. 
Dhamme aveccappasādena samannāgato hoti: 
‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhī’ti. 
Saṅghe aveccappasādena samannāgato hoti: 
‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho yadidaṁ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā, esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassā’ti. 
Ariyakantehi sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viññuppasatthehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṁvattanikehi. 
Cattāri sāmaññaphalāni—
sotāpattiphalaṁ, sakadāgāmiphalaṁ, anāgāmiphalaṁ, arahattaphalaṁ. 
Catasso dhātuyo—
pathavīdhātu, āpodhātu, tejodhātu, vāyodhātu. 
Cattāro āhārā—
kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā, phasso dutiyo, manosañcetanā tatiyā, viññāṇaṁ catutthaṁ. 
Catasso viññāṇaṭṭhitiyo. 
Rūpūpāyaṁ vā, āvuso, viññāṇaṁ tiṭṭhamānaṁ tiṭṭhati rūpārammaṇaṁ rūpappatiṭṭhaṁ nandūpasecanaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjati; 
vedanūpāyaṁ vā āvuso … 
saññūpāyaṁ vā, āvuso …pe… 
saṅkhārūpāyaṁ vā, āvuso, viññāṇaṁ tiṭṭhamānaṁ tiṭṭhati saṅkhārārammaṇaṁ saṅkhārappatiṭṭhaṁ nandūpasecanaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjati. 
Cattāri agatigamanāni—
chandāgatiṁ gacchati, dosāgatiṁ gacchati, mohāgatiṁ gacchati, bhayāgatiṁ gacchati. 
Cattāro taṇhuppādā—
cīvarahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; 
piṇḍapātahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; 
senāsanahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; 
itibhavābhavahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati. 
Catasso paṭipadā—
dukkhā paṭipadā dandhābhiññā, dukkhā paṭipadā khippābhiññā, sukhā paṭipadā dandhābhiññā, sukhā paṭipadā khippābhiññā. 
Aparāpi catasso paṭipadā—
akkhamā paṭipadā, khamā paṭipadā, damā paṭipadā, samā paṭipadā. 
Cattāri dhammapadāni—
anabhijjhā dhammapadaṁ, abyāpādo dhammapadaṁ, sammāsati dhammapadaṁ, sammāsamādhi dhammapadaṁ. 
Cattāri dhammasamādānāni—
atthāvuso, dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhañceva āyatiñca dukkhavipākaṁ. 
Atthāvuso, dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhaṁ āyatiṁ sukhavipākaṁ. 
Atthāvuso, dhammasamādānaṁ paccuppannasukhaṁ āyatiṁ dukkhavipākaṁ. 
Atthāvuso, dhammasamādānaṁ paccuppannasukhañceva āyatiñca sukhavipākaṁ. 
Cattāro dhammakkhandhā—
sīlakkhandho, samādhikkhandho, paññākkhandho, vimuttikkhandho. 
Cattāri balāni—
vīriyabalaṁ, satibalaṁ, samādhibalaṁ, paññābalaṁ. 
Cattāri adhiṭṭhānāni—
paññādhiṭṭhānaṁ, saccādhiṭṭhānaṁ, cāgādhiṭṭhānaṁ, upasamādhiṭṭhānaṁ. 
Cattāri pañhabyākaraṇāni—
ekaṁsabyākaraṇīyo pañho, paṭipucchābyākaraṇīyo pañho, vibhajjabyākaraṇīyo pañho, ṭhapanīyo pañho. 
Cattāri kammāni—
atthāvuso, kammaṁ kaṇhaṁ kaṇhavipākaṁ. 
Atthāvuso, kammaṁ sukkaṁ sukkavipākaṁ. 
Atthāvuso, kammaṁ kaṇhasukkaṁ kaṇhasukkavipākaṁ. 
Atthāvuso, kammaṁ akaṇhaasukkaṁ akaṇhaasukkavipākaṁ kammakkhayāya saṁvattati. 
Cattāro sacchikaraṇīyā dhammā—
pubbenivāso satiyā sacchikaraṇīyo; 
sattānaṁ cutūpapāto cakkhunā sacchikaraṇīyo; 
aṭṭha vimokkhā kāyena sacchikaraṇīyā; 
āsavānaṁ khayo paññāya sacchikaraṇīyo. 
Cattāro oghā—
kāmogho, bhavogho, diṭṭhogho, avijjogho. 
Cattāro yogā—
kāmayogo, bhavayogo, diṭṭhiyogo, avijjāyogo. 
Cattāro visaññogā—
kāmayogavisaññogo, bhavayogavisaññogo, diṭṭhiyogavisaññogo, avijjāyogavisaññogo. 
Cattāro ganthā—
abhijjhā kāyagantho, byāpādo kāyagantho, sīlabbataparāmāso kāyagantho, idaṁsaccābhiniveso kāyagantho. 
Cattāri upādānāni—
kāmupādānaṁ, diṭṭhupādānaṁ, sīlabbatupādānaṁ, attavādupādānaṁ. 
Catasso yoniyo—
aṇḍajayoni, jalābujayoni, saṁsedajayoni, opapātikayoni. 
Catasso gabbhāvakkantiyo. 
Idhāvuso, ekacco asampajāno mātukucchiṁ okkamati, asampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṁ paṭhamā gabbhāvakkanti. 
Puna caparaṁ, āvuso, idhekacco sampajāno mātukucchiṁ okkamati, asampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṁ dutiyā gabbhāvakkanti. 
Puna caparaṁ, āvuso, idhekacco sampajāno mātukucchiṁ okkamati, sampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṁ tatiyā gabbhāvakkanti. 
Puna caparaṁ, āvuso, idhekacco sampajāno mātukucchiṁ okkamati, sampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti, sampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṁ catutthā gabbhāvakkanti. 
Cattāro attabhāvapaṭilābhā. 
Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṁ attabhāvapaṭilābhe attasañcetanāyeva kamati, no parasañcetanā. 
Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṁ attabhāvapaṭilābhe parasañcetanāyeva kamati, no attasañcetanā. 
Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṁ attabhāvapaṭilābhe attasañcetanā ceva kamati parasañcetanā ca. 
Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṁ attabhāvapaṭilābhe neva attasañcetanā kamati, no parasañcetanā. 
Catasso dakkhiṇāvisuddhiyo. 
Atthāvuso, dakkhiṇā dāyakato visujjhati no paṭiggāhakato. 
Atthāvuso, dakkhiṇā paṭiggāhakato visujjhati no dāyakato. 
Atthāvuso, dakkhiṇā neva dāyakato visujjhati no paṭiggāhakato. 
Atthāvuso, dakkhiṇā dāyakato ceva visujjhati paṭiggāhakato ca. 
Cattāri saṅgahavatthūni—
dānaṁ, peyyavajjaṁ, atthacariyā, samānattatā. 
Cattāro anariyavohārā—
musāvādo, pisuṇāvācā, pharusāvācā, samphappalāpo. 
Cattāro ariyavohārā—
musāvādā veramaṇī, pisuṇāya vācāya veramaṇī, pharusāya vācāya veramaṇī, samphappalāpā veramaṇī. 
Aparepi cattāro anariyavohārā—
adiṭṭhe diṭṭhavāditā, assute sutavāditā, amute mutavāditā, aviññāte viññātavāditā. 
Aparepi cattāro ariyavohārā—
adiṭṭhe adiṭṭhavāditā, assute assutavāditā, amute amutavāditā, aviññāte aviññātavāditā. 
Aparepi cattāro anariyavohārā—
diṭṭhe adiṭṭhavāditā, sute assutavāditā, mute amutavāditā, viññāte aviññātavāditā. 
Aparepi cattāro ariyavohārā—
diṭṭhe diṭṭhavāditā, sute sutavāditā, mute mutavāditā, viññāte viññātavāditā. 
Cattāro puggalā. 
Idhāvuso, ekacco puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto. 
Idhāvuso, ekacco puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto. 
Idhāvuso, ekacco puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto, parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto. 
Idhāvuso, ekacco puggalo neva attantapo hoti na attaparitāpanānuyogamanuyutto na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto. 
So anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharati. 
Aparepi cattāro puggalā. 
Idhāvuso, ekacco puggalo attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya. 
Idhāvuso, ekacco puggalo parahitāya paṭipanno hoti no attahitāya. 
Idhāvuso, ekacco puggalo neva attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya. 
Idhāvuso, ekacco puggalo attahitāya ceva paṭipanno hoti parahitāya ca. 
Aparepi cattāro puggalā—
tamo tamaparāyano, tamo jotiparāyano, joti tamaparāyano, joti jotiparāyano. 
Aparepi cattāro puggalā—
samaṇamacalo, samaṇapadumo, samaṇapuṇḍarīko, samaṇesu samaṇasukhumālo. 
Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro dhammā sammadakkhātā; 
tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. 
Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito. 
5. Pañcaka 
Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena pañca dhammā sammadakkhātā. 
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. 
Katame pañca? 
Pañcakkhandhā. 
Rūpakkhandho vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho. 
Pañcupādānakkhandhā. 
Rūpupādānakkhandho vedanupādānakkhandho saññupādānakkhandho saṅkhārupādānakkhandho viññāṇupādānakkhandho. 
Pañca kāmaguṇā. 
Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajanīyā, 
sotaviññeyyā saddā … 
ghānaviññeyyā gandhā … 
jivhāviññeyyā rasā … 
kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajanīyā. 
Pañca gatiyo—
nirayo, tiracchānayoni, pettivisayo, manussā, devā. 
Pañca macchariyāni—
āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ. 
Pañca nīvaraṇāni—
kāmacchandanīvaraṇaṁ, byāpādanīvaraṇaṁ, thinamiddhanīvaraṇaṁ, uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ, vicikicchānīvaraṇaṁ. 
Pañca orambhāgiyāni saṁyojanāni—
sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso, kāmacchando, byāpādo. 
Pañca uddhambhāgiyāni saṁyojanāni—
rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṁ, avijjā. 
Pañca sikkhāpadāni—
pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī, musāvādā veramaṇī, surāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇī. 
Pañca abhabbaṭṭhānāni. 
Abhabbo, āvuso, khīṇāsavo bhikkhu sañcicca pāṇaṁ jīvitā voropetuṁ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu adinnaṁ theyyasaṅkhātaṁ ādiyituṁ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu methunaṁ dhammaṁ paṭisevituṁ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sampajānamusā bhāsituṁ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sannidhikārakaṁ kāme paribhuñjituṁ, seyyathāpi pubbe āgārikabhūto. 
Pañca byasanāni—
ñātibyasanaṁ, bhogabyasanaṁ, rogabyasanaṁ, sīlabyasanaṁ, diṭṭhibyasanaṁ. 
Nāvuso, sattā ñātibyasanahetu vā bhogabyasanahetu vā rogabyasanahetu vā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjanti. 
Sīlabyasanahetu vā, āvuso, sattā diṭṭhibyasanahetu vā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjanti. 
Pañca sampadā—
ñātisampadā, bhogasampadā, ārogyasampadā, sīlasampadā, diṭṭhisampadā. 
Nāvuso, sattā ñātisampadāhetu vā bhogasampadāhetu vā ārogyasampadāhetu vā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti. 
Sīlasampadāhetu vā, āvuso, sattā diṭṭhisampadāhetu vā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti. 
Pañca ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā. 
Idhāvuso, dussīlo sīlavipanno pamādādhikaraṇaṁ mahatiṁ bhogajāniṁ nigacchati, 
ayaṁ paṭhamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. 
Puna caparaṁ, āvuso, dussīlassa sīlavipannassa pāpako kittisaddo abbhuggacchati, 
ayaṁ dutiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. 
Puna caparaṁ, āvuso, dussīlo sīlavipanno yaññadeva parisaṁ upasaṅkamati yadi khattiyaparisaṁ yadi brāhmaṇaparisaṁ yadi gahapatiparisaṁ yadi samaṇaparisaṁ, avisārado upasaṅkamati maṅkubhūto, 
ayaṁ tatiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. 
Puna caparaṁ, āvuso, dussīlo sīlavipanno sammūḷho kālaṁ karoti, 
ayaṁ catuttho ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. 
Puna caparaṁ, āvuso, dussīlo sīlavipanno kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati, 
ayaṁ pañcamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. 
Pañca ānisaṁsā sīlavato sīlasampadāya. 
Idhāvuso, sīlavā sīlasampanno appamādādhikaraṇaṁ mahantaṁ bhogakkhandhaṁ adhigacchati, 
ayaṁ paṭhamo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya. 
Puna caparaṁ, āvuso, sīlavato sīlasampannassa kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchati, 
ayaṁ dutiyo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya. 
Puna caparaṁ, āvuso, sīlavā sīlasampanno yaññadeva parisaṁ upasaṅkamati yadi khattiyaparisaṁ yadi brāhmaṇaparisaṁ yadi gahapatiparisaṁ yadi samaṇaparisaṁ, visārado upasaṅkamati amaṅkubhūto, 
ayaṁ tatiyo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya. 
Puna caparaṁ, āvuso, sīlavā sīlasampanno asammūḷho kālaṁ karoti, 
ayaṁ catuttho ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya. 
Puna caparaṁ, āvuso, sīlavā sīlasampanno kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati, 
ayaṁ pañcamo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya. 
Codakena, āvuso, bhikkhunā paraṁ codetukāmena pañca dhamme ajjhattaṁ upaṭṭhapetvā paro codetabbo. 
Kālena vakkhāmi no akālena, 
bhūtena vakkhāmi no abhūtena, 
saṇhena vakkhāmi no pharusena, 
atthasaṁhitena vakkhāmi no anatthasaṁhitena, 
mettacittena vakkhāmi no dosantarenāti. 
Codakena, āvuso, bhikkhunā paraṁ codetukāmena ime pañca dhamme ajjhattaṁ upaṭṭhapetvā paro codetabbo. 
Pañca padhāniyaṅgāni. 
Idhāvuso, bhikkhu saddho hoti, saddahati tathāgatassa bodhiṁ: 
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato, lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti. 
Appābādho hoti appātaṅko, samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya. 
Asaṭho hoti amāyāvī, yathābhūtaṁ attānaṁ āvikattā satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu. 
Āraddhavīriyo viharati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. 
Paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā. 
Pañca suddhāvāsā—
avihā, atappā, sudassā, sudassī, akaniṭṭhā. 
Pañca anāgāmino—
antarāparinibbāyī, upahaccaparinibbāyī, asaṅkhāraparinibbāyī, sasaṅkhāraparinibbāyī, uddhaṁsotoakaniṭṭhagāmī. 
Pañca cetokhilā. 
Idhāvuso, bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati. 
Yo so, āvuso, bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, tassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, yassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, ayaṁ paṭhamo cetokhilo. 
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu dhamme kaṅkhati vicikicchati …pe… 
saṅghe kaṅkhati vicikicchati … 
sikkhāya kaṅkhati vicikicchati … 
sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto. 
Yo so, āvuso, bhikkhu sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto, tassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, yassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, ayaṁ pañcamo cetokhilo. 
Pañca cetasovinibandhā. 
Idhāvuso, bhikkhu kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho. 
Yo so, āvuso, bhikkhu kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho, tassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. 
Yassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. 
Ayaṁ paṭhamo cetaso vinibandho. 
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu kāye avītarāgo hoti …pe… 
rūpe avītarāgo hoti …pe… 
puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu yāvadatthaṁ udarāvadehakaṁ bhuñjitvā seyyasukhaṁ passasukhaṁ middhasukhaṁ anuyutto viharati …pe… 
puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu aññataraṁ devanikāyaṁ paṇidhāya brahmacariyaṁ carati: ‘imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā’ti. 
Yo so, āvuso, bhikkhu aññataraṁ devanikāyaṁ paṇidhāya brahmacariyaṁ carati: ‘imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā’ti, tassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Yassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. 
Ayaṁ pañcamo cetaso vinibandho. 
Pañcindriyāni—
cakkhundriyaṁ, sotindriyaṁ, ghānindriyaṁ, jivhindriyaṁ, kāyindriyaṁ. 
Aparānipi pañcindriyāni—
sukhindriyaṁ, dukkhindriyaṁ, somanassindriyaṁ, domanassindriyaṁ, upekkhindriyaṁ. 
Aparānipi pañcindriyāni—
saddhindriyaṁ, vīriyindriyaṁ, satindriyaṁ, samādhindriyaṁ, paññindriyaṁ. 
Pañca nissaraṇiyā dhātuyo. 
Idhāvuso, bhikkhuno kāme manasikaroto kāmesu cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. 
Nekkhammaṁ kho panassa manasikaroto nekkhamme cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. 
Tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ kāmehi. 
Ye ca kāmapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṁ vedanaṁ vedeti. 
Idamakkhātaṁ kāmānaṁ nissaraṇaṁ. 
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhuno byāpādaṁ manasikaroto byāpāde cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. 
Abyāpādaṁ kho panassa manasikaroto abyāpāde cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. 
Tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ byāpādena. 
Ye ca byāpādapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṁ vedanaṁ vedeti. 
Idamakkhātaṁ byāpādassa nissaraṇaṁ. 
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhuno vihesaṁ manasikaroto vihesāya cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. 
Avihesaṁ kho panassa manasikaroto avihesāya cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. 
Tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ vihesāya. 
Ye ca vihesāpaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṁ vedanaṁ vedeti. 
Idamakkhātaṁ vihesāya nissaraṇaṁ. 
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhuno rūpe manasikaroto rūpesu cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. 
Arūpaṁ kho panassa manasikaroto arūpe cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. 
Tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ rūpehi. 
Ye ca rūpapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṁ vedanaṁ vedeti. 
Idamakkhātaṁ rūpānaṁ nissaraṇaṁ. 
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhuno sakkāyaṁ manasikaroto sakkāye cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. 
Sakkāyanirodhaṁ kho panassa manasikaroto sakkāyanirodhe cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. 
Tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ sakkāyena. 
Ye ca sakkāyapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṁ vedanaṁ vedeti. 
Idamakkhātaṁ sakkāyassa nissaraṇaṁ. 
Pañca vimuttāyatanāni. 
Idhāvuso, bhikkhuno satthā dhammaṁ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī. 
Yathā yathā, āvuso, bhikkhuno satthā dhammaṁ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī tathā tathā so tasmiṁ dhamme atthapaṭisaṁvedī ca hoti dhammapaṭisaṁvedī ca. 
Tassa atthapaṭisaṁvedino dhammapaṭisaṁvedino pāmojjaṁ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṁ vedeti, sukhino cittaṁ samādhiyati. 
Idaṁ paṭhamaṁ vimuttāyatanaṁ. 
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṁ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī, api ca kho yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ vitthārena paresaṁ deseti …pe… 
api ca kho yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ vitthārena sajjhāyaṁ karoti …pe… 
api ca kho yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati …pe… 
api ca khvassa aññataraṁ samādhinimittaṁ suggahitaṁ hoti sumanasikataṁ sūpadhāritaṁ suppaṭividdhaṁ paññāya. 
Yathā yathā, āvuso, bhikkhuno aññataraṁ samādhinimittaṁ suggahitaṁ hoti sumanasikataṁ sūpadhāritaṁ suppaṭividdhaṁ paññāya tathā tathā so tasmiṁ dhamme atthapaṭisaṁvedī ca hoti dhammapaṭisaṁvedī ca. 
Tassa atthapaṭisaṁvedino dhammapaṭisaṁvedino pāmojjaṁ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṁ vedeti, sukhino cittaṁ samādhiyati. 
Idaṁ pañcamaṁ vimuttāyatanaṁ. 
Pañca vimuttiparipācanīyā saññā—
aniccasaññā, anicce dukkhasaññā, dukkhe anattasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā. 
Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena pañca dhammā sammadakkhātā; 
tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. 
6. Chakka 
Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cha dhammā sammadakkhātā; 
tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. 
Katame cha? 
Cha ajjhattikāni āyatanāni—
cakkhāyatanaṁ, sotāyatanaṁ, ghānāyatanaṁ, jivhāyatanaṁ, kāyāyatanaṁ, manāyatanaṁ. 
Cha bāhirāni āyatanāni—
rūpāyatanaṁ, saddāyatanaṁ, gandhāyatanaṁ, rasāyatanaṁ, phoṭṭhabbāyatanaṁ, dhammāyatanaṁ. 
Cha viññāṇakāyā—
cakkhuviññāṇaṁ, sotaviññāṇaṁ, ghānaviññāṇaṁ, jivhāviññāṇaṁ, kāyaviññāṇaṁ, manoviññāṇaṁ. 
Cha phassakāyā—
cakkhusamphasso, sotasamphasso, ghānasamphasso, jivhāsamphasso, kāyasamphasso, manosamphasso. 
Cha vedanākāyā—
cakkhusamphassajā vedanā, sotasamphassajā vedanā, ghānasamphassajā vedanā, jivhāsamphassajā vedanā, kāyasamphassajā vedanā, manosamphassajā vedanā. 
Cha saññākāyā—
rūpasaññā, saddasaññā, gandhasaññā, rasasaññā, phoṭṭhabbasaññā, dhammasaññā. 
Cha sañcetanākāyā—
rūpasañcetanā, saddasañcetanā, gandhasañcetanā, rasasañcetanā, phoṭṭhabbasañcetanā, dhammasañcetanā. 
Cha taṇhākāyā—
rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā. 
Cha agāravā. 
Idhāvuso, bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso; dhamme agāravo viharati appatisso; saṅghe agāravo viharati appatisso; sikkhāya agāravo viharati appatisso; appamāde agāravo viharati appatisso; paṭisanthāre agāravo viharati appatisso. 
Cha gāravā. 
Idhāvuso, bhikkhu satthari sagāravo viharati sappatisso; dhamme sagāravo viharati sappatisso; saṅghe sagāravo viharati sappatisso; sikkhāya sagāravo viharati sappatisso; appamāde sagāravo viharati sappatisso; paṭisanthāre sagāravo viharati sappatisso. 
Cha somanassūpavicārā. 
Cakkhunā rūpaṁ disvā somanassaṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati; 
sotena saddaṁ sutvā … 
ghānena gandhaṁ ghāyitvā … 
jivhāya rasaṁ sāyitvā … 
kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā. 
Manasā dhammaṁ viññāya somanassaṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati. 
Cha domanassūpavicārā. 
Cakkhunā rūpaṁ disvā domanassaṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati …pe… 
manasā dhammaṁ viññāya domanassaṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati. 
Cha upekkhūpavicārā. 
Cakkhunā rūpaṁ disvā upekkhāṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati …pe… 
manasā dhammaṁ viññāya upekkhāṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati. 
Cha sāraṇīyā dhammā. 
Idhāvuso, bhikkhuno mettaṁ kāyakammaṁ paccupaṭṭhitaṁ hoti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca. 
Ayampi dhammo sāraṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṁvattati. 
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhuno mettaṁ vacīkammaṁ paccupaṭṭhitaṁ hoti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca. 
Ayampi dhammo sāraṇīyo …pe… ekībhāvāya saṁvattati. 
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhuno mettaṁ manokammaṁ paccupaṭṭhitaṁ hoti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca. 
Ayampi dhammo sāraṇīyo …pe… ekībhāvāya saṁvattati. 
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu ye te lābhā dhammikā dhammaladdhā antamaso pattapariyāpannamattampi, tathārūpehi lābhehi appaṭivibhattabhogī hoti sīlavantehi sabrahmacārīhi sādhāraṇabhogī. 
Ayampi dhammo sāraṇīyo …pe… ekībhāvāya saṁvattati. 
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu yāni tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni bhujissāni viññuppasatthāni aparāmaṭṭhāni samādhisaṁvattanikāni, tathārūpesu sīlesu sīlasāmaññagato viharati sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca. 
Ayampi dhammo sāraṇīyo …pe… ekībhāvāya saṁvattati. 
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu yāyaṁ diṭṭhi ariyā niyyānikā niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya, tathārūpāya diṭṭhiyā diṭṭhisāmaññagato viharati sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca. 
Ayampi dhammo sāraṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṁvattati. 
Cha vivādamūlāni. 
Idhāvuso, bhikkhu kodhano hoti upanāhī. 
Yo so, āvuso, bhikkhu kodhano hoti upanāhī, so sattharipi agāravo viharati appatisso, dhammepi agāravo viharati appatisso, saṅghepi agāravo viharati appatisso, sikkhāyapi na paripūrakārī hoti. 
Yo so, āvuso, bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso, dhamme agāravo viharati appatisso, saṅghe agāravo viharati appatisso, sikkhāya na paripūrakārī, so saṅghe vivādaṁ janeti. Yo hoti vivādo bahujanāhitāya bahujanāsukhāya anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṁ. 
Evarūpañce tumhe, āvuso, vivādamūlaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa pahānāya vāyameyyātha. 
Evarūpañce tumhe, āvuso, vivādamūlaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā na samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa āyatiṁ anavassavāya paṭipajjeyyātha. 
Evametassa pāpakassa vivādamūlassa pahānaṁ hoti. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa āyatiṁ anavassavo hoti. 
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu makkhī hoti paḷāsī …pe… 
issukī hoti maccharī …pe… 
saṭho hoti māyāvī … 
pāpiccho hoti micchādiṭṭhī … 
sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī …pe… 
yo so, āvuso, bhikkhu sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī, so sattharipi agāravo viharati appatisso, dhammepi agāravo viharati appatisso, saṅghepi agāravo viharati appatisso, sikkhāyapi na paripūrakārī hoti. 
Yo so, āvuso, bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso, dhamme agāravo viharati appatisso, saṅghe agāravo viharati appatisso, sikkhāya na paripūrakārī, so saṅghe vivādaṁ janeti. Yo hoti vivādo bahujanāhitāya bahujanāsukhāya anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṁ. 
Evarūpañce tumhe, āvuso, vivādamūlaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa pahānāya vāyameyyātha. 
Evarūpañce tumhe, āvuso, vivādamūlaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā na samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa āyatiṁ anavassavāya paṭipajjeyyātha. 
Evametassa pāpakassa vivādamūlassa pahānaṁ hoti. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa āyatiṁ anavassavo hoti. 
Cha dhātuyo—
pathavīdhātu, āpodhātu, tejodhātu, vāyodhātu, ākāsadhātu, viññāṇadhātu. 
Cha nissaraṇiyā dhātuyo. 
Idhāvuso, bhikkhu evaṁ vadeyya: 
‘mettā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, 
atha ca pana me byāpādo cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatī’ti. 
So ‘mā hevan’tissa vacanīyo, ‘māyasmā evaṁ avaca, mā bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi bhagavā evaṁ vadeyya. 
Aṭṭhānametaṁ, āvuso, anavakāso, yaṁ mettāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya. 
Atha ca panassa byāpādo cittaṁ pariyādāya ṭhassati, netaṁ ṭhānaṁ vijjati. 
Nissaraṇaṁ hetaṁ, āvuso, byāpādassa, yadidaṁ mettā cetovimuttī’ti. 
Idha panāvuso, bhikkhu evaṁ vadeyya: 
‘karuṇā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. 
Atha ca pana me vihesā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatī’ti, 
so ‘mā hevan’tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṁ avaca, mā bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi bhagavā evaṁ vadeyya. 
Aṭṭhānametaṁ, āvuso, anavakāso, yaṁ karuṇāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, 
atha ca panassa vihesā cittaṁ pariyādāya ṭhassati, netaṁ ṭhānaṁ vijjati. 
Nissaraṇaṁ hetaṁ, āvuso, vihesāya, yadidaṁ karuṇā cetovimuttī’ti. 
Idha panāvuso, bhikkhu evaṁ vadeyya: 
‘muditā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. 
Atha ca pana me arati cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatī’ti, 
so ‘mā hevan’tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṁ avaca, mā bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi bhagavā evaṁ vadeyya. 
Aṭṭhānametaṁ, āvuso, anavakāso, yaṁ muditāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, 
atha ca panassa arati cittaṁ pariyādāya ṭhassati, netaṁ ṭhānaṁ vijjati. 
Nissaraṇaṁ hetaṁ, āvuso, aratiyā, yadidaṁ muditā cetovimuttī’ti. 
Idha panāvuso, bhikkhu evaṁ vadeyya: 
‘upekkhā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. 
Atha ca pana me rāgo cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatī’ti. 
So ‘mā hevan’tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṁ avaca, mā bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi bhagavā evaṁ vadeyya. 
Aṭṭhānametaṁ, āvuso, anavakāso, yaṁ upekkhāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, 
atha ca panassa rāgo cittaṁ pariyādāya ṭhassati netaṁ ṭhānaṁ vijjati. 
Nissaraṇaṁ hetaṁ, āvuso, rāgassa, yadidaṁ upekkhā cetovimuttī’ti. 
Idha panāvuso, bhikkhu evaṁ vadeyya: 
‘animittā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. 
Atha ca pana me nimittānusāri viññāṇaṁ hotī’ti. 
So ‘mā hevan’tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṁ avaca, mā bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi bhagavā evaṁ vadeyya. 
Aṭṭhānametaṁ, āvuso, anavakāso, yaṁ animittāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, 
atha ca panassa nimittānusāri viññāṇaṁ bhavissati, netaṁ ṭhānaṁ vijjati. 
Nissaraṇaṁ hetaṁ, āvuso, sabbanimittānaṁ, yadidaṁ animittā cetovimuttī’ti. 
Idha panāvuso, bhikkhu evaṁ vadeyya: 
‘asmīti kho me vigataṁ, ayamahamasmīti na samanupassāmi, 
atha ca pana me vicikicchākathaṅkathāsallaṁ cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatī’ti. 
So ‘mā hevan’tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṁ avaca, mā bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi bhagavā evaṁ vadeyya. 
Aṭṭhānametaṁ, āvuso, anavakāso, yaṁ asmīti vigate ayamahamasmīti asamanupassato, 
atha ca panassa vicikicchākathaṅkathāsallaṁ cittaṁ pariyādāya ṭhassati, netaṁ ṭhānaṁ vijjati. 
Nissaraṇaṁ hetaṁ, āvuso,